Κρίση του καπιταλισμού και κρίση του χρέους (ομιλία στο διήμερο της ΑΝΤΑΡΣΥΑ για το δημόσιο χρέος, Πάντειος, 25.2.2011)

Σε μια εξαιρετική συνέντευξη του σε μια ελληνική εφημερίδα ο Έρικ Χομπσμπάουμ τον Δεκέμβρη ρωτήθηκε ποιό τίτλο θα συνιστούσε σε έναν αγωνιστή που στο ένα του χέρι θα κρατούσε το όπλο και στο άλλο βιβλίο. Η απάντησή του ήταν: ένα βιβλίο που θα εξηγούσε την λειτουργία του όπλου. Αυτή ακριβώς την ιδεολογία και τη θεωρητική ανάλυση χρειαζόμαστε σήμερα: Ερμηνείες που να μπορούν να διευκολύνουν την ανάπτυξη ταξικών και μαχητικών αγώνων για την απόκρουση και την αντικαπιταλιστική ανατροπή της επίθεσης του κεφαλαίου στην προοπτική της κοινωνικής επανάστασης.

Σε αυτό το πλαίσιο η πρωτοβουλία του διημέρου της ΑΝΤΑΡΣΥΑ μπορεί να αποβεί καταλυτική στον βαθμό που θα συνδέσει την θεωρητική διερεύνηση με την διατύπωση των αναγκαίων στόχων για την ανάπτυξη της πάλης.

Τρεις πλευρές κατά τη γνώμη μου συγκεντρώνουν όλο το ενδιαφέρον στη σημερινή συζήτηση.

α) η ερμηνεία της σημερινής ευρύτερης καπιταλιστικής κρίσης και της ειδικότερης κρίσης χρέους,

β) η επιλογή και η διατύπωση στόχων που θα διευκολύνουν την ανάπτυξη της πάλης, και

γ) το θέμα της εξουσίας, η απάντηση δηλαδή στο ερώτημα ποιός θα υλοποιήσει αυτούς τους στόχους.

1. Καπιταλιστική κρίση και κρίση χρέους

Η κρίση που ξέσπασε στην Ελλάδα δεν αποτελεί τη νέμεση για τον ελληνικό παρασιτισμό ή τις αθρόες παροχές του κράτους πρόνοιας των προηγούμενων χρόνων. Ούτε έχει την έδρα της στην χρηματοπιστωτική κερδοσκοπία και την απορύθμιση των αγορών όπως επιμένει η σοσιαλδημοκρατία.

Είναι ειδική πλευρά της κρίσης όλων των ποιοτικών αντιδραστικών μετασχηματισμών του ολοκληρωτικού καπιταλισμού, της απάντησης δηλαδή του κεφαλαίου στην παγκόσμια κρίση όπως ξεκίνησε στην καπιταλιστική παραγωγή πριν σαράντα χρόνια, υπό την μορφή της πτωτικής τάσης του ποσοστού κέρδους. Ως ενδιάμεσους κρίκους σε αυτή τη μακρά αλυσίδα αντιδραστικών τομών (που ως σημείο αφετηρίας και τερματισμού μέχρι τώρα έχει την πτώση του ποσοστού κέρδους και την κρίση στην περιφέρεια της ευρωζώνης) παρατηρούμε: Από την μια τη μαζική τεχνολογική εφαρμογή των επιστημονικών επαναστάσεων, τη συνακόλουθη άνοδο της παραγωγικότητας της εργασίας και την εκτίναξη της εκμετάλλευσης. Από την άλλη, τη νεοφιλελεύθερη αντεπανάσταση με την αναίρεση βασικών πλευρών του κράτους πρόνοιας και την καταστρατήγηση εργατικών δικαιωμάτων, τη γεωγραφική επαν-ενοποίηση του κόσμου το 1989 υπό τον μανδύα του κεφαλαίου, την πιστωτική υπερέπεκταση και τη νομισματική ενοποίηση στην ΕΕ. Πρόκειται για εργαλεία που εν μέρει και κατά διαστήματα πέτυχαν, εν συνόλω όμως και στη διάρκεια όλης αυτής της περιόδου απέτυχαν να επιλύσουν οριστικά την κρίση του 1973. Προετοίμασαν ωστόσο και οδήγησαν στην σημερινή διεθνή κρίση στο τελευταίο ντόμινό της, την ιδιαίτερη κρίση στην περιφέρεια της ευρωζώνης και της Ελλάδας.

Ειδικότερα στην Ελλάδα οι οικονομικές αιτίες οι οποίους οδήγησαν σε τέτοιες διαστάσεις την κρίση, φθάνοντας σε σημείο παροξυσμού, είναι οι εξής, ξεκινώντας από τις λιγότερο σημαντικές:

Πρώτο, σκανδαλώδεις άμεσες παροχές προς το κεφάλαιο υπό την μορφή αποζημιώσεων για τις προβληματικές επιχειρήσεις τη δεκαετία του ’80, ιδιωτικοποιήσεων την δεκαετία του ’90, των Ολυμπιακών την δεκαετία του 2000 κοκ.

Δεύτερο, οι ασυνήθιστα υψηλές δαπάνες για στρατιωτικούς εξοπλισμούς, σε σύγκριση πάντα με άλλες χώρες παρόμοιου οικονομικού δυναμισμού.

Τρίτο, η ιστορικά χαμηλή φορολογία του κεφαλαίου που προκάλεσε την δημιουργία των δημοσιονομικών ελλειμμάτων και μετέπειτα την κρίση χρέους. Προς επίρρωση, οι αλλεπάλληλες μειώσεις των συντελεστών φορολόγησης του κεφαλαίου από τις κυβερνήσεις Καραμανλή και Παπανδρέου και επίσης η ανύπαρκτη φορολογία στον εφοπλισμό, τις τράπεζες και την εκκλησία.

Τέταρτο, η ένταξη της Ελλάδας στην ΕΟΚ το 1981 και την ευρωζώνη πριν δέκα χρόνια, που όξυνε στο έπακρο τις δομικές αδυναμίες του παραγωγικού μηχανισμού, αυξάνοντας σε δυσθεώρητα επίπεδα το εμπορικό έλλειμμα και το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών.

2. Στόχοι πάλης

Με βάση την παραπάνω ιεράρχηση η κρίση είναι δημιούργημα της αστικής πολιτικής και, όσο κι αν ακούγεται οξύμωρο, της προσπάθειάς της να υπερβεί την χρόνια και υποκείμενη κρίση.

          Τα αιτήματα που πρόβαλε πέρυσι τον Μάη η Πρωτοβουλία Οικονομολόγων, παρά τις σφοδρές κριτικές που δέχτηκε, θέτει ένα στέρεο έδαφος για την αντεπίθεση του εργατικού κινήματος και της Αριστεράς. Τα επαναλαμβάνω:

  • Ριζική αναδιανομή του πλούτου με αυξήσεις σε μισθούς, συντάξεις και επιδόματα ανεργίας, μείωση του χρίονου εργασίας, σταθερή δημιουργική εργασία για όλους.
  • Γενναίες κρατικές επιχορηγήσεις σε παιδεία, υγεία, κοινωνική ασφάλιση, σύστημα υποδομών και μεταφορές.
  • Παύση πληρωμών του δημόσιου χρέους.
  • Έξοδος από το ευρώ και την ΟΝΕ, σε σύγκρουση με την ΕΕ και – θα πρόσθετα – με προοπτική την έξοδο από αυτήν.
  • Ανατροπή του μνημονίου και των φορέων αυτής της πολιτικής κάτω από λαϊκούς και εργατικούς αγώνες
  • Αύξηση της φορολογίας του κεφαλαίου.
  • Εθνικοποιήσεις τραπεζών και επιχειρήσεων στρατηγικής σημασίας με εργατικό και κοινωνικό έλεγχο.
  • Φραγμοί στην διεθνή κίνηση κεφαλαίων.
  • Άσκηση βιομηχανικής πολιτικής στην κατεύθυνση στήριξης της απασχόλησης και της παραγωγής κοινωνικά χρήσιμων προϊόντων και υπηρεσιών, κ.α.

Αν στα παραπάνω έστω, και μετά από πολλά, επήλθε μια βασική συμφωνία, οι διαφορετικές προσεγγίσεις αφορούν το θέμα της παύσης πληρωμής του δημόσιου χρέους. Ποιά δηλαδή είναι δηλαδή η ενδεδειγμένη τακτική ώστε ο λαός να μην πληρώσει το δημόσιο χρέος;

          Οι βασικές πολιτικές παράμετροι του προβλήματος του δημόσιου χρέους είναι οι εξής:

Το δημόσιο χρέος αποτελεί:

  • μέσο μεταφοράς δημόσιων πόρων στο χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο,
  • εμβάθυνσης των ιμπεριλασιτικών δεσμών επιβολής  
  • εργαλείο διαιώνισης της πολιτικής της λιτότητας και
  • αναίρεσης οποιασδήποτε πιθανότητας άσκησης φιλολαϊκής, αναδιανεμητικής πολιτικής.

Ακόμη και με την υπάρχουσα, βαθιά αναποτελεσματική λόγω ταξικής μεροληψίας φορολογία, τα 53 δις. ευρώ των φορολογικών εσόδων φθάνουν και περισσεύουν για να ικανοποιηθούν οι κοινωνικές ανάγκες των 47 δις. που περιγράφονται στον κρατικό προϋπολογισμό του 2011 και αφορούν υγεία, παιδεία, σύστημα κοινωνικής ασφάλισης και πληρωμές δημοσίων και συνταξιούχων, υπό έναν πολύ αυστηρό όρο: Να πάψει να εξυπηρετείται το δημόσιο χρέος που μόνο φέτος θα απορροφήσει 16 δισ. ευρώ, βάση του κρατικού προϋπολογισμού.

Το αίτημα της παύσης πληρωμών νομιμοποιείται στη βάση πρώτο, των βαθύτερων και άμεσων αιτιών της κρίσης χρέους. Επίσης νομιμοποιείται λόγω των πακτωλών που έχουν ήδη δοθεί για την αποπληρωμή του χρέους και μόνο την τελευταία 20ετία είναι σχεδόν διπλάσιοι του τρέχοντος ύψους του χρέους.

Το κρίσιμο όμως είναι ότι οι δύο αυτοί όροι δεν αρκούν. Κι αυτό λόγω της φύσης του προβλήματος.

Ειδικότερα, σε αντίθεση με αιτήματα όπως αυξήσεις στους μισθούς και αύξηση των δαπανών για την παιδεία, που όσο και να επηρεάζεται η υλοποίησή τους από υπερεθνικές πολιτικές, τον τελικό λόγο τον έχουν οι πολιτικοί και ταξικοί συσχετισμοί στην Ελλάδα – το αίτημα δηλαδή υλοποιείται ή δεν υλοποιείται από την κυβέρνηση Γ. Παπανδρέου εν προκειμένω – οι δανειακές υποχρεώσεις είναι θωρακισμένες με νομικούς όρους που απηχούν διεθνείς συσχετισμούς. Οι ομολογιακοί τίτλοι που κυκλοφορούν εντός και εκτός της χώρας αφορούν υποχρεώσεις και γεννούν δεσμεύσεις στο διηνεκές.

Μάρτυρας οι περιπέτειες που περιγράφει ο Μπελογιάννης στο βιβλίο του «το Ξένο κεφάλαιο στην Ελλάδα» για τους εκπροσώπους του ελληνικού αστισμού κάθε φορά που έβγαιναν για δανεικά στο εξωτερικό και εμφανίζονταν κάτοχοι τίτλων προηγούμενων δανείων που έθεταν ως προϋπόθεση την εξόφλησή τους. Μάρτυρας είναι επίσης και η σοβιετική εξουσία που αναγκάστηκε την δεκαετία του ’70 να αποπληρώσει τσαρικά ομόλογα, τα οποία οι κάτοχοί τους δεν πέταξαν.

Το περιθώριο των ελιγμών περιορίζεται επίσης ασφυκτικά από τις αποτυχημένες προσπάθειες θεελίωσης της ρήτρα της μη συνέχειας στη ζωή ενός κράτους. Αντίστοιχες προσπάθειες απέτυχαν τόσο από την Σοβιετική Ένωση όσο και πολύ πρόσφατα από τα θραύσματά της το 1989 και την καταρρέουσα Γιουγκοσλαβία λίγα χρόνια αργότερα.

Δεδομένων επομένως των δύο παραπάνω περιορισμών που δεν εμπίπτουν στους εσωτερικούς ταξικούς συσχετισμούς, ακόμη και μια εργατική εξουσία είναι υποχρεωμένη να δώσει μία λύση στο πρόβλημα δανεισμού του προηγοιύμενου καθεστώτος, μαζεύοντας τα ομόλογα που κυκλοφορούν στις διεθνείς αγορές, υπό τους δικούς της φυσικά όρους. Μόνο έτσι θωρακίζεται από την απειλή κατασχέσεων στοιχείων κρατικής περιουσίας.

Περιττό να πούμε πως μια διεθνής επανάσταση που θα σαρώσει όλα τα κράτη και ειδικά τα ανεπτυγμένα καπιταλιστικά, καταργώντας ομολογιακές αγορές και αντίστοιχα συστήματα προσφυγής και απονομής δικαιοσύνης θα έλυνε το πρόβλημα οριστικά. Τότε θα είχε πρακτικό νόημα η μη αναγνώριση του δημόσιου χρέους. Ωστόσο αν θέλουμε να μιλήσουμε με πραγματικούς όρους δεν είναι κάτι τέτοιο εφικτό επί του παρόντος.

Τα παραπάνω αφορούν τους περιορισμούς που θέτει η φύση του προβλήματος του ομολογιακού χρέους, που αποτελεί το 80% του ελληνικού χρέους – κάτι που φυσικά δεν ισχύει στον ίδιο βαθμό με τον διμερή δανεισμό. Επίσης επιπλέον βαθμούς δυσκολίας προσθέτει το γεγονός ότι οι ελληνικές τράπεζες κατέχουν μόνο 45 δισ. όπως δήλωσε στη Βουλή τη Δευτέρα 21 Φεβρουαρίου ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας, Γ. Προβόπουλος.

Σε αυτό το πλαίσιο αναδεικνύεται αναντικατάστατη η ρήτρα του «απεχθούς χρέους» και της Επιτροπής Λογιστικού Ελέγχου του δημόσιου χρέους. Χρήσιμο μέχρι τώρα παράδειγμα είναι ο Ισημερινός – χωρίς φυσικά η ταξική πάλη σε κάθε χώρα που θα επιχειρηθεί κάτι αντίστοιχο να μην αφήνει ανοιχτό το μέλλον για ακόμη πιο φιλολαϊκές λύσεις.

Προλαβαίνω τις επιφυλάξεις και τις κριτικές που έχουν μέχρι στιγμής καλόπιστα διατυπωθεί από τα αριστερά:

1.     «Αφορά μόνο το μέρος που είναι αποτέλεσμα διαφθοράς κι έτσι νομιμοποιεί το υπόλοιπο».

Η πραγματικότητα είναι πως η διαφθορά αποτελεί μοχλό απονομιμοποίησης του χρέους στην λαϊκή συνείδηση και τη δικαιοσύνη. Στον Ισημερινό, πολιτικού χαρακτήρα χειρισμοί της κεντροαριστερής κυβέρνησης οδήγησαν στην διαγραφή πολύ μεγαλύτερου μέρους του χρέους από αυτό που κηρύχθηκε «παράνομο».

2.     «Αφορά μόνο τριτοκοσμικές χώρες, με δομή κατά βάση διμερούς διακρατικού κι όχι ομολογιακού δανεισμού».

Η πραγματικότητα είναι πως στον Ισημερινό δεν διαγράφηκε διμερές διακρατικό χρέος, αλλά το 70% του ομολογιακού.

3.     «Χωρίς την πλήρη παραγραφή το πρόβλημα του δανεισμού αργά ή γρήγορα επανέρχεται, όπως συνέβη στην Αργεντινή».

Η πραγματικότητα είναι πως η πορεία του δημόσιου δανεισμού αποτελεί συνάρτηση της πορείας του κινήματος. Όπως δεν μπορεί να ευθύνεται η προγενέστερη μείωση των ωρών εργασίας για την υπάρχουσα ελαστικοποίηση έτσι δεν μπορεί να ευθύνεται και η διαγραφή μέρους του χρέους για την εκ νέου βύθιση στο χρέος, όπως έγινε στην Αργεντινή με την υποχώρηση του Αργεντινάζο. Το παράδειγμα από την άλλη του Ισημερινού δείχνει το αντίθετο. Η ενσωμάτωση στο σύνταγμα της χώρας άρθρων που σχεδόν απαγορεύουν τον διεθνή δανεισμό δείχνει την δυνατότητα του κινήματος να επιβάλλει τους όρους του.

4. «Αναθέτει την επίλυση του προβλήματος σε ειδικούς χωρίς τη δυνατότητα λαϊκής παρέμβασης».

          Η πραγματικότητα είναι πως όπου δημιουργήθηκαν επιτροπές η παρέμβαση του λαϊκού στοιχείου ήταν άμεση. Οι ΕΛΕ σε όλο τον κόσμο αναδείχθηκαν σε προνομιακό πεδίο της ταξικής πάλης. Γι’ αυτό και οι περισσότερες δεν κατάφεραν να φτάσουν τον τελικό σκοπό τους, όπως έγινε στις Φιλιππίνες, την Βραζιλία, κοκ.

5. «Το αίτημα για δημόσιο, λογιστικό έλεγχο υπονομεύει το αίτημα της παύσης πληρωμών και διαγραφής του χρέους».

          Στην πραγματικότητα το αίτημα μας τίθεται παράλληλα: Παύση πληρωμών μέχρι να ανοίξουν τα βιβλία του δημόσιου χρέους. Από κει και πέρα η λαϊκή πίεση στην κατεύθυνση της διαγραφής του χρέους και οι ευρύτεροι ταξικοί συσχετισμοί θα αποφασίσουν μέχρι που θα φτάσει το αίτημα.

3.     Το ζήτημα της εξουσίας

Οι παραπάνω στόχοι γεννούν αυτόματα το ερώτημα: ποιος θα υλοποιήσει αυτά τα μέτρα;

Δεν πρέπει να έχουμε καμμιά αυταπάτη ότι το παραπάνω πρόγραμμα, στο σύνολό του, θα υλοποιηθεί μόνο από μια εργατική εξουσία, μετά την επανάσταση. Καμμιά αστική κυβέρνηση δεν έχει το συμφέρον να τα υλοποιήσει στο σύνολό του. Πιθανή «αριστερή» κυβέρνηση στο πλαίσιο του συστήματος ακόμη και να θελήσει να τα υλοποιήσει δεν θα μπορέσει γιατί θα πρέπει να έρθει σε σύγκρουση με το «βαθύ κράτος» που θα την εποπτεύει. Θα πρέπει να συγκρουστεί επίσης και με τα πιο επιθετικά αστικά συμφέροντα που βρίσκονται σήμερα στην αιχμή του δόρατος της επίθεσης κατά των εργαζομένων (π.χ. τραπεζίτες, διεθνοποιημένο κεφάλαιο).

Το επόμενο ερώτημα είναι: έστω και μερικά, πώς θα υλοποιηθούν;

Αιτήματα, όπως η ΕΛΕ ή ριζικές αυξήσεις μισθών θα υλοποιηθούν κάτω από τον μαζικό λαϊκό εκβιασμό ενός ανεξάρτητου ταξικού λαϊκού κινήματος και μετώπου ανατροπής, στο βαθμό που θα οξύνεται η ταξική πάλη παρά και ενάντια στα σχέδια των αστικών κυβερνήσεων ή στους αντικειμενικούς περιορισμούς και συμβιβασμούς «αριστερών» κυβερνήσεων.

Το σημαντικότερο όμως όλων είναι πως οι παραπάνω στόχοι και μαζί το αίτημα για άνοιγμα των βιβλίων του δημοσίου χρέους, αποτελούν αιτήματα που διευκολύνουν την είσοδο των εργαζομένων στην πάλη, έχοντας τη δύναμη να συγκρούονται με τα όρια της αστικής κυριαρχίας. Ανοίγουν το δρόμο για την αντικαπιταλιστική επανάσταση.

Και γι’ αυτό τον λόγο αξίζει να υποστηριχθούν από την επαναστατική Αριστερά.

Ευχαριστώ.

Συμμετοχή του ΑΡΜΟ στις εκλογές του Οικονομικού Επιμελητηρίου (Πριν, 31/10/2010)

ΑΝΤΕΠΙΘΕΣΗ ΤΩΝ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ

Μέχρι την προσεχή Παρασκευή, 5 Νοεμβρίου, πρέπει να τακτοποιηθούν οικονομικά όσοι είναι ήδη μέλη του Οικονομικού Επιμελητηρίου και όσοι δεν είναι να γραφτούν για να μπορέσουν να ψηφίσουν στις εκλογές της 12ης Δεκεμβρίου, για την ανάδειξη νέας Συνέλευσης των Αντιπροσώπων και Διοίκησης.

Στις εκλογές και φέτος, για τρίτη συνεχή φορά θα συμμετάσχει το Αγωνιστικό Ριζοσπαστικό Μέτωπο Οικονομολόγων (ΑΡΜΟ). Και στις δύο προηγούμενες εκλογικές αναμετρήσεις το ΑΡΜΟ μπόρεσε, εκλέγοντας έναν αντιπρόσωπο στη Συνέλευση των Αντιπροσώπων που συνολικά έχει 200 μέλη, να αρθρώσει μια ανεξάρτητη φωνή εκφράζοντας τα συμφέροντα των μισθωτών και χαμηλόμισθων του κλάδου. Επίσης εναντιώθηκε στη δημιουργία του Επαγγελματικού Ταμείου Οικονομολόγων που δημιουργήθηκε σε καθαρά ανταποδοτική βάση και κατ’ εφαρμογή των αντιασφαλιστικών νόμων, αποδοκίμασε το ρόλο του ίδιου του Επιμελητηρίου που λειτουργεί ως όργανο του κράτους (και γι’ αυτό το λόγο δεν συμπαρατάχθηκε με άλλες επαγγελματικές οργανώσεις στην προσφυγή κατά του μνημονίου) και επίσης το ΑΡΜΟ εναντιώθηκε στην κατηγοριοποίηση των λογιστών.

Η σημαντικότερη συμβολή του ΑΡΜΟ όμως τους τελευταίους ειδικά μήνες αφορούσε στην συγκρότηση της Πρωτοβουλίας Οικονομολόγων και Πανεπιστημιακών τον Μάιο ενάντια στο Μνημόνιο κυβέρνησης – ΔΝΤ – ΕΕ. Ειδικότερα με σημείο αναφοράς την ανάγκη οργανωμένης και συλλογικής παρέμβασης από τα αριστερά στο Οικονομικό Επιμελητήριο και χωρίς να υπάρχουν αυταπάτες για το ρόλο του, όλα τα προηγούμενα χρόνια είχε διαμορφωθεί μια «πρωταρχική συσσώρευση» ανθρώπινου δυναμικού και ιδεών. Βήμα όχι και τόσο αυτονόητο, όπως για παράδειγμα σε άλλους κλάδους, λόγω της καταθλιπτικής ηγεμονίας των νεοφιλελεύθερων ιδεών από τη δεκαετία του ’80 ακόμη στα οικονομικά πανεπιστήμια και στους χώρους εργασίας όλο αυτό το διάστημα, που είχε ως αποτέλεσμα οι δυνάμεις της Αριστεράς να βρίσκονται σε μόνιμη θέση άμυνας. Με το ξέσπασμα της κρίσης το ΑΡΜΟ μάλιστα προχώρησε και στην έκδοση ενός μικρού βιβλίου όπου επιχειρούταν να ερμηνευθεί η εξελισσόμενη κρίση με μαρξιστικούς όρους. Δηλαδή στη βάση της πτώσης του ποσοστού κέρδους και της επακόλουθης κρίσης υπερσυσσώρευσης και, θεμελιωδώς, ως αποτέλεσμα της σύγκρουσης των παραγωγικών δυνάμεων με τις παραγωγικές σχέσεις. Πάνω απ’ όλα όμως αναδεικνύοντας την όξυνση του κοινωνικού ζητήματος, που φέρνει η οικονομική κρίση.

Με βάση λοιπόν αυτές τις επεξεργασίες και τις απαραίτητες… διεργασίες, τον Μάη όταν ήδη η προσφυγή στο μηχανισμό ΔΝΤ – ΕΕ ήταν θέμα χρόνου, αποφασίστηκε από αγωνιστές του ΑΡΜΟ η δημιουργία της Πρωτοβουλίας Οικονομολόγων και Πανεπιστημιακών. Η βασικότερη, μέχρι τώρα, συνεισφορά της Πρωτοβουλίας ήταν πως έδωσε αυτοπεποίθηση στον κόσμο που αμφισβητούσε τον μονόδρομο της προσφυγής σε ΔΝΤ – ΕΕ και μπόρεσε με συνεκτικό και πειστικό τρόπο να αντιπροτείνει μια άλλη λύση. Μια λύση που απευθυνόταν στους εργαζομένους και όχι στην αστική τάξη. Συγκεκριμένα: την παύση πληρωμών του δημόσιου χρέους, την έξοδο από το ευρώ, την εθνικοποίηση των τραπεζών και στρατηγικών μονάδων με εργατικό – κοινωνικό έλεγχο, την επιβολή ελέγχων στη διεθνή κίνηση κεφαλαίων, κ.α. Κυρίως όμως η Πρωτοβουλία Οικονομολόγων έθεσε μια ταξική και όχι εθνικο-ενωτική αντίληψη για την ερμηνεία της ελληνικής κρίσης χρέους με τρεις τρόπους: Καταδεικνύοντας τις ευθύνες της αστικής τάξης στη δημιουργία του προβλήματος (μέσω της θεσμοθετημένης φοροαπαλλαγής της), τονίζοντας τον διεθνή χαρακτήρα της κρίσης και επίσης βάζοντας στην προμετωπίδα της μια σειρά αιτημάτων που συνιστούσαν βελτίωση της θέσης των εργαζομένων. Για παράδειγμα αυξήσεις σε μισθούς, συντάξεις και επιδόματα ανεργίας και επίσης γενναίες παροχές σε παιδεία και υγεία. Πρόκειται για στόχους που οριοθετούν τα εργατικά – λαϊκά συμφέροντα από τα αστικά που όσο περνάει ο καιρός και πλήττονται από την πολιτική του Μνημονίου τόσο εντονότερα θα στρέφονται εναντίον του όπως κάνει, χαρακτηριστικά, η ηγεσία της ΝΔ.

Σε αυτή την βάση και έχοντας στο ενεργητικό του μια μεγάλη πολιτική επιτυχία ετοιμάζεται το ΑΡΜΟ να δώσει την μάχη των εκλογών στο Οικονομικό Επιμελητήριο. Στη διακήρυξή του που έχει ήδη κυκλοφορήσει και με την οποία ζητείται η ψήφος των συναδέλφων, πέραν της εμβάθυνσης του παραπάνω κεκτημένου με αιτήματα όπως η έξοδος από την ΕΕ, τονίζεται η ανάγκη: Πρώτο, προβολής της αναγκαιότητας και της δυνατότητας συνολικών πολιτικών νικών σε βάρος του κεφαλαίου και υπέρ της εργασίας, στον αντίποδα της πολιτικής που εφαρμόζει το ΠΑΣΟΚ, επαγγέλλεται η ΝΔ και σπονσονάρουν ΕΕ και ΣΕΒ. Δεύτερο, συμβολής στη δημιουργία ενός νέου χειραφετημένου από τη συνδικαλιστική γραφειοκρατία εργατικού κινήματος. Τρίτο, αποτροπής στο μέτρο του δυνατού νόμων και διατάξεων που θα επιχειρήσει να εφαρμόσει στον επαγγελματικό μας χώρο το Επιμελητήριο τα οποία στρέφονται εναντίον των μισθωτών και των χαμηλοαμειβόμενων.

Για να προχωρήσουν όλα αυτά είναι βέβαια αναγκαίο το ΑΡΜΟ να στηριχτεί και εκλογικά στις 12 Δεκέμβρη. Προϋπόθεση γι’ αυτό είναι τα μέλη του να τακτοποιηθούν οικονομικά μέχρι την Παρασκευή και όσοι δεν είναι φυσικά μέλη να γίνουν. Όλα αυτά ως τις 5 Νοέμβρη.

ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΤΣΩΜΟΥ, δημοσιογράφος: «Καλύτερα Έλληνες παρά να σερνόμαστε» (Πριν, 14/8/2010)

Τους στόχους και τις δραστηριότητες του κινήματος αλληλεγγύης που ξεδιπλώνεται στη Γερμανία παρουσιάζει στο Πριν η Μαργαρίτα Τσώμου, Ελληνίδα δημοσιογράφος που ζει στο Βερολίνο κι εκδότρια ενός φεμινιστικού περιοδικού (Μίσι Magazine) η οποία τους τελευταίους μήνες πρωταγωνιστεί στην ενημέρωση του κινήματος στη Γερμανία για τα τεκταινόμενα στην Ελλάδα.

  • Η Αριστερά εξ αρχής αντιστάθηκε στη δαινομοποίηση της Ελλάδας και πρόβαλε την αλληλεγγύη της στους έλληνες εργαζόμενους

– Πως είδαν οι Γερμανοί την δημοσιονομική κρίση που ξέσπασε στην Ελλάδα; Που απέδωσαν την ευθύνη;

– Κίτρινος τύπος και αστικές εφημερίδες αναφερόταν επί εβδομάδες στα ελληνικά δημοσιονομικά, προσπαθώντας να προβάλουν την κρίση σαν μεμονωμένο ελληνικό φαινόμενο. Οι πιο σοβαροί δημοσιογράφοι απέδιδαν την ευθύνη σε λάθος πολιτικές στο πλαίσιο της εισόδου της Ελλάδας στο ευρώ, σε κακή διαχείριση καθώς και σε ένα υπερδιογκωμένο κράτος. Έγινε αρκετός λόγος για «υψηλές συντάξεις» και περιττά «κρατικά επιδόματα», χωρίς βέβαια να αναφερθεί τι παίρνει μέσος ο συνταξιούχος ή εργαζόμενος ή ότι τα κρατικά έξοδα ως ποσοστό του ΑΕΠ στη Γερμανία μέχρι πρόσφατα ήταν σαφώς πιο υψηλός του ελληνικού – πράγμα που θα αναιρούσε αμέσως τα παραπάνω επιχειρήματα. Αλλά υπήρχαν και απαράδεκτα σχόλια για την ελληνική νοοτροπία, διαφθορά και «τεμπελιά». Πρέπει να πω ότι πρώτη φορά ως Ελληνίδα της Γερμανίας αισθάνθηκα ρατσισμό.

Βέβαια με την ανακοίνωση της σύστασης του ευρωπαϊκού ταμείου στήριξης καθώς και του σκληρού γερμανικού πακέτου λιτότητας έγινε εμφανές ότι η κρίση είναι τουλάχιστον πανευρωπαϊκή. Ωστόσο εξαιτίας της έλλειψης πληροφοριών και επιχειρημάτων η κοινή γνώμη έμεινε με την εντύπωση ότι οι φορολογούμενοι Γερμανοί πληρώνουν τα χρέη που δημιουργήθηκαν από τη διαφθορά και ανοργανωσιά του ελληνικού κράτους. Η Μέρκελ, που δεν ντράπηκε να πει, «ότι έχει βαρεθεί να παίζει τον πρωθυπουργό της Ελλάδας» υιοθέτησε μία ρητορική με επίκεντρο τα επιχειρήματα περί συμμαζέματος κτλ. Ας μην γελιόμαστε πάντως, η ρητορική αυτή δεν απέχει πολύ από τις δηλώσεις του Παπακωνσταντίνου ή των ελληνικών ΜΜΕ, τύπου Σκάι, για ένα «αναγκαίο νοικοκύρεμα», λες και η οικονομική κρίση είναι θέμα λάθους ή απροσεξίας.    

– Ποια ήταν η στάση της Αριστεράς; Τι αιτήματα πρόβαλε;

– Η Αριστερά σε όλο της το φάσμα στάθηκε εξαρχής ενιαία και πολύ καθαρά εναντίον της δαιμονοποίησης της Ελλάδας, δείχνοντας αλληλεγγύη με τους έλληνες εργαζόμενους, θέτοντας την ελληνική κρίση σαν παγκόσμιο σύμπτωμα του καπιταλισμού, ρίχνοντας την ευθύνη στη νεοφιλελεύθερη πολιτική, τις τράπεζες και πολυεθνικές. Επίσης, ως γερμανική Αριστερά τονίζουμε ότι το μνημόνιο χτίστηκε για να μην έχουν απώλειες οι γερμανικές τράπεζες, προσπαθώντας να ξεκαθαρίσουμε ότι τα χρήματα του γερμανού φορολογούμενου δεν ξοδεύονται για να σωθεί ο ελληνικός λαός, αλλά για να σωθεί η Commerzbank ή η Hypo Real Estate από το φέσι! Επίσης η Αριστερά σχετίζει την κρίση άμεσα με την γερμανική οικονομική ηγεμονία στην ευρωζώνη και εστιάζει στο γεγονός ότι είναι η γερμανική εξαγωγική οικονομία και η γερμανική πολιτική των χαμηλών μισθών, που έχει γονατίσει της χώρες του νότου. Με αφορμή την κρίση της Ελλάδας η γερμανική Αριστερά στράφηκε σε μία σκληρή κριτική της εσωτερικής πολιτικής, όπου οι μισθοί σχετικά με την παραγωγικότητα έχουν αυξηθεί μόλις κατά το 7% τα τελευταία δέκα χρόνια, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι στο 25-27%.

«Είμαστε όλοι Έλληνες, από την Αθήνα ως το Βερολίνο» ήταν το σύνθημα που ακούστηκε στις διαδηλώσεις αλληλεγγύης με την Ελλάδα. Οι αγώνες στην Ελλάδα δίνουν έμπνευση στο γερμανικό κίνημα, γιατί η Αριστερά ξέρει ότι αν περάσουν τα μέτρα στην Ελλάδα θα είναι πιο εύκολο για άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να πιέσουν του εργαζόμενους να δεχτούν τα πακέτα λιτότητας. Σχετικά με το χρέος, ένα πιο ριζοσπαστικό κομμάτι απαιτούσε την ολική διαγραφή του, άλλοι πάλι τουλάχιστον την μερική διαγραφή του χρέους και τον έλεγχο των χρηματαγορών. Η Αριστερά στη Γερμανία ελπίζει σε μία πανευρωπαϊκή συντονισμένη κίνηση, η οποία θα μπορέσει να δώσει ώθηση και στο γερμανικό μέχρι τώρα διστακτικό κίνημα.   

– Πως αντιμετώπισε η Αριστερά και ο κόσμος του αγώνα τα αιτήματα της Πρωτοβουλίας Οικονομολόγων και της αντικαπιταλιστικής Αριστεράς στην Ελλάδα για παύση πληρωμών κι έξοδο από το ευρώ;

– Στη Γερμανία είναι δύσκολο να προβληθεί επιχείρημα εξόδου από το ευρώ γιατί αποτελεί αίτημα της Δεξιάς, σε μία προσπάθεια να αποδεσμευτεί η Γερμανία από τις αρρώστιες των φτωχών κρατών. Οι περισσότεροι αριστεροί οικονομολόγοι φοβούνται ότι η Ελλάδα μπορεί να καταστραφεί οικονομικά ολοσχερώς εάν κάνει υποτίμηση, εφόσον προβλέπεται να δεχτεί οικονομικό αποκλεισμό και επειδή θα αυξηθεί το χρέος τουλάχιστον στο τριπλάσιο. Το νεαρό αριστερό κόμμα Die Linke ήταν το μόνο που έδηξε αλληλεγγύη με την Ελλάδα και κατέβαλε προτάσεις για μερική διαγραφή του χρέος στο κοινοβούλιο. Ωστόσο εκφράστηκε πολύ προσεκτικά σχετικά με την λύση της εξόδου από το ευρώ και δεν δέχτηκε να διαδώσει το κείμενο της Πρωτοβουλίας στους κόλπους της. Η Attac πάλι, μία μη κυβερνητική οργάνωση, που κατάφερε να συσπειρώσει χιλιάδες ακτιβιστές τον καιρό του κινήματος εναντίον της παγκοσμιοποίησης, μετέφρασε το κείμενο και το ανέβασε στο σάιτ της – βέβαια η Attac είναι πολιτική πλατφόρμα και όχι κόμμα, πράγμα που επιτρέπει μία πιο ελεύθερη ανταλλαγή απόψεων.

– Μπορείς να αναφερθείς στις κινήσεις αλληλεγγύης και διαμαρτυρίας που έχουν γίνει μέχρι στιγμής στη Γερμανία και την απήχηση που είχαν;

– Η ελληνική κρίση συζητιόταν παντού. Εκτός από μία πληθώρα συζητήσεων και εκδηλώσεων, που σε κάποια περίοδο πραγματοποιούταν καθημερινά σε πανεπιστήμια, οργανώσεις της Αριστεράς κ.τλ. έγιναν δύο κινητοποιήσεις. Εδώ την πρωτοβουλία είχε ένας πολύμορφος συνασπισμός δυνάμεων, που συγκεντρώνει όλη την γερμανική Αριστερά, από την αναρχία μέχρι την Die Linke και πρωτοποριακά συνδικάτα, όπως η Verdi το συνδικάτο υπηρεσιών που περιλαμβάνει και μεγάλο κομμάτι των εργαζομένων του δημόσιου τομέα. Η συμμαχία διαμορφώθηκε μετά την κρίση των τραπεζών το 2007/08 και φέρει το χαρακτηριστικό όνομα «Δεν θα πληρώσουμε εμείς τη κρίση σας». Έδρασε άμεσα και διοργάνωσε μία σχεδόν – για γερμανικά δεδομένα – «αυθόρμητη» διαδήλωση μέσα σε μία εβδομάδα. (Πρέπει να ξέρει κανείς ότι η γερμανοί οργανώνουν κινητοποιήσεις μισό χρόνο πριν). Στη συμμαχία αυτή βρεθήκαμε τυχαία σκόρπιοι Έλληνες και Ελληνίδες ακτιβίστριες και ακτιβιστές, μας δόθηκε αμέσως ο λόγος και χωρίς να το καταλάβουμε καλά – καλά μας αναθέσανε να πληροφορούμε και να δίνουμε αναφορά για την ελληνική κατάσταση. Θέλω να πω ότι όχι μόνο είμασταν ευπρόσδεκτοι ως Έλληνες αλλά ότι η γερμανική Αριστερά μας αντιμετωπίζει σαν σημαντικούς παράγοντες στη δικτύωση των κινημάτων, εφόσον δεν υπάρχει ακόμη δυστυχώς επίσημη προσπάθεια ενιαίας ευρωπαϊκής κίνησης π.χ. από την πλευρά των συνδικάτων. Τα λέω όλα αυτά θέλοντας να τονίσω ότι υπάρχει άμεση ανάγκη πληροφόρησης και δικτύωσης από την Γερμανία με την ελληνική Αριστερά. Η μεγάλη διαδήλωση εναντίον της κρίσης συνέπεσε με την ανακοίνωση του πακέτου περικοπών της Μέρκελ και είχε μεγάλη απήχηση κατεβάζοντας 40.000 άτομα σε Στουτγκάρδη και Βερολίνο. Η προκήρυξη της διαδήλωσης αναφερόταν κατά μεγάλο κομμάτι στην αδικία εις βάρος του ελληνικού λαού. Ακόμη, τα πιο ριζοσπαστικά συνδικάτα χρησιμοποιούν στις προκηρύξεις τους συνθήματα όπως «Καλύτερα Έλληνες παρά να σερνόμαστε» (Griechen statt Kriechen).

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΟΛΗ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

Στοίχημα η ανατροπή των μέτρων της Μέρκελ

– Ποια στάση κράτησε η ελληνική κοινότητα;

– Η ελληνική κοινότητα αποτελείται από όλες τις ελληνικές κομματικές παρατάξεις και κινείται ανάλογα. Ένα της κομμάτι συμμετείχε οργανωμένα στις κινητοποιήσεις με τη διαμόρφωση ενός κύκλου αλληλεγγύης. Άλλα κομμάτια της βέβαια είναι υπέρ των μέτρων ή είναι έντονα εθνικιστικά κτλ. Γενικά η κοινότητα συσπειρώνει ετερογενή κόσμο, ιδίως παλιούς μετανάστες ή μικροαστούς, κατά κανόνα εστιάτορες, χωρίς συμμετοχή της νεολαίας. Εντύπωση έκανε η αντιδραστική στάση άλλων ελληνικών οργανώσεων, όπως π.χ. ο «Σύλλογος ελλήνων επιστημόνων Βερολίνου», που φοβήθηκαν να ακολουθήσουν τις κινητοποιήσεις για να μην αντιπαρατεθούν με το γερμανικό κράτος. Επίσης μέσα από τις κινητοποιήσεις βρεθήκαμε νέοι εργαζόμενοι, φοιτητές και άνεργοι και σχηματίσαμε μία ομάδα πληροφόρησης και δικτύωσης προσπαθώντας να κλείσουμε το κενό επικοινωνίας μεταξύ των κινημάτων Γερμανίας Ελλάδας. Στα πλαίσια της μεταφράζουμε και δημοσιεύουμε κείμενα στο μπλογκ http://infomanufakturberlin.wordpress.com/.    

– Ποια είναι τα επόμενα βήματα σας;

– Το στοίχημα στη Γερμανία αυτή την στιγμή είναι πώς θα χτιστεί το κίνημα εναντίον του πακέτου λιτότητας της κυβέρνησης, το οποίο ανακοινώθηκε – παρόμοια με την Ελλάδα – με το πρόσχημα να μειωθεί το δημόσιο χρέος εν μέσω της κρίσης. Πρόκειται για το πιο μεγάλο πακέτο περικοπών στην μεταπολεμική ιστορία της Γερμανίας, το οποίο όμως δεν χτυπάει άμεσα, αλλά έμμεσα τους εργαζόμενους μέσω ραγδαίων περικοπών για τους ανέργους και μέσω αυξήσεων των ασφαλιστικών συνεισφορών. Σαν αποτέλεσμα είναι δύσκολο να κινητοποιηθούν οι εργατικές οργανώσεις και τα συνδικάτα, εφόσον δεν πλήττονται άμεσα. Επίσης εξαιτίας της ελαφριάς ανάκαμψης της γερμανικής οικονομίας τον τελευταίο μήνα, που βασίζεται στο εξαγωγικό δυναμικό της χώρας, υπάρχει μεγάλη πίεση για κοινωνική συναίνεση για να μην διακινδυνεύσει η πρόσφατη ανάκαμψη. ’Ετσι τα γερμανικά συνδικάτα δεν ακολούθησαν το πανευρωπαϊκό κάλεσμα για απεργίες στις 29 Σεπτέμβρη. Το κενό προσπαθεί να κλείσει η συμμαχία εναντίον της κρίσης που ανέφερα πριν. Θα υπάρξουν δράσεις ανυπακοής με επίκεντρο τον τραπεζικό τομέα από την Attac, στο Βερολίνο θα κάνουμε μια απογευματινή διαδήλωση. Τα συνδικάτα προγραμματίζουν δράσεις για τα τέλη Οκτωβρίου καθώς και μία παγγερμανική διαδήλωση για τις 13 Νοεμβρίου. Όπως βλέπεται οι ρυθμοί δράσης του κινήματος εδώ είναι σχεδόν τραγικά αργοί – ειδικά συγκριτικά με την Ελλάδα. Ωστόσο πρέπει να τονιστεί ότι οι κυβερνητικές πολιτικές σε όλη την Ευρώπη είναι σχεδιασμένες με την ίδια λογική: με πρόσχημα την κρίση των τραπεζών και των επιχειρήσεων εφαρμόζετε η πιο σκληρή φιλελεύθερη πολιτική χωρίς προηγούμενο –  παρά μόνο στα όνειρα των οικονομολόγων της σχολής του Σικάγο. Ο καπιταλισμός έχει εξαντλήσει τα περιθώρια δημοκρατικής διαπραγμάτευσης. Τα ερωτήματα θέτονται πλέον σε επίπεδο του συστήματος. Το μούδιασμα το γερμανικών συνδικάτων σχετίζεται με το γεγονός ότι οι απαντήσεις στην κρίση υπερβαίνουν, θέλει δεν θέλεις, τα όρια του καπιταλισμού. Αριστεροί συνδικαλιστές παρατηρούν ότι για αυτό το λόγο είναι δύσκολο για τα συνδικάτα να πάρουν μία καθαρή θέση, αλλά ότι για τον ίδιο λόγο οι συζητήσεις στις εργατικές οργανώσεις έχουν πάρει μία φορά, που έχει προοπτικές για μία έντονα πιο ριζοσπαστική διάθεση. Το στοίχημα του γερμανικού κινήματος είναι αν αυτό θα πάρει μορφή στους δρόμους ή αν η δυσαρέσκεια του κόσμου θα απορροφηθεί από δεξιές κυβερνήσεις όπως π.χ. στην Ουγγαρία.

Τράπεζες: Τριγμούς προκαλεί η αναμενόμενη ύφεση (Πριν, 18 Ιούλη 2010)

Η λιτότητα και η όξυνση του ανταγωνισμού αναπόφευκτα θα οδηγήσουν χώρες της ευρωζώνης στη χρεοκοπία

Οι τράπεζες! Εκεί βρίσκεται το επίκεντρο της επόμενης σεισμικής δόνησης που θα ταρακουνήσει την ευρωπαϊκή ήπειρο, θέτοντας σε κίνδυνο ακόμη κι αυτά τα γλίσχρα κέρδη της πρόσφατης οριακής, επιφανειακής και κυρίως ασταθούς οικονομικής ανάκαμψης. Για να διασκεδάσουν τούτη την βαθιά εδραιωμένη αντίληψη μεταξύ των διεθνών κι ιδιαίτερα των ασιατών επενδυτών, που άρχισαν να στέκονται διστακτικά απέναντι στα ευρωπαϊκά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, οι κυβερνήσεις της ΕΕ συμφώνησαν να προχωρήσουν στη διενέργεια ελέγχων (τεστ αντοχής, κατά την τρέχουσα ορολογία) στις 91 μεγαλύτερες τράπεζες της. Τα αποτελέσματα αναμένεται να ανακοινωθούν την προσεχή Παρασκευή 23 Ιούλη και για να αποφευχθούν μέχρι τότε οι τριγμοί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέθεσε πρόταση να αυξηθεί το όριο εγγυήσεων ανά καταθέτη και ανά τράπεζα στα 100.000 ευρώ. Στην πραγματικότητα έχει γίνει πολύ… κακό για το τίποτε, καθώς κατά κοινή ομολογία ούτε όλοι οι κίνδυνοι που απειλούν την ευρωπαϊκή οικονομία έχουν ενσωματωθεί στις υπό έλεγχο υποθέσεις ούτε πρόκειται να δοθούν στη δημοσιότητα όλα τα στοιχεία που θα προκύψουν από αυτούς τους ατελείς ελέγχους. Αυτοί πιθανά να ήταν και οι όροι υπό τους οποίους δέχτηκαν σε μια παλιότερη σύνοδο των 20 πλουσιότερων χωρών οι ευρωπαίοι ηγέτες κι ιδιαίτερα Μέρκελ, Σαρκοζύ και Θαπατέρο να διεξαχθούν οι έλεγχοι, πραγματοποιώντας στροφή 180 μοιρών από πέρυσι, όταν απέρριπταν κατηγορηματικά κάθε τέτοια πρόταση που υποβαλλόταν από τις ΗΠΑ.

Η σπουδή των αμερικανικών αρχών δεν υπαγορευόταν από κάποια γενική τους τάση προς τη διαφάνεια, αλλά από το γεγονός ό,τι οι δικές τους τράπεζες έπεσαν στα γόνατα λόγω της οικονομικής κρίσης κι αναγκάστηκαν να υποβληθούν σε ένα αντίστοιχο τεστ για να ξανασηκωθούν. Το αποτέλεσμα για τις 19 αμερικανικές τράπεζες που ανέβηκαν στο διάδρομο του τεστ κοπώσεως ήταν να απαιτηθούν 185 δισ. δολ. που αντλήθηκαν είτε από τους φορολογούμενους, είτε από αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου. Το αποτέλεσμα για τις ευρωπαϊκές τράπεζες μένει να αποδειχθεί, όλοι πάντως συμφωνούν πως οι μεγάλοι χαμένοι θα είναι οι κρατιδιακές τράπεζες της Γερμανίας (λάντεσμπανκ), τα ταχυδρομικά ταμιευτήρια της Ισπανίας (κάχας δε αόρο) και μεγάλες, επώνυμες γαλλικές τράπεζες. Το τι θα βγει προς τα έξω, είναι φυσικά κάτι εντελώς ανεξάρτητο. Εδώ οι ελληνικές τράπεζες έχουν αποκοπεί από κάθε είδους δανεισμό και κάνουν σαν να μη συμβαίνει τίποτε…

Η επισφαλής θέση στην οποία βρίσκονται οι ευρωπαϊκές τράπεζες (που μέχρι πρόσφατα αυτοπροβάλλονταν σαν όαση σταθερότητας μπροστά στην άγρια κερδοσκοπία στην οποία ήταν βυθισμένες οι αμερικανικές) υπογραμμίζεται από τις πιεστικές ανάγκες αναχρηματοδότησης των οφειλών τους. Σύμφωνα με στοιχεία από την Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών, που έδωσαν στη δημοσιότητα οι New York Times την προηγούμενη Δευτέρα, οι τράπεζες όλου του κόσμου πρέπει να αποπληρώσουν το 2012 σχεδόν 5 τρισ. δολ. Απ’ αυτό το ποσό 2,6 τρισ. χρωστούν μόνο οι ευρωπαϊκές τράπεζες. Το στοιχείο τη ανησυχίας έγκειται στον βραχυπρόθεσμο χαρακτήρα αυτών των υποχρεώσεων, που τις διαφοροποιεί από οποιαδήποτε άλλη χρονική περίοδο κατά το παρελθόν. Το ερώτημα επομένως είναι αν θα μπορούν να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους την επόμενη πενταετία, δεδομένου του νευραλγικού ρόλου που παίζουν στην οικονομία. Οι έλεγχοι υπόθεσης ενσωμάτωσαν ένα «κούρεμα» της τάξης του 40% τους ελληνικού δημόσιου χρέους, την πιθανότητα δηλαδή το ελληνικό δημόσιο να αποπληρώσει μόνο το 60% της αξίας των ομολόγων που έχει εκδώσει – κι επ’ αυτού θα επανέλθουμε. Με αυτή την υπόθεση όμως ενσωματώνονται όλα τα πιθανά ρίσκα; Άρρητα οι ευρωπαίοι ηγέτες ισχυρίζονται, ναι!

Ο κίνδυνος στην ευρωπαϊκή ήπειρο, πολύ περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη περιοχή του κόσμου, προέρχεται από μια μακρά και οδυνηρή περίοδο στασιμότητας και ύφεσης. Αυτό το ενδεχόμενο δεν έχει συμπεριληφθεί σε κανένα στρες τεστ!

Το πρόβλημα ξεκινάει από δύο κατευθύνσεις. Άμεσα από τη σύγχρονη ορθοδοξία που επιβάλλει από την μια άκρη της Ευρώπης ως την άλλη τις πιο άγριες περικοπές στις κοινωνικές δαπάνες. Μόλις την εβδομάδα που πέρασε η κυβέρνηση του Θαπατέρο στην Ισπανία πέρασε από τη Βουλή, με τεράστιο πολιτικό κόστος, περικοπές στις δημόσιες δαπάνες με απώτερο στόχο το έλλειμμα του κρατικού προϋπολογισμού από 11,2% του ΑΕΠ πέρυσι, να φθάσει στο 6% το 2011 και στο 3% το 2013. Σε αυτό το βωμό οι δημόσιοι υπάλληλοι της Ισπανίας υπέστησαν μεταξύ άλλων μείωση στους μισθούς τους της τάξης του 5%. Στην Ιταλία η κυβέρνηση Μπερλουσκόνι, εισπράττοντας κι αυτή τεράστια πολιτικό τίμημα, για να μειωθεί το δημοσιονομικό έλλειμμα στο 3% το 2012 ψήφισε περικοπές ύψους 26 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 8 δισ. θα κοπούν από τις επιχορηγήσεις στις τοπικές κυβερνήσεις. Οι ίδιες λίγο – πολύ αποφάσεις ελήφθησαν επίσης στην Πορτογαλία, την Γερμανία, τη Γαλλία, την Αγγλία, τη Δανία, κοκ.

Η διαχείριση της κρίσης από το κράτος έρχεται να επιδεινώσει ένα πρόβλημα που πρωτογενώς δημιουργείται στην παραγωγή. Κι αυτή είναι η δεύτερη κατεύθυνση. Ειδικότερα, το πρόβλημα που επιχείρησε να λύσει το ΔΝΤ στην Ελλάδα με την ψευδεπίγραφη συνταγή της «εσωτερικής υποτίμησης». Ψευδεπίγραφη καθώς η εν εξελίξει υποτίμηση δεν πλήττει όλες τις τιμές το ίδιο, της εργατικής δύναμης και των προϊόντων, αλλά συγκαλύπτει μια πρωτοφανή αναδιανομή πλούτου. Προς επίρρωση, η μείωση των μισθών από την μια, όπως εξασφαλίσθηκε με την νέα τριετή συλλογική σύμβαση εργασίας που υπέγραψε η ΓΣΕΕ, και η αύξηση των τιμών από την άλλη, όπως βεβαιώνει η άνοδο του πληθωρισμού σε επίπεδα που ξεπερνούν το 5,1%. Το σχέδιο του ΔΝΤ επομένως είναι μια διελκυστίνδα, ένα ασανσέρ που για να ανέβει ο θάλαμος των κερδών, προηγείται η καταβύθιση του αντίβαρου των μισθών.

Για την ελληνική ολιγαρχία και κάθε αστική τάξη εντός της ευρωζώνης η μέθοδος της «εσωτερικής υποτίμησης» αποτελεί μονόδρομο από τη στιγμή που απώλεσε, με τη δική της βούληση, το μέσο των νομισματικών υποτιμήσεων ως όπλο άμυνας με το οποίο αναβάθμιζε περιστασιακά τη θέση της έναντι της Γερμανίας, πρώτα και κύρια, ανακτώντας με τεχνητούς τρόπους ζημιές που κατέγραφε λόγω της χαμηλότερης παραγωγικότητας της εργασίας. Η Γερμανία από την άλλη, επιβάλλοντας στο εσωτερικό της από την εποχή του Σρέντερ ακόμη, προ δεκαετίας, την πιο δραματική μείωση μισθών και ημερομισθίων έδειξε τον δρόμο για όλες τις υπόλοιπες αστικές τάξεις. Αυτό ωστόσο που δεν λέγεται είναι ό,τι πρόκειται για μια διαδικασία εγγενώς διχαστική. Τα πλεονάσματα δηλαδή της Γερμανίας προϋποθέτουν τα ελλείμματα του ευρωπαϊκού νότου. «Ακόμη κι αν οι χώρες με ελλείμματα μπορούσαν να μειώσουν τους μισθούς ταχύτερα από τους Γερμανούς, αυτό απλώς θα οδηγούσε σε μια καθίζηση της ευρωζώνης και σχεδόν αναπόδραστα σε αποπληθωρισμό», υπογράμμιζε ο επικεφαλής οικονομολόγος του Κέντρου για την Ευρωπαϊκή Μεταρρύθμιση, Σάιμον Τίλφορ, στην International Herald Tribune στις 14 Ιούλη.

Εδώ αξίζει να γίνει μια παρένθεση: Η Γερμανία εισηγείται και σχεδιάζει μορφές ελεγχόμενης χρεοκοπίας ανεξάρτητων κρατών έχοντας πλήρη επίγνωση του συγκρουσιακού χαρακτήρα που διέπει την όξυνση του οικονομικού ανταγωνισμού εντός της ευρωζώνης. Οι προτάσεις δηλαδή που είδαν το φως της δημοσιότητας από το γερμανικό περιοδικό Spiegel στις 12 Ιούλη και αφορούν ένα «σύνολο από κανόνες πτώχευσης» είναι το τέλος του δρόμου που άνοιξε για πολλές χώρες πριν μια δεκαετία με την – εν χορδαίς και οργάνοις τότε – ένταξη στο ευρώ. Είναι η ανώμαλη προσγείωση στην πραγματικότητα για όσους πίστευαν ότι το ευρώ είναι κάτι σαν το «τρενάκι της χαράς», που θα ανέβαζε όλους στα ουράνια. Το Τέταρτο Ράιχ, φημισμένο για την μεθοδικότητά του από τη εποχή ακόμη που έφτιαχνε τα στρατόπεδα συγκέντρωσης στο Νταχάου και το Άουσβιτς, έρχεται να εισάγει στον καταστατικό χάρτη της ευρωζώνης τους όρους που θα διέπουν τις κρατικές χρεοκοπίες, κατ’ αντιστοιχία των θεσμοθετημένων κανόνων που διέπουν την χρεοκοπία μιας επιχείρησης του ιδιωτικού τομέα. Τι έρχεται να προλάβει; Όπως ακριβώς το πτωχευτικό δίκαιο, εξασφαλίζει πρώτα τα συμφέροντα των πιστωτών και των τραπεζών έναντι των εργαζομένων, έτσι και το «κρατικό πτωχευτικό δίκαιο» που εισάγει η Μέρκελ θα διασφαλίσει τα συμφέροντα των ξένων πιστωτών, έναντι των εγχώριων ασφαλιστικών ταμείων, για παράδειγμα, που θα αφεθούν να βουλιάξουν. Υπ’ αυτή την προοπτική, η προσπάθεια του Ριζοσπάστη να ταυτίσει το αίτημα της Πρωτοβουλίας Οικονομολόγων και άλλων μετώπων της Αριστεράς για παύση πληρωμών με τη γραμμή του γερμανικού ιμπεριαλισμού, μόνο θλίψη προκαλεί. Γιατί, δεν είναι μόνο ότι δεν έχουν καταλάβει τα τεράστια και πραγματικά προβλήματα που δημιουργεί ένα συνεχώς διογκούμενο εξωτερικό χρέος απ’ όποια σκοπιά κανείς να το κοιτάξει, είτε της αντικαπιταλιστικής επανάστασης είτε της αναπαραγωγής του καπιταλισμού, αλλά το χειρότερο είναι ότι (δίνοντας πιστοποιητικά υπευθυνότητας στην αστική τάξη) δημιουργούν την αυταπάτη πως μπορεί να ασκηθεί αναδιανεμητική πολιτική συνεχίζοντας να εξυπηρετείται το δημόσιο χρέος.

Κοινή συνισταμένη των δύο παραπάνω (συντριπτικών στη ισχύ τους) δυνάμεων – της άγριας περικοπής δαπανών από το κράτος και της όξυνσης του ανταγωνισμού στην ευρωζώνη με πρώτο θύμα μισθούς και ημερομίσθια – θα είναι μια πρωτοφανής ύφεση. «Ο φόβος μου είναι ότι η ευρωζώνη μπορεί να καταλήξει σε μια ισορροπία χαμηλής μεγέθυνσης για μια μακρά περίοδο, όμοια με της Ιαπωνίας τη δεκαετία του ‘90», έγραφε η γνωστή Κασσάνδρα Βόλφγκανγκ Μινχάου στους Financial Times στις 12 Ιούλη. Στο ίδιο μήκος κύματος κι ο Νουριέλ Ρουμπινί με τον Ίαν Μπρέμερ μια μέρα μετά προειδοποιούσαν από την ίδια εφημερίδα για τον «αυξημένο κίνδυνο μιας παγκόσμιας διπλής ύφεσης και μιας νέας οικονομικής κρίσης». Μπροστά σε αυτή τη ζοφερή προοπτική εύκολα καταλαβαίνει κανείς ότι οι έλεγχοι υπόθεσης για τη βιωσιμότητα των ευρωπαϊκών τραπεζών σε λίγο καιρό θα θυμίζουν το μικρό μειονέκτημα της γραμμής Μαζινό που κατασκεύασαν οι Γάλλοι στον μεσοπόλεμο για να αντιμετωπίσουν πιθανή νέα επίθεση της Γερμανίας: ότι δεν περιελάμβανε το ενδεχόμενο επίθεσης με πολεμικά αεροπλάνα, που τότε ήταν το στρατηγικό όπλο της Γερμανίας. Όπως είναι η νομισματική ενοποίηση σήμερα στην οικονομία…

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΩΝ: Σημαντικές παρεμβάσεις, άσφαιρη κριτική (Πριν, 11/7/10)

Νέες σημαντικές παρεμβάσεις προετοιμάζει για το επόμενο διάστημα η Πρωτοβουλία Οικονομολόγων – Πανεπιστημιακών που συγκροτήθηκε με άξονα κείμενο υπογραφών υπό τον τίτλο «Παύση πληρωμών – έξω από το ευρώ». Ειδικότερα έχουν ξεκινήσει οι προεργασίες ώστε στα μέσα του Σεπτέμβρη να πραγματοποιηθεί στην Αθήνα διεθνές συνέδριο ενάντια στο ΔΝΤ και τα αντιλαϊκά προγράμματα λιτότητας. Στόχος της συνάντησης είναι να μεταφερθεί η διεθνής εμπειρία από την πάλη κατά του μισητού οργανισμού για την ανατροπή των κάθε λογής μνημονίων κι επίσης να τεκμηριωθεί η δυνατότητα εξόδου από το ευρώ κι εφαρμογής μιας άλλης φιλολαϊκής οικονομικής πολιτικής. Σε αυτή την κατεύθυνση εξετάζεται ο συντονισμός και με άλλες κινήσεις που έχουν συγκροτηθεί ενάντια στο ΔΝΤ με στόχο την ανατροπή του μνημονίου, όπως είναι εντός της Ελλάδας το Αριστερό Βήμα Διαλόγου, κινήσεις καλλιτεχνών και διανοουμένων, αλλά κι άλλες εκτός της Ελλάδας. Παράλληλα, η Πρωτοβουλία Οικονομολόγων εξετάζει τη δυνατότητα δικαστικής προσφυγής κατά του ελληνικού δημοσίου για να έρθουν στην επιφάνεια τα στοιχεία που αφορούν το δημόσιο χρέος. Επίσης έχουν προγραμματιστεί μια σειρά εκδηλώσεων ώστε ο στόχος «παύσης πληρωμών – εξόδου από το ευρώ» να φτάσει σε όσο το δυνατόν περισσότερους εργαζόμενους.

Ενώ η παραπάνω δραστηριότητα της Πρωτοβουλίας Οικονομολόγων βρίσκει ολοένα και μεγαλύτερη απήχηση σε εργαζόμενους και στον κόσμο της Αριστεράς, από την άλλη πληθαίνουν οι πολιτικές επιθέσεις και κριτικές που δέχεται, οι περισσότερες εκ των οποίων κινούνται στη λογική της επαναστατικής πλειοδοσίας. Μόνο το τελευταίο 15ήμερο η Πρωτοβουλία Οικονομολόγων είχε την τιμητική της από τον Ριζοσπάστη που της αφιέρωσε ένα δισέλιδο, την εφημερίδα του ΕΕΚ, Νέα Προοπτική, που κι αυτή αφιέρωσε ένα δισέλιδο, τον Τάκη Φωτόπουλο, που μας τίμησε με ένα νέο άρθρο του από την στήλη του στην Ελευθεροτυπία, από την Αυγή, μέσω άρθρου του Κώστα Καλλωνιάτη που ξεχώριζε ωστόσο για την καλόπιστη και δημιουργική κριτική του και από συλλογικό άρθρο που φιλοξενήθηκε στο Πριν με υπογραφές πέντε αγωνιστών (Βαγγέλης Ζέρβας, κλπ.). Απ’ όλα αυτά λοιπόν, ξεχωρίζουμε:

Πρώτο, ότι η κριτική προτιμά την επιλεκτική ανάγνωση των δύο κειμένων που μέχρι στιγμής έχουν εκδοθεί (δηλαδή του κειμένου υπογραφών και της προκήρυξης που εκδόθηκε στις 17 Ιούνη, τη μέρα της εκδήλωσης στη Σίνα κι είναι αναρτημένο στην ιστοσελίδα http://www.nomoneynodebt.gr) με κριτήριο να βοηθά τα εκ των προτέρων συμπεράσματα. Αν διαβάζονταν τα κείμενα από την αρχή μέχρι το τέλος (κι ειδικότερα οι αντιπροτάσεις για αύξηση της φορολογίας του κεφαλαίου στο 45% ή οι αυξήσεις σε μισθούς – συντάξεις – επιδόματα ανεργίας) τότε κριτικές όπως για παράδειγμα ότι αποτελούν φιλικές συστάσεις προς την κυβέρνηση θα φαινόντουσαν απλώς μικρόψυχες και προσχηματικές.

Δεύτερο, μέρος των κριτικών εξετάζει τις προτάσεις αποσπασματικά για να καταλήξει ότι αποτελούν όχημα για τη διάσωση του καπιταλισμού. Το ισχυρό τους όμως χαρτί είναι η εσωτερική τους συνοχή. Το γεγονός δηλαδή ότι η έξοδος από το ευρώ κι η παραγραφή του χρέους συνοδεύονται αναγκαστικά από το στόχο της εθνικοποίηση των τραπεζών ώστε να μην καταρρεύσουν, από φραγμούς στη κυκλοφορία των κεφαλαίων ώστε να μην φύγουν τα κεφάλαια στο εξωτερικό κι από αυξήσεις σε μισθούς συντάξεις, που θα ξεπερνούν το επίπεδο της υποτίμησης, ώστε η υποτίμηση να μην γυρίσει σε βάρος των εργαζομένων και να διαφυλαχθεί η αγοραστική τους δύναμη.

Τρίτο, μέρος της κριτικής εστιάζεται στο ότι δεν τίθεται θέμα εξόδου από την ΕΕ. Πραγματικά απαιτείται πολύ δογματισμός για να μη γίνονται αντιληπτά τα πλήγματα που θα φέρει στη συνοχή της ΕΕ σήμερα μια έξοδος από το ευρώ, υπό την πίεση του λαϊκού παράγοντα. Οι εχθροί μας πάντως (όχι οι διαπρύσιοι, αυτοί που βρίσκονται δίπλα) το ομολογούν. Με βάση την Μέρκελ «η νομισματική ένωση είναι η κοινή μας ιδέα. Είναι θέμα λίγο πολύ της διαφύλαξης της ίδιας της ευρωπαϊκής ιδέας. Αυτό είναι το ιστορικό μας καθήκον καθώς αν αποτύχει το ευρώ θα αποτύχει η Ευρώπη». (Financial Times, 24 Ιούνη).

Τέταρτο, άλλη κριτική χαρακτηρίζει ειδικά τη θέση για έξοδο από το ευρώ ως εθνικιστική και επαρχιώτικη, στην πιο χυδαία – ευρωλιγούρικη εκδοχή της. Πρόκειται για θέση που δεν έχει αντιληφθεί το παραμικρό από την αντιδραστική μετάλλαξη της ΕΕ το τελευταίο διάστημα κι εξακολουθεί να την αντιμετωπίζει σαν «σπίτι των λαών» κι εγγυητή της δημοκρατίας και της αναδιανομής. Οι φορείς αυτής της άποψης κλείνουν τα μάτια τους μπροστά στην πλήρη ταύτισή της με το ΔΝΤ, τον πρωταγωνιστικό της ρόλο στην επιβολή προγραμμάτων λιτότητας, κ.ο.κ.

Πέμπτο στοιχείο κριτικής, μεταξύ πολλών άλλων, είναι η παραπομπή της ικανοποίησης όλων των αιτημάτων από την παύση πληρωμών μέχρι την αναδιανομή μετά την επανάσταση. Οπότε για σήμερα το μόνο που μένει να διεκδικείται από το χώρο εργασίας μέχρι τις διαδηλώσεις και τα κείμενα υπογραφών ως στόχος πάλης είναι η εργατική ή η λαϊκή εξουσία. Ο,τιδήποτε λιγότερο χαρακτηρίζεται ρεφορμισμός. Κι όσο για ερωτήματα όπως ποιοί θα είναι οι στόχοι που θα κινητοποιήσουν τους εργαζόμενους ή πως θα αποτραπεί άμεσα η λαίλαπα παραπέμπονται στις ελληνικές καλένδες…

Αρέσει σε %d bloggers: