Συμβολαιακή γεωργία: θεσμοθετημένη τραπεζική κερδοσκοπία

tractor plowing the fields

Πέρα για πέρα δίκιο είχαν οι αγρότες στα μπλόκα της Ελλάδας τον περσινό χειμώνα που κατήγγειλαν την κυβέρνηση ότι με τα μέτρα που θα εφαρμόσει στη γεωργία κι όσα έχει ήδη εφαρμόσει (αύξηση συντελεστή φορολόγησης αγροτικού εισοδήματος από 13% στο 20% για το 2016 και στο 26% για το 2017, αύξηση ΦΠΑ στα αγροτικά μέσα κι εφόδια από 13% σε 23% και κυρίως αύξηση των ασφαλιστικών εισφορών από 7% στο 20%, κ.α.) θα αναγκάσει χιλιάδες μικρομεσαίους αγρότες να βγουν από την παραγωγή. Ωστόσο, η επαπειλούμενη συρρίκνωση του αγροτικού πληθυσμού είναι η μια όψη των δρομολογούμενων εξελίξεων στην αγροτική παραγωγή. Και δεν είναι η κυρίαρχη…

Του Λεωνίδα Βατικιώτη

Η άλλη όψη, που είναι η δεσπόζουσα μάλιστα, σχετίζεται με την εκ βάθρων αναδιάρθρωση του αγροτικού τομέα. Κοινό γνώρισμα αυτών των τάσεων είναι το ξαναστήσιμο γενικότερα της αγροτικής παραγωγής (συμπεριλαμβανομένης της αλιείας και της κτηνοτροφίας) σε αμιγώς επιχειρηματικές βάσεις. Ξεχάστε εν ολίγοις τις μικρές γεωργικές εκμεταλλεύσεις που ήταν στημένες με επίκεντρο την οικογενειακή εργασία. Η αναδυόμενη γεωργία θα είναι οργανικά συνδεδεμένη με την υπόλοιπη οικονομία και τους ακρογωνιαίους λίθους της, όπως είναι οι τράπεζες.

Σε δούρειο ίππο για την άλωση του αγροτικού τομέα από το χρηματοπιστωτικό σύστημα αναδεικνύεται η συμβολαιακή γεωργία. Η αλήθεια είναι πως τα συμβόλαια στη γεωργία δεν περίμεναν τις τράπεζες να δημιουργήσει τις δικές τους διευθύνσεις επιβάλλοντας στους γεωργούς να καταστρώνουν μπίζνες πλαν και ταμειακές ροές. Υπήρχε εδώ και πολλά χρόνια. Εταιρείες ζυμαρικών με σιτοπαραγωγούς, ζυθοποιίες με παραγωγούς κριθαριού, ελαιουργεία με ελαιοπαραγωγούς και καπνοβιομηχανίες με καπνοπαραγωγούς σύναπταν εδώ και δεκαετίες συμβόλαια ώστε η παράδοση των πρώτων υλών να είναι εγγυημένη κι εκ των προτέρων συμφωνημένη, αντί να τρέχουν τα τμήματα προμηθειών τελευταία στιγμή να βρουν τους κατάλληλους προμηθευτές.

Οι τράπεζες όμως, πράγματι, κομίζουν κάτι νέο – κι αυτό δεν είναι ούτε ελπιδοφόρο, ούτε επωφελές για τους αγρότες, όπως επαναλαμβάνουν τα πληρωμένα δημοσιεύματα στον Τύπο. Πίσω από τα πράγματι εντυπωσιακά μεγέθη των δανείων ύψους 680 εκ. ευρώ που έχει προσφέρει μία μόνο τράπεζα (από 400 πριν ενάμισι χρόνο) σε 170 συνεταιρισμούς την τελευταία τριετία μέσω δράσεων συμβολαιακής γεωργίας καταφέρνοντας να εμπλέξει 17.000 παραγωγούς που απασχολούν 14.000 εργαζόμενους κρύβεται η άλωση της γεωργίας από το χρηματοπιστωτικό σύστημα, η μετατροπή των γεωργών σε σύγχρονους κολίγους που αντί να δουλεύουν για τους γαιοκτήμονες και την αριστοκρατία της γης θα δουλεύουν – και αυτοί – για την αριστοκρατία του χρήματος.

Αμαρτωλά τρίγωνα στη γεωργία

Η συμβολαιακή γεωργία αφορά μια τριγωνική σχέση μεταξύ αγροτών – παραγωγών από τη μια, μεταποιητών – εμπόρων από την άλλη, και της τράπεζας που αναλαμβάνει το ρόλο του ενδιάμεσου και εγγυητή. Κι αυτός ακριβώς ο παράγοντας, η τράπεζα, είναι που μετατρέπει τη φυσιολογική, στη γενική της μορφή, σχέση αγροτών – εμπόρων σε …παρά φύσιν. Η παρουσία της, που υπό κανονικές συνθήκες θα ήταν περιττή, εμφανίζεται ως αναγκαία και σωτήρια γιατί πριν απ’ όλα εξασφαλίζει τη ρευστότητα. Παρέχει «εδώ και τώρα» τα ποσά που είναι απαραίτητα για να κινηθεί ακόμη κι ο νέος αγρότης (19-40 ετών) υπό τον όρο να υποθηκεύσει στην τράπεζα την επιδότηση του ΟΓΑ, ύψους 10.000 ευρώ. Κι από κει και πέρα η τράπεζα του παρέχει το ρευστό που είναι απαραίτητο, αφού φυσικά τον επιβαρύνει με ένα καθόλου αμελητέο αναπροεξοφλητικό επιτόκιο, ύψους άνω του 7%. Η τράπεζα επιβάλλει την παρουσία της κι έτσι γίνεται ο κόμβος γύρω από τον οποίο συναρθρώνονται όλες οι συναφείς δραστηριότητες δίνοντας σε κάθε αγρότη που θα συνεργαστεί μαζί της μια κάρτα (σαν τις πιστωτικές – χρεωστικές) με την οποία μπορεί να προμηθεύεται από τα συνεργαζόμενα με αυτήν καταστήματα πώλησης γεωργικών εφοδίων, λιπασμάτων και μηχανημάτων ό,τι χρειάζεται. Και το κόστος των αγορών χρεώνεται στο λογαριασμό του, που στις περισσότερες περιπτώσεις είναι δάνειο. Με τον καιρό ασκείται μια τρομακτική πίεση στους εμπόρους να προμηθευτούν το κατάλληλο POS και μέσω αυτού να συνεργαστούν με την τράπεζα και στους αγρότες να ψωνίζουν μέσω αυτού του μηχανισμού, που δε απαιτεί ρευστό, λύνοντας έτσι ένα τεράστιο πρόβλημα που υπάρχει στη γεωργική παραγωγή όπου ο παραγωγός καλείται σταθερά να χρηματοδοτεί την παραγωγή του για να πληρωθεί μετά από έξι μήνες, κι αυτό στην καλύτερη περίπτωση, που δεν θα έχει μεσολαβήσει κάποια θεομηνία ή αρρώστια που θα καταστρέψει την παραγωγή. Η τράπεζα άρει αυτή την αβεβαιότητα, προφανώς με το αζημίωτο, δένοντας όμως χειροπόδαρα τον αγρότη με ένα συμβόλαιο και μετατρέποντάς τον σε δανείου υποτελή. Με αυτό το μηχανισμό από τα κάτω και σιωπηρά η κάθε τράπεζα μετατρέπεται και σε γαιοκτήμονα, επαναφέρει σχέσεις δουλείας που ήκμασαν στην ύπαιθρο μέχρι και πρώτο μισό του 20ου αιώνα, για να εγκαταλειφθούν στη συνέχεια λόγω των αγώνων και των δημοκρατικών μεταρρυθμίσεων.

Η συμβολαιακή γεωργία διευκολύνει βραχυπρόθεσμα τον αγρότη και με έναν ακόμη τρόπο: Συμβολαιοποιώντας και την τιμή, πέρα από την ποσότητα. Άμεση συνέπεια είναι πω το ερώτημα για την τιμή που θα πιάσει στην αγορά το προϊόν εξαλείφεται κι η αγωνία του αγρότη για το αν θα έχει τιμή τερματίζεται. Κι έτσι μπορεί να εξηγηθεί ή έκταση που έχει λάβει το φαινόμενο, καθώς σύμφωνα με έκθεση του τμήματος γεωπονίας του ΑΠΘ που παρουσιάστηκε στην έκθεση Agrotica 2014, το 13,7% των ελλήνων γεωργών έχει υιοθετήσει τη συμβολαιακή γεωργία, ενώ ένα ποσοστό 24,8% ενδιαφερόταν να ενταχθεί σε σχετικά προγράμματα. Εξαλείφεται ωστόσο το ερώτημα της τιμής κι ο κίνδυνος προς όφελος της τράπεζας που θα μπορεί κάλλιστα να ασφαλίζει την τιμή του προϊόντος στην αγορά των παραγώγων, μεταθέτοντας το κίνδυνο σε άλλους αντισυμβαλλόμενους και κρατώντας η ίδια, εκ του ασφαλούς, το πιο σίγουρο μέρος της πρόβλεψης για την εξέλιξη της τιμής. Τα περισσότερα άλλωστε από τα προϊόντα που εντάσσονται στη συμβολαιακή γεωργία (βαμβάκι, γάλα, καπνά, κ.α.) αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης σε χρηματιστήρια εμπορευμάτων. Κι εκεί, η υπόσταση κάθε παίκτη και τα στοιχήματα που μπορεί να βάλει είναι συνάρτηση των ποσοτήτων τις οποίες μπορεί να διαπραγματευτεί. Οι ελληνικές τράπεζες επομένως χρησιμοποιεί τον έλληνα αγρότη για να πάρουν «άδεια κυνηγιού» και να παίξουν στα πιο χοντρά κερδοσκοπικά παιχνίδια. Κι αυτό μάλιστα θα συντελεσθεί σε βάρος άλλων κριτηρίων, όπως για παράδειγμα η παραγωγή χρήσιμων αγροτικών προϊόντων ή η διατροφική επάρκεια της χώρας.

Οι αγρότες γίνονται μισθωτοί

Σε ό,τι δε αφορά τον αγρότη η εγγυημένη, προκαθορισμένη τιμή του προϊόντος τον μετατρέπει σε μισθωτό, ακυρώνοντας την πρόοδο που είχε συντελεστεί από τη δεκαετία του ‘80 κι έπειτα όταν η κοινωνική και εισοδηματική θέση του αγρότη βελτιωνόταν. Η μεταβίβαση του κινδύνου των ακραίων τιμών στην τράπεζα, που πλέον θα τους διαχειρίζεται επαγγελματικά, ισοδυναμεί με την αλλαγή του στάτους του: από έρμαιο του καιρού σε υποχείριο της τράπεζας. Αυτός ο υποβιβασμός επ’ ουδενί δεν αποτρέπει το κράτος από το να τον αντιμετωπίζει ως επιχειρηματία, όταν του αλλάζει το φορολογικό πλαίσιο, καταργώντας το προηγούμενο ευνοϊκό καθεστώς.

Η χρηματιστικοποίηση της γεωργίας, που δε θα είχε συντελεστεί, τουλάχιστον στο σημερινό βαθμό, αν η Αγροτική  Τράπεζα παρέμενε δημόσια καταφέρνει κάτι ακόμη που εκ πρώτης όψεως μοιάζει παράδοξο: υπαγάγει ευθέως και ουσιαστικά τη γεωργία στην μεταποίηση. Καθετοποιεί την παραγωγή, προσθέτοντας εκείνη τη λειτουργία που υποσχέθηκαν να φέρουν σε πέρας οι συνεταιρισμοί, πριν περάσουν στην ανυποληψία από τη στιγμή που έγιναν θερμοκήπια σκανδάλων και εκκολαπτήρια παροιμιώδους διαφθοράς. Οι τράπεζες έτσι δουλεύουν μεν για τα στενά τους συμφέροντα, την επιβολή τόκων και προμηθειών, εξυπηρετούν όμως και την απρόσκοπτη τροφοδοσία των βιομηχανιών με πρώτη ύλη, όπως είναι τα γεωργικά προϊόντα. Ας μην ξεχνούμε άλλωστε ότι ο κλάδος τροφίμων και ποτών αποτελούσε ανέκαθεν κλάδο στρατηγικής σημασίας της ελληνικής οικονομίας, με αυξημένο ειδικό βάρος. Και η ίδια η αγροτική παραγωγή αποτελεί αιχμή του δόρατος της ελληνικής οικονομίας. Αρκεί να αναφερθεί πως το πρώτο δεκάμηνο του 2015 σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του 2014 η μεγαλύτερη αύξηση στις εξαγωγές, ύψους 14,8%, καταγράφηκε στα αγροτικά προϊόντα, όταν στα βιομηχανικά προϊόντα καταγράφηκε αύξηση της τάξης του 7,9% και στο σύνολο των εξαγωγών μείωση ύψους 5,5%. Ως αποτέλεσμα, στο σύνολο των εξαγωγών για την προαναφερόμενη περίοδο το μερίδιο των αγροτικών προϊόντων αυξήθηκε στο 20,3%, όταν ένα χρόνο πριν ήταν 16,7%, παρότι μάλιστα το εμπορικό ισοζύγιο των αγροτικών προϊόντων είναι ελλειμματικό εξ αιτίας της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής.

Η σημασία που έχει η συμβολαιακή γεωργία στο πλαίσιο των αναδιαρθρώσεων που συντελούνται στην ύπαιθρο υπογραμμίζεται από την ώθηση που της δίνει η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική 2014-2020, η οποία έχει εντάξει τη συμβολαιακή γεωργία στις βασικές της προτεραιότητες, μεταφέροντας στην Ευρώπη μια παγκόσμια τάση. Μαζί φυσικά με μια σειρά άλλων στόχων που αλλάζουν άρδην τη φύση της αγροτικής παραγωγής, όπως η σταδιακή περικοπή των επιδοτήσεων κατά 60% μέχρι το 2019, με τους πρώτους που επλήγησαν να είναι 90.000 αγρότες που δικαιούνταν επιδότηση μέχρι 250 ευρώ. Οι επιδοτήσεις δηλαδή αφαιρέθηκαν απ’ όσους τις είχαν μεγαλύτερη ανάγκη και μπορούσαν χάρη σε αυτές να συνεχίζουν να καλλιεργούν και να πληρώνουν τους προμηθευτές τους…

Σε λίγους η γη

Οι φτωχοί ήταν οι μεγάλοι χαμένοι της τελευταίας δεκαετίας με κριτήριο επίσης την κατανομή της γης. Από το 2000 ως το 2010 σημειώθηκε μια μεγάλης έκτασης πόλωση της ιδιοκτησίας στη γη, με τους πλούσιους να αποκτούν ακόμη περισσότερη γη και τους φτωχούς να βλέπουν τον κλήρο τους να εξανεμίζεται. Συγκεκριμένα, με βάση στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας οι αγρότες με ιδιοκτησία έως 50 στρέμματα κατείχαν το 2000 περίπου 10,5 εκ. στρέμματα, ενώ μια δεκαετία αργότερα η ιδιοκτησία τους μειώθηκε στα 8,9 εκ. στρέμματα. Στο άλλο άκρο της ιδιοκτησιακής κλίμακας, οι αγρότες που είχαν στην κατοχή τους πάνω από 250 στρέμματα αύξησαν θεαματικά την καλλιεργούμενη έκτασή τους: από 8,8 εκ. στρέμματα το 2000, σε 10,8 εκ. στρέμματα  το 2010. Εξ ίσου «γενναιόδωρη» στάθηκε η δεκαετία του 2000 και για μια ακόμη μικρότερη μειοψηφία, όσων έχουν κλήρο άνω των 1.000 στρεμμάτων, που μπορούν να παρομοιαστούν με το μισητό 1% της υπαίθρου. Το 2000 ήταν μόνο 925 άτομα και το 2010 έφτασαν τους 1.498 (αυξήθηκαν περισσότερο από 50%), ενώ η γη που είχαν στην κατοχή τους από 1.616 στρέμματα έφτασε τα 2.506. Η συγκέντρωση της γης σε ολοένα και λιγότερα χέρια σημαίνει την ισχυροποίηση της θέσης των πλουσίων του χωριού έναντι της πλειοψηφίας που σιγά – σιγά και σταθερά χάνει από τον έλεγχό της τα βασικότερα μέσα παραγωγής που κατείχε, όπως είναι η γη. Σε αυτό το πλαίσιο η εξάρτησή της από το μεροκάματο γίνεται πιο στενή, ενώ οι ακτήμονες παύουν να εξασφαλίζουν από τη γη και τα δικά τους μέσα καθημερινής διατροφής και συντήρησης (χόρτα, φρούτα, πουλερικά, κ.α.). Εύκολα μπορεί ο οποιοσδήποτε να προβλέψει πως από το 2010 και έπειτα αυτή η τάση θα εμφανίστηκε ακόμη πιο ισχυρή καθώς η αυξημένη φορολογία, ελέω Μνημονίων, οδήγησε χιλιάδες αγρότες και πολλούς περισσότερους κατοίκους των αστικών περιοχών να ξεφορτωθούν κομμάτια γης που δεν προσφέρονται για εκμετάλλευση. Δεν λείπουν μάλιστα κι εκείνοι που θέλουν να πουλήσουν εκτάσεις γης που έχουν από κληρονομιές και δεν μπορούν να τις πουλήσουν, γιατί απλώς κανείς δεν ενδιαφέρεται να αγοράσει. Αντίθετα δηλαδή με ό,τι συνέβαινε στο παρελθόν όταν η ιδιοκτησία στη γη ήταν μια επένδυση σχετικά ανέξοδη μετά την αγορά, καθώς δεν επέσειε κόστος συντήρησης ή κατοχής.

Η τάση συγκέντρωσης και συγκεντροποίησης της γεωργικής γης θα επιταχυνθεί απότομα από τον επόμενο χρόνο, το 2017, όταν η κυβέρνηση θα επιβάλει ΕΝΦΙΑ και στα αγροτεμάχια, όπως επίσης και σε όλες τις εκτός σχεδίου και οικισμού εκτάσεις. Η επιβολή ΕΝΦΙΑ και στα αγροτεμάχια θα διευκολυνθεί με την συμπλήρωση δύο νέων στηλών (με αριθμό 25 και 26) στον πίνακα 2 όπου δηλώνονται οι εκτός σχεδίου και οικισμού εκτάσεις οι οποίες προστέθηκαν στο νέο έντυπο του ΕΝΦΙΑ, που όλο και περισσότερο μοιάζει με κεφαλικό φόρο. Το αποτέλεσμα θα είναι να χάσει η ιδιοκτησία στην ύπαιθρο ένα σχετικά δημοκρατικό χαρακτήρα που διέθετε τις προηγούμενες δεκαετίες, εξ αιτίας της ανόδου των εισοδημάτων, προκαλώντας στη συνέχεια έναν ενάρετο κύκλο που συντελούσε στην κοινωνική ευημερία. Η μεγάλη διασπορά δηλαδή του κλήρου βοηθούσε τα φτωχά νοικοκυριά να ανταπεξέρχονται στις δυσκολίες της καθημερινής διαβίωσης και επέτρεπε στους ιδιοκτήτες τους να διατηρούν μια σχετική εισοδηματική ανεξαρτησία απέναντι στις μεγάλες αγροτοβιομηχανικές επιχειρήσεις της υπαίθρου ή τους εμπόρους. Όλα αυτά όμως θα ανήκουν στο παρελθόν όταν θα εισβάλει ο ΕΝΦΙΑ, από μια κυβέρνηση μάλιστα που ακόμη και τον Ιανουάριο του 2015 (δια στόματος μάλιστα του πρωθυπουργού, Αλέξη Τσίπρα, στο πλαίσιο συνέντευξής του στην τηλεόραση του Σκάι) υποσχόταν την κατάργησή του και δεσμευόταν μάλιστα πως η «τρύπα» που θα δημιουργηθεί στα δημόσια ταμεία θα καλυφθεί από τον ανασχεδιασμό του φορολογικού συστήματος σε πιο δίκαιες βάσεις. Κι αυτό που είδαμε ήταν γενίκευση του ΕΝΦΙΑ και εμβάθυνση της φορολογίας στις ίδιες, άδικες βάσεις…

Έκρηξη της παραγωγικότητας στη γεωργία

Εξετάζοντας το θέμα της παραγωγικότητας, δεν αποκλείεται καθόλου ο συνδυασμός των παραπάνω παραγόντων (επέκταση της συμβολαιακής γεωργίας με μηχανοδηγό τις τράπεζες, και συγκέντρωση της γης σε ολοένα και λιγότερα χέρια με κινητήρια δύναμη τη φορολογία) να οδηγήσει στα ύψη την παραγωγικότητα της γεωργίας. Έτσι, να συνεχιστεί μια τάση που έγινε ορατή στην ύπαιθρο σε όλη τη διάρκεια του 20ου αιώνα κι είχε ως αιτίες της την εισαγωγή των μηχανημάτων και την υποκατάσταση των ζώων, τη χρήση λιπασμάτων, ζιζανιοκτόνων και εντομοκτόνων, την επέκταση της άρδευσης και τις οικονομίες κλίμακας που επέτρεπαν την εισαγωγή και αξιοποίηση μεθόδων εκμετάλλευσης στη γη που χαρακτηρίζονταν από ένταση κεφαλαίου και όχι ένταση εργασίας. Ενδεικτικά στοιχεία για να φανεί η έκρηξη στην παραγωγικότητα του πρωτογενούς τομέα περιλαμβάνουν τον τετραπλασιασμό των καλλιεργειών αραβοσίτου ανά ακρ στις ΗΠΑ το διάστημα 1930-2000 όταν από 30 βαρέλια έφτασαν τα 130 ανά ακρ και τον τριπλασιασμό της παραγωγής γάλακτος και γαλακτομικών καθώς το 1955 η μέση παραγωγή ανά αγελάδα ήταν 4.572 λίμπρες, το 1971 ο μέσος όρος αυξήθηκε σε 10.000 λίμπρες και στα τέλη του 20ου αιώνα ο μέσος όρος αυξήθηκε πάλι σε 17.000 ανά αγελάδα! (Οικονομική περιβάλλοντος και φυσικών πόρων, T. Tietenberg & L. Lewis, εκδ. Gutenberg, 2010). Η πρόοδος που έχει συντελεστεί είναι τόσο εκπληκτική ώστε σήμερα η παγκόσμια γεωργία παράγει 17% περισσότερες θερμίδες κατ’  άτομο (!!!) απ’ ότι παρήγαγε πριν 30 χρόνια, παρότι μάλιστα ο παγκόσμιος πληθυσμός αυτή την περίοδο έχει αυξηθεί κατά 70%. Πρόβλημα επομένως επάρκειας των τροφίμων δεν θα έπρεπε να τίθεται και υποσιτισμένα παιδιά δεν θα έπρεπε να εμφανίζονται στις οθόνες μας, καθώς παράγονται αρκετά τρόφιμα για να θρέψουν ολόκληρη την ανθρωπότητα και μάλιστα …περισσεύουν. Το πρόβλημα που τίθεται σχετίζεται με την κατανομή των τροφίμων, δηλαδή με τους όρους υπό τους οποίους διανέμονται τα παραγόμενα τρόφιμα. Αποκαλύπτεται έτσι πως η αιτία πίσω από τις απεγνωσμένες εκκλήσεις διεθνών διασκέψεων που θέτουν φιλόδοξους κάθε φορά στόχους για την μείωση του αριθμού των υποσιτιζόμενων ανθρώπων (βλέπε πχ Διακήρυξη της Ρώμης για την Παγκόσμια Ασφάλεια για τα Τρόφιμα του 1996) ή πίσω από σοκαριστικά ρεπορτάζ και έρευνες που αποκαλύπτουν πχ ότι στις ίδιες τις ΗΠΑ το 1 στα 10 νοικοκυριά αντιμετωπίζουν ήδη πρόβλημα πείνας ή κινδυνεύουν να πεινάσουν δεν βρίσκεται η σπανιότητα των τροφίμων. Βρίσκεται η μετατροπή της πιο βασικής ανθρώπινης ανάγκης, όπως είναι η διατροφή, σε εμπόρευμα και πολλές φορές χρηματιστηριακό εμπόρευμα, με τις τράπεζες να επιβάλουν τους όρους τους

Η επέκταση της συμβολαιακής γεωργίας στην καθημαγμένη από την κρίση Ελλάδα θα ενισχύσει αυτή τη δυναμική σε βάρος όλων: τόσο των αγροτών όσο και των καταναλωτών.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο μηνιαίο περιοδικό Nexus

Ο αγώνας κατά των κατασχέσεων και οι ποινικές ευθύνες της Τραπέζης της Ελλάδος

?
?

Τον Νοέμβριο του 2014 άνδρες εισπρακτικής εταιρείας και της Eurobank εμφανίζονται έξω από το σπίτι της Μαίρης Ορφανού στην Ανθούπολη απαιτώντας να τους παραδώσει τα κλειδιά του ακινήτου :«Αν δεν βγείτε έξω από το σπίτι της Eurobank θα φωνάξουμε την αστυνομία» δηλώνουν χαρακτηριστικά. Η ίδια ταμπουρώνεται στο ακίνητο και καλεί μέσω του τηλεφώνου αλληλέγγυους για την αποτροπή της έξωσης. Εκείνη την ημέρα 400 ακτιβιστές που μάχονται για την υπεράσπιση του δικαιώματος της πρώτης στέγης συγκεντρώθηκαν και παρέμειναν έως αργά το βράδυ έξω από το σπίτι της κ. Ορφανού ενώ στο πλευρό της συντάχθηκε και όλη η γειτονιά. Η έξωση εν τέλει απετράπη η εμπειρία όμως που βίωσε άλλαξε άρδην την ζωή της : «Έγινα ενεργό μέλος του κινήματος κατά των πλειστηριασμών. Αισθάνομαι ασφάλεια δίπλα στους συναγωνιστές και κυρίως νιώθω ότι βάζω κι εγώ ένα μικρό λιθαράκι για το κοινό καλό, τώρα πια που έχουμε γίνει πρόσφυγες στην ίδια μας τη χώρα» δηλώνει στο Unfollow. H περιπέτεια της κ Ορφανού ξεκίνησε το 2002 οπότε και μπήκε εγγυήτρια σε δάνειο ύψους 60.000 ευρώ που έλαβε ο αδελφός της από την Εurobank. Το 2005 το μαγαζί που διατηρούσε κλείνει και μένει άνεργη και άπορη ενώ προσφεύγει το 2008 στον Νόμο Χατζηγάκη για την προστασία των δανειοληπτών και στη συνέχεια στον Νόμο Κατσέλη. Η τράπεζα στο ενδιάμεσο με σειρά παρανομιών και παρατυπιών και αισχρούς εκβιασμούς (όπως εντός του Ιουνίου να καταθέσετε 12.500 ευρώ) έχει δέσει χειροπόδαρα την εγγυήτρια του δανείου. «Καταβάλλω κάθε μήνα τα 20 ευρώ όπως ορίζει η απόφαση του Ειρηνοδικείου. Το χρέος όμως σύμφωνα με τη Eurobank εκτοξεύεται συνεχώς. Περιττό να σας αναφέρω ότι απέκτησα σοβαρά προβλήματα υγείας εξαιτίας αυτής της κατάστασης. Και δεν κοιμάμαι ήσυχη τα βράδια. Όχι δεν κοιμάμαι. Ένα θόρυβο να ακούσω έξω από την πόρτα πετάγομαι αρπάζω το κινητό και την τσάντα μου και ανεβαίνω στην ταράτσα. Όμως έχω ορκισθεί στη μνήμη των γονιών μου που έκαναν τόσες θυσίες για την απόκτηση αυτού του σπιτιού ότι δεν πρόκειται να το δώσω χάρισμα. Προτιμώ να το κατεδαφίσω μόνη μου, να το ανατινάξω, η τράπεζα πάντως δεν θα το πάρει» καταλήγει η κ. Ορφανού.

Λεωνίδας Βατικιώτης και Ντίνα Ιωακειμίδου

Το 2014 το κίνημα κατά των πλειστηριασμών της πρώτης κατοικίας βρέθηκε στην κορύφωσή του. Η αλλαγή δε που προαλειφόταν στη διακυβέρνηση της χώρας είχε δημιουργήσει προσδοκίες για σεισάχθεια, και κατοχύρωση του Συνταγματικού δικαιώματος στη στέγη. Μάλιστα τον Απρίλιο του 2015 μέλη του κινήματος κατά των πλειστηριασμών συναντώνται με τον Γιώργο Σταθάκη υπουργό τότε Οικονομίας ο οποίος τους διαβεβαιώνει κατηγορηματικά ότι η νέα κυβέρνηση θα προστατεύσει την πρώτη κατοικία. «Έχετε την απόλυτη στήριξή μας» διαβεβαιώνει τα μέλη του κινήματος κατά των πλειστηριασμών.

Τον Νοέμβριο όμως του 2015 ο Νόμος Κατσέλη ως απότοκο του τρίτου μνημονίου τροποποιείται επί τω χείρω. Έτσι τίθενται αυστηρά εισοδηματικά κριτήρια, εισάγεται ο όρος του συνεργάσιμου δανειολήπτη ενώ η πραγματικότητα των δανειοληπτών ορίζεται από την μόνιμη εποπτεία των τραπεζών και τον ασφυκτικό έλεγχο της περιουσιακής και οικονομικής κατάστασης τους. Η καθυστέρηση δε αποπληρωμής των δόσεων που έχουν ορισθεί είτε διά δικαστικού είτε διά εξωδικαστικού συμβιβασμού συνεπάγεται την ταχύτατη έκπτωση από τη ρύθμιση.

«Προστατεύουμε την πρώτη κατοικία των αδυνάτων» δήλωνε τον Νοέμβριο του 2015 κατά τη συνεδρίαση της Π.Γ του ΣΥΡΙΖΑ ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας.

Ενδεχομένως να έχει διαφορετική γνώμη η κοπέλα, μητέρα μόνη ενός παιδιού που, όπως αναφέρει στο Unfollow o Bασίλης Πολυχρόνης μέλος της κίνησης Πολίτες Μεγάρων κατά των Πλειστηριασμών, η οποία ζήτησε μέσω τρίτων την βοήθεια της συλλογικότητας καθώς η Alpha Bank βγάζει σε πλειστηριασμό την πρώτη και μοναδική κατοικία της για επισκευαστικό δάνειο που έλαβε.

Ένα από τα ψέματα που χρησιμοποιούν όλες οι κυβερνήσεις μέχρι σήμερα για να νομιμοποιήσουν στη συνείδηση της κοινωνίας τους πλειστηριασμούς είναι πως αφορούν ακριβά σπίτια ή όσα δεν είναι πρώτη κατοικία. «Αρκεί να ρίξει κανείς μια ματιά στις προϋποθέσεις του νόμου Κατσέλη για να αντιληφθεί ότι από την εύνοιά του αποκλείστηκαν πολλοί που την είχαν άμεση ανάγκη», τονίζει ο Θανάσης Παπαγεωργίου που συμμετέχει στη συλλογικότητα «Πλειστηριασμοί στα Μεσόγεια Στοπ» και επισημαίνει ότι έχουν ήδη βγει στο σφυρί σπίτια πολύ φτωχών ανθρώπων. «Για να ενταχθείς στο νόμο Κατσέλη πρέπει να είναι ενήμερη η τελευταία δόση του δανείου σου. Όρος σχεδόν αδύνατος καθώς αν έχεις λεφτά για να πληρώσεις την τελευταία δόση, τότε γιατί να ενταχθείς; Είναι ενδεικτικό πως οι περισσότεροι χρωστούν τις δόσεις των 2-3 τελευταίων ετών. Άλλη προϋπόθεση είναι το οικογενειακό εισόδημα να μην ξεπερνά το αφορολόγητο όριο. Ενδεχόμενο εξ ίσου αδύνατο για πολλά νοικοκυριά που δούλευαν κι οι δύο. Μια ακόμη προϋπόθεση είναι ο δανειολήπτης να μην έχει πουλήσει κανένα περιουσιακό στοιχείο τα τρία προηγούμενα χρόνια. Μα όταν ξεκίνησε η πτώση των μισθών κι η αύξηση της ανεργίας οι περισσότεροι πούλησαν το δεύτερο αυτοκίνητο, τη μηχανή ή οικόπεδα που είχαν για να μπορέσουν να πληρώνουν τα δάνεια της πρώτης κατοικίας τους. Επομένως εκτός του νόμου Κατσέλη δε βρίσκονται μόνο τα εξοχικά και οι ακριβές πρώτες κατοικίες».

Όμως αυτά είναι ψιλά γράμματα ως φαίνεται καθώς ο Γενικός Γραμματέας Δημοσίων Εσόδων Γιώργος Πιτσιλής με συνέντευξή του στο ΑΠΕ στα τέλη Αυγούστου δήλωσε ευθαρσώς ότι είμαστε σε τροχιά επίτευξης του στόχου για έσοδα 2,05 δισ. Ευρώ ως το τέλος τους έτους από κατασχέσεις και πλειστηριασμούς.

Μεγάλη παρηγοριά για τον παππού που εμφανίστηκε εμφανώς κατατρομαγμένος στο Ειρηνοδικείο της Νίκαιας υποβασταζόμενος από την κόρη του και τον γιο του και συνοδεία επτά κουστουμαρισμένων ανδρών της Τράπεζας Πειραιώς. « Ο παππούς ήταν υπό στενή εποπτεία» εξηγεί στο Unfollow ο Τάσος Καραγιώργος μέλος της κίνησης ΑΛ.ΑΝΥΑ (Αλληλεγγύη, Ανατροπή, Ανυπακοή) στο Unfollow. «Είχαμε ήδη κλείσει με αλυσίδα το ειρηνοδικείο απαγορεύοντας τη διενέργεια πλειστηριασμών. Τι συμβαίνει ρωτήσαμε τον ηλικιωμένο κύριο; Με πιέζουν αφόρητα παιδί μου. Χρωστάω 60.000 στην Τράπεζα Πειραιώς και το διαμέρισμά μου στον Κορυδαλλό είναι αξίας 250.000 ευρώ. Μου είπαν ότι θα το εκπλειστηριάσουν και θα μου δώσουν και ένα μικρό χαρτζιλίκι 2000-3000 ευρώ. Και δέχτηκα…» Ο πλειστηριασμός δεν έγινε καθώς δεν επετράπη να γίνει….

Αναθεωρημένος Κώδικας Δεοντολογίας

Τα κόκκινα δάνεια των φυσικών προσώπων και των επιχειρήσεων υπερβαίνουν πλέον τα 110 δις με το μεγαλύτερο μέρος τους-άνω του 60%- να αφορά επιχειρηματικά. Μάλιστα ο αναθεωρημένος Κώδικας Δεοντολογίας της Τράπεζας της Ελλάδας που υπογράφηκε στις 2 Αυγούστου ισοδυναμεί με εναρκτήριο λάκτισμα για την κούρσα που θα οδηγήσει στην μεγαλύτερη εκποίηση περιουσιακών στοιχείων που έχει ποτέ σημειωθεί επί ελληνικού εδάφους. Εκ πρώτης όψεως, η απόφαση της Επιτροπής Πιστωτικών και Ασφαλιστικών Θεμάτων της κεντρικής τράπεζας φαίνεται να βάζει τάξη στο χάος περιγράφοντας με κάθε αυστηρότητα τα βήματα που πρέπει να ακολουθεί κάθε πιστωτικό ίδρυμα απέναντι σε φυσικά, νομικά πρόσωπα και επαγγελματίες που έχουν καθυστερημένες οφειλές. Για παράδειγμα ορίζει ότι κάθε ίδρυμα «οφείλει να θεσπίσει λεπτομερώς καταγεγραμμένη Διαδικασία Επίλυσης Καθυστερήσεων, με κατηγοριοποίηση δανείων και δανειοληπτών… Να λαμβάνει όλα τα απαιτούμενα μέτρα για τη διασφάλιση των κανόνων διαφάνειας και κατάλληλης και έγκαιρης ενημέρωσης του ιδιοκτήτη. Να συστήσει Επιτροπή Ενστάσεων συγκροτούμενη από τουλάχιστον τρία ανώτερα στελέχη, κοκ». Περιλαμβάνει μάλιστα στο Παράρτημα ακόμη και τυποποιημένες φόρμες που θα συμπληρώνονται από την τράπεζα όπου θα αναφέρονται στοιχεία για το μηνιαίο εισόδημα, την ακίνητη περιουσία, κ.α. Στην πραγματικότητα ο αναθεωρημένος Κώδικας Δεοντολογίας δεν κάνει τίποτε άλλο πέρα από το να «κανονικοποιεί» και να ρυθμίζει τη διαδικασία που θα οδηγήσει στο ξεπούλημα των κόκκινων δανείων. Περισσότερο μοιάζει με το εγχειρίδιο χρήσης που συνοδεύει την εκτέλεση μιας θανατικής ποινής, ενδύοντας την πιο βάρβαρη διαδικασία με τα ιερά άμφια της τυπικής νομιμότητας. Είναι με άλλα λόγια ο «οδικός χάρτης» που θα επιτρέψει τους μαζικούς πλειστηριασμούς οι οποίοι θα ξεκινήσουν τον Σεπτέμβρη κατ’ εφαρμογή των όσων προβλέπει το Μνημόνιο Τσίπρα και θα θωρακίζει νομικά τις τράπεζες και τα στελέχη τους από πιθανές προσφυγές θιγόμενων δανειοληπτών. «Πιθανότατα θα αφαιρείται η δυνατότητα του δανειολήπτη ακόμη και στην δικαστική προσφυγή εφόσον αυτός χαρακτηρισθεί μη συνεργάσιμος. Γεγονός κατάφωρα αντισυνταγματικό» σημειώνει στο Unfollow η Τόνια Κατερίνη δραστήριο στέλεχος κατά των πλειστηριασμών. «Το επίδικο αφορά στην κατατρομοκράτηση των πολιτών, στη θεσμοθέτηση του φόβου. Άπαντες να είμαστε καταχρεωμένοι, ελεγχόμενοι και απίστευτα καθημαγμένοι. Μάλιστα οι δυο νέες καινοτομίες του Κώδικα αφορούν στη δυνατότητα πώλησης του ακινήτου, δηλαδή αν φτωχοποιηθείς απόλυτα και με δική σου επιλογή τότε θα σου σβήσω το χρέος καθώς και στην ενοικίαση για ένα εύλογο διάστημα του ακινήτου από την τράπεζα προς τον δανειολήπτη. Εν ολίγοις ακόμη μεγαλύτερη πίεση και ολοκληρωτική παράδοση την ώρα που οι ληξιπρόθεσμες οφειλές αυξάνονται με ρυθμούς γεωμετρικής προόδου» προσθέτει η κ Κατερίνη. Σύμφωνα μάλιστα με τα τελευταία στοιχεία της Γ.Γ.Δ.Ε ένας στους δυο φορολογούμενους έχει χρέη προς το δημόσιο ενώ ενάμιση εκατομμύριο φορολογούμενοι απειλούνται με κατασχέσεις και πλειστηριασμούς. Συνολικά οι ληξιπρόθεσμες οφειλές στην εφορία ανέρχονται στα 90 δις, περίπου το μισό ΑΕΠ της χώρας…Μόνο το πρώτο εξάμηνο του 2016 οι νέες οφειλές των φορολογουμένων προς το δημόσιο ανήλθαν στα 6,9 δισ. Το χρέος προς τα ταμεία προσδιορίζεται στα 27 δις ενώ τα χρέη μεταξύ ιδιωτών υπερβαίνουν τα 10,6 δισ. Σύνολο ιδιωτικού χρέους εν ολίγοις 237,6 δισ.

Το δημόσιο πάντως δεν ορρωδεί πλέον προ ουδενός αφού κατάσχει ότι βρεθεί μπροστά του: Ο Γιώργος διατηρούσε κατάστημα ΠΡΟ ΠΟ σε περιφερειακή πόλη της χώρας. Πριν από τέσσερα χρόνια η κρίση τον γονάτισε και βρέθηκε με ληξιπρόθεσμες οφειλές προς την εφορία και τον ΟΑΕΕ. Για χρέος 2.800 ευρώ προς την εφορία υπέστη τη διαδικασία συντηρητικής κατάσχεσης στα κινητά αντικείμενα του πρακτορείου. «Απλώσαν τις καρέκλες και τα τραπέζια και κανονικά διεξήχθη ο πλειστηριασμός στο ειρηνοδικείο της πόλης που διαμένω. Εν τέλει αυτός κηρύχθηκε άγονος όμως εγώ το συναίσθημα που βίωσα εγώ..Θα σας πω μόνο ότι υπέστην έμφραγμα πριν από δυο χρόνια. Το πρακτορείο το έχω κλείσει βέβαια και τώρα είμαι άνεργος και ασθενής..» σημειώνει στο Unfollow. Για χρέος 1.170 ευρώ προς την εφορία ναυτικός που δεν είχε θεμελιώσει δικαίωμα σύνταξης, με Σκλήρυνση Κατά Πλάκας βρέθηκε στο ειρηνοδικείο της Νίκαιας, όπως μας αναφέρει ο Τάσος Καραγιώργος, για να του κατάσχουν το μοναδικό κινητό περιουσιακό του στοιχείο, το αυτοκίνητό του : «Απολύτως απαραίτητο για τον ίδιο αφού ο άνθρωπος είχε κινητικά προβλήματα. Αποτρέψαμε τον πλειστηριασμό και εν τέλει έγινε διακανονισμός για καταβολή δόσης τριάντα ευρώ το μήνα» τονίζει ο Τάσος Καραγιώργος. Η ίδια «ευαισθησία» επιδεικνύεται ενίοτε και από τους ΟΤΑ. Ο δήμος της Αθήνας εν προκειμένω επιχείρησε τον πλειστηριασμό της πρώτης κατοικίας νεαρού ζευγαριού στους Αγίους Αναργύρους αξίας 85.000 ευρώ για χρέος προς τον δήμο ύψους 2.300 ευρώ. Ο πλειστηριασμός απετράπη όπως μας εξηγεί ο Ηλίας Παπαδόπουλος του κινήματος Δεν πληρώνω.

Ποινικές ευθύνες

Η διοίκηση της Τράπεζας της Ελλάδας, που τώρα εμφανίζεται ως φύλακας άγγελος της νομιμότητας, λόγω των εποπτικών της αρμοδιοτήτων, φέρει τεράστια ποινική ευθύνη για την υπερχρέωση των χρόνων της λεγόμενης ευφορίας κι η οποία οδήγησε την κατάσταση στο σημερινό αδιέξοδο. Ειδικότερα, με την εγκύκλιο 1635/21.10.2005 είχε προσδιορίσει το ύψος της δόσης ενός υπό έγκριση δανείου στο 30-40% του μηνιαίου εισοδήματος του δανειολήπτη. Ήταν μια οδηγία που έπρεπε να σέβονται και να ακολουθούν όλες οι εμπορικές τράπεζες καθώς εγγυούταν τόσο την ευστάθεια του τραπεζικού συστήματος (να μη γεμίσουν δηλαδή τα χαρτοφυλάκια με μη εξυπηρετούμενα δάνεια) όσο και την οικονομική ισορροπία των νοικοκυριών. Στην πράξη ωστόσο αυτή η οδηγία παραβιαζόταν κατάφωρα. Οι τράπεζες για να ικανοποιήσουν τα αιτήματα των πελατών, που υποκινούνταν εν πολλοίς από αλλεπάλληλες διαφημίσεις, και να μπορέσουν να διαχειριστούν την υπερβάλλουσα ρευστότητα που αφειδώς απελευθέρωνε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ενέκριναν δάνεια που συνοδεύονταν από δόσεις σημαντικά υψηλότερες του ποσοστού 30-40% του εισοδήματος, ενώ συμπλήρωναν το αιτούμενο ποσό με τη χορήγηση επιπλέον δανείων, συνήθως επισκευαστικών. Επρόκειτο για μια πρακτική που ακολουθούταν κατά κόρον κι είναι αδύνατο να μην είχε υποπέσει στην αντίληψη της κεντρικής τράπεζας καθώς σε μηνιαία βάση ενημερώνεται για τη δραστηριότητα των εμπορικών τραπεζών και τη σύνθεση του δανειακού τους χαρτοφυλακίου. Η έκταση ωστόσο που έλαβε το φαινόμενο βεβαιώνει ότι οι ελεγκτικοί μηχανισμοί της κεντρικής τράπεζες σφύριζαν αδιάφορα, ανάβοντας έτσι το πράσινο φως για να συνεχίζεται αυτή η πρακτική που οδήγησε στην υπερχρέωση των πολιτών. Με ποιανού εντολή ανέχονταν την παραβίαση των οδηγιών;

Ως τεκμήριο ενοχής της κεντρικής τράπεζας πρέπει να θεωρηθεί η αδιαφορία που επέδειξε η διοίκησή της στην ερώτηση που της απευθύναμε στις 4 Αυγούστου 2016. Με γραπτό μάλιστα τρόπο, ζητήσαμε να μάθουμε αν διαπιστώθηκε ποτέ στο παρελθόν υπέρβαση του παραπάνω ορίου (30-40%) και τι μέτρα έλαβε η Τράπεζα της Ελλάδας για την πιστή τήρηση όσων προβλέπει το έγγραφο 1635/21.10.2005. Ούτε καν έκαναν τον κόπο να απαντήσουν, επιλέγοντας να αφήσουν κλειστό ένα από τα πιο δυσώδη κεφάλαια της ελληνικής οικονομίας. Ωστόσο, με κριτήριο της διασφάλιση των συμφερόντων του τραπεζικού λόμπι, …ορθά εποίησε η διοίκηση της Τράπεζας της Ελλάδας. Αντιλαμβάνεται πολύ καλά ότι το άνοιγμα του φακέλου της υπερχρέωσης όχι μόνο θα έδειχνε πως η ευθύνη δεν είναι του δανειολήπτη στον οποίο μετακυλίεται σε μια προσπάθεια ενοχοποίησής του που είναι η άλλη όψη της αθώωσης των τραπεζιτών. Επίσης, θα άνοιγε και ο δρόμος της διερεύνησης των ποινικών ευθυνών. Γι’ αυτό το λόγο προτιμάει να μην απαντά σε ενοχλητικές ερωτήσεις ο Γ. Στουρνάρας που να θυμίσουμε ότι την περίοδο 2000-2004 διετέλεσε πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της κραταιάς τότε Εμπορικής Τράπεζας…Η τοκογλυφική πολιτική των τραπεζών εκφράστηκε πέραν των άλλων και με την προώθηση επισφαλών προϊόντων καταστρέφοντας οικονομικά επιχειρηματίες. Μια χαρακτηριστική περίπτωση αφορά στη χορήγηση δανείων σε ελβετικό φράγκο. Ο Μιχάλης Χατζής πρωτεργάτης της κίνησης κατά των πλειστηριασμών στην πόλη του Μεσολογγίου υπήρξε ένας εξαιρετικά επιτυχημένος επιχειρηματίας με έντεκα καταστήματα και πολλούς εργαζόμενους στις επιχειρήσεις του. Η τράπεζα τον έπεισε ότι είναι η πλέον ασφαλής κίνηση η χορήγηση δανείου σε ελβετικό φράγκο. «Για δάνειο 200.000 ευρώ είχα ήδη πληρώσει ύστερα από πέντε χρόνια σε τόκους 90.000 ευρώ. Όταν η ισοτιμία ευρώ-φράγκου κατέρρευσε αντί να χρωστάω 170.000 βρέθηκα με χρέος 290.000 ευρώ και καταβολή δόσεων 2.500 ευρώ το μήνα. Οι δουλειές καταβαραθρώθηκαν με αποτέλεσμα να μπει λουκέτο στα καταστήματα και να χαθούν και θέσεις εργασίας» δηλώνει στο Unfollow.

Για τον ίδιο η δικαστική δικαίωση που επήλθε στη συνέχεια δεν έχει πλέον κανένα νόημα.« Αν αυτό συνέβαινε το 2011 ίσως να τα κατάφερνα. Πλέον υποχρεώθηκα να εκποιήσω ο ίδιος την κατοικία μου για να ξεχρεώσω, σπουδάζω δυο παιδιά και αδυνατώ να καταβάλω έστω και ένα ευρώ» συμπληρώνει. «Πράγματι με την κατάρρευση της ισοτιμίας βρέθηκαν οι δανειολήπτες να πληρώνουν διπλό και τριπλό δάνειο από αυτό που είχαν λάβει» αναφέρει στο Unfollow ο Γιώργος Καλτσάς δικηγόρος του Πειραιά που έχει χειριστεί ανάλογες υποθέσεις που οδήγησαν στην υπ αρ 619/2016 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Πειραιά που εκδόθηκε τον περασμένο Μάρτιο και η οποία χαρακτήριζε καταχρηστικό και άκυρο τον όρο αποπληρωμής που τέθηκε από τις τράπεζες αφού «δεν διατυπώνεται ευκρινώς ο τρόπος λειτουργίας της συναλλαγματικής ισοτιμίας, η μέθοδος και οι ιδιαιτερότητες του μηχανισμού μετατροπής του εγχώριου σε ξένο νόμισμα.» 

Τα άσχημα νέα όμως δεν λήγουν εδώ. Για τη διαχείριση των κόκκινων επιχειρηματικών δανείων έπονται μαζικές αναδιαρθρώσεις βιώσιμων επιχειρήσεων και ανταγωνιστικών κλάδων της οικονομίας. Έτσι η δυνατότητα που παρέχεται μέσω του Κώδικα Δεοντολογίας για ανταλλαγή χρέους με μετοχικό κεφάλαιο θα αποτελέσει την κερκόπορτα για τη συμμετοχή ή και πλήρη ανάληψη της ιδιοκτησίας των επιχειρήσεων από τις τράπεζες με τις τελευταίες να προβαίνουν σε αλλαγή διοικήσεων, εκποίηση περιουσιακών στοιχείων, με αντάλλαγμα τη διαγραφή μέρους των δανείων. Με δυο λόγια μια βίαιη αναδιάρθρωση της επιχειρηματικής δομής της ελληνικής οικονομίας.«Προβλέπεται η μεταβίβαση στα funds ακόμη και ενήμερων δανείων για κλάδους της οικονομίας που θεωρούνται «φιλέτα» όπως ξενοδοχειακές επιχειρήσεις, τομείς τροφίμων κτλ Το ίδιο προβλέπεται ακόμη και για τα δάνεια που έχουν παραχωρηθεί με εγγύηση του ελληνικού δημοσίου, δηλαδή τα funds πέραν του υπερταμείου θα μπαίνουν από την πίσω πόρτα και στο μετοχικό κεφάλαιο επιχειρήσεων του ευρύτερου δημόσιου τομέα »» σημειώνει ο Ηλίας Παπαδόπουλος.

Χάνουν τα πάντα βυθισμένοι στη σιωπή

Το ζήτημα των πλειστηριασμών θα έρθει στην επιφάνεια απότομα από τις αρχές του Σεπτεμβρίου. Η σχετική ύφεση των προηγούμενων μηνών, παρότι η κυβέρνηση περιόρισε το εύρος των κατηγοριών δανειοληπτών που υπάγονται στις ευεργετικές διατάξεις του νόμου Κατσέλη ανοίγοντας έτσι το δρόμο για να βγουν στο σφυρί χιλιάδες επιπλέον υποθήκες, οφειλόταν στην απεργία των συμβολαιογράφων η οποία όμως έληξε στις 30 Ιουνίου. Τα δικαστήρια επίσης είναι κλειστά τον Αύγουστο. Είναι έτσι σίγουρο, δεδομένων και των πιέσεων των δανειστών που θέλουν να καθαρίσουν οι ισολογισμοί των τραπεζών, ότι τον μήνα που ανοίγουν τα σχολεία θα …κλείσουν πολλά σπίτια με παράλληλη όξυνση της καταστολής.

Τον περασμένο Ιούλιο τα ΜΑΤ εισέβαλαν στο ειρηνοδικείο Θεσσαλονίκης όπου αλληλέγγυοι προσπαθούσαν να αποτρέψουν πλειστηριασμό πρώτης κατοικίας από την τράπεζα Πειραιώς. Δεν είναι η πρώτη φορά. Συγκρούσεις με την αστυνομία και τα ΜΑΤ έχουν καταγραφεί και αναμένεται να οξυνθούν έτι περαιτέρω. Στο ειρηνοδικείο της Νίκαιας ο άνθρωπος της Πειραιώς μιλά με τον ανώτερο του ενημερώνοντας τον για την κατάληψη του χώρου προκειμένου να αποτραπούν οι πλειστηριασμοί. Και το ανώτερο στέλεχος της Πειραιώς ερωτά : Να καλέσω τα ΜΑΤ;; Τα ΜΑΤ στην υπηρεσία των τραπεζών εν ολίγοις. Στη Κρήτη και συγκεκριμένα στο Ειρηνοδικείο Ρεθύμνου κάθε Τετάρτη,όπως τονίζει στο Unfollow, o Σήφης Σουχλάκης μέλος του σωματείου κατά των πλειστηριασμών που έχει δημιουργηθεί, γίνεται κανονικός πόλεμος με τους ειδικούς φρουρούς και τα ΕΚΑΜ. Συγκεντρώνονται όμως κάθε Τετάρτη 350 άτομα και αποτρέπουν τους πλειστηριασμούς, σπάνε τα κάγκελα και τους φραγμούς και ενίοτε συλλαμβάνονται. Την υπόθεση την έχουν πάρει στα χέρια τους « Μέχρι πριν από λίγο καιρό καταγραφόντουσαν τα υψηλότερα ποσοστά αυτοκτονιών στην Κρήτη. Αποφασίσαμε να ξεπεράσουμε το άγχος μας την κατάθλιψη μας και να ριχτούμε στη μάχη. Και σας διαβεβαιώ ότι νιώθουμε πολύ καλύτερα»τονίζει χαρακτηριστικά στο Unfollow.

Δυστυχώς αυτό δεν ισχύει για την πλειονότητα των δανειοληπτών που ενοχοποιημένοι μέσα στη σιωπή βλέπουν τις περιουσίες τους να εκποιούνται. Οι περισσότεροι δεν εμφανίζονται καν στα ειρηνοδικεία. Όπως η Μαρία από την Γλυφάδα που για χρέος 8.000 ευρώ στα κοινόχρηστα της πολυκατοικίας προχώρησαν στον εκπλειστηριασμό της πρώτης της κατοικίας. Στο ειρηνοδικείο της Αθήνας δεν εμφανίστηκε και οι ενάγοντες την διέσυραν. Η ίδια επικοινώνησε κλαίγοντας λίγες ημέρες μετά με τους αλληλέγγυους και δήλωσε : «Είμαι αυτή που η πρώτη της κατοικία μπήκε σε πλειστηριασμό για χρέη σε κοινόχρηστα. Δεν έχω κουράγιο να τους αντιμετωπίσω. Δεν έχω κουράγιο ούτε βοήθεια να ζητήσω. Αύριο έρχονται για να μου κάνουν έξωση, Θα αφήσω το κλειδί στην πόρτα και θα φύγω.» Όπως και έκανε…

«Είναι μείζονος σημασίας η παρουσία αυτών που κινδυνεύουν στα ειρηνοδικεία. Αφενός γιατί η παρουσία τους θα εμπνεύσει τους αλληλέγγυους και αφετέρου γιατί θα γνωρίζουμε και εξατομικευμένα τις περιπτώσεις και πώς να τις χειριστούμε» υπογραμμίζουν όλοι οι συμμετέχοντες ενάντια στους πλειστηριασμούς. «Όσο πιο μαζικές καταστούν οι συγκεντρώσεις τόσο μεγαλύτερες οι επιτυχίες μας. Αν δεν αντιδράσουμε θα μας τσακίσουν ολοκληρωτικά»προσθέτουν. «Δεν θα επιτρέψουμε πλειστηριασμούς», τονίζει στο Unfollow ο Δημήτρης Γεωργιτσόπουλος μέλος επίσης της συλλογικότητας «Πλειστηριασμοί στα Μεσόγεια Στοπ», η οποία μέχρι στιγμής, με τη μαζική παρουσία του κόσμου στο Ειρηνοδικείο, έχει καταφέρει να αποτρέψει πολλούς πλειστηριασμούς. «Μια από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις ήταν η περιουσία ενός φαρμακοποιού που έβγαινε στο σφυρί. Επρόκειτο για κατάφωρη αδικία καθώς το δημόσιο τον είχε απλήρωτο, τα περιθώρια κέρδους του είχαν μειωθεί, οι πωλήσεις είχαν πέσει κατακόρυφα κι αυτός έπρεπε να εξυπηρετήσει ένα δάνειο που είχε συνάψει υπό εντελώς διαφορετικές συνθήκες. Ήταν εντελώς αδύνατο να είναι εντάξει στις υποχρεώσεις του και το ίδιο συμβαίνει για χιλιάδες άλλες κτίρια, επιχειρήσεις και σπίτια ακόμη και πρώτης κατοικίας που βγαίνουν σε πλειστηριασμό, με πρωταγωνιστές συχνά την Τράπεζα Πειραιώς και την Άλφα». Ο Θ. Παπαγεωργίου τονίζει επίσης την ανάγκη να αλλάξει το νομοθετικό πλαίσιο καθώς όπως είναι σήμερα ευνοεί τους πλειστηριασμούς: «Η εξαίρεση από το φόρο μεταβίβασης και πολύ περισσότερο η έλλειψη υποχρέωσης δικαιολόγησης της πηγής προέλευσης των χρημάτων – διάταξη που ευνοεί το ξέπλυμα βρόμικου χρήματος, πρέπει άμεσα να αλλάξουν για να απομακρυνθεί ο εφιάλτης των πλειστηριασμών». Κυβέρνηση και δανειστές για να κάνουν απροσπέλαστη τη διαδικασία των πλειστηριασμών στη λαϊκή αγανάκτηση στοχεύουν να τη μεταφέρουν στο διαδίκτυο. Ήδη, στην ιστοσελίδα της Γενικής Γραμματείας Δημοσίων Εσόδων έχει δημιουργηθεί η σχετική πλατφόρμα ώστε οι σύγχρονοι μαυραγορίτες να μην εκτίθενται σε κοινή θέα και εισπράττουν την κατακραυγή. Η κυβέρνηση επίσης, με αυτό τον τρόπο θέλει να οικοδομήσει κοινωνικές συμμαχίες, δηλαδή να δημιουργήσει συνένοχους στην πολιτική της εκποίησης όσους έχουν λίγα χρήματα στην άκρη και θα λιγουρεύονται την αγορά περιουσιών που βγαίνουν στο σφυρί. «Ακόμη και τότε θα συνεχίσουμε δίνοντας ραντεβού στα γραφεία των συμβολαιογράφων όπου θα ολοκληρώνεται η διαδικασία της μεταβίβασης» τονίζει ο Δ. Γεωργιτσόπουλος.

Οι συλλογικότητες προετοιμάζονται για παναττικό και πανελλαδικό συντονισμό. Ο χειμώνας θα είναι δύσκολος. Το ραντεβού είναι σταθερό: Κάθε Τετάρτη έξω από τα ειρηνοδικεία. Και αν χρειαστεί έξω από τα γραφεία των συμβολαιογράφων και έξω από τα σπίτια που κινδυνεύουν να χαθούν…

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Unfollow, μηνός Σεπτεμβρίου 2016

Ανάπτυξη ευχολογίων και λιτότητας

8Στη συστηματική καλλιέργεια προσδοκιών για την ανάπτυξη της οικονομίας επιδίδονται εν χορώ τα σημαντικότερα στελέχη της κυβέρνησης. Ο αντιπρόεδρος Γ. Δραγασάκης κατά τη συνάντηση του με τον πρόεδρο της ΕΣΕΕ, Βασ. Κορκίδη, δήλωσε πώς για πρώτη φορά συντρέχουν οι προϋποθέσεις πραγματικής ανάκαμψης, ενώ ο πρωθυπουργός Αλ. Τσίπρας χαρακτήρισε τους επόμενους πέντε μήνες κρίσιμους γιατί θα σηματοδοτήσουν τη στροφή της οικονομίας σε θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης.

Του Λεωνίδα Βατικιώτη

Πρόκειται για ευχολόγια που έρχονται να χρυσώσουν το χάπι της υπερφορολόγησης και των νέων μειώσεων στις επικουρικές συντάξεις που για 150.000 συνταξιούχους του ιδιωτικού τομέα θα φτάσουν ακόμη και το 40%. «Ξεχάστε τα 30 δις. φόρων που έχετε να πληρώσετε το δεύτερο εξάμηνο του 2016, έρχεται η ανάπτυξη…», λέει η κυβέρνηση. Λες και η αύξηση του ΑΕΠ πρόκειται να επαναφέρει μισθούς, συντάξεις και ανεργία στα επίπεδα του 2008.

Ύφεση δίνει η ΕΛΣΤΑΤ

Αξίζει όμως να δούμε που βρισκόμαστε τώρα. Με βάση πρόσφατες ανακοινώσεις της ελληνικής στατιστικής αρχής (ΕΛ.ΣΤΑΤ.) ο ετήσιος ρυθμός οικονομικής μεγέθυνσης το δεύτερο τρίμηνο του 2016 διαμορφώθηκε στο -0,39% (από -0,93% το πρώτο τρίμηνο του 2016). Καλύτερα λοιπόν για την κυβέρνηση αντί να υπόσχεται ανέξοδα για το μέλλον, θα ήταν να απολογηθεί για το παρόν, δηλαδή τη συνέχιση της ύφεσης, που είναι αποτέλεσμα της δικής της πολιτικής. Οι βασικότερες αιτίες της καταγεγραμμένης ύφεσης ήταν η συρρίκνωση των εξαγωγών και της ιδιωτικής κατανάλωσης. Η θετική μεταβολή των επενδύσεων προήλθε κατά κύριο λόγο από την αύξηση των αποθεμάτων (που δεν υποδηλώνει αύξηση του παραγωγικού δυναμικού) κι όχι του ακαθάριστου σχηματισμού πάγιου κεφαλαίου.

Αν λοιπόν «συνέτρεχαν για πρώτη φορά προϋποθέσεις πραγματικής ανάκαμψης» όπως δήλωσε απόλυτα βέβαιος ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης αυτές θα όφειλαν πχ να αντιστρέψουν στο άμεσο μέλλον την καθοδική πορεία των δύο παραπάνω μεγεθών: εξαγωγών και ιδιωτικής κατανάλωσης. Ωστόσο, αν κάτι προμηνύονται οι δρομολογημένες εξελίξεις είναι το αντίθετο: περαιτέρω πτώση των εξαγωγών και της ιδιωτικής κατανάλωσης.

Άνοδο των εξαγωγών θα είχαμε αν προβλεπόταν άνοδος του ρυθμού μεγέθυνσης στους σημαντικότερους εμπορικούς εταίρους της Ελλάδας, όπου κατά πλειοψηφία κατευθύνονται οι ελληνικές εξαγωγές και μπορούμε να υποθέσουμε, παραμένοντας όλα τα άλλα κριτήρια σταθερά και παραβλέποντας πλήθος άλλων ουσιαστικών όρων, ότι μια γενική άνοδος του ΑΕΠ θα συμπαρέσυρε  τη ζήτηση και τις εισαγωγές κι έτσι θα ευνοούνταν οι έλληνες εξαγωγείς. Οι σημαντικότεροι εμπορικοί εταίροι της Ελλάδας σχηματίζουν 3 ομόκεντρους κύκλους. Στο κέντρο είναι η ευρωζώνη που απορρόφησε το πρώτο τετράμηνο του 2016 το 41,7% των εξαγωγών (από 38% το 2015), μετά είναι ο ΟΟΣΑ που απορρόφησε το 57,7% (από 56,3%) και τέλος η ΕΕ των (πάλαι ποτέ) 28 που απορρόφησε το 58,6% (από 53,7%) των ελληνικών εξαγωγών.

Οι προοπτικές και για τα τρία αυτά οικονομικά κέντρα είναι απογοητευτικές. Στην ευρωζώνη ο ρυθμός μεγέθυνσης προβλεπόταν να αυξηθεί από 1,6% το 2015 σε 1,7% το 2016 και 1,9% το 2017. Στην ΕΕ των 28 ο ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ το 2015 και 2016 θα παραμείνει σταθερός στο 1,9% και το 2017 θα αυξηθεί (σχήμα λόγου το τελευταίο) στο 2%. Εξ ίσου αναιμική προβλέπεται η ανάκαμψη και στις 34 χώρες μέλη του ΟΟΣΑ με τις προβλέψεις (που πάντα αναθεωρούνται επί το δυσμενέστερο) να δίνουν 1,8% για το 2016 και 2,1% για το 2017. Μάλιστα, παρουσιάζοντας ο ΟΟΣΑ τα στοιχεία για την παγκόσμια ανάπτυξη την 1η Ιουνίου τόνισε ότι η διεθνής οικονομία βρίσκεται εγκλωβισμένη σε μια «παγίδα χαμηλής ανάπτυξης» (από την οποία προφανώς εξαιρείται η ελληνική υπερδύναμη, με βάση ις δηλώσεις των ΣΥΡΙΖΑίων…) ενώ παρότρυνε τις κυβερνήσεις να αυξήσουν τις δημόσιες δαπάνες. Πίσω από την έκκλησή του στο δημόσιο τομέα εύκολα ανιχνεύεται η απογοήτευση από την αλληλοτροφοδοτούμενη αποχή του ιδιωτικού τομέα από επενδύσεις και των καταναλωτών από ζήτηση…

Έξω …δεν πάμε καλά

Επομένως μια γενική άνοδος της ζήτησης στους εμπορικούς εταίρους της Ελλάδας που θα ωθούσε και τις ελληνικές εξαγωγές σε υψηλότερα επίπεδα, όπως συμβαίνει με μια παλίρροια που ανεβάζει κάθε μεγέθους σκάφος που πλέει, δεν αναμένεται!

Ας δούμε όμως τι προβλέπεται και με την ιδιωτική κατανάλωση που εξελίσσεται σε αχίλλεια πτέρνα. Κι εδώ δεν απαιτούνται μαγικές ικανότητες. Η μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος λόγω της αυξημένης άμεσης και έμμεσης φορολογίας, καθώς και των ασφαλιστικών κρατήσεων, μειώνει σταθερά την καταναλωτική ζήτηση. Με άλλα λόγια η «αριστερή» λιτότητα που επέβαλε το Μνημόνιο Τσίπρα τον Αύγουστο του 2015 αποκλείει εξ ορισμού το ενδεχόμενο να λειτουργήσει η ιδιωτική κατανάλωση ως ατμομηχανή της μεγέθυνσης. Θα συμβεί το αντίθετο: οι φόροι που ψηφίστηκαν και θα υιοθετηθούν με χρονοκαθυστέρηση υπόσχονται διαιώνιση των αιτιών της ύφεσης.

Το χειρότερο τουλάχιστον για τα μακροοικονομικά μεγέθη είναι πώς πλέον έχουν απενεργοποιηθεί κι οι μηχανισμοί που υποκατέστησαν επάξια την προηγούμενη 20ετία ακόμη κι αυτή την υποτυπώδη πολιτική αναδιανομής. Δηλαδή ο πιστωτικός κεϋνσιανισμός.

Τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδας για τα έργα και τις ημέρες των τραπεζών ισοδυναμούν με ηλεκτροσόκ, καθώς, από την μια, η χρηματοδότηση του εγχώριου ιδιωτικού τομέα μειώνεται σταθερά! Τον Ιούλιο του 2016 το υπόλοιπο της χρηματοδότησης ανήλθε σε 200,55 δισ. ευρώ μειωμένο κατά 1,6% σε ετήσια βάση. Ανάλογη μείωση (ύψους 2%) παρατηρήθηκε και τον Ιούνιο και τον Ιούλιο. Από την άλλη κι αυτή η χρηματοδότηση που απελευθερώνεται, δίνεται με όρους τοκογλυφικούς, αποθαρρύνοντας την πρόσβαση στα γκισέ των τραπεζών. Συγκεκριμένα, το μέσο σταθμισμένο επιτόκιο όλων των νέων δανείων από 4,41% τον Μάιο του 2016 αυξήθηκε σε 4,59% τον Ιούλιο του 2016 (με τα καταναλωτικά να φθάνουν το 14,47%), την ίδια ώρα που το μέσο σταθμισμένο επιτόκιο όλων των νέων καταθέσεων ανήλθε σε 0,42% τον Ιούλιο (μειωμένο οριακά από τον Μάιο που ήταν στο 0,43%).

Τροχοπέδη οι τράπεζες

Η διαφορά του επιτοκίου είναι ένα πρώτης τάξεως μέτρο για την αδηφαγία των τραπεζών. Ναι, των τραπεζών που κεφαλαιοποιήθηκαν ξανά και ξανά και ξανά, από ΝΔ, ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ και τώρα, προς ηχηρή διάψευση των υπερφίαλων υποσχέσεων για αθρόα χρηματοδότηση της οικονομίας εάν κι εφόσον χρηματοδοτούνταν από τον δημόσιο κορβανά, τώρα, μετατρέπονται σε θηλιά στο λαιμό επιχειρήσεων και νοικοκυριών που σιγά – σιγά σφίγγει απειλώντας με πνιγμό ακόμη κι όσους γλίτωσαν τα χρόνια της κρίσης. Οι ζημιές τους μάλιστα παραμένουν σε τόσο υψηλά επίπεδα (σε 8,97 δισ. ζημιές το 2015, από 3,46 δισ. ευρώ ζημιές αναφέρεται η έκθεση για τη Νομισματική Πολιτική της Τράπεζας της Ελλάδας 2015-2016, με τα καθαρά έσοδα από τόκους να φτάνουν το 2015 τα 7,28 δισ. ευρώ!) ώστε είναι σίγουρο πώς όσο θα υπάρχουν οι τράπεζες με τη σημερινή τους μορφή θα λειτουργούν σαν βδέλλες στο σώμα της οικονομίας.

Συμπερασματικά, η πολιτική του Μνημονίου που εφαρμόζουν ΣΥΡΙΖΑ και ΑΝΕΛ έχει επιφέρει ένα συντριπτικό πλήγμα σε νευραλγικά κέντρα της οικονομίας όπως η ιδιωτική κατανάλωση (που συνθλίβεται από τη λιτότητα και τη φορολογία) και το χρηματοπιστωτικό σύστημα (από τη στιγμή που επιλέγηκε να παραμείνει στους αποτυχημένους ιδιώτες), χωρίς να εξετάζουμε τις δημόσιες δαπάνες που έχουν πεταχτεί στο πυρ το εξώτερον ως αιτία του κακού. Τούτων δοθέντων, ακόμη κι αν έρθει η μεγέθυνση το 2017, πράγμα καθόλου δύσκολο μετά την πρωτοφανή ύφεση διάρκειας 8 ετών, δεν θα έρθει από …καλούς λόγους. Θα έρθει επειδή απλώς δεν πάει παρακάτω κι επίσης λόγω των χαμηλών μισθών και ημερομισθίων που θα προσελκύσουν διεθνείς επενδύσεις. Για ποιο λόγο τότε να χαρούν οι εργαζόμενοι κι οι άνεργοι;

Δημοσιεύθηκε στην ιστοσελίδα kommon.gr στις 2 Σεπτεμβρίου 2016

Στην κόψη του ξυραφιού οι ιταλικές τράπεζες

ek.w_hrΘρυαλλίδα εξελίξεων όχι μόνο για την ιταλική πολιτική ζωή, αλλά και για όλη την Ευρώπη ενδέχεται να αποδειχθούν οι τράπεζες της γειτονικής χώρας. Αφορμή είναι τα Μη Εξυπηρετούμενα Δάνεια που φθάνουν τα 360 δισ. ευρώ και ισοδυναμώντας με το 20% του εθνικού προϊόντος χαρακτηρίζονται ωρολογιακή βόμβα για την οικονομική σταθερότητα.

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Εδώ, η σύγκριση με την Ελλάδαπου θα κάνει ο προσεκτικός αναγνώστης (όπου τα κόκκινα δάνεια φτάνουν τα 109 δισ. ευρώ, σύμφωνα και με τις πρόσφατες δηλώσεις του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδας, Γ. Στουρνάρα, ή το 59% του ΑΕΠ) δε βοηθάει στην αποτύπωση του προβλήματος στην Ιταλία στις πραγματικές του διαστάσεις. Κι αυτό γιατί η «διεθνής του χρήματος» που ελέγχει στενά κι εκ των έσω πλέον τα τεκταινόμενα στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα, δεν έχει αποκτήσει την πρόσβαση που θα ήθελε στη γειτονική χώρα. Το ζητούμενα έτσι, εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, είναι ο έλεγχος των εξελίξεων στις ιταλικές τράπεζες, με ό,τι αυτό μπορεί να σημαίνει.

Η διαμάχη που έχει ξεσπάσει μεταξύ της ιταλικής κυβέρνησης και της Γερμανίας συμπυκνώνεται στο δίλλημα bail-inή bail-out. Δηλαδή, στο κατά πόσο η αναγκαία «διάσωση» των ιταλικών τραπεζών θα γίνει με ίδιους πόρους, πληρώνοντας κατά σειρά οι μέτοχοι, οι ομολογιούχοι και τέλος οι καταθέτες, στη βάση του νέου καθεστώτος που ξεκίνησε να ισχύει από την 1η Ιανουαρίου 2016 (και με βάση την οδηγία 2014/59) ή, αν η «διάσωση» θα γίνει με λεφτά του δημόσιου, όπως γινόταν μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2015. Ως προς το παρόν, πιο ορθολογικές λύσεις όπως η ανάπτυξη της οικονομίας που θα βελτίωνε τη θέση των δανειοληπτών και των τραπεζών, είναι εκτός συζήτησης…

Σύγκρουση Ρέντσι – Μέρκελ

Η ιταλική κυβέρνηση ζητάει να μην ισχύσουν τα συμφωνηθέντα και να επιτραπεί να γίνει η ανακεφαλαιοποίηση με δημόσιους πόρους επειδή ένα ποσοστό μεταξύ του ενός τρίτου και του μισού εκείνων των ομολόγων που θα εξανεμιστούν, μετατρεπόμενα σε κεφάλαιο, βρίσκονται στα χέρια 60.000 κατ’ εκτίμηση μικρών και μεσαίων καταθετών. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο κατά τον ιταλό πρωθυπουργό, Ματέο Ρέντσι, θα ισοδυναμούσε με οικονομική καταστροφή δεκάδων χιλιάδων καταθετών που ανήκουν στα φτωχά και μεσαία στρώματα. Ήδη δύο αυτοκτονίες ομολογιούχων λειτούργησαν σαν καμπανάκι κινδύνου για το μέγεθος του πολιτικού σεισμού που θα ταρακουνήσει την Ιταλία στην περίπτωση που οι καταθέσεις απλών ανθρώπων θυσιασθούν στο βωμό της βιωσιμότητας των τραπεζών.

Από την άλλη όμως, δεν αποκλείεται καθόλου ο ιταλός πρωθυπουργός και όλο το πολιτικό σύστημα της γειτονικής χώρας να χρησιμοποιούν τους καταθέτες ως ασπίδα προστασίας των μεγαλομετόχων των τραπεζών. Μέλημά τους δηλαδή να είναι να μη συμβεί ότι έγινε στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα όπου, λόγω των διαδικασιών που επελέγησαν για την ανακεφαλαιοποίησή του, η προοπτική του αφελληνισμού είναι προ των πυλών κι η διοίκηση των τραπεζών θα αποτελείται από ξένους. Πιθανότατα γι’ αυτό το λόγο η Ιταλία έχασε όλες τις προηγούμενες ημερομηνίες – σταθμούς που επικαλέστηκε για παράδειγμα η Ελλάδα, όπως συνέβη το 2015 όταν οι διαδικασίες ανακεφαλαιοποίησης επιταχύνθηκαν, με δραματικές επιπτώσεις, υπό την πίεση της οδηγίας που επέβαλε από 1/1/2016 το bail-in. Η Ιταλία για να διασώσει τον έλεγχο των μεγαλομετόχων επί των τραπεζών απέφυγε όχι μόνο το γενικό ξεπούλημα της Ελλάδας, αλλά ακόμη και την πιο διακριτική «διάσωση» που επέλεξε η Ισπανία το 2012. Η Ρώμη πιθανά έκρινε ότι ο έλεγχος των τραπεζών είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για να αφεθεί στη διακριτική ευχέρεια των Γερμανών…

Από την άλλη μεριά η γερμανική κυβέρνηση, επαναλαμβάνοντας δια στόματος της Άνγκελα Μέρκελ στη διάρκεια της τελευταίας συνόδου κορυφής της ΕΕ ότι οι αποφάσεις πρέπει να τηρούνται, επικαλείται όχι μόνο τα όσα ισχύουν αλλά και τα όσα πρέπει να ισχύουν. Η διάσωση των τραπεζών με λεφτά των φορολογουμένων, που ξεκίνησε από το 2008 με το επιχείρημα ότι λόγω του μεγέθους τους δεν επιτρέπεται να αφεθούν να καταρρεύσουν («toobigtofail»), αποκάλυψε την εξάρτηση του πολιτικού συστήματος από την ολιγαρχία του χρήματος, βαθαίνοντας το ρήγμα που χωρίζει και τους δύο (πολιτικούς και τραπεζίτες) από την κοινωνία. Η στάση της Μέρκελ, η πρόκριση δηλαδή της διάσωσης των τραπεζών μέσω ιδίων πόρων, αυτή τη στιγμή φαίνεται η πιο φιλολαϊκή – εξαιρώντας βέβαια το ενδεχόμενο κατάσχεσης καταθέσεων. Ποιος καταθέτης ήξερε ότι οι αποταμιεύσεις του ενδέχεται να μετατραπούν σε κεφάλαιο που θα καλύψει τις μαύρες τρύπες του μετοχικού κεφαλαίου των τραπεζών; Από την άλλη, η διάσωση των τραπεζών με χρήματα των φορολογουμένων και σε βάρος των δαπανών υγείας και παιδείας, φαντάζει πολύ πιο αδικαιολόγητη και άδικη.

Γερμανική επέκταση

Κι έτσι πράγματι θα ήταν (το γερμανικό σχέδιο δηλαδή θα έχριζε ευρύτερης υποστήριξης) αν η Γερμανία κι οι εποπτικές αρχές των τραπεζών στην Ευρώπη δεν είχαν δεύτερες σκέψεις. Δηλαδή, αν το ζητούμενο δεν ήταν, τουλάχιστον δεν περιλάμβανε, και την αλλαγή της ιδιοκτησίας των ιταλικών τραπεζών. Κοινώς, το «κόντυμα» των ιταλικών τραπεζών. Κι είναι κάτι που έχει αρχίσει ήδη να συμβαίνει – όπως κατ’ αντιστοιχία έγινε και με τις ελληνικές τράπεζες όταν στο πλαίσιο της «διάσωσής» τους πούλησαν άρον – άρον τα υποκαταστήματα τους στα Βαλκάνια και σε άλλες χώρες. Πολύ χαρακτηριστικά, στην Ιταλία η UniCredit, που είναι η μεγαλύτερη τράπεζα της χώρας, θα βελτιώσει τον ισολογισμό της πουλώντας το 10% των μετοχών που διαθέτει στην πολωνική τράπεζα Bank Pekao, που είναι η δεύτερη μεγαλύτερη της ανατολικοευρωπαϊκής αυτής χώρας, έναντι 800 εκ. ευρώ που αναμφισβήτητα είναι σταγόνα στον ωκεανό των 10 δισ. ευρώ τα οποία χρειάζεται άμεσα ως κεφαλαιακή ενίσχυση. Η Monte di Paschi, τρίτη σε μέγεθος ιταλική τράπεζα με ιστορία 544 ετών που είναι ταυτισμένη με την κεντροαριστερά, χρειάζεται σύμφωνα με την Morgan Stanley από 2 ως 6 δισ. ευρώ επιπλέον κεφάλαια.

Αξίζει να αναφερθεί ότι στον αντίποδα του γενικού ξεπουλήματος των τραπεζών στις χώρες της ευρωζώνης, που όλοι φανταζόμαστε ότι ως μεγάλο κερδισμένο θα έχουν τις γερμανικές τράπεζες, η κυβέρνηση της Πολωνίας έχει ανακοινώσει πως στα επόμενα 15 χρόνια στοχεύει το 70% των μετοχών των πολωνικών τραπεζών (από 30% σήμερα) να περιέλθουν ξανά σε πολωνικά χέρια. Οι Πολωνοί προφανώς είδαν τα «καλά» της εισβολής του διεθνούς κεφαλαίου, όπως βίαια συντελέστηκε στο πλαίσιο των «θεραπειών σοκ» των αρχών της δεκαετίας του ’90, και τώρα προσπαθούν να διορθώσουν τις παραμορφώσεις που έφερε. Ενώ στην ευρωζώνη, με την απειλή της δημοσιονομικής κρίσης και της έλλειψης κεφαλαιακής επάρκειας των τραπεζών,προωθούνται τώρα αυτές ακριβώς οι «θεραπείες σοκ».

Η τύχη της διελκυστίνδας μεταξύ Ιταλίας και Γερμανίας θα γίνει γνωστή στις 29 Ιουλίου όταν θα γίνουν κι επίσημα γνωστά τα αποτελέσματα από τα νέα «τεστ αντοχής» στα οποία ήδη υποβάλλονται οι ευρωπαϊκές τράπεζες. Η ανακοίνωση που θα ακολουθήσει σχετικά με το ύψος των νέων κεφαλαίων που απαιτούνται για τις ιταλικές τράπεζες θα κρίνει και την τύχη τους. Η λύση πάντως που θα προκριθεί δεν μπορεί παρά να παίρνει υπ’ όψη της και την έκθεση των ευρωπαϊκών τραπεζών στα ιταλικό δημόσιο χρέος, δηλαδή τα κρατικά ομόλογα, που μετά βεβαιότητας θα επηρεαστούν αρνητικά σε περίπτωση μη συναινετικών λύσεων – είναι μια παράμετρος που δείχνει ότι στη πλευρά των χαμένων δεν συμπεριλαμβάνονται μόνο οι Ιταλοί μικροκαταθέτες, τους οποίους επικαλείται ο Ρέντσι, ούτε οι μεγάλες παραδοσιακές οικογένειες που ελέγχουν τον πλούτο στη γειτονική χώρα. Ενδεικτικά, πρόσφατη μελέτη της Standard & Poor’s εκτιμούσε ότι οι τοποθετήσεις σε ιταλικά κρατικά ομόλογα από τράπεζες με έδρα στην ΕΕ ανέρχονται σε 791 δισ. ευρώ. Επειδή λοιπόν τα λεφτά είναι …πολλά κι επειδή η αντίσταση της ιταλικής ελίτ έχει αποδειχθεί πολύ πιο ισχυρή, σε σχέση με την αντίσταση της ελληνικής ελίτ, δεν αποκλείεται να δούμε οι ριζικές λύσεις να μετατίθενται για το προσεχές μέλλον…

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Επίκαιρα στις 15 Ιουλίου 2016

Τράπεζες, ο μεγάλος ασθενής της Ευρώπης

db sel 24 basiΑναμφισβήτητα, το ενδιαφέρον της μεγαλύτερης γερμανικής τράπεζας για την οικτρή κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο τραπεζικός κλάδος της Ευρώπης ξεχειλίζει από ιδιοτέλεια.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Μόλις πριν λίγες εβδομάδες το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο χαρακτήρισε την Deutsche Bank ως υπ’ αριθμόν ένα κίνδυνο για την παγκόσμια χρηματοοικονομική σταθερότητα, με αφορμή την έκθεσή της σε παράγωγα που ξεπερνούν τα 50 τρισ. ευρώ, ενώ η φυγή των επενδυτών από τα χαρτοφυλάκια της τείνει να λάβει διαστάσεις πανικού. Το πρώτο πεντάμηνο του 2016 έκαναν φτερά από την Deutsche Asset Management κεφάλαια ύψους 4,8 δισ. ευρώ, σύμφωνα μάλιστα με στοιχεία του γερμανικού συνδέσμου επενδυτικών ταμείων, την ίδια ώρα που οι τοποθετήσεις σε άλλα ανταγωνιστικά χαρτοφυλάκια αυξάνονταν σταθερά. «Πτήση στην ποιότητα», ο σχετικός όρος. Τη δεινή θέση της Deutsche Bank τη δείχνει κι η πορεία της μετοχής της, όπως φαίνεται στο διάγραμμα που παραθέτουμε όπου φαίνεται ότι σε διάστημα ενός έτους έχει χάσει το 60% της τιμής της.

Η Deutsche Bank ωστόσο, δεν είναι μόνη της. Σε άσχημη θέση βρίσκονται δεκάδες ακόμη τράπεζες σε όλη την Ευρώπη. Είναι μάλιστα μια κατάσταση που μπορεί να μην αποτυπωθεί στα αποτελέσματα των στρες αντοχής που θα ανακοινωθούν στις 29 Ιουλίου, θεωρείται ωστόσο ωρολογιακή βόμβα. Η κρισιμότητα της κατάστασης των τραπεζών αποτυπώθηκε τόσο στην πρόταση 6 σημείων για την επίλυση της τραπεζικής κρίσης που έδωσε στη δημοσιότητα η Deutsche Bank όσο και σε μια βαρύνουσα συνέντευξη που έδωσε ο επικεφαλής οικονομολόγος της, όπου εκτιμάει τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια των τραπεζών σε όλη την Ευρώπη σε 2 τρισ. ευρώ (σχεδόν όσο το ΑΕΠ της Γαλλίας), επικρίνει σφόδρα την πολιτική χαμηλών επιτοκίων της ΕΚΤ (καταλαβαίνουμε έτσι ποια σκοπιμότητα εξυπηρετεί η κριτική στην ΕΚΤ την οποία ασκούν τα γεράκια της γερμανικής κεντρικής τράπεζας) και ζητάει τη σύσταση ενός ταμείου, με προίκα 150 δισ. ευρώ, για να αντιμετωπισθεί η κρίση. Η πρόταση των 6 βημάτων είναι ακόμη πιο ριζοσπαστική καθώς η Deutsche Bank ζητάει να μην εφαρμοσθεί η οδηγία για την υποχρεωτική εκ των έσω διάσωση των τραπεζών (bail in) και να επανέλθει η δυνατότητα της διάσωσης των τραπεζών από τα κράτη (bail out) που ίσχυε ως 31/12/2015, ενώ ως πρώτο βήμα προτείνει τη διάσωση των ιταλικών τραπεζών με μια ένεση ρευστότητας ύψους 28 δισ. ευρώ!

Η επιστροφή της τραπεζικής κρίσης στην Ευρώπη προοιωνίζεται νέα δεινά για τους εργαζόμενους καθώς ανεξαρτήτως της λύσης που θα προκριθεί το κόστος θα καταβληθεί από τους φορολογούμενους. Είτε άμεσα, είτε έμμεσα. Όπως έγινε και το 2008. Σιγά που η Γερμανία θα επιτρέψει να καταρρεύσει η Deutsche Bank υπό το βάρος των ασήκωτων χρεών της…

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Πριν στις 17 Ιουλίου 2016