Υποκρισία τα μέτρα ρύθμισης των αγορών από ΗΠΑ και ΕΕ (Μετροπόλιταν, 28/6/2009)

Κενά περιεχομένου είναι τα μέτρα που ανακοινώθηκαν από τον Μπαράκ Ομπάμα και τη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ, με μια μέρα διαφορά, για να πάψει η αδιαφάνεια και ο αχαλίνωτος τζόγος στον χρηματοπιστωτικό τομέα. Η αδικαιολόγητη έκρηξη της τιμής του πετρελαίου και των τροφίμων αποδεικνύουν ότι η κερδοσκοπία ζει και βασιλεύει…

 Η «εκδίκηση των κερδοσκόπων» θα μπορούσαν να τιτλοφορούνται οι προτάσεις που ανακοινώθηκαν από Ουάσινγκτον και Βρυξέλλες για τη ρύθμιση της ασυδοσίας του χρηματοπιστωτικού τομέα. Τα μέτρα ελέγχου των αγορών αναμένονταν εδώ και καιρό, απ’ όταν για την ακρίβεια η έκρηξη της κρίσης έφερε στην επιφάνεια έναν παράλληλο ή σκιώδη όπως χαρακτηρίστηκε τραπεζικό τομέα, που στο πλαίσιο του τουλάχιστον στις ΗΠΑ συντελούταν το ήμισυ των τραπεζικών δραστηριοτήτων σύμφωνα με τον υπουργό Οικονομίας του Ομπάμπα, Τίμοθυ Γκάιθνερ, και στην ακτίνα δράσής του ίσχυαν οι νόμοι της άγριας Δύσης: ελάχιστες υποχρεώσεις, ακόμη λιγότερες εγγυήσεις και καμιά διαφάνεια. Η τάξη λοιπόν σε αυτό τον τομέα αποτέλεσε κοινό τόπο για τις κυβερνήσεις και τους διεθνείς οργανισμούς ως ένα στοιχειώδες μέτρο άμυνας που θα αποτρέψει την επανάληψη ανάλογων κρίσεων όπως αυτή που συνέβηκε στην αμερικανική αγορά ενυπόθηκων κτηματικών δανείων παρασύροντας στη συνέχεια στην άβυσσο τραπεζικούς κολοσσούς, μεταποιητικές επιχειρήσεις, ακόμη και κράτη όπως την Ισλανδία κι εσχάτως τη Λετονία.

Προς απογοήτευση των πάντων την Τετάρτη 17 Ιούνη η κυβέρνηση Ομπάμα έδωσε στη δημοσιότητα μια Λευκή Βίβλο 88 σελίδων που επαναλάμβανε 53 φορές τη λέξη «σταθερότητα» χωρίς να κάνει το παραμικρό για να τη διασφαλίσει. Ειδικότερα προβλέπει: Πρώτο, την εναπόθεση σε μια σειρά από όργανα εποπτείας (είτε νέα είτε παλιά με διευρυμένες όμως αρμοδιότητες) του έργου ελέγχου. Δεύτερο, την παραπομπή σε μια υπηρεσία προστασίας καταναλωτή(;!) του ελέγχου στους κανόνες της στεγαστικής πίστης – λες και είναι δυνατό εκεί που έχει αποτύχει το κράτος να επιβάλλει την τάξη να το καταφέρουν ανίσχυρες, διακοσμητικές επιτροπές. Τρίτο, την υποχρέωση των τραπεζών να παρακρατούν το 5% τουλάχιστον των δανείων που χορηγούν έτσι ώστε να έχουν μια στοιχειώδη ευθύνη για τα δάνεια που προσφέρουν και να μη δανειοδοτούν άνευ όρων κι ασύστολα έχοντας τη σιγουριά ότι αυτά τα δάνεια θα μεταβιβαστούν στη συνέχεια σε κάποιον άλλο, όπως ακριβώς συνέβαινε μέχρι σήμερα, δημιουργώντας ένα ντόμινο επισφαλειών και μη εξυπηρετούμενων δανείων.

Εξ ίσου κενές περιεχομένου ήταν κι οι προτάσεις που έγιναν δεκτές στη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ στις 18 και 19 Ιούνη που ως κοινό παρανομαστή είχαν – κι εδώ – την εποπτεία και τίποτε παραπάνω. Οι ηγέτες των 26 μάλιστα έκαναν και μια σειρά από απαράδεκτες υποχωρήσεις στον Γκόρντον Μπράουν που γνώμονα για τη στάση του είχε τα συμφέροντα και περισσότερο την ασυδοσία του Σίτι κι όχι τη χαλιναγώγηση του.

Τα σχόλια του Τύπου είναι αποκαλυπτικά για το πώς ο Ομπάμα κατάφερε να απογοητεύσει – και σε αυτό τον τομέα – όσους πίστευαν ότι η κυβέρνηση του θα έπαιρνε πιο ριζοσπαστικά μέτρα απέναντι σ’ αυτούς που προκάλεσαν την κρίση: Σύμφωνα με σημείωμα της σύνταξης των Φαϊνάνσιαλ Τάιμς στις 18 Ιούνη «οι προτάσεις της κυβέρνησης θα απογοητεύσουν αυτούς που ήλπιζαν σε ένα ποιο τακτοποιημένο σύστημα ρύθμισης». Την ίδια μέρα η Γουόλ Στριτ Τζέρναλ από την πρώτη κιόλας σελίδα έγραφε με έκδηλη χαρά ότι «στη Γουόλ Στριτ υπήρξε ανακούφιση που τα μέτρα δεν ήταν πιο Δρακόντεια», ενώ κι οι Νιου Γιορκ Τάιμς τόνιζαν πως «το σχέδιο του προέδρου προέρχεται από πολλούς συμβιβασμούς με τα στελέχη του κλάδου και βουλευτές και δεν είναι τόσο θαρραλέο όσο περίμεναν».

Τα μέτρα των ΗΠΑ και της ΕΕ είναι ανεπαρκή γιατί κατ’ αρχήν για μια σειρά από επιχειρηματικές δραστηριότητες που αποδείχθηκαν πέτρα του σκανδάλου δεν λαμβάνουν κανένα μέτρο. Τρανό παράδειγμα είναι οι εταιρείες αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας που επί χρόνια έβαζαν την ανώτερη δυνατή βαθμολογία στα τοξικά ομόλογα επιτρέποντας τους να εισέρχονται και στα πιο συντηρητικά χαρτοφυλάκια, αλλά υποτιμούν τα κρατικά ομόλογα της Ελλάδας ακόμη και της Αγγλίας λες και είναι στην πραγματικότητα πιθανό να χρεοκοπήσει το ελληνικό ή το αγγλικό δημόσιο. Στην πράξη βάζουν τους φορολογούμενους να πληρώνουν επιπλέον τόκους οι οποίοι συχνά καταλήγουν σε πιστωτικούς οργανισμούς που συνδέονται οργανικά με τις εταιρείες αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας και πάντα η κερδοφορία τους είναι συνάρτηση της ώθησης που θα δώσουν σε ανάλογα καινοτομικά κατά κόσμο (κερδοσκοπικά επί της ουσίας) προϊόντα. Η σκανδαλώδης σύγκρουση συμφέροντος που υπάρχει στη δραστηριότητά τους φάνηκε επίσης με την κατάρρευση της Enron το 2001 όταν κι οι τρεις εταιρείες αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας, η Moody’s, η Standard & Poor’s κι η Fitch, μόλις πέντε ημέρες πριν την κατάρρευση του κολοσσού και με διαφορά λίγων ωρών η μια από την άλλη, προφανώς εντελώς τυχαία, υποβάθμισαν την αξιολόγησή της. Μέχρι την προηγούμενη μέρα δεν υπήρχε κανένας λόγος ανησυχίας για την εταιρεία! Το αμερικανικό περιοδικό Τάιμ στις 30 Μάρτη έγραφε ότι το 44% των εσόδων της Moody’s το 2006 προερχόταν από την αξιολόγηση σε δομημένα χρηματοπιστωτικά προϊόντα και μόνο το 32% από εταιρικά ομόλογα. Παρόλα αυτά δεν λαμβάνεται κανένα ουσιαστικό μέτρο γι αυτές τις εταιρείες, ούτε στη μια ούτε στην άλλη μεριά του Ατλαντικού.

Στην Ευρώπη μάλιστα είναι τόση μεγάλη η ατολμία που στο κείμενο των προτάσεων δεν υπάρχει η παραμικρή αναφορά στα παράγωγα, τα οποία ακόμη κι ο χρηματιστής, γνωστός ως Μίδας, Γουόρεν Μπάφετ τα έχει χαρακτηρίσει «χρηματοοικονομικά προϊόντα μαζικής καταστροφής» κατ’ αναλογία των όπλων μαζικής καταστροφής που αναζητά ανά την υφήλιο η Ουάσινγκτον. Στις δε ΗΠΑ διαιωνίζεται το καθεστώς οργανικής σύζευξης των επενδυτικών με τις κλασσικές τράπεζες το οποίο εγκαινιάστηκε το 1999 (με την κατάργηση του νόμου Γκλας Στίγκαλ ο οποίος επιβλήθηκε μετά την κρίση του 1929!) επιτρέποντας έτσι την επιμόλυνση όλου του συστήματος από την κερδοσκοπία των επενδυτικών τραπεζών. Στην πράξη δε επιτρέποντας τη χρησιμοποίηση των αποταμιεύσεων των ανυποψίαστων καταθετών ως εγγύηση των κερδοσκοπικών ανοιγμάτων των επενδυτικών τραπεζών…

Το πόσο επιδερμικά, αναντίστοιχα των στόχων που ονομαστικά καλούνται να εξυπηρετήσουν, είναι τα προτεινόμενα μέτρα φάνηκε από τις προτάσεις που κατέθεσε ο Τζορτζ Σόρος επί του θέματος, με άρθρό του στους Φαϊνάνσιαλ Τάιμς στις 17 Ιούνη. Παρότι ο Σόρος, επαγγελματίας κερδοσκόπος, τάσσεται εξ αρχής εναντίον της υπερβολικής ρύθμισης, στη συνέχεια θεωρεί αναγκαία τα εξής μέτρα: Πρώτο, την επιβολή ενός ποσοστού 10% αντί του «συμβολικού», όπως το χαρακτηρίζει 5% διακράτησης δανείων από την τράπεζα που τα χορηγεί. Δεύτερο, αναγνωρίζοντας ότι είναι αδύνατος ο διαχωρισμός της επενδυτικής από την εμπορική τραπεζική προτείνει τη δημιουργία ενός εσωτερικού τείχους προστασίας που θα διακρίνει την μια από την άλλη. Τρίτο, προτείνει την πλήρη παύση της διαπραγμάτευσης ορισμένων παραγώγων όπως είναι τα συμβόλαια ανταλλαγής πιστωτικού κινδύνου (credit default swaps) με το εξής συντριπτικό επιχείρημα: «είναι σαν να αγοράζεις την ασφάλεια ζωής κάποιου τον οποίο να έχεις δικαίωμα να τον σκοτώσεις. Πρόκειται για εργαλεία καταστροφής που πρέπει να απαγορευθούν»!

Η ανάγκη αυτή δεν προκύπτει έναντι κάποιων μελλοντικών, υποθετικών κινδύνων. Η άμεση σημασία χαλιναγώγησης της άγριας κερδοσκοπίας που συντελείται στο χώρο της πλασματικής οικονομίας υπογραμμίζεται κάθε στιγμή από τις δραματικές συνέπειες που έχουν στη ζωή των ανθρώπων οι αδικαιολόγητες ανατιμήσεις, άμεσο αποτέλεσμα της πλημμυρίδας ρευστότητας που κατακλύζει τα χρηματιστήρια εμπορευμάτων ωθώντας σε άνοδο τα μελλοντικά συμβόλαια. Φαίνεται για παράδειγμα με το πετρέλαιο που σε τέσσερις μήνες η τιμή του έχει υπερδιπλασιαστεί φθάνοντας από τα 34 δολάρια στα 73 παρότι η ζήτηση μειώνεται κι η προσφορά αυξάνεται! Φαίνεται πολύ πιο δραματικά με τη ραγδαία αύξηση όσων υποσιτίζονται που, με βάση ανακοινώσεις της αρμόδιας επιτροπής του ΟΗΕ την Παρασκευή 19 Ιούνη, ξεπέρασαν το 1 δισ. αντιπροσωπεύοντας το ένα έκτο του παγκόσμιου πληθυσμού. Η αιτία της «σιωπηρής κρίσης πείνας», όπως τη χαρακτήρισε η υπεύθυνη του ΟΗΕ δεν βρίσκεται στην έλλειψη δημητριακών καθώς η παραγωγής τους έχει αυξηθεί από το 2006 αλλά στην αύξηση της τιμής κατά 26% σ’ αυτή την περίοδο, λόγω ακριβώς της κερδοσκοπίας.

Όσο Ευρωπαίοι κι Αμερικάνοι αρνούνται να λάβουν μέτρα περιορισμού της κερδοσκοπίας τόσο θα ξανακάνει την εμφάνισή της προετοιμάζοντας τους όρους για την επόμενη κρίση. Για να πουν και τότε ότι δεν ήξεραν…

Σοβαροί τριγμοί στην Ευρώπη (Πριν, 7/10/2008)

ΠΡΩΤΟΦΑΝΕΙΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

Κανένας δεν περίμενε τόσο οργισμένες και επίμονες λαϊκές αντιδράσεις ενάντια στο σχέδιο διάσωσης των κερδοσκόπων που έμεινε στην ιστορία ως σχέδιο Πόλσον, από το όνομα του αμερικανού υπουργού Οικονομικού. Παρότι οι αντιδράσεις από τα δεξιά, εμφορούμενες από μια δογματική ιδεοληπτική απέχθεια προς κάθε μορφή κρατικής παρέμβασης δεν ήταν καθόλου αμελητέες, εν τούτοις η πίεση που οδήγησε στην καταψήφιση του Σχεδίου Πόλσον, ύψους 700 δισ. δολ., την προηγούμενη Δευτέρα από την αμερικανική Βουλή των Αντιπροσώπων (με ψήφους 228 κατά έναντι 205 υπέρ) προερχόταν από τα κάτω και τα αριστερά. Απόδειξη ήταν ο πρωτοφανής στην ιστορία κίνδυνος κατάρρευσης του υπολογιστικού δικτύου της αμερικανικής Βουλής εξ αιτίας των δεκάδων χιλιάδων μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου με τα οποία οι αμερικανοί ψηφοφόροι βομβάρδιζαν τους εκλεγμένους αντιπροσώπους του κάθε στιγμή. Δεν σταμάτησαν μόνο σε αυτά. Δεκάδες ήταν επίσης οι συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας που οργανώθηκαν με ομιλητές εκπροσώπους των συνδικάτων (και δη της AFL – CIO) που ως μοναδικό αίτημα είχαν να απορριφθεί το Σχέδιο Πόλσον. Πολλές ακόμη ξεχωριστές περιπτώσεις (όπως για παράδειγμα οι 23.000 υπογραφές που μαζεύτηκαν σε δύο μέρες μόνον από έναν γερουσιαστή με αίτημα να επιβληθεί έκτακτος φόρος ύψους 10% στους πλούσιους) δείχνουν ότι το Σχέδιο Πόλσον και κατά βάθος ο φόβος που στοιχειώνει εκατομμύρια εργαζομένους στις ΗΠΑ για το μέλλον τους σε συγκερασμό με το πρωτοφανές ρήγμα που δημιουργήθηκε στον απόλυτα ελεγχόμενο υπό κανονικές συνθήκες πολιτικό κόσμο άνοιξε τον ασκό του Αιόλου.

Η απάντηση του αμερικανικού κεφαλαίου στην σιωπηρή εξέγερση των Αμερικανών ήταν κάτι παραπάνω από τρομοκρατική καθώς στο επιχείρημα της κοινωνίας «δεν χρηματοδοτούμε κερδοσκόπους και απατεώνες» η απάντησή τους, σε μια επίδειξη δύναμης, ήταν να τσακίσουν τις συντάξεις της κοινωνίας. Η κάθετη πτώση του δείκτη μετοχών της Γουόλ Στριτ κατά 778 μονάδες (που είναι η μεγαλύτερη στην ιστορία) την ημέρα που η Βουλή των Αντιπροσώπων επέστρεφε το Σχέδιο Πόλσον ήταν τα αντίποινα των «γνωστών αγνώστων» κερδοσκόπων προς τα δεκάδες εκατομμύρια Αμερικανών που υπολογίζουν τη σύνταξή τους με βάση την πορεία του Ντάου Τζόουνς. Καθόλου τυχαίο δεν είναι πως αμέσως μετά την καθίζηση των χρηματιστηρίων η στάση των Αμερικανών άρχισε να μετριάζεται χωρίς ποτέ να γείρει υπέρ του Σχεδίου που θα σημάνει τον μεγαλύτερο αναπροσανατολισμό των δημόσιων δαπανών των ΗΠΑ. Η υπερψήφιση του αναμορφωμένου Σχεδίου Πόλσον από την περισσότερο ολιγαρχική και λιγότερο αντιπροσωπευτική Γερουσία την Πέμπτη με 74 ψήφους υπέρ και μόνο 25 κατά σήμανε το τέλος του διχασμού της αστικής τάξης. Το βάρος τους υπέρ του Σχεδίου Πόλσον έριξαν στη συνέχεια και οι κορυφαίες μεταποιητικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ που μέσω των θεσμικών τους ενώσεων (του αμερικανικού ΣΕΒ) και κυρίως των λόμπι επανέφεραν τους βουλευτές στην τάξη. Ως αποτέλεσμα στην δεύτερη ψηφοφορία της Παρασκευής το Σχέδιο Πόλσον εγκρίθηκε με 263 ψήφους υπέρ έναντι 171 ψήφων κατά.

Σαν πύργος από τραπουλόχαρτα κατέρρευσαν μέσα σε λίγες ώρες στην αρχή της εβδομάδας έξι (!!!) ευρωπαϊκές πολυεθνικές τράπεζες αποδεικνύοντας το βαθμό έκθεσης στην αμερικανική κερδοσκοπία ολόκληρου σχεδόν του ευρωπαϊκού τραπεζικού οικοδομήματος. Τα σημάδια της ύφεσης επιβάλλουν αναπροσαρμογή της στρατηγικής του ευρωπαϊκού ιμπεριαλισμού.

 

 Επέβαλαν το Σχέδιο Πόλσον πραξικοπηματικά

Μέχρι και την προηγούμενη Κυριακή, παρότι μάλιστα δεν είχαν λείψει οι καταρρεύσεις ευρωπαϊκών τραπεζών λόγω των ανοιγμάτων τους στην αμερικανική αγορά ενυπόθηκων δανείων (γερμανική ΙΚΒ πέρυσι τον Ιούλιο, βρετανική Νόρθερν Ροκ πέρυσι τον Σεπτέμβριο) αν κανείς έπαιρνε στα σοβαρά τους ευρωπαίους ηγέτες θα πίστευε ότι στην από δω μεριά του Ατλαντικού οι τράπεζες είναι σχεδόν ευαγή ιδρύματα που το πλαίσιο δραστηριοτήτων καθορίζουν οι εκθέσεις για την αποταμίευση των μαθητών του Δημοτικού. Η Δευτέρα ήταν η μέρα της αποκάλυψης. Μέσα σε λίγες ώρες τραπεζικά μαμούθ άρχισαν να τρεκλίζουν και για να μην ισοπεδώσουν ότι υπάρχει γύρω τους σε μια ακτίνα που θα ξεπέρναγε την επιφάνεια των κρατών που επισήμως έχουν έδρα, το «ελάχιστο κράτος» θυμήθηκε τις παλιές του δόξες. Γαλλία, Αγγλία, Ιρλανδία, Γερμανία, Βέλγιο, Ολλανδία και Λουξεμβούργο έβαλαν βαθιά το χέρι στην τσέπη, όπως ακριβώς είχε κάνει το αμερικανικό δημόσιο με τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα Bear Sterns πριν ένα χρόνο και μόλις πρόσφατα με Freddie και Fannie, Merrill Lynch, AIG, Washington Mutual και Wachovia μεταξύ πολλών άλλων.

Την ευρωπαϊκή υπεροψία τσαλαπάτησε την επομένη η αιχμή του δόρατος του αμερικανικού χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου, η Γουόλ Στριτ Τζέρναλ που σε άρθρο της σύνταξης τόνιζε: «Με ορισμένους τρόπους, η ευρωπαϊκή υπερβολή ξεπέρασε ακόμη και την “ύβρη” της Γουόλ Στριτ. Οι δώδεκα μεγαλύτερες ευρωπαϊκές τράπεζες έχουν ένα συνολικό λόγο μόχλευσης – υποχρεώσεις προς συνολικά στοιχεία ενεργητικού – ίσο με 35, σε σχέση με λιγότερο από 20 για τις μεγαλύτερες αμερικανικές τράπεζες. Στο τέλος του προηγούμενου χρόνου ο λόγος μόχλευσης της Deutsche Bank βρισκόταν στο 52,5 και της τράπεζας Barclay’s στο 61,3». Η κερδοσκοπία λοιπόν μπορεί να βρήκε το πιο πρόσφορο έδαφος στην αμερικανική αγορά καλλιεργήθηκε όμως εξ ίσου εντατικά κι από τις ευρωπαϊκές τράπεζες – όχι μόνο τις αμερικανικές.

Το άλμα ωστόσο που έκανε η χρηματοπιστωτική κρίση στην ευρωπαϊκή αγορά δεν ήταν μόνο σε μήκος αλλά και σε βάθος, καθώς περνώντας τον Ατλαντικό για πρώτη φορά έπληξε τράπεζες και πιστωτικά ιδρύματα που ο κύκλος των δραστηριοτήτων τους δεν αφορούσε την κερδοσκοπία – όπως συμβαίνει για παράδειγμα στην αμερικανική αγορά με τις επενδυτικές τράπεζες. Έτσι όμως (και στον βαθμό που οι παραπάνω δύο εργασίες δεν είναι τόσο καθαρά διακριτές στη γηραιά ήπειρο) απειλήθηκε, για πρώτη φορά τόσο μαζικά, η κρίση να αλλάξει μορφή πλήττοντας και παραλύοντας την κλασσική τραπεζική δραστηριότητα. Γι αυτό το λόγο η παρέμβαση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων ήταν τόσο ακαριαία αναλαμβάνοντας να πληρώσουν όλο τον λογαριασμό. Η αντίδρασή τους περιορίζει σε βαθμό εξαφανίσεως τις πρακτικές συνέπειες της διχογνωμίας που εκδηλώθηκε μεταξύ Παρισιού και Βερολίνου με αφορμή την πρόταση του γάλου προέδρου να φτιαχτεί ένα κεφάλαιο ανάλογο του Πόλσον, έτοιμο προς διάθεση μόλις ακουστεί ο ήχος των κανονιών. Από τη στιγμή που το Βερολίνο τα ακούμπησε, η διαφωνία του περιορίζεται στο κατά πόσο οι επιχειρήσεις διάσωσης θα γίνονται κατά περίπτωση ή συνολικά. Το κόστος όμως – που μεταφέρεται στους εργαζόμενους της Ευρώπης – θα είναι το ίδιο!

Το πλήγμα που δέχθηκαν οι έξι ευρωπαϊκές τράπεζες σηματοδότησε μια μείζονος σημασίας αλλαγή πλεύσης του ευρωπαϊκού ιμπεριαλισμού σε ότι αφορά τη διαχείριση της κρίσης. Από το 2007 που έκανε για πρώτη φορά αισθητή την εμφάνισή της, με τη μορφή της πιστωτικής ασφυξίας, και η αμερικανική κεντρική τράπεζα δε δίστασε να ρίξει τα επιτόκια του δολαρίου από το 5,25% στο 2%, όλο αυτό το διάστημα η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα κράταγε σταθερά τα επιτόκια του ευρώ, όταν δεν τα αύξανε, επικαλούμενη την προτεραιότητα του στόχου συγκράτησης του πληθωρισμού. Πλέον αυτή η στάση αλλάζει, όπως με σαφήνεια δήλωσε την Πέμπτη ο πρόεδρος της, προαναγγέλλοντας ότι στη επόμενη συνεδρίασή της διοίκησής της θα αποφασιστεί μείωση των επιτοκίων από το 4,25% που βρίσκονταν ως τώρα – ένα επίπεδο που αποτελεί ρεκόρ επταετίας. Η αλλαγή προσανατολισμού της νομισματικής πολιτικής, αποτέλεσμα όχι μόνο των χρεοκοπιών αλλά και της δυσμενούς αναθεώρησης των ρυθμών μεγέθυνσης του προϊόντος στο 1,3% για το τρέχον έτος σε ότι αφορά τους 15, αποκαλύπτει τις προβλέψεις της ευρωπαϊκής ολιγαρχίας για μια ύφεση.

ΠΛΗΓΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

 

Ακόμη και η σκανδαλώδης προσφορά – αποζημίωση προς τους κερδοσκόπους του μυθικού ποσού των 700 δισ. δολ. δεν πρόκειται να αποτρέψει την οικονομική ύφεση στις ΗΠΑ και την Ευρώπη. Η κάθετη αύξηση του κόστους του χρήματος δημιουργεί τεράστια εμπόδια στην επέκταση της παραγωγής, οξύνοντας την κρίση της.

Η ΥΦΕΣΗ ΕΙΝΑΙ ΕΔΩ

Η ΚΡΙΣΗ ΠΕΡΑΣΕ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΟ ΣΤΟΝ ΚΛΑΣΣΙΚΟ ΤΡΑΠΕΖΙΚΟ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ ΤΟΜΕΑ

Κενό γράμμα αποδείχτηκε η περίφημη ανεξαρτησία των κεντρικών τραπεζών

 

Η κατάρρευση της Γουόλ Στριτ τη Δευτέρα δεν ήταν μόνο ένα μήνυμα στην αμερικανική κοινωνία για την τύχη που θα έχουν οι συντάξεις και οι τοποθετήσεις τους αν δεν ψηφιστεί το Σχέδιο Πόλσον. Ταυτόχρονα εξέφραζε και τις τεράστιες δυσκολίες που έχει να αντιμετωπίσει στο εξής η αναπαραγωγή του κεφαλαίου, που αφορά την πραγματική οικονομία, σε περίπτωση που δεν εφαρμοστεί το Σχέδιο Πόλσον και το οποίο προβλέπει την εξαγορά από το αμερικανικό δημόσιο των ομολόγων που σχετίζονται με τα κτηματικά δάνεια της συμφοράς που χορηγούσαν, ακόμη και στο 100% της αξίας των ακινήτων, οι τράπεζες χωρίς την παραμικρή εγγύηση. Επιστρέφοντας στο σημείο μηδέν της τρέχουσας κρίσης οι δυσκολίες αναπαραγωγής αφορούν την κάθε άλλο παρά ασυνήθιστη φάση του οικονομικού κύκλου κάθε καπιταλιστικής οικονομίας όπου η σημαντική – κι εν προκειμένω θεαματική – αύξηση της καταναλωτικής ζήτησης οδήγησε σε άνοδο τη ζήτηση πιστώσεων και στη συνέχεια τα επιτόκια κι αυτά με τη σειρά τους οδήγησαν σε συρρίκνωση το ποσοστό κέρδους. Ανατροπή βάθους που στους πιο απόμακρους παρατηρητές γίνεται ορατή από το πιο εύκολα ορατό γνώρισμά της: τις ανατροπές στα επιτόκια και το κόστος χρήματος.

Οι δυσκολίες αφορούν την άνοδο του κόστους του χρήματος. Δημιουργούνται δε από τη στιγμή που οι τράπεζες καχύποπτες για την ποιότητα των εγγυήσεων (λόγω της ύπαρξης των «τοξικών ομολόγων») που παρέχονται στην διατραπεζική αγορά χρήματος αρνούνται να προσφέρουν για δανεισμό τα διαθέσιμά τους ή, από την άλλη, αδυνατούν να σηκώσουν το βάρος του δανεισμού λόγω των πολύ υψηλών επιτοκίων που διαμορφώνονται στη διατραπεζική.

Το πρόβλημα που έχει δημιουργηθεί διαβρώνοντας τα σαθρά θεμέλια της πραγματικής οικονομίας το περιγράφει παραστατικά ο τελευταίος βρετανικός Εκόνομιστ: «Τον περισσότερο καιρό κανείς δεν αναφέρεται στην πίστωση που ρέει στους πνεύμονες της οικονομίας, περισσότερο απ’ ότι οι άνθρωποι αναφέρονται στον αέρα που αναπνέουν. Όλοι όμως ξέρουν πότε σταματάει η πίστωση να κυκλοφορεί ελεύθερα η πίστωση από τις αγορές στις τράπεζες, τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές. Για ένα χρόνο σχεδόν οι αγορές ανησυχούν για τη ρευστότητα και τη φερεγγυότητα των τραπεζών. Μετά τη χρεοκοπία της Lehman Brothers τον προηγούμενο μήνα και μέσω της σύγχυσης για το ποιον θα σώσει το κράτος και με τι όρους πανικοβλήθηκαν. Οι αγορές για αξιόγραφα 3, 6 και 12 μηνών είναι κλειστές, έτσι οι τράπεζες πρέπει να δανείζονται περισσότερο χρήμα σε καθημερινή βάση απ’ ότι συνήθως. Οι τράπεζες δανείζονταν η μία από την άλλη με 0,08 εκατοστιαίες μονάδες πάνω από τα επίσημα επιτόκια. Στις 30 Σεπτέμβρη πλήρωσαν περισσότερο από 4 ποσοστιαίες μονάδες επάνω. Σε μια δημοπρασία για να προμηθευτούν δολάρια σε ημερήσια βάση από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, οι τράπεζες ήταν έτοιμες να πληρώσουν επιτόκιο 11%, πέντε φορές υψηλότερο από τα επίπεδα που ήταν πριν την κρίση».

Ο καθοριστικός δε και αναντικατάστατος χαρακτήρας που έχουν αυτά τα κεφάλαια για την ομαλή λειτουργία της οικονομίας εμφανίζεται αν δούμε την έκταση της πίστης. Στις ΗΠΑ, το συνολικό χρέος της κοινωνίας (νοικοκυριών, επιχειρήσεων και δημοσίου) που από το 1940 μέχρι το 1980 κυμαινόταν περίπου στο 150% του ΑΕΠ, τα τελευταία 30 σχεδόν χρόνια αυξάνεται σταθερά κι έχει φθάσει να ξεπερνάει ακόμη και το επίπεδο στο οποίο βρισκόταν κατά την κρίση του ’30 (300% του ΑΕΠ) αγγίζοντας πλέον το 350%! Το χρέος των νοικοκυριών ειδικότερα, που έχει ξεχωριστή σημασία μια και προδιαγράφει την πορεία της καταναλωτικής ζήτησης, άρα των παραγγελιών και της παραγωγής, αυξήθηκε από 50% του ΑΕΠ το 1980 σε 100% το 2006. Δεν υπάρχει αμφιβολία συνεπώς ότι και η πιο μικρή διαταραχή στην εξέλιξη αυτού του μεγέθους θα ρίξει λάδι στη φωτιά της κρίσης.

Μια άλλη πλευρά της ανεπάρκειας κεφαλαίων (που αφορά αποκλειστικά τις επιχειρήσεις, τουλάχιστον αρχικά) αποκαλύπτει η απότομη συρρίκνωση της αμερικανικής αγοράς επιχειρηματικών ομολόγων καθώς από 337 δισ. δολ. που ήταν οι νέες εκδόσεις το δεύτερο τρίμηνο του 2007, το αντίστοιχο διάστημα φέτος έφθασαν μόλις τα 77 δισ.! Ως αποτέλεσμα των παραπάνω η πίστη δεν μπορεί να παίξει το ρόλο που έπαιζε μέχρι πρόσφατα διευκολύνοντας την παραγωγή. Στο εξής θα το κάνει πιο δύσκολα και με χειρότερους όρους.

Γνωρίζοντας οι κυβερνήσεις την κρισιμότητα που έχει η στήριξη των πιστώσεων μετέτρεψαν τις κεντρικές τράπεζες τον τελευταίο αυτό χρόνο από δανειστές έσχατης ανάγκης σε δανειστές πρώτης ανάγκης. Με την μια ένεση ρευστού να διαδέχεται την άλλη, χωρίς  καμία όμως να έχει τα ευεργετικά αποτελέσματα που είχε η ένεση αδρεναλίνης που δέχτηκε στην καρδιά της η Ούμα Θέρμαν στο Pulp Fiction ξυπνώντας από το κώμα, οι κεντρικές τράπεζες εγκατέλειψαν οριστικά την περίφημη ανεξαρτησία τους. Για να αποτραπεί ένα θανατηφόρο πάγωμα των πιστώσεων και να εκτονωθούν οι ανοδικές πιέσεις στα επιτόκια μόνο η αμερικανική κεντρική Τράπεζα έχει ρίξει στη διατραπεζική τους τελευταίους 13 μήνες περισσότερα από 1,1 τρισ. δολάρια! Τεράστια ποσά έχει ρίξει επίσης και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.

Στο πλαίσιο όμως της Συνθήκης του Μάαστριχτ, σε ότι αφορά την Ευρώπη, θεσπίστηκε με τους πιο αυστηρούς όρους η ανεξαρτησία των κεντρικών τραπεζών με απώτερο στόχο την στροφή των κυβερνήσεων στις αγορές κεφαλαίων για να χρηματοδοτούν τις ανάγκες τους (ταΐζοντας έτσι με τα λεφτά των φορολογουμένων τους κερδοσκόπους) και άμεσο στόχο να θωρακιστούν οι κυβερνήσεις απέναντι στις λαϊκές πιέσεις για αύξηση των κοινωνικών δαπανών. Έτσι οδηγήθηκε στο σκραπ το μηχάνημα που έκοβε λεφτά χωρίς να δίνει λογαριασμό. Τώρα όμως ξαναβγήκε! Οι κεντρικές τράπεζες –άτεγκτες όταν πρέπει να επιβάλλουν τη δημοσιονομική πειθαρχία– γίνονται το Πρώτων Βοηθειών του παρασιτισμού και της κερδοσκοπίας δημιουργώντας επιπλέον κόστη τα οποία για μια ακόμη φορά καταλήγουν στους εργαζόμενους. Η ανεξαρτησία τους έτσι αποδεικνύεται μονοσήμαντη, στο βαθμό που αφορά μόνο τις λαϊκές ανάγκες κι όχι τις ανάγκες αναπαραγωγής του καπιταλισμού, αλλά και κίβδηλη στο βαθμό που η ανεξαρτησία από τις λαϊκές ανάγκες αποδείχθηκε προϋπόθεση για να προσφέρουν όλη τη γκάμα των υπηρεσιών τους στα λαμόγια την κρίσιμη ώρα.

ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΤΗΣ ΙΑΠΩΝΙΑΣ

Ορατός ο κίνδυνος της χρόνιας ύφεσης

ΝΕΑ ΣΧΕΔΙΑ ΠΟΛΣΟΝ

 

Εφαρμόζοντας η αμερικανική κυβέρνηση, με τη σύμφωνη γνώμη των Δημοκρατικών και Ρεπουμπλικάνων, τα δύο μέτρα που προαναφέραμε (απεριόριστο δημόσιο χρήμα για την απορρόφηση των «τοξικών ομολόγων» και την διευκόλυνση εξαγοράς των χρεοκοπημένων τραπεζών από άλλες ιδιωτικές ώστε να αποτραπεί το ντόμινο μαζί με την παροχή ρευστότητας στη διατραπεζική μέσω της Κεντρικής Τράπεζας) μία εξέλιξη ήθελε να αποφύγει: Να επαναληφθεί το παράδειγμα της Ιαπωνίας και την κατάρρευση της κτηματικής αγοράς να μην ακολουθήσει μία χαμένη δεκαετία, όπως ακριβώς συνέβη στη χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου. «Το μάθημα από την Ιαπωνία είναι εξαιρετικά σαφές», έγραφε στην Ιντερνάσιοναλ Χέραλντ Τρίμπιουν προχτές, Παρασκευή, ο ανταποκριτής τους στο Τόκιο τη δεκαετία του ’90. «Κρατήστε τη μύτη σας και υποστηρίξτε το χρηματοδοτικό πακέτο, για να καθαρίσει έτσι το ενεργητικό των τραπεζών».

Η θεωρητική βάση του (θανατηφόρου για τους εργαζόμενους) γιατρικού του Πόλσον, «διευκολύνετε την πίστωση για να αποτραπεί η κρίση» συναντάται στην πιο καθαρή μορφή του μέσα από τα συμπεράσματα που εξάγουν οι Φρίντμαν – Σβαρτζ στο θεμελιώδες έργο τους, Νομισματική Ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών: 1867-1960. Για τον αρχιερέα του νεοφιλελευθερισμού αν η αμερικανική κεντρική τράπεζα δεν περίμενε τον Απρίλη του 1932 να παρέμβει στηρίζοντας τη ρευστότητα (κι αφού πρώτα είχαν χρεοκοπήσει αβοήθητες 1.860 τράπεζες) κανένας σήμερα δεν θα συνέδεε εκείνη τη χρονιά με την πιο οδυνηρή κρίση του καπιταλισμού.

Στην πραγματικότητα, η αστική οικονομική επιστήμη βλέπει τον τρόπο παραγωγής με τα ίδια παραμορφωτικά γυαλιά που φοράει και ο καπιταλιστής χάνοντας και οι δυο από το οπτικό τους πεδίο την παραγωγή. Ο Μαρξ στο Κεφάλαιο (Τρίτος τόμος, Κεφ. 27) κατ’ αρχήν επεσήμανε τον διπλό χαρακτήρα που έχει στον καπιταλισμό η πίστη η οποία είναι επιφορτισμένη με το καθήκον να ενώνει την πράξη της αγοράς με την πώληση – καθήκον «ιερό» αν σκεφτούμε την απόσταση που χωρίζει αυτές τις δύο πράξεις, αποτελώντας τη βαθύτερη αιτία της κρίσης. «Το πιστωτικό σύστημα επιταχύνει την υλική ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων και τη δημιουργία της παγκόσμιας αγοράς, που, σαν υλικές βάσεις της νέας μορφής παραγωγής, η δημιουργία τους αποτελεί το ιστορικό καθήκον του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής. Ταυτόχρονα, η πίστη επιταχύνει τα βίαια ξεσπάσματα αυτής της αντίφασης, τις κρίσεις και έτσι δυναμώνει τα στοιχεία της διάλυσης του παλιού τρόπου παραγωγής». Από την άλλη, δεν παρέλειπε να τονίζει ότι «από πρώτη ματιά, όλη η κρίση παρουσιάζεται σαν πιστωτική κρίση και χρηματική κρίση». Όπως συμβαίνει και τώρα που αιτία του κακού αναγορεύεται η κερδοσκοπική απληστία των επενδυτικών τραπεζών και στην καλύτερη περίπτωση τα 10 εκ. κτηματικά δάνεια-φωτιά, από τα 15 που δόθηκαν συνολικά την τετραετία 2004 – 2007, και το βάρος όλων των άμεσων παρεμβάσεων στρέφεται στην αντιμετώπιση της πιστωτικής κρίσης.

Σε αυτό το πλαίσιο, το πιθανότερο είναι πως το Σχέδιο Πόλσον παρά το τεράστιο ύψος του (κι αφήνοντας εκτός εξέτασης τις παράπλευρες απώλειες που θα επιφέρει στην ισοτιμία του δολαρίου και την θέση των ΗΠΑ) θα αποδειχτεί πολύ σύντομα μικρό. Τότε οι Αμερικάνοι φορολογούμενοι, αφού ηττήθηκαν στην πρώτη αναμέτρηση, θα κληθούν να χρηματοδοτήσουν ένα νέο σχέδιο διάσωσης των κλυδωνιζόμενων αμερικανικών επιχειρήσεων και μιας νέας φούσκας που μπορεί να έχει στο επίκεντρο πιστωτικές κάρτες, καταναλωτικά δάνεια, κλπ. Το ίδιο φυσικά ισχύει και για τους Ευρωπαίους, καθώς όλες οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ομονοούν για την ανάγκη κρατικής χρηματοδότησης των επιχειρήσεων που απειλούνται.

Αρέσει σε %d bloggers: