Πόσο αργά για την παγκόσμια οικονομία;

 

sel 24 vasi equitiesΣτο θαυμάσιο βιβλίο του Μάικλ Λιούις, Το μεγάλο σορτάρισμα (εκδ. Παπαδόπουλος, 2010), στο οποίο στηρίχθηκε και η εξαιρετική ομώνυμη ταινία που παίζεται στους κινηματογράφους (εδώ το τρέιλερ), αναφέρεται πως «ένα από τα πιο παλιά γνωμικά του επενδυτικού κόσμου είναι ότι αν διαβάζεις για κάτι στις εφημερίδες, τότε είναι πολύ αργά». Μετά τα χθεσινά ανησυχητικά δημοσιεύματα του διεθνούς Τύπου που ακολούθησαν την πτώση των αμερικάνικων μετοχών την Παρασκευή, σύντομα θα μάθουμε πόσο αργά είναι για την παγκόσμια οικονομία.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Η βουτιά που έκανε το αμερικάνικο χρηματιστήριο την Παρασκευή 15 Ιανουαρίου, όταν έπεσε κάτω από τα επίπεδα του Αυγούστου κι ο δείκτης S&P 500 έχασε 2,2%, ήταν η κορυφή του παγόβουνου, καθώς η μείωση που έχει καταγραφεί από τις αρχές του χρόνου σε όλο τον κόσμο δεν έχει προηγούμενο την τελευταία εικοσαετία. Για να μη μείνει καμιά αμφιβολία: ποτέ άλλοτε τουλάχιστον τα τελευταία είκοσι χρόνια δεν έχει καταγραφεί τόσο μεγάλη μείωση στις τιμές των μετοχών (ύψους 6,1%) όπως αυτή που παρατηρήθηκε τις πρώτες πέντε εργάσιμες ημέρες του 2016, σύμφωνα με τον παγκόσμιο δείκτη FTSE, όπως φαίνεται και στο διάγραμμα που παραθέτουμε. Η συγκεκριμένη απομείωση, αξίας 5,7 τρισ. δολ., ισούται με το ΑΕΠ της Γαλλίας και της Αγγλίας μαζί! Έκτοτε μάλιστα σε πολλά μεγάλα χρηματιστήρια η πτώση έχει συνεχιστεί, ενώ απώλειες κατέγραψαν και το 2015. Ο δείκτης της Σανγκάης για παράδειγμα έχει μειωθεί σωρευτικά κατά 18%. Επίσης, ο δείκτης της Φρανκφούρτης (που είναι υπερφορτωμένος με μετοχές εξαγωγικών εταιρειών) το 2016 έπεσε 11%, ενώ πρόσφατη έκθεση της Goldman Sachs επισήμαινε ότι ποτέ άλλοτε από τις αρχές της δεκαετίας του ’70, οι ευρωπαϊκές μετοχές δεν τα πήγαν τόσο άσχημα, όσο τις πρώτες ημέρες του 2016. Το εύρημα της Goldman Sachs έχει τεράστια σημασία γιατί για πρώτη φορά στρέφει τους προβολείς στις ανεπτυγμένες καπιταλιστικές οικονομίες και δη στην Ευρώπη. Ως τώρα, ξέραμε ότι στην εντατική βρίσκονταν οι αναδυόμενες περιφερειακές οικονομίες, με πρώτη και χειρότερη την Κίνα, και οι πετρελαιοεξαγωγικές. «Βάλτε και την Ευρώπη στο λογαριασμό», προσθέτει η «τράπεζα» που πάντα ξέρει περισσότερα από τους άλλους.gs

Αυτή η εξαιρετικά εύθραυστη κατάσταση επιβάλλει αναθεωρήσεις στην ακολουθούμενη οικονομική πολιτική. Για παράδειγμα, είναι πιθανότατο ότι η απόφαση της αμερικάνικης κεντρικής τράπεζας να αυξήσει τα επιτόκια για πρώτη φορά μετά από μια δεκαετία, δεν θα αποτιμάται ως επιτυχημένη. Είναι εξαιρετικά αμφίβολο αν η FED, μετά τα όσα έγιναν, θα προχωρήσει στις τέσσερις αυξήσεις των επιτοκίων εντός του 2016, όπως αναμενόταν. Έτσι, όμως, το οπλοστάσιο παραμένει αδειανό και το μοναδικό μέσο αντιμετώπισης μιας νέας υποτροπής της κρίσης θα είναι απολύσεις, μειώσεις μισθών και νέες περικοπές δημοσίων δαπανών.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Πριν, την Κυριακή 17 Ιανουαρίου 2016.

ΔΝΤ: Να μάθετε να ζείτε με την ύφεση! Αποστολή στη Λίμα (Επίκαιρα, 9-15/10/2015)

peruΟύτε για μια στιγμή δεν επισκιάστηκε το γιορτινό κλίμα που επικρατεί στην πρωτεύουσα του Περού, με αφορμή τη φιλοξενία της ετήσιας συνόδου της Παγκόσμιας Τράπεζας και του Διεθνούς Ταμείου από τις πολλαπλές και αφόρητες πιέσεις που δέχεται η κυβέρνηση της χώρας τις τελευταίες μέρες.

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Από το εσωτερικό συνεχείς κλυδωνισμούς προκαλούν οι εξεγέρσεις των χωρικών που εργάζονται στα μεταλλεία χαλκού. Λιγότερες από δύο εβδομάδες πριν ξεκινήσουν οι εργασίες των δίδυμων του Μπρέτον Γουντς, όπως συχνά αποκαλούνται οι δύο οργανισμοί που εγγυήθηκαν και επέβαλαν την μεταπολεμική οικονομική τάξη, τουλάχιστον τρεις μεταλλωρύχοι σκοτώθηκαν και πάνω από 17 τραυματίστηκαν, όταν η αστυνομία άνοιξε πυρ κατά των εργατών, που διαμαρτύρονταν ενάντια στην κινέζικη εταιρεία η οποία αγόρασε το μεταλλείο έναντι 4,7 δισ. δολ. Τα πυρά  αστυνομίας δε γλίτωσε ούτε ασθενόφορο που προσπάθησε να πλησιάσει τον τόπο του εγκλήματος. Από τις αρχές του χρόνου συνολικά έχουν σκοτωθεί 6 εργάτες στις συγκρούσεις που έχουν επεκταθεί σε όλη τη χώρα, η οποία είναι ο 3ος μεγαλύτερος παραγωγός χαλκού στον κόσμο. Η εργατική δυσαρέσκεια συνδέεται ευθέως με την ελεύθερη πτώση των τιμών των πρώτων υλών, η οποία βρίσκεται στο επίκεντρο των συζητήσεων για την παγκόσμια οικονομία.

Από την άλλη, η κυβέρνηση του Περού, υπόδειγμα εφαρμογής των νεοφιλελεύθερων δογμάτων στην οικονομία από την εποχή που ήταν στην εξουσία ο δικτάτορας Φουτζιμόρι (τα οποία γίνονται εμφανή από την πληθώρα καζίνο στους πιο κεντρικούς δρόμους της Λίμα την οποία διασχίζουν σαράβαλα λεωφορεία της δεκαετίας του ’50 από τα οποία οι επιβάτες κρέμονται έξω από τις πόρτες σαν τσαμπιά) θα πληρώσει πολύ ακριβά την εμπορική συμφωνία που υπέγραψε πρόσφατα με τις ΗΠΑ. Επικαλούμενα το νέο καθεστώς επίλυσης οικονομικών διαφωνιών, αρπακτικά κεφάλαια που είχαν αγοράσει ομόλογα τα οποία η Λίμα εξέδωσε πριν 40 χρόνια και στη συνέχεια αρνήθηκε να εξυπηρετήσει, ζητούν τώρα την αποπληρωμή τους! Σε τιμές μάλιστα εξωπραγματικές, που θα οδηγήσουν σε παροξυσμό τα δημοσιονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η χώρα από την πτώση των τιμών των βασικών εμπορευμάτων, αν τυχόν και ικανοποιηθεί το αίτημά τους.

Κανένα απ’ όλα αυτά τα προβλήματα φυσικά δε επισκίασε την επισημότητα των εργασιών της ετήσιας συνόδου του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας, από τις 9 ως τις 11 Οκτωβρίου 2015. Όπως κάθε χρόνο, της επίσημης συνόδου προηγήθηκε η έκδοση και παρουσίαση της ετήσιας έκθεσης του ΔΝΤ για την παγκόσμια οικονομία, στις σελίδες του οποίου καταγράφονται οι σημαντικότερες οι εξελίξεις και οι τάσεις στο διεθνές οικονομικό περιβάλλον. (Εδώ η έκθεση στα αγγλικά)

Άνοδο ανεργίας στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα το θέμα που κυριάρχησε αφορούσε στις προβλέψεις για την δική μας οικονομία. Απόλυτα δικαιολογημένα όχι μόνο λόγω της σημασίας που έχει η Ελλάδα αλλά και λόγω των ζοφερών προβλέψεων που διατυπώνονται. Ειδικότερα, δεν αποκλείστηκε το ενδεχόμενο τυχόν υποτροπή της ελληνική κρίσης να οδηγήσει σε μετάδοσή της σε άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες. Μεγαλύτερη ωστόσο σημασία έχει η επιδείνωση των βασικότερων μεγεθών της ελληνικής οικονομίας, την οποία χρεώνεται ο ΣΥΡΙΖΑ, επειδή επέτρεψε στην ΕΚΤ να εφαρμόσει το δολοφονικό της σχέδιο εναντίον της ελληνικής οικονομίας κλείνοντας τη στρόφιγγα της ρευστότητας. Έτσι το ΑΕΠ, ενώ το 2014 αυξήθηκε οριακά κατά 0,8%, το 2015 αναμένεται να συρρικνωθεί κατά 2,3% και το 2016 να συρρικνωθεί επίσης κατά 1,3%. Η ανεργία –και μιλάμε πάντα για την επίσημα καταγεγραμμένη – από 26,5% το 2014, φέτος αναμένεται να αυξηθεί στο 26,8% και το 2016 στο 27,1%. Η οικονομία θα συνεχίσει να χαρακτηρίζεται από αποπληθωρισμό, με το επίπεδό του από -1,5% πέρυσι, να κινείται φέτος στο -0,4% και το 2016 στο 0%. Τίποτε θετικό επομένως δε θα έχει να επιδείξει ο ΣΥΡΙΖΑ, συγκρινόμενος με τις προηγούμενες μνημονιακές κυβερνήσεις, στο επίπεδο της απασχόλησης μέχρι και τον επόμενο χρόνο…

Άπιαστο όνειρο η μεγέθυνση

Το σημαντικότερο ωστόσο εύρημα της έκθεσης του ΔΝΤ, που ως τίτλο έχει «προσαρμογή σε χαμηλότερα επίπεδα τιμών των βασικών εμπορευμάτων» αφορά την αβεβαιότητα που θα χαρακτηρίζει στο άμεσο μέλλον την παγκόσμια οικονομία. Η εισαγωγή ξεκινάει με τα εξής: «Έξι χρόνια μετά την ανάδυση της παγκόσμιας οικονομίας από την ευρύτερη και βαθύτερη μεταπολεμική ύφεση, η επιστροφή σε μια ισχυρή και συγχρονισμένη παγκόσμια επέκταση παραμένει άπιαστη… Παρά τις σημαντικές διαφορές στις προοπτικές κάθε ξεχωριστής χώρας, οι νέες προβλέψεις αναθεωρούν επί τα χείρω τα αναμενόμενα ποσοστά αύξησης, οριακά μεν αλλά σε όλες τις χώρες. Περαιτέρω, οι κίνδυνοι καθοδικής πορείας της παγκόσμιας οικονομίας εμφανίζονται πιο σαφείς, σε σχέση με λίγους μήνες πριν. Η βραχυπρόθεσμη οικονομική μεγέθυνση ακόμη φαίνεται ισχυρότερη στις προηγμένες οικονομίες, σε σχέση με το πρόσφατο παρελθόν, αλλά ασθενέστερη στις αναδυόμενες αγορές και τις αναπτυσσόμενες οικονομίες που αντιπροσωπεύουν ένα αυξανόμενο μερίδιο της παγκόσμιας παραγωγής και θα αντιπροσωπεύουν το μερίδιο του λέοντος της παγκόσμιας μεγέθυνσης».

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η περιγραφή από το ΔΝΤ του φαύλου κύκλου που έχει προκαλέσει η πολιτική της λιτότητας, οικουμενική συνταγή για την υπέρβαση της λανθάνουσας δομικής κρίσης, και των πολεμικών τυχοδιωκτισμών της Δύσης. Η συγκράτηση της μεγέθυνσης αποδίδεται στη χαμηλή παραγωγικότητα κι αυτή με τη σειρά της στις ανεπαρκείς επενδύσεις. «Η χαμηλή συνολική ζήτηση είναι ένας παράγοντας που αποθαρρύνει τις επενδύσεις. Η χαμηλή αναμενόμενη δυνητική μεγέθυνση μετριάζει τη συνολική ζήτηση, περιορίζοντας περαιτέρω την επένδυση, σε ένα φαύλο κύκλο. Γηράσκοντες πληθυσμοί περιορίζουν περαιτέρω τις επενδύσεις σε μια σειρά χώρες και σε άλλες οι θεσμικές ελλείψεις ή η πολιτική αστάθεια λειτουργούν αποτρεπτικά. Στις πιο ακραίες της μορφές, πολιτικές συγκρούσεις έχουν προκαλέσει έναν μεγάλο αριθμό εκτοπισμένων ατόμων, εντός και κατά μήκος των συνόρων. Τα οικονομικά και κοινωνικά κόστη είναι τεράστια». Στο τέλος, ο επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ, διακεκριμένος επιστήμονας Μόρις Όμπστφελντ υποδεικνύει την ανάγκη αύξησης των δημοσίων επενδύσεων: «Συγκεκριμένα, οι επενδύσεις σε υποδομές φαίνονται ελκυστικές σε μια περίοδο χαμηλών μακροπρόθεσμων πραγματικών επιτοκίων», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Κι αυτή ωστόσο η υπόδειξη, που θα μπορούσε να βάλει ένα φρένο στον προαναφερόμενο φαύλο κύκλο, ακυρώνεται αυτόματα όταν ως απόλυτη προτεραιότητα περιγράφεται η δημοσιονομική πειθαρχία: «Οι επενδύσεις είναι ένας τρόπος να ενδυναμωθεί η δυνητική αύξηση της παραγωγής, όμως οι στοχευμένες δομικές μεταρρυθμίσεις μπορούν επίσης να διαδραματίσουν ένα σημαντικό θετικό ρόλο. Τέτοιες μεταρρυθμίσεις δε βοηθούν μόνο στην ενδυνάμωση της μελλοντικής μεγέθυνσης, αλλά και στην αύξηση της αντοχής της μεγέθυνσης. Μπορούν βοηθήσουν τις χώρες χαμηλού εισοδήματος να διαφοροποιήσουν την εξαγωγική τους βάση. Σε όλες τις χώρες», σύμφωνα πάντα με το ΔΝΤ, «η προληπτική εποπτεία των πλαισίων πολιτικής σε μικρο- και μακρο-επίπεδο θα υποστηρίξει επίσης την αντοχή στα οικονομικά σοκ, είτε προέρχονται από το εσωτερικό ή από το εξωτερικό».

Εδώ ωστόσο γεννιέται ένα ερώτημα: Αν οι δομικές μεταρρυθμίσεις είναι η καλύτερη συνταγή για την αποτροπή των κρίσεων, όπως συστήνει το ΔΝΤ, τότε γιατί οι πλήρως απορρυθμισμένες οικονομίες, τα βασίλεια του νεοφιλελευθερισμού σε όλον τον κόσμο αποδεικνύονται οι πιο επιρρεπείς χώρες στις κρίσεις;

http://www.leonidasvatikiotis.gr

Απότομη επιδείνωση του οικονομικού κλίματος (Πριν 4/10/2015)

sel 24 vasiΗ διετία 2008-2009 σημαδεύτηκε από την αγγλοσαξονική κρίση, το 2011-2012 από την κρίση στην ευρωζώνη και το 2015, όπως όλα δείχνουν, ξεκίνησε ένας νέος γύρος κρίσης στις αναπτυσσόμενες χώρες. Η επικέντρωση του ενδιαφέροντος στη λεγόμενη περιφέρεια του καπιταλισμού δεν σημαίνει προφανώς ότι το «κέντρο» ζει αμέριμνα μια νέα «εποχή παχειών αγελάδων».

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια της ευρωζώνης που ανέρχονταν στο τέλος του 2014 σε 1 σχεδόν τρισ. ευρώ ή 10% περίπου του ΑΕΠ, σε υπερδιπλάσια δηλαδή επίπεδα από το 2009, όπως επισήμανε πρόσφατα το ΔΝΤ, ή η βαθιά εμπλοκή της γερμανικής αυτοκινητοβιομηχανίας Φολκσβάκγκεν στην κερδοσκοπία με το 44% του τζίρου της να προέρχεται από χρηματοπιστωτικές εργασίες που κανείς δεν ξέρει πώς θα αλληλεπιδράσει με τη συρρίκνωση της εταιρείας, αποτελούν ορισμένες μόνο από τις πιθανές σεισμικές εστίες που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει πώς θα εξελιχθούν.

Στις αναδυόμενες αγορές όμως υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ύφεσης, όπως είναι για παράδειγμα η πτώση στις τιμές των λεγόμενων βασικών εμπορευμάτων. Η μειούμενη ζήτηση από χώρες ατμομηχανές της παγκόσμιας μεγέθυνσης όπως η Κίνα δημιουργούν στη συνέχεια αλλεπάλληλους φαύλους κύκλους, με πτώση στα δημόσια έσοδα και εισαγόμενες υφέσεις. Κάπου εκεί έρχονται και κλυδωνισμοί σε εταιρείες μεγαθήρια που ειδικεύονται στις εξορύξεις όπως η Glencore, που οι μετοχές της έχουν χάσει το 64% της αξίας τους από τον Ιούνιο, προκαλώντας πτώση σε κορυφαίους γενικούς δείκτες χρηματιστηρίων όπως ο FTSE100, κατακτώντας έτσι το χαρακτηρισμό «Lehman Brothers του 2015».

Τα χειρότερα έπονται για τις αναδυόμενες αγορές προειδοποίησε το ΔΝΤ με αφορμή την διετή έκθεσή του για τη παγκόσμια χρηματοπιστωτική σταθερότητα (εδώ η σχετική ανακοίνωση κι ορισμένα κεφάλαια) σημαίνοντας το καμπανάκι του κινδύνου για την υπερχρέωση του ιδιωτικού τομέα (εξαιρουμένων των τραπεζών) στον αναδυόμενο κόσμο καθώς τα χρέη του το 2014 ξεπέρασαν τα 18 τρισ. δολ. ή 75% του ΑΕΠ (από 4 τρισ. δολ. ή 50% το 2003), όπως φαίνεται στο διάγραμμα. Η βέβαιη άνοδος των αμερικάνικων επιτοκίων τις επόμενες εβδομάδες θα εντείνει την τάση φυγής κεφαλαίων από τις αναδυόμενες αγορές, θα αυξήσει το κόστος του χρήματος και θα οδηγήσει χιλιάδες επιχειρήσεις στη χρεοκοπία. Ήδη, καθώς όλοι ανέμεναν την άνοδο των αμερικάνικων επιτοκίων από την περιοχή του 0,25% τον Σεπτέμβρη, το τρίτο τρίμηνο έφυγαν από τις αναδυόμενες πάνω από 40 δισ. δολ. Είναι χρήματα που περιμένουν να τοποθετηθούν στο δολάριο, σε αναμονή εύκολων κερδών.

Την ίδια ώρα οι προοπτικές της παγκόσμιας μεγέθυνσης αναθεωρούνται επί τα χείρω, με το 2015 να προβλέπεται πως θα κυμανθεί στο 2,3%, χαμηλότερα δηλαδή κι από το 2014, προκαλώντας την απώλεια εκατοντάδων χιλιάδων θέσεων εργασίας.

Αρέσει σε %d bloggers: