Ανεξέλεγκτη λιτότητα φέρνει η χρεοκοπία (Πριν 7/11/2010)

Αναθεωρούν τη Συνθήκη της Λισσαβόνας

ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΑΠΟΙΚΙΑ Η ΕΕ

Ακόμη και οι Φαϊνάνσιαλ Τάιμς τρόμαξαν αξιολογώντας τα συμπεράσματα της συνόδου κορυφής της ΕΕ το διήμερο 28-29 Οκτωβρίου, όπως φάνηκε από σημείωμα της σύνταξής τους την επομένη, που ξεκίναγε με τα ακόλουθα: «Το αποτέλεσμα της συνόδου της Ευρωπαϊκής Ένωσης αυτή την εβδομάδα ήταν διδακτικό ως μια απόδειξη για το που βρίσκεται η δύναμη στην Ευρώπη. Οι ίδιοι ηγέτες της ΕΕ που είχαν αρνηθεί επί μήνες την αναθεώρηση της συνθήκης της Λισσαβόνας, την Παρασκευή άλλαξαν τακτική και αποδέχτηκαν μια πρόταση για περιορισμένες μεταβολές. Δεν ήταν δύσκολο να ανακαλυφθεί ο λόγος: Ήταν πρόταση της Γερμανίας. Αυτό ήταν το τελευταίο μάθημα για το πώς τα προβλήματα χρέους της ευρωζώνης έχουν οδηγήσει τη Γερμανία να αποκτήσει έναν ηγετικό ρόλο, ακόμη πιο διακεκριμένο σε σχέση με τις μέρες που προηγήθηκαν της κρίσης». Και συμπλήρωνε λίγες αράδες παρακάτω η βρετανική εφημερίδα: «Όπως δείχνει αυτό το παράδειγμα, το μέλλον της Ευρώπης εναπόκειται να διαμορφωθεί σε αυξανόμενο βαθμό από θεσμούς, ανθρώπους και γεγονότα στη Γερμανία»! Η απόλυτη επιτυχία που σημείωσε το Βερολίνο στην προώθηση των πολιτικών του στόχων φάνηκε κι από τα λόγια της γερμανίδας καγκελαρίου στη συνέντευξη Τύπου με το πέρας της συνόδου: «Συνολικά, είμαι απόλυτα ικανοποιημένη», δήλωσε!

Οι αποφάσεις της συνόδου αφορούσαν ένα και μοναδικό θέμα: την αναθεώρηση της Συνθήκης της Λισαβώνας επί το συντηρητικότερο, με απώτερο ζητούμενο την θεσμοθέτηση της «ελεγχόμενης» ή «συντεταγμένης χρεοκοπίας» των υπερχρεωμένων κρατών μελών της ΕΕ. Οι λεπτομέρειες του σχεδίου θα ανακοινωθούν στη σύνοδο κορυφής του Δεκεμβρίου από τον πρόεδρο της ΕΕ, βέλγο Χέρμαν βαν Ρομπέι.

Και μόνο αυτή η απόφαση συνιστά πισωγύρισμα, μια νέα αντιδραστική τομή, δίπλα στις πολλές που έχουν σημειωθεί το 2010 αλλάζοντας ριζικά το ρόλο και το χαρακτήρα της ΕΕ. Συνιστά βήμα προς τα πίσω γιατί όλο το ενδιαφέρον των ευρωπαίων ηγετών επικεντρώθηκε στο πώς θα αναθεωρηθεί μεν η συνθήκη της Λισσαβόνας, χωρίς όμως η αναθεώρηση να εμφανιστεί ως τέτοια. Κι αυτό γιατί η προηγούμενη αναθεώρηση του συνταγματικού χάρτη της ΕΕ διήρκεσε δέκα σχεδόν χρόνια, λόγω της απόρριψης της, σε όσες χώρες ο λαός τους κλήθηκε να πει τη γνώμη του με δημοψήφισμα. Έτσι το ευρωσύνταγμα πήρε τη μορφή της Συνθήκης της Λισσαβόνας. Για να αποφύγουν επομένως μια διαδικασία δημόσιας συζήτησης για το έκτρωμα που ετοιμάζουν θα υποστηρίξουν πως οι αλλαγές γίνονται στο πλαίσιο της δυνατότητας που προσφέρει το άρθρο 48.6 της συνθήκης, υπό τον όρο να εγκριθούν με ομοφωνία από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Προϊόν πραξικοπήματος θα είναι δηλαδή οι αλλαγές που κυοφορούνται, όπως ακριβώς αρμόζει στο αντιδραστικό τους περιεχόμενο.

 Τον Δεκέμβρη θα γίνουν γνωστοί οι ακριβείς όροι της «ελεγχόμενης χρεοκοπίας» που πρότεινε η Γερμανία και αποδέχθηκαν χωρίς αντιρρήσεις οι υπόλοιποι 26 ηγέτες της ΕΕ στην τελευταία σύνοδο κορυφής. Σε κάθε περίπτωση θα περιλαμβάνουν σκληρή λιτότητα επ’ άπειρον καθώς ο λογαριασμός θα μεταβιβάζεται πριν απ’ οπουδήποτε αλλού στον λαό της υπερχρεωμένης χώρας.

Συνταγματικό πραξικόπημα η απόφαση των 27 να μη θέσουν στην κρίση των ευρωπαίων πολιτών την αναθεώρηση της Λισσαβόνας

Για γέλια ήταν ο πρωθυπουργός Γ. Παπανδρέου στη συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε με το πέρας των εργασιών της συνόδου όταν δήλωνε περιχαρής ότι… νίκησε, επικαλούμενος την αντίρρηση που εξέφρασε στο θέμα της αναστολής του δικαιώματος ψήφου για τις δημοσιονομικά απείθαρχα χώρες. Η απάντηση που ερχόταν στο στόμα όσων παρακολουθούσαν τα επίμαχα ζητήματα της συνόδου ήταν «συγγνώμη κύριε πρόεδρε, αλλά άλλο ήταν το θέμα της αντιπαράθεσης». Γιατί το διακύβευμα της συνόδου κορυφής δεν ήταν οι ποινές που θα αντιμετωπίσουν όσες χώρες μέλη του ευρώ διατηρούν χρέος και έλλειμμα άνω των ορίων που θέτει η Συνθήκη του Μάαστριχ, δηλαδή 60% και 3% του ΑΕΠ. Ένα θέμα το οποίο η Γερμανία άνοιξε μεν αλλά δεν επέμεινε μέχρι τέλους, χωρίς να το αποσύρει κιόλας από το τραπέζι. Το τι ακριβώς θα συμβεί με αυτό το θέμα στο οποίο αντιτάχθηκαν 22 από τους 27 ηγέτες και ο ίδιος ο πρόεδρος της Επιτροπής, Εμ. Μπαρόζο, που το χαρακτήρισε απαράδεκτο, θα γίνει γνωστό τον Δεκέμβρη.

Το ζητούμενο αντίθετα για την Γερμανία ήταν να αποφασιστεί τι θα γίνει το 2013, όταν θα λήξει η διάρκεια ζωής του ευρωπαϊκού μηχανισμού χρηματοπιστωτικής σταθερότητας (EFSF), με προίκα ύψους 440 δισ. ευρώ ο οποίος δημιουργήθηκε τον Μάιο. Με άλλα λόγια το ερώτημα προς απάντηση είναι ποιος μόνιμος μηχανισμός θα διαδεχθεί την παροχή ρευστού που προσωρινά απέτρεψε την επέκταση της κρίσης την περασμένη άνοιξη. Κι η απάντηση που κατοχύρωσε η Γερμανία, χωρίς να διατυπωθεί καμιά αντίρρηση, ήταν η ελεγχόμενη χρεοκοπία. Προκαλώντας μάλιστα την ασυνήθιστα έντονη αντίδραση του προέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Ζαν Κλοντ Τρισέ, η Μέρκελ πρότεινε μέρος του κόστους να αναλάβουν οι τράπεζες.

Για να γίνει κατανοητή η πρότασή της αξίζει να σταθούμε στη σκοτεινή όψη της εκτίναξης των επιτοκίων των κρατικών ομολόγων, όπου η άνοδος των επιτοκίων δεν συνοδεύεται από έλλειψη αγοραστών, όπως θα ήθελε μια συμβατική ανάλυση προσφοράς και ζήτησης ενός νεοκλασικού εγχειριδίου. Αυτό που συμβαίνει τις περισσότερες φορές στην πράξη είναι ότι η (τεχνητή στην ουσία της) άνοδος των επιτοκίων συμβαδίζει με μια υπερκάλυψη των εκδόσεων, καθώς όλες οι τράπεζες τρέχουν να αγοράσουν ομόλογα από υπερχρεωμένα κράτη λόγω των ελκυστικότατων αποδόσεών τους. Ο κίνδυνος δε που αναλαμβάνουν είναι στην πράξη ανύπαρκτος καθώς οι κεντρικές τράπεζες με τους πακτωλούς ρευστού που απελευθερώνουν λειτουργούν σαν ασφαλιστική εταιρεία αναλαμβάνοντας να καλύψουν ακόμη και τις τοποθετήσεις του πιο υψηλού ρίσκου, καθώς εγγυώνται την αποπληρωμή τους. Αυτό συνέβη όχι μόνο στην περίπτωση της Ελλάδας, αλλά όλης της ΕΕ, ακόμη και στις ΗΠΑ, με διαφορετικό φυσικά τρόπο σε κάθε περίπτωση. Το αίτημα επομένως της Μέρκελ (να πληρώνουν και οι κάτοχοι των ομολόγων για τις υπερχρεωμένες χώρες) δεν είναι αυθαίρετο. Μπορεί επίσης να συναντήσει λαϊκή απήχηση.

Προκάλεσε ωστόσο ισχυρές αντιδράσεις (και δεν αναφερόμαστε στους τοποτηρητές των συμφερόντων των τραπεζών, όπως ο Ζ. Κλ. Τρισέ) επειδή θα επιφέρει μια ώρα αρχύτερα την χρεοκοπία πολλών κρατών καθώς βάζει τον ιδιωτικό τομέα να γίνει προληπτικός τιμωρός όσων κρατών διατηρούν χρέη και ελλείμματα. Το αποτέλεσμα θα είναι να εξαφανιστεί ακόμη και αυτό το «μαξιλάρι» που προσέφερε έναντι γενναίων ανταλλαγμάτων ο ιδιωτικός τομέας σε όσα κράτη εμφάνιζαν ελλείμματα, από τη στιγμή που απαγορεύτηκε στον δημόσιο τομέα να τυπώνει χρήματα για να καλύψει τις χρηματοδοτικές ανάγκες του. Κλείνει έτσι και η μοναδική οδό διαφυγής που είχαν τα κράτη για να ανταποκρίνονται στις ποικιλώνυμες χρηματοδοτικές τους ανάγκες. Το πρώτο αποτέλεσμα επομένως της επιβολής και επίσημα πλέον ενός εκ των προτέρων γνωστού προστίμου σε όσους (τράπεζες, ασφαλιστικά ταμεία, αμοιβαία κεφάλαια, κ.α.) χρηματοδοτούν ελλειμματικά κράτη θα είναι να αυξηθούν κατακόρυφα οι πιέσεις για κατάργηση των ελλειμμάτων. Ο κίνδυνος της χρηματοδοτικής ασφυξίας θα είναι τότε άμεσος και ορατός δια γυμνού οφθαλμού.

Η «ελεγχόμενη χρεοκοπία» θα σημάνει τον οριστικό ενταφιασμό των κοινωνικών κατακτήσεων όλης της μεταπολεμικής περιόδου γιατί, δημιουργώντας τους όρους μιας ΕΕ και ευρωζώνης δύο ή και περισσότερων ταχυτήτων με κράτη μέλη που θα εξέρχονται προσωρινά μέχρι να φρονηματιστούν, θα έχει ως προϋπόθεση την επιβολή ακόμη αυστηρότερων προγραμμάτων λιτότητας, από αυτό που επέβαλλε το μνημόνιο στην Ελλάδα.

Τα ιστορικά παραδείγματα βεβαιώνουν του λόγου το αληθές.

 ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΧΡΕΟΥΣ: Μηχανισμός διαιώνισης της φτώχειας 

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΟΔΥΝΗΡΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

ΤΟ ΔΙΛΗΜΜΑ: ΣΕ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ Ή ΣΕ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΜΟ

Ιδιωτικοποιήσεις ήταν ο όρος για την παραγραφή μέρους του χρέους των φτωχών χωρών του Τρίτου Κόσμου

Η ταχύτητα με την οποία έσπευσε ο Θόδωρος Πάγκαλος, με συνέντευξή του την προηγούμενη Κυριακή στο Βήμα, να δηλώσει έτοιμος να φέρει σε πέρας την αναδιάρθρωση του ελληνικού δημόσιου χρέους, στον αντίποδα των πρωθυπουργικών διαβεβαιώσεων ότι δεν υφίσταται θέμα, υπογραμμίζει ότι η Ελλάδα (πιθανά μαζί με την Ιρλανδία) θα είναι η πρώτη χώρα όπου θα δοκιμασθεί το γερμανικό σχέδιο «ελεγχόμενης χρεοκοπίας» ή αναδιάρθρωσης του δημόσιου χρέους της, έτσι ώστε τα προβλήματα της ελληνικού καπιταλισμού να μην υποστούν μετάσταση, απειλώντας το ευρώ. Επίσης, αθώοι δήθεν υπαινιγμοί του πρωθυπουργού («γιατί όχι αν μας προταθεί και είναι συμφέρον;») και ανταποκρίσεις ελλήνων δημοσιογράφων από την Ουάσινγκτον, όπως του Μιχ. Ιγνατίου, που κάνουν λόγο για συμφωνία παράτασης κατά πέντε έτη της περιόδου αποπληρωμής του δανείου του ΔΝΤ με μια ταυτόχρονη αύξηση του επιτοκίου από 0,4% σε 0,7% καθιστούν σαφές ότι ήδη καταστρώνονται σχέδια και εξετάζονται εναλλακτικά σενάρια. Στο πλαίσιό τους εντάσσεται και η σκέψη παραγραφής των απαιτήσεων των ασφαλιστικών ταμείων από το δημόσιο στη βάση των ομολόγων που έχουν αγοράσει κάτι που θα οδηγήσει στη χρεοκοπία του ασφαλιστικού συστήματος. Η αναγκαιότητα των σχεδίων αναδιάρθρωσης του χρέους υπαγορεύεται από την αδυναμία του ελληνικού δημοσίου να εξυπηρετήσει τις ανάγκες αποπληρωμής του δημόσιου χρέους που ανέλαβε με την υπογραφή του μνημονίου.

Το σχέδιο αναδιάρθρωσης ωστόσο, που θα επιβληθεί με πρωτοβουλία των τραπεζιτών και της Γερμανίας (αυτών δηλαδή που όχι μόνο ευθύνονται για την εκτίναξη του χρέους αλλά έχουν και κάθε συμφέρον από την αποπληρωμή του) δεν θα εξυπηρετεί την ανακούφιση των εργαζομένων ή την ελάφρυνση των δημόσιων οικονομικών από ένα βάρος που ξεπερνάει τις δυνάμεις τους. Το σχέδιο αναδιάρθρωσης θα έχει ως αναγκαίο συστατικό νέα μέτρα λιτότητας έτσι ώστε να εξευρεθούν επιπλέον πόροι που θα επιτρέψουν την αποπληρωμή του και κυρίως θα αποτρέπει προσωρινά το ενδεχόμενο κήρυξης παύσης πληρωμών, δίνοντας μια συγκυριακή ανάσα.

Άφθονα παραδείγματα από το παρελθόν, όπου το δημόσιο χρέος αναδιαρθρώθηκε με πρωτοβουλία του ιμπεριαλισμού και ως απάντηση (και διαστρέβλωση ταυτόχρονα) στο ογκούμενο κίνημα διαμαρτυρίας με αίτημα την κατάργηση του δημόσιου χρέους του Τρίτου Κόσμου, καθιστούν εξαιρετικά αμφίβολα τα αποτελέσματα της αναδιάρθρωσης ή παραγραφής μέρους του χρέους. Ο λόγος έγκειται στους όρους που συνόδευσαν την αναδιάρθρωση, από τη στιγμή που έγινε με πρωτοβουλία των πιστωτών.

Κορυφαίο παράδειγμα αποτελεί η πρωτοβουλία των «Βαριά Υπερχρεωμένων Φτωχών Χωρών» (HIPC) που ανακοινώθηκε τον Οκτώβρη του 1996. Η ανακούφιση που συνόδευσε την είδηση ότι η παραγραφή μέρους των χρεών των φτωχών χωρών έπαυε να είναι υπόθεση της Λέσχης του Παρισιού που είχε την ευθύνη για την επανεξέταση των διακρατικών διμερών δανειακών συμβάσεων όλη την μεταπολεμική περίοδο, εκφράζοντας με τον πιο άκαμπτο τρόπο τα ιμπεριαλιστικά και αποικιοκρατικά συμφέροντα, δεν κράτησε πολύ. Καθώς, η ευθύνη ανατέθηκε στο ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα, που ήταν οι ηθικοί αυτουργοί της υπερχρέωσης των περισσότερων χωρών του Τρίτου Κόσμου! Στόχος του προγράμματος δεν ήταν καν η διασφάλιση αναφαίρετων δικαιωμάτων των ντόπιων πληθυσμών όπως περιγράφονται σε ντοκουμέντα του ΟΗΕ και ζητούσαν φιλανθρωπικές οεργανώσεις που πρωτοστάτησαν στο αίτημα διαγραφής. Το πρόγραμμα στόχευε «στη μείωση του εξωτερικού χρέους, ως μέρος της στρατηγικής για τη βιωσιμότητα του χρέους»! Το περιεχόμενο του όρου (βιωσιμότητα του χρέους) το όρισε με τον πιο κυνικό τρόπο ο πρώην γενικός διευθυντής του ΔΝΤ, Μισέλ Καμντεσύ, μιλώντας στις 14 Ιούνη 2006, επ’ αφορμή την επέτειο των 50 χρόνων της Λέσχης του Παρισιού: «Για μία λέσχη πιστωτών η βιωσιμότητα του χρέους αποτελεί ουσιώδη στόχο καθώς μεγιστοποιεί την μακροπρόθεσμη πιθανότητα να αποπληρωθεί πλήρως το χρέος… Δεν αποτελεί επομένως θέμα γενναιοδωρίας»!

Το δηλητηριασμένο φρούτο της παραγραφής μέρους των χρεών έχασε και τα τελευταία του ελκυστικά στοιχεία όταν έγινε γνωστό πως για να ευνοηθεί μια χώρα από τις προβλέψεις της χώρια πολλών άλλων υποχρεώσεων (όπως να ξεχρεώσει ότι χρωστούσε μέχρι εκείνη τη στιγμή – όρος που προκάλεσε νέο δανεισμό!) έπρεπε να υπογράψει μια τυποποιημένη συμφωνία με την επωνυμία Έγγραφο Στρατηγικής για τη Μείωση της Φτώχειας (PRSP) στις διατάξεις του οποίου περιλαμβάνονται όλοι οι όροι της λεγόμενης Συναίνεσης της Ουάσινγκτον (νεοφιλελευθερισμός αλά αμερικανικά). Μερικά παραδείγματα για το τι σημαίνει μείωση της φτώχειας κατά την Παγκόσμια Τράπεζα και το ΔΝΤ είναι ενδεικτικά: Η κυβέρνηση της Ζάμπιας κινδύνευσε να ξαναφεσωθεί με 1 δισ. δολ. που είχαν παραγραφεί όταν το 2003 δεν δέχθηκε την ιδιωτικοποίηση της εθνικής της τράπεζας. Στη Νικαράγουα παρότι η εθνοσυνέλευσή της ψήφισε πως κοινωφελείς επιχειρήσεις, όπως της ύδρευσης και του υδροηλεκτρισμού έπρεπε να παραμείνουν στα χέρια του κράτους, τέθηκε ως όρος η ιδιωτικοποίησή τους για να ενταχθεί η φτωχή κεντροαμερικανική χώρα στο πρόγραμμα μείωσης του χρέους. Στη Σενεγάλη η απειλή έγινε πράξη και μέρος του χρέους ουδέποτε παραγράφηκε για παραδειγματισμό, τιμωρώντας έτσι τη χώρα που δεν ιδιωτικοποίησε τη βιομηχανία φιστικιού – και η αποτυχία της ιδιωτικοποίησης μάλιστα έγινε παρά τη θέλησή της.

Το συμπέρασμα από την εμπειρία των «Βαριά Υπερχρεωμένων Φτωχών Χωρών» είναι ότι η αναδιάρθρωση του δημόσιου χρέους για το κεφάλαιο αποτελεί μια προσγείωση στην πραγματικότητα, μια άσκηση ρεαλισμού. Η σημασία επομένως επικεντρώνεται στους όρους, που στο σύνολό τους (πολιτικά και οικονομικά, δηλαδή) προσδένουν ακόμη πιο ασφυκτικά την «ευεργετούμενη» χώρα στο άρμα του ιμπεριαλισμού, του κεφαλαίου και των πιστωτών, καταφέρνοντας μάλιστα να εκσυγχρονίσουν αυτά τα δεσμά. Το ίδιο ισχύει για την παύση πληρωμών και την επαναδιαπραγμάτευση του δημόσιου χρέους, ένα αίτημα που στρέφεται κατά του κεφαλαίου και πολύ φυσιολογικά συγκινεί και κινητοποιεί πλήθος εργαζομένων και μεσαίων στρωμάτων, καθώς φαίνεται πως δεν αρκεί για την ελάφρυνση των εργαζομένων και την απαλλαγή τους από το κοινωνικά ολέθριο βάρος της εξυπηρέτησής τους. Αντίθετα, όσο αυτό είναι υπόθεση της αστικής εξουσίας και ιμπεριαλιστικών οργανισμών, όπως το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα, εύκολα μπορεί να γίνει μοχλός επιβολής αντιλαϊκών πολιτικών και εν τέλει να εξυπηρετεί τα συμφέροντα των πιστωτών. Οπότε το αίτημα παύσης πληρωμών και διαγραφής του χρέους καταλήγει σε “φιλική” επαναδιαπραγμάτευση και αυτή μετατρέπεται σε αναδιάρθρωση, δηλαδή στο αντίθετό της.

Το βεβαιώνει ακόμη και το παράδειγμα της Αργεντινής.

 ΑΡΓΕΝΤΙΝΗ

Επαναδιαπραγμάτευση αλλά και συνεργασία

Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΚΙΡΧΝΕΡ

Η εξαιρετικά αντιφατική διαδικασία της επαναδιαπραγμάτευσης του δημόσιου χρέους δεν θα μπορούσε να εκφραστεί πουθενά αλλού τόσο έντονα όσο στην Αργεντινή, μια χώρα που αγαπά τις αντιφάσεις, τις υπερβολές και κάθε λογής ανατροπές και μεταπτώσεις. Μάρτυρας ο πρώην πρόεδρος Νέστορ Κίρχνερ που απεβίωσε προ δεκαημέρου. Είναι ο “μεταβατικός” άνθρωπος που ξεκίνησε την τελευταία κούρσα της πολιτικής του σταδιοδρομίας με την εκλογή του στην προεδρία της Αργεντινής τον Μάιο του 2003 ως – επί το ελληνικότερο – Ανδρέας Παπανδρέου (φλερτάροντας με τον ριζοσπαστισμό του Αργεντινάζο) για να καταλήξει Κωνσταντίνος Καραμανλής (έχοντας χρεωθεί την έξαρση της φτώχειας, φαινόμενα καταστολής, κ.α.). Σημείο καμπής αυτής της πορείας του, συμβατικά έστω, μπορεί να θεωρηθεί ο Σεπτέμβρης του 2006, όταν μαζί με τη σύζυγό του και σημερινή πρόεδρο της Αργεντινής βρισκόταν στην τιμητική θέση του εξώστη του χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης χτυπώντας το καμπανάκι με το οποίο ξεκινά η συνεδρίαση.

Οι ΗΠΑ είχαν πολλούς λόγους για να τιμήσουν τον Νέστορ Κίρχνερ. Και όσο κι αν φαίνεται παράδοξο, η στάση του απέναντι στο χρέος είναι ένας από αυτούς. Παρότι λοιπόν ο Νέστορ Κίρχνερ πιεσμένος από την λαϊκή οργή επέβαλε κατόπιν διαπραγματεύσεων τον Φεβρουάριο του 2005 στο 75% των ξένων πιστωτών ένα «κούρεμα» των ομολόγων που κρατούσαν ύψους 60% της αξίας τους (δείχνοντας με αυτό τον τρόπο τη δυνατότητα της μείωσης του δημόσιου χρέους, το γεγονός ότι η χώρα δεν καταστράφηκε και άλλα πολλά) απέναντι στο ΔΝΤ δέχθηκε να αποπληρώσει όλες τις υποχρεώσεις της Αργεντινής! Έτσι, μέχρι το τέλος του 2005 τους κατέβαλε όλα όσα χρωστούσε, δηλαδή 9,8 δισ. δολ. Η στάση του αποτελούσε σκάνδαλο (πολιτικό κυρίως) γιατί παραιτήθηκε ακόμη κι από τη δυνατότητα αξιοποίησης προηγούμενου δεδικασμένου (της περίφημης υπόθεσης Όλμος) βάση του οποίου θα μπορούσε να πετύχει την παραγραφή των δανείων της χούντας του Βιντέλα, ως απεχθή δάνεια. Δεν το έκανε. Οι όροι αντίθετα με τους οποίους υπέγραψε νέα δάνεια αποδεικνύονται σήμερα ωρολογιακές βόμβες στα θεμέλια της αργεντίνικης οικονομίας οδηγώντας πολλούς να προβλέπουν ότι μια νέα κρίση δημόσιου χρέους, είναι πάλι θέμα χρόνου. Αυτό συμβαίνει επειδή οι αποδόσεις πολλών από τα νέα ομόλογα, με έντονο άρωμα δόμησης, που εκδόθηκαν επί Κίρχνερ συναρτώνται από παράγοντες όπως ο πληθωρισμός, η αύξηση του ΑΕΠ και η πορεία των συναλλαγματικών ισοτιμιών. Μεταβλητές που όλες κινούνται σε αρνητική τροχιά ανατρέποντας την ισορροπία που είχε επιτευχθεί.

«Η Αργεντινή έχει επιστρέψει ξανά σε μια ανησυχητική κατάσταση με το χρέος της. Η διεθνή της χρηματοδότηση δεν είναι καλή, αν και τη βοηθάει η Βενεζουέλα που αναχρηματοδοτεί το χρέος της», τονίζουν στο ιδιαίτερα επίκαιρο βιβλίο τους για το χρέος οι Ερίκ Τουσαίν και Νταμιέν Μιλιέτ (Debt, the IMF and the World Bank – Sixty questions, sixty answers, Monthly Review Press, Σεπτέμβρης 2010). Και συνεχίζουν: «Οι μελλοντικές αποπληρωμές πεντακάθαρα αυξάνονται. Αυτός είναι ο λόγος που η Κριστίνα Φερνάντες ντε Κίρχνερ, σύζυγος του Νέστορα Κίρχνερ, και εκλεγμένη πρόεδρος τον Οκτώβρη του 2007 αποφάσισε τον Μάρτη του 2008 να αυξήσει τους εξαγωγικούς δασμούς στη σόγια και άλλα δημητριακά. Αυτό προκάλεσε διαμαρτυρίες αγροτών και μια εκτεταμένη πολιτική κρίση. Τον Ιούλιο του 2008 η πρόεδρος απέσυρε την πρότασή της», τονίζουν οι δύο συγγραφείς που ηγούνται της Μη Κυβερνητικής Οργάνωσης CADTM (Επιτροπή για την κατάργηση του χρέους του Τρίτου Κόσμου).

Συμπερασματικά ακόμη και μια ηρωική και αιματηρή εξέγερση όπως το Αργεντινάζο δεν αρκεί ώστε η αστική εξουσία να πιεστεί να κόψει τα δεσμά της με τον ιμπεριαλισμό και το πιστωτικό κεφάλαιο. Αντίθετα, οι προϋποθέσεις για να αποκτήσει πραγματικό περιεχόμενο το αίτημα της παύσης πληρωμών είναι αμιγώς πολιτικές και συνδέονται με την υπέρβαση, την επαναστατική ανατροπή της σημερινής εξουσίας.

Κ. Λαπαβίτσας: «Έρχεται βαθιά ύφεση, μείωση εισοδημάτων» (Πριν, 30/5/2010)

Συνολική αποτυχία ήταν το σχέδιο ένταξης της δραχμής στη ζώνη του ευρώ καθώς επιτάχυνε την πορεία καταστροφής του παραγωγικού ιστού της χώρας, η οποία με τη σειρά της δημιούργησε τα χρέη, υπογραμμίζει στο Πριν ο Κώστας Λαπαβίτσας. Στη συνέντευξή του αναφέρεται επίσης στις συνέπειες από την εφαρμογή των μέτρων του μνημονίου και τις δυνατότητες εξόδου από την κρίση, προς όφελος της εργατικής τάξης.

  • Σήμερα εφαρμόζονται οι πιο αποτυχημένες οικονομικές ιδέες της δεκαετίας του ’20

– Η μια χώρα της ευρωζώνης μετά την άλλη (Ισπανία, Πορτογαλία, Ιταλία, Γαλλία) ανακοινώνουν μέτρα λιτότητας. Τα μέτρα αυτά αντιμετωπίζουν τις αιτίες της κρίσης και αποτελούν μονόδρομο για τους εργαζόμενους;

– Τα μέτρα αποτελούν εσπευσμένη αντίδραση στα φαινόμενα κρίσης που επανεμφανίστηκαν στις χρηματοπιστωτικές αγορές από το τέλος του 2009. Το πρόβλημα του κρατικού χρέους οδήγησε σε πτώση του ευρώ τους τελευταίους μήνες. Έκανε έτσι ιδιαίτερα επισφαλή τη θέση των ευρωπαϊκών τραπεζών. Για να σταθεροποιηθεί η κατάσταση, οι μηχανισμοί της ΕΕ και του ΔΝΤ παρείχαν τεράστια ποσά ρευστότητας, τα οποία ουσιαστικά πάνε στις τράπεζες. Ταυτόχρονα οι κυβερνήσεις προσπαθούν βεβιασμένα να περιορίσουν τα ελλείμματά τους, ώστε να δείξουν ότι ελέγχουν το θέμα του δημοσίου χρέους.

Πρόκειται για πολύ κακή εξέλιξη για τους εργαζόμενους αλλά και την κοινωνία ολόκληρη. Το κόστος αντιμετώπισης της κρίσης περνάει για μια ακόμη φορά στις πλάτες αυτών που δεν φταίνε για όσα συμβαίνουν. Αυτό γίνεται είτε ως  παροχή δημοσίων πόρων που καταλήγουν στις τράπεζες, είτε ως μείωση του λαϊκού εισοδήματος, περικοπή της κατανάλωσης και άνοδος της ανεργίας  λόγω της λιτότητας.

Τα μέτρα δείχνουν επίσης την ιδεολογική χρεοκοπία στην καρδιά της ευρωζώνης. Εν μέσω ήδη βαθειάς κρίσης, οι κυβερνήσεις επιβάλλουν αυστηρή λιτότητα με τη λογική ότι πρόκειται για «φάρμακο» το οποίο θα εξυγιάνει την οικονομία, η οποία θα επανέλθει κατόπιν σε ταχείς ρυθμούς μεγέθυνσης. Πρόκειται για τις πιο αποτυχημένες ιδέες στο χώρο της οικονομικής πολιτικής, για την οικονομική ιδεολογία η οποία επικρατούσε κατά τις δεκαετίες του 1920 και του 1930 πριν την εμφάνιση του Κέινς. Είναι εντυπωσιακή η διαφορά με την αμερικανική αστική τάξη που ακολουθεί αντίθετη πορεία διευρύνοντας τα ελλείμματα σε μια προσπάθεια να απαλύνει την ύφεση.

Τα μέτρα βεβαίως δεν αντιμετωπίζουν το δομικό πρόβλημα στην καρδιά της ευρωζώνης, δηλαδή την εμφάνιση χωρών του κέντρου, με μεγάλα εμπορικά πλεονάσματα, και χωρών της περιφέρειας, με αντιστοίχως μεγάλα ελλείμματα. Αντιθέτως, η επιβολή λιτότητας στην περιφέρεια θα κάνει τα πράγματα χειρότερα διότι θα εξασθενίσουν κι άλλο οι πιο αδύνατες οικονομίες. Θα μεγαλώσει ακόμη περισσότερο η κυριαρχία των χωρών του κέντρου, κυρίως της Γερμανίας.

Είναι λοιπόν απαραίτητο να υπάρξει αντίσταση από πλευράς των εργαζομένων. Δεν πρόκειται καθόλου για μονόδρομο, αλλά για την επιβολή απαρχαιωμένων και σκληρά ταξικών πολιτικών, οι οποίες θα κάνουν τα πράγματα πολύ χειρότερα για τους λαούς της Ευρώπης.

– Στην Ελλάδα, ποιο ήταν το απώτερο ζητούμενο από την ενεργοποίηση του περίφημου «μηχανισμού διάσωσης» και την προσφυγή στο ΔΝΤ;

– Η ελληνική οικονομία βρίσκεται καταπρόσωπο με τη χρεοκοπία ήδη από το 2009. Είναι άκρως απίθανο να μπορέσει από μόνη της να αντιμετωπίσει τον τεράστιο όγκο του χρέους. Εάν χρεοκοπήσει η Ελλάδα όμως, θα βρεθούν σε δύσκολη θέση οι γαλλικές και οι γερμανικές τράπεζες, ιδίως δε αν το φαινόμενο επεκταθεί και στην Πορτογαλία και την Ισπανία. Η γερμανική κυβέρνηση άργησε να αντιληφθεί αυτή τη διάσταση της κρίσης, που της έγινε ξεκάθαρη μόνο μετά τη μεσολάβηση του ΔΝΤ με διάφορες επισκέψεις στο Βερολίνο.

Ο μηχανισμός, λοιπόν, αποβλέπει στην αποτροπή άμεσης χρεοκοπίας της Ελλάδας, η οποία θα ήταν αναπόφευκτη το Μάιο. Δε λύνει όμως το βαθύτερο πρόβλημα που είναι ο όγκος του χρέους που συνθλίβει την ελληνική οικονομία. Η χρεοκοπία παραμένει πιθανή στο εγγύς μέλλον. Ο μηχανισμός εξασφαλίζει ένα χρονικό περιθώριο για τις μεγάλες τράπεζες του κέντρου ώστε να προετοιμαστούν για το ενδεχόμενο ελληνικής χρεοκοπίας. 

– Με βάση την διεθνή εμπειρία ποια θα είναι η επόμενη μέρα από την εφαρμογή του προγράμματος του ΔΝΤ; Τι θα σημάνει για την ελληνική οικονομία;

– Είναι προφανές ότι θα υπάρξει βαθύτατη ύφεση, με πτώση της κατανάλωσης, πτώση των επενδύσεων και μεγάλη άνοδο της ανεργίας. Η ελληνική οικονομία θα συρρικνωθεί δραστικά, τα εισοδήματα θα πέσουν και οι εισοδηματικές διαφορές, που είναι ήδη πολύ μεγάλες, θα γιγαντωθούν. Είναι απίθανο να υπάρξει ουσιαστική άνοδος των εξαγωγών δεδομένου ότι δεν μπορεί να γίνει υποτίμηση.

Από την άλλη, είναι πιθανό ότι θα περιοριστεί το έλλειμμα του δημοσίου και άρα θα πάψει η διόγκωση του χρέους. Το παράδοξο είναι όμως ότι, επειδή θα συρρικνωθεί δραστικά η οικονομία, το βάρος του χρέους  θα μεγαλώσει σημαντικά ως προς το εθνικό εισόδημα. Θα βρεθεί δηλαδή η Ελλάδα ακόμη πιο χρεωμένη, έστω κι αν περιοριστεί ο συνολικός όγκος του χρέους. Με τις εκτιμήσεις του ίδιου το ΔΝΤ, ο λόγος χρέους προς εθνικό εισόδημα θα είναι 120% το 2020, ενώ τώρα είναι περίπου 115%.

Με δυο λόγια, οι έλληνες εργαζόμενοι θα μπουν σε ένα τούνελ περικοπών, ανεργίας και μείωσης μισθών για μία δεκαετία, ενώ το αποτέλεσμα θα είναι να βρεθεί η Ελλάδα ακόμη πιο χρεωμένη. Πρόκειται για τραγική εξέλιξη διότι, αν συμβεί κάτι τέτοιο, ο παραγωγικός ιστός θα βρεθεί πολύ πιο εξασθενημένος και είναι πιθανό να χαθεί μια ολόκληρη γενιά, είτε μέσω της ανεργίας, είτε μέσω της μετανάστευσης.

– Η αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους, όπως προωθείται από κέντρα του ιμπεριαλισμού, συμφέρει τους εργαζόμενους ή είναι ολότελα εχθρική λύση;

– Η αναδιάρθρωση είναι στην ουσία ένας εύσχημος τρόπος για να αναλάβουν κάποιο από το κόστος του χρέους οι πιστωτές. Το ζήτημα είναι ποιός θα έχει τον έλεγχο της διαδικασίας. Αν τον κρατήσουν οι πιστωτές και τα κομμάτια του ελληνικού κεφαλαίου τα οποία επίσης κατέχουν δάνεια, οι εξελίξεις δεν θα είναι καθόλου καλές για τα λαϊκά στρώματα αλλά και την οικονομία γενικότερα. Μπορεί, για παράδειγμα, να οδηγηθούμε σε μεταβίβαση των ελληνικών τραπεζών στην ιδιοκτησία του ξένου κεφαλαίου. 

Αυτό που χρειάζεται είναι να γίνει παύση πληρωμών με λαϊκό και δημοκρατικό έλεγχο. Να υπάρξει καταρχήν διαφάνεια στο ποιός κατέχει το χρέος, με ποιούς όρους έχει συναφθεί και ποιός φέρει το βάρος. Οι διαπραγματεύσεις με τους πιστωτές θα πρέπει να γίνουν συντεταγμένα, με ξεκάθαρους στόχους και αποβλέποντας σε σημαντική συρρίκνωση του χρέους ώστε να ανασάνει η οικονομία. Στη βάση της ιστορικής εμπειρίας, το λεγόμενο ‘κούρεμα΄ θα πρέπει να είναι τουλάχιστον της τάξης του 50%-60%.

  • Δυνατότητα για σοσιαλιστικό μετασχηματισμό
  • Είναι ανάγκη η Αριστερά να οικοδομήσει ευρύτερα μέτωπα

– Τι μέλλον έχει ο ελληνικός καπιταλισμός εντός του ευρώ;

– Η ένταξη του ελληνικού καπιταλισμού στο ευρώ είναι συνολική αποτυχία. Μετά μία δεκαετία, η Ελλάδα βρέθηκε με εξασθενημένο παραγωγικό μηχανισμό και εντάχθηκε για τα καλά στην περιφέρεια της Γερμανίας. Αδυνατώντας να ανταγωνιστεί τις χώρες του κέντρου, το ελληνικό κεφάλαιο έδωσε βάρος στην εγχώρια κατανάλωση βασισμένη στο δανεισμό. Παράλληλα αξιοποίησε το ευρώ ώστε να επεκταθεί σε γειτονικές χώρες, κυρίως οι τράπεζες, που είναι ο μεγάλος ωφελημένος του ευρώ. Η στρατηγική αυτή απέτυχε διότι η παραγωγική υποχώρηση της εγχώριας οικονομίας τελικά δημιούργησε χρέη τα οποία δεν μπορούν να στηριχτούν. Στο πλαίσιο αυτό φάνηκαν ξεκάθαρα και οι εγγενείς αδυναμίες του ελληνικού κράτους, δηλαδή η διαφθορά και ο σκληρός ταξικός του χαρακτήρας. Με τα μέτρα που πάρθηκαν τώρα και με τη προοπτική της χρεοκοπίας στο σύντομο μέλλον, τα πράγματα θα γίνουν ακόμη χειρότερα. Είναι επιτακτική ανάγκη η έξοδος της χώρας από την ευρωζώνη.

– Σε ποιους στόχους μπορεί να συμπυκνωθεί μια φιλολαϊκή – αντικαπιταλιστική πρόταση διεξόδου από την κρίση;

– Η κρίση είναι μια τεράστια ευκαιρία για να υπάρξει βαθειά κοινωνική αλλαγή, η οποία θα αλλάξει την ισορροπία ισχύος υπέρ της εργασίας ανοίγοντας παράλληλα το δρόμο για το σοσιαλιστικό μετασχηματισμό οικονομίας και κοινωνίας. Η Αριστερά πρέπει να δημιουργήσει πρόγραμμα το οποίο θα λύνει τα προβλήματα της κρίσης υπέρ της εργατικής τάξης, ενώ θα βάζει τις βάσεις για σοσιαλιστική αλλαγή. Θα πρέπει δηλαδή το πρόγραμμα να είναι όχι μόνο αντικαπιταλιστικό αλλά και με σοσιαλιστική στόχευση σε βάθος χρόνου.

Ορισμένα μέτρα είναι προφανή, κυρίως αυτά που θα αντιμετωπίσουν την άμεση πίεση από την κρίση. Θα πρέπει να γίνει παύση πληρωμών και έξοδος από το ευρώ. Αμέσως θα τεθεί θέμα δημοσίου ελέγχου των τραπεζών και μεγάλων τομέων της οικονομίας, ώστε αφενός να προστατευτούν και αφετέρου, να λειτουργήσουν ως βάση για τη συνολική ανασυγκρότηση της οικονομίας. Η έξοδος από το ευρώ θα φέρει υποτίμηση τονώνοντας έτσι την παραγωγή. Από την άλλη θα χτυπήσει το εργατικό εισόδημα και άρα θα χρειαστεί πολιτική αναδιανομής από τους πλούσιους στους φτωχούς ώστε να περιοριστεί το πλήγμα. Η εμπειρία από άλλες χώρες που έκαναν παύση πληρωμών με υποτίμηση είναι ότι η παραγωγή ανακάμπτει ταχέως, ενώ περιορίζεται πολύ η άνοδος της ανεργίας. Στη βάση αυτή θα μπορέσει να διαμορφωθεί βιομηχανική πολιτική η οποία θα τονώσει τις επενδύσεις και θα κατευθύνει την οικονομία προς νέους τομείς που θα δημιουργούν απασχόληση. Θα γίνει δηλαδή εφικτή η σοσιαλιστική αλλαγή της χώρας.

Είναι προφανές ότι όλα αυτά απαιτούν δραστική αλλαγή του κράτους. Το σημερινό διεφθαρμένο και βαθειά ταξικό κράτος θα πρέπει να αλλάξει εκ βάθρων. Είναι απαραίτητο να υπάρξει διαφάνεια και λαϊκός έλεγχος από τα κάτω. Η αλλαγή υπέρ της εργασίας στην κατεύθυνση του σοσιαλισμού δε μπορεί να γίνει χωρίς δημοκρατία στους κρατικούς μηχανισμούς. Θα πρέπει οι εργατικές και λαϊκές δυνάμεις στη χώρα να αποκτήσουν κυριότητα επί του κράτους με διαφάνεια και δημοκρατία.

Μπορεί η Αριστερά να σηκώσει τέτοιο βάρος; Η ιστορική πρόκληση είναι πολύ μεγάλη, αλλά και οι κοινωνικές δυνάμεις που μπορούν να κάνουν την αλλαγή είναι ορατές. Υπάρχει μεγάλο πεδίο για συμμαχία εργατικών, μικροαστικών και αγροτικών στρωμάτων που θα στηρίξουν ένα τέτοιο πρόγραμμα. Απομένει να δούμε αν η Αριστερά έχει τη δύναμη να διαμορφώσει τα μετωπικά σχήματα που είναι απαραίτητα. Οι συνθήκες είναι ευνοϊκές για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες.

Κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ, κερδοσκόποι και ΔΝΤ σε πλήρη συγχρονισμό (Πριν, 2/5/2010)

Εικονική ήταν η έκρηξη των επιτοκίων των ελληνικών ομολόγων καθώς δεν σημειώθηκαν καν αγοραπωλησίες!

Τίποτε! Ούτε μία κίνηση της κυβέρνησης δεν έχει αποδειχθεί αποτελεσματική κι αντίστοιχη των αρχικών της δηλώσεων και ονομαστικών προθέσεων. Ας θυμηθούμε την απόφαση στη σύνοδο κορυφής των 16 στις 25 Μαρτίου που θα κατατρόπωνε τους κερδοσκόπους. Το περίφημο όπλο στο τραπέζι που θα τρόμαζε όσους μας επιβουλεύονται. Ας πάμε μετά στην εξαγγελία της προσφυγής στο ΔΝΤ από το Καστελόριζο που κι αυτή επίσης θα δημιουργούσε ένα τείχος προστασίας της Ελλάδας. Κι ως επιστέγασμα ας πάρουμε την δήλωση του Παπακωνσταντίνου από την Ουάσινγκτον ότι «οι κερδοσκόποι θα χάσουν και τα πουκάμισά τους». Το αποτέλεσμα ήταν η κυβέρνηση να χάσει ακόμη πιο πολύτιμο ρουχισμό. Υπάρχει μεγαλύτερη απόδειξη για την αναποτελεσματικότητα των πρωτοβουλιών της και του χάσματος που χωρίζει τα λόγια και τα έργα της;

Η αλήθεια βέβαια είναι ότι η σφοδρότητα των κερδοσκοπικών επιθέσεων και το κλίμα πανικού που προκάλεσαν κατά την εβδομάδα που πέρασε ήταν αντιστρόφως ανάλογες του αληθινού τους αντίκτυπου. Στην πραγματικότητα δηλαδή ουδέποτε συνέβησαν! Ειδικότερα, η περίφημη άνοδος των σπρεντς την Πέμπτη κατά δέκα ολόκληρες ποσοστιαίες μονάδες (ή κατά 1.000 μονάδες βάσης για να σπέρνεται μεγαλύτερος πανικός) ήταν πομφόλυγα καθώς δεν συνέβη απλώς στη δευτερογενή αγορά όπου τα ομόλογα αλλάζουν χέρια μεταξύ τραπεζών και κερδοσκόπων οπότε οι τιμές που διαμορφώνονται δεν έχουν καν ενδεικτική σημασία για τις τιμές με τις οποίες θα απορροφούνταν  νέες εκδόσεις ομολόγων του ελληνικού δημοσίου. Την Τετάρτη συνέβη κάτι πολύ πιο ακραίο. Η εκτόξευση του επιτοκίου στις 10 μονάδες αφορούσε μία προσφορά η οποία δεν βρήκε καν αγοραστή, η οποία δηλαδή δεν κατέληξε σε αγοραπωλησία. Τα πρωτοσέλιδα και οι κραυγές πανικού κατά συνέπεια δεν δικαιολογούνταν με κανένα τρόπο. Ήταν σαν να βγαίνει κάποιος και να δηλώνει ότι αγοράζει την Εθνική Τράπεζα έναντι 1.000 ευρώ, στη συνέχεια να τον γράφουν όλοι εκεί που του αξίζει και στη μετά όμως όλοι να συζητούν ότι η τιμή της Εθνικής έπεσε στα 1.000 ευρώ.

Το παράδειγμα της Πέμπτης δεν ήταν το μοναδικό. Όλες αυτές τις μέρες που καλλιεργείται κλίμα τρόμου κανένα επιτόκιο δεν αφορούσε εκδόσεις του ελληνικού δημοσίου, αλλά πράξεις μεταπώλησης. Η φημολογία μάλιστα ήρθε να συγκαλύψει και να δικαιολογήσει εκ των υστέρων την πρωτοφανή αυθαιρεσία της κυβέρνησης, που την καθιστά υπόλογη, να προσφύγει στον μηχανισμό χωρίς πρώτα να έχει δοκιμάσει τις αντοχές των ελληνικών ομολόγων στην ελεύθερη αγορά. Έτσι, οι κερδοσκοπικές επιθέσεις αποτέλεσαν βούτυρο στο ψωμί του ΠΑΣΟΚ και των ιμπεριαλιστικών κέντρων που αντιμετωπίζουν την Ελλάδα, καλύτερα τους έλληνες εργαζόμενους, ως δοκιμαστικό σωλήνα του νέου εργασιακού Μεσαίωνα που απεργάζονται.

Γι αυτό το λόγο κι η κυβέρνηση δεν αντιμετώπισε με την προσήκουσα σοβαρότητα τις πραγματικές προκλήσεις της προηγούμενης εβδομάδας, που μέχρι ενός βαθμού διαμόρφωσαν το ρευστό κλίμα. Αναφερόμαστε συγκεκριμένα σε δύο γεγονότα. Την υποβάθμιση των ελληνικών ομολόγων την Τρίτη από την Στάνταρ εντ Πουρ’ς κατά τρεις βαθμίδες, γεγονός όχι και τόσο συνηθισμένο, και τα καψώνια των Γερμανών.

Η υποβάθμιση των ελληνικών ομολόγων είναι αποτέλεσμα δύο συνισταμένων: Της πραγματικής ανησυχίας που υπάρχει για το χρέος του «μεσογειακού κλαμπ» και κατά δεύτερο, της αλητείας στην οποία κατ’ επάγγελμα επιδίδονται οι εταιρείες αξιολόγησης πιστοληπτικών κινδύνων. Την ίδια αυτή εβδομάδα που η… Προυτς και Προυτς (κατά Γ. Τράγκα) έστελνε στα Τάρταρα τα ελληνικά ομόλογα, η αμερικανική Γερουσία και σύσσωμος ο αγγλοσαξονικός Τύπος περνούσαν… γενεές δεκατέσσερις αυτές τις εταιρείες χαρακτηρίζοντας τις υπαίτιες της άγριας κερδοσκοπίας που εξέθρεψε τη φούσκα της αμερικανικής κτηματικής αγοράς. «Η έρευνα της Γερουσίας που ξεκίνησε το Νοέμβρη του 2008, βρήκε ότι η Στάνταρ εντ Πουρ’ς κι η Μούντις είχαν χρησιμοποιήσει ανακριβή μοντέλα αξιολόγησης από το 2004 μέχρι το 2007 που απέτυχαν να προβλέψουν πώς θα συμπεριφέρονταν τα υψηλού κινδύνου κτηματικά δάνεια, επέτρεψαν τις ανταγωνιστικές πιέσεις να επηρεάζουν τις αξιολογήσεις τους και απέτυχαν να επαναδιατυπώσουν παλιότερες αξιολογήσεις τους μετά την βελτίωση των μοντέλων τους το 2006». Αυτά έγραφαν οι Νιου Γιορκ Τάιμς το προηγούμενο Σαββατοκύριακο. Την ίδια δε μέρα που υποβάθμιζαν τα ελληνικά ομόλογα, την Τρίτη 27 Απριλίου, ο νομπελίστας Πολ Κρούγκμαν, έγραφε για τα κατορθώματα τους τα εξής στη στήλη του, στην ίδια εφημερίδα: «Δεν πρόκειται για υπερβολή. Απ’ όσες ομολογίες υποβαθμισμένων κτηματικών δανείων εκδόθηκαν το 2006 και αξιολογήθηκαν με ΑΑΑ το 93% – ναι το 93%! – έχει τώρα υποβαθμιστεί σε επίπεδο σκουπιδιού». Θα μπορούσε επομένως η κυβέρνηση αξιοποιώντας την ανυποληψία τους και την οργή που υπάρχει εναντίον τους να αμφισβητούσε την ανακοίνωσή τους, υπερασπιζόμενη τα ελληνικά ομόλογα – κάτι που έκανε ακόμη κι ο Όλι Ρεν λέγοντας «και ποια είναι η Στάνταρ εντ Πουρ’ς;»… Η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ όμως που είχε κάθε έννομο συμφέρον να αμφισβητήσει δημόσια την αντικειμενικότητα και την αμεροληψία τους δεν το έπραξε, λες και τα στενά πολιτικά της συμφέροντα συμβάδιζαν με τα συμφέροντα όσων είχαν επενδύσει στη χρεοκοπία της Ελλάδας, τοποθετούμενοι στην αγορά των ασφαλίστρων κινδύνου!

Η υποβάθμιση των ελληνικών ομολόγων, πέρα από το ότι διευκολύνει την εφαρμογή των αντεργατικών μέτρων, συνιστά βαρύ πλήγμα στο ευρώ, καθώς αμφισβητείται η αξία των βουνών ομολόγων που έχει συγκεντρώσει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ως ενέχυρο παρέχοντας ρευστότητα στις εμπορικές τράπεζες της ευρωζώνης την τελευταία διετία. Για αυτόν πιθανά το λόγο κι ο αρμόδιος επίτροπος της ΕΕ επιτέθηκε φραστικά εναντίον της αμερικανικής εταιρείας αξιολόγησης πιστωτικού κινδύνου.

Η υποβάθμιση ωστόσο του ελληνικού χρέους εκφράζει και βαθύτερες ανησυχίες για την πορεία της ευρωπαϊκής οικονομίας, όπως έδειξε κι η υποβάθμιση τις επόμενες μέρες της πιστοληπτικής ικανότητας της Πορτογαλίας κατά δύο μονάδες, που οδήγησε τα επιτόκια της Πορτογαλίας στο ιστορικό ρεκόρ του 6,9% (χωρίς ωστόσο η Λισσαβόνα να ζητήσει την συνδρομή του μηχανισμού ΕΕ – ΔΝΤ όπως έκανε η Αθήνα υπό τις ίδιες συνθήκες) και της Ισπανίας κατά μία. Οι εναγώνιες προσπάθειες που κατέβαλλαν και οι δύο χώρες της Ιβηρικής να διαβεβαιώσουν τις αγορές ότι δεν… είναι Ελλάδα, δεν στάθηκαν ικανές να πείσουν ότι το δημόσιο χρέος τους είναι ελέγξιμο. Οι ανησυχίες ήταν πολύ μεγαλύτερες στο βαθμό που αν τα μεγέθη της Πορτογαλίας είναι συγκρίσιμα με της Ελλάδας, δηλαδή αμελητέα, σε βαθμό για τη διάσωσή της να αρκούν… μόλις 40 δισ. ευρώ για την Ισπανία δεν ισχύει το ίδιο. Είναι η πέμπτη μεγαλύτερη οικονομία της ευρωζώνης κι οι χρηματοοικονομικές της ανάγκες φτάνουν τα 350 δισ. ευρώ!

Και πάλι εδώ τίθεται το ερώτημα: Ποιο μέρος της ανησυχίας είναι πραγματικό και πιο υποκινείται από την κερδοσκοπία; Καμιά ερμηνεία δεν είναι αυθαίρετη. Αυτά που μετά βεβαιότητας όμως μπορούν να ειπωθούν είναι δύο. Κατ’ αρχήν ότι αν οι ΗΠΑ λόγω μεγεθών και δυνατότητας μεταφοράς της κρίσης στο εξωτερικό, μέσω του δολαρίου, μπόρεσαν να αφομοιώσουν με σχετικά ανώδυνο μέχρι στιγμής τουλάχιστον τρόπο στον κρατικό τους προϋπολογισμό τα δισ. δολάρια που ανέλαβαν για να σώσουν τις τράπεζες, δεν ισχύει το ίδιο και στην Ευρώπη. Τα εύθραυστα κράτη του ευρωπαϊκού νότου, που είδαν τις δομικές τους αδυναμίες να οδηγούνται σε παροξυσμό στο πλαίσιο της νομισματικής ενοποίησης, βλέπουν τώρα υπό το βάρος της κρίσης τα θεμέλιά τους να τρίζουν κατά πρωτοφανή τρόπο. Κατά δεύτερο, ακόμη κι αυτοί οι τριγμοί της τελευταίας εβδομάδας θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί αν η Γερμανία ακολουθούσε μια περισσότερο συνετή πολιτική. Η Γερμανία φταίει, με άλλα λόγια, και γι αυτό τον παροξυσμό της κρίσης δεδομένης της καθυστέρησής της να εκταμιεύσει το ποσό που απαιτείται για την κάλυψη της Ελλάδας, αλλά και των σαθρών θεμελίων της απόφασης που επέβαλε το Βερολίνο στις 25 Μάρτη στους 16 της ευρωζώνης. Τόσο σαθρό, ώστε μόλις τώρα κατάλαβαν πως με την ρήτρα τριετούς αποπληρωμής που έθεσαν για να μη χάσουν τα λεφτά τους, τα χρήματα που χρειάζεται η Ελλάδα δεν είναι 45 δισ. ευρώ (30 δισ. από την ευρωζώνη και 15 από το ΔΝΤ) αλλά 135! Συγγνώμη λάθος σαν να είπαν πέσαμε 90 δισ. έξω, κι αυτό όχι από τα λόγια κάποιου άσχετου, αλλά του υπουργού Οικονομίας της Γερμανίας!

Τα πράγματα για τις χώρες του ευρωπαϊκού νότου είναι ακόμη χειρότερα γιατί δεν αποκλείεται στο άμεσο μέλλον το Βερολίνο, λόγω της σαφούς βελτίωσης που εμφανίζουν όλα τα οικονομικά του μεγέθη, να επιβάλλει στην ΕΚΤ αύξηση των επιτοκίων του ευρώ, ώστε να προλάβει πιθανή άνοδο του πληθωρισμού! Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα αποτελέσει τη χαριστική βολή για τις κλυδωνιζόμενες οικονομίες του νότου, που θα βυθιστούν σε μια παρατεταμένη παραγωγική καθίζηση.

Ίσως γι αυτό το λόγο οι γερμανοί τραπεζίτες να προκρίνουν το σενάριο της αναδιάρθρωσης ή αναδόμησης του δημόσιου χρέους της Ελλάδας – και όχι μόνο. Σενάριο που έρχεται να διασφαλίσει την είσπραξη των 27 δισ. που έχουν να λαβαίνουν οι Γερμανοί από τοποθετήσεις τους σε ελληνικά ομόλογα και δεν έχει καμία σχέση με το εργατικό, δημοκρατικό αίτημα της επαναδιαπραγμάτευσης του χρέους. Η διαφορά γίνεται σαφής αν δούμε τις λεπτομέρειες. Το πιο σοβαρό σενάριο αναδιάρθρωσης που βγήκε στον Τύπο (από την Ιντερνάσιοναλ Χέραλντ Τρίμπιουν την Δευτέρα 26 Απρίλη) προβλέπει την αυτόματη μετατροπή των ομολόγων πενταετούς διάρκειας σε δεκαετή, με το ίδιο επιτόκιο, 6% κατ’ έτος, που είναι σημαντικό υψηλότερο του συνήθους δεκαετούς. Η αναδιάρθρωση με άλλα λόγια θα κάνει ακόμη πιο εξοντωτική για τους φορολογούμενους την εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους.

Αρέσει σε %d bloggers: