Η Γερμανία προτιμά την κρίση από το χρέος

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

leonidasvatikiotis@gmail.com

Πληθαίνουν οι ενδείξεις πώς η Γερμανία είναι στο μέσο ή τις απαρχές μιας σοβαρής οικονομικής κρίσης που σύντομα θα πλήξει παραγωγή και εισοδήματα, αυξάνοντας την ανεργία που σήμερα βρίσκεται στα χαμηλότερο επίπεδα μετά την επανένωση και πολύ περισσότερο τις ανισότητες που κυμαίνονται σε επίπεδα ρεκόρ. Είναι ενδεικτικό πώς, σύμφωνα μ έρευνα της κεντρικής τράπεζας της Γερμανίας, το 10% των πιο πλούσιων νοικοκυριών διαθέτει πάνω από το 50% των συνολικών περιουσιών, ενώ το 50% των νοικοκυριών διαθέτει το 3% του συνόλου!

Το Φεβρουάριο ο δείκτης νέων παραγγελιών έπεσε κατά 4,2% σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα, καταγράφοντας την μεγαλύτερη πτώση από τον Ιανουάριο του 2017. Σε ετήσια βάση η πτώση άγγιξε το 8,4%, καταγράφοντας την μεγαλύτερη συρρίκνωση από το 2009. Ακόμη μεγαλύτερη ήταν η μείωση στις νέες παραγγελίες εξαγωγών που έφτασε σε διψήφια ποσοστά.

Τα σημάδια κόπωσης της γερμανικής οικονομίας ξεκίνησαν το 2018 και καταγράφηκαν στο δεύτερο μισό του έτους. Αποδόθηκαν δε στις νέες ρυθμίσεις για τους ρύπους που επιβλήθηκαν στη γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία. Σύντομα ωστόσο ήρθε η επιβράδυνση της παγκόσμιας ζήτησης, ως αποτέλεσμα πολιτικών εξελίξεων, να αναγκάσει χώρες όπως η Γερμανία, που είναι σημαντικά εκτεθειμένες στη διεθνή αγορά, να πληρώσουν ένα υψηλό τίμημα για την έκθεσή τους. Οι πολιτικές εξελίξεις περιστρέφονταν γύρω από την αβεβαιότητα σχετικά με τους όρους εξόδου της Αγγλίας από την ΕΕ και τον κλιμακούμενο εμπορικό πόλεμο των ΗΠΑ με την Κίνα και την Ευρώπη. Ορισμένα μεγέθη είναι αρκετά για να φανεί ο τρόπος με το οποίο η παγκόσμια αγορά μετατρέπεται από ευλογία σε κατάρα σε εποχές αστάθειας για τις εξαγωγικές χώρες, όπως είναι η Γερμανία που διαθέτει μια εξαγωγική μηχανή αξίας 1,3 τρισ. ευρώ, κι είναι η δεύτερη μεγαλύτερη εξαγωγική οικονομία στον κόσμο, διατηρώντας ωστόσο ένα θετικό εμπορικό ισοζύγιο ύψους 200 δισ. ευρώ.

Οι εξαγωγές στην Αγγλία, που είναι η τρίτη μεγαλύτερη εξαγωγική αγορά για τη Γερμανία εκτός ευρωζώνης, μετά τις ΗΠΑ και την Κίνα, απορροφώντας κατά βάση μηχανολογικό και μεταφορικό εξοπλισμό, μειώθηκαν κατά 6% το τελευταίο τρίμηνο του 2018 σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Την ίδια περίοδο κάθετη πτώση, στο επίπεδο του 30% σε σχέση με την ίδια περίοδο του περυσινού χρόνου, υπέστησαν και οι εξαγωγές στην Τουρκία. Με το χαμηλότερο ποσοστό από το 2009 κινήθηκε και ο δείκτης αγοράς νέων παραγγελιών IHS. Ως αποτέλεσμα αυτών των αλλαγών, οι προβλέψεις για την αύξηση του ΑΕΠ το 2019 από 1,8% όπως γραφόταν πέρυσι και 1% πιο πρόσφατα, μειώθηκαν στο 0,5%, που ισοδυναμούν με τους χαμηλότερους ρυθμούς μεγέθυνσης των τελευταίων έξι ετών! Οι επιπτώσεις από την επιβράδυνση της γερμανικής οικονομίας αργά ή γρήγορα θα γίνουν αισθητές σε όλη την Ευρώπη δεδομένου ότι μπορεί η Γερμανία σε σχέση με την Αγγλία και την Τουρκία να δέχεται τις αντιδράσεις, σε σχέση με την υπόλοιπη όμως Ευρώπη, καθώς ισούται με το ένα τρίτο της ηπειρωτικής οικονομίας, αυτή δίνει το ρυθμό και επιβάλλει το πόσο γρήγορα θα αυξηθεί η οικονομία ή θα συρρικνωθεί.

Οι επιπτώσεις μάλιστα στην υπόλοιπη Ευρώπη από την γερμανική κρίση ενδέχεται να αποδειχθούν πολύ πιο σοβαρές από μια ενδεχόμενη μείωση των ευρωπαϊκών εξαγωγών στη Γερμανία, σε σχέση με τις επιπτώσεις στις γερμανικές εξαγωγές από την τουρκική ύφεση. Κι αυτό επειδή η αγορά της ευρωζώνης αποτελεί για τη Γερμανία όχι μόνο πίσω αυλή αλλά και απορροφητήρα κραδασμών. Με άλλα λόγια, η γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία ενδέχεται να αντιμετωπίσει τις πιέσεις που δέχεται από τις μειωμένες παραγγελίες εξ αιτίας της μείωσης της συναλλαγματική ισοτιμίας της τουρκικής λίρας ασκώντας μια πολύ πιο επιθετική πολιτική τιμών που θα εκτοπίζει ανταγωνιστές από την Ασία ή τις ΗΠΑ. Πράττοντας το ίδιο σε όλη την κλίμακα των εξαγωγών της ο μεγάλος χαμένος θα αποδειχθεί, για μια ακόμη φορά, η υπόλοιπη ευρωπαϊκή παραγωγή που θα συρρικνωθεί ανήμπορη να αντιμετωπίσει την γερμανική αντεπίθεση.

Η ικανότητα του Βερολίνου να ρυθμίζει τους όρους του ανταγωνισμού με βάση τα δικά του συμφέροντα στην ευρωζώνη φάνηκε κι από την απόφαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας να αφήσει απαράλλαχτα τα επιτόκια του κοινού νομίσματος στα σημερινά χαμηλά επίπεδα – ρεκόρ μέχρι το 2020. Κι αν η ακύρωση των προγραμματισμένων αυξήσεων δεν πλήττει καμιά οικονομία, τι θα συμβεί όταν απειλούμενη από υπερθέρμανση η γερμανική οικονομία απαιτήσει άνοδο των επιτοκίων και σε εκείνη τη συγκυρία άλλες χώρες της ευρωζώνης απειλούνται από κρίση ή έστω στασιμότητα;

Η «εναλλακτική» της ευρωζώνης, δηλαδή η εξαγωγή της κρίσης στις χώρες που χρησιμοποιούν το κοινό νόμισμα, είναι που επιτρέπει στη Γερμανία να παραμένει αμετακίνητη στην πολιτική αιώνιας λιτότητας που σηματοδοτεί το «φρένο χρέους» που ψήφισε το 2011, μαζί με τα υπόλοιπα κράτη-μέλη της ΕΕ. Αποτελώντας την άλλη όψη των ισοσκελισμένων προϋπολογισμών, απαγορεύει τη δημιουργία χρέους ακόμη κι αν πρόκειται με την έκδοση νέων ομολόγων να χρηματοδοτηθούν επενδύσεις σε υποδομές. Στη Γερμανία μάλιστα παρατηρείται το εξής παράδοξο: ο προεχόμενος από το σοσιαλδημοκρατικό κόμμα SPD υπουργός Οικονομικών Όλαφ Σολτς να είναι αυτός που αντιπαρέρχεται τις πιέσεις που ασκούν οι Χριστιανοδημοκράτες του κυβερνητικού συνασπισμού για μια σχετικά επεκτατική πολιτική, φτάνοντας μάλιστα στο σημείο να υποβαθμίζει τις διαστάσεις του προβλήματος. Είναι ενδεικτικά τα όσα δήλωσε στο BBC, «έχουμε μια πιο ήπια ανάπτυξη, κάτι που απέχει πολύ από ύφεση», προσπαθώντας να δείξει ότι δεν είμαστε μάρτυρες εξαιρετικών περιστάσεων που απαιτούν την αναθεώρηση των συνθηκών.

Αν ωστόσο δεν υπήρχε η λύση της ευρωζώνης, η απάντηση του Βερολίνου στο ερώτημα κρίση ή χρέος θα ήταν διαφορετική απ’ αυτή που δίνει σήμερα…

ΕΕ: Εφιάλτης, η δεύτερη φάση της κρίσης (Πριν, 30.1.2011)

Μετά τις αντι-ασφαλιστικές μεταρρυθμίσεις που έγιναν στην Ελλάδα και την Γαλλία το 2010, με την είσοδο του καινούργιου χρόνου ήρθε η σειρά των ισπανών εργαζομένων να αποχαιρετίσουν το δικαίωμα στην σύνταξη. Ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, Χοσέ Λουίς Θαπατέρο, αφού εξασφάλισε την στήριξη του δεξιού Λαϊκού Κόμματος (καθώς δεν έχει την απαραίτητη κοινοβουλευτική πλειοψηφία) και την συναίνεση των δύο σημαντικότερων συνδικάτων (UGT και CCOO) πέρασε προχθές το βράδυ από το υπουργικό συμβούλιο τον αντι-ασφαλιστικό νόμο που αυξάνει τα ηλικιακά όρια συνταξιοδότησης από τα 65 στα 67 χρόνια.

Ξεχωριστή σημασία έχει πως η χρηματοοικονομική κατάσταση του ισπανικού ασφαλιστικού συστήματος είναι πραγματικά αξιοζήλευτη καθώς πέρυσι ήταν η πρώτη φορά που θα εμφάνιζε έλλειμμα! Τα χρόνια πλεονάσματα οφείλονται στο ότι τα όρια ηλικίας είναι ήδη υψηλά, με αποτέλεσμα οι εισροές να είναι μεγάλες και τα έξοδα για συντάξεις μικρά. Παρόλα αυτά η κυβέρνηση του Θαπατέρο δεν πτοήθηκε. Εκβίασε τα συνδικάτα να δεχτούν την συμφωνία (δίνοντάς τους για αντάλλαγμα ορισμένες εξαιρέσεις από την αύξηση των ορίων ηλικίας και μεταβατικές διατάξεις) απειλώντας μάλιστα, σε μια επίδειξη αυταρχισμού, ότι διαφορετικά θα επιβάλει την μεταρρύθμιση με προεδρικό διάταγμα. Δεν έλειψαν δε και οι συνήθεις κινδυνολογίες. Οι γνωστές δηλαδή προβολές στο χρόνο που στερούνται κάθε σοβαρότητας: ότι οι Ισπανοί άνω των 64 ετών θα διπλασιαστούν σε 40 χρόνια, το κονδύλι των συντάξεων από 9% των δημοσίων δαπανών το 2010 θα φθάσει 14% το 2050 και άλλα τέτοια…

Οι μόνοι που δεν πίστεψαν τις κινδυνολογίες της κυβέρνησης ήταν οι ισπανοί εργαζόμενοι, οι οποίοι παρά τη συναίνεση της συνδικαλιστικής γραφειοκρατίας βγήκαν στους δρόμους! Όπως ανέφερε η κεντροδεξιά εφημερίδα Ελ Μούντο από την Πέμπτη κιόλας, μια μέρα δηλαδή πριν περάσει το νομοσχέδιο από το υπουργικό, οκτώ αστυνομικοί και πολλοί διαδηλωτές τραυματίστηκαν σε εκτεταμένα επεισόδια που σημειώθηκαν στην κεντρική περιοχή της Μαδρίτης, Πουέρτα δελ Σολ. Συγκρούσεις με την αστυνομία και συλλήψεις εργαζομένων έγιναν και στην πρωτεύουσα της Πατρίδας των Βάσκων, το Μπιλμπάο, κατά τη διάρκεια διαδήλωσης ενάντια στα μέτρα που οργανώθηκε κι εκεί την Πέμπτη. Μένει να δούμε αν η Ισπανία θα είναι ο πρώτος σταθμός που θα φθάσει η φλόγα της Βόρειας Αφρικής πριν περάσει στην υπόλοιπη Ευρώπη…

Ακόμη κι αν υλοποιηθούν οι οπισθοδρομικές αλλαγές στο συνταξιοδοτικό σύστημα, μετά τις μεγάλες μειώσεις των κοινωνικών δαπανών το 2010, δεν θα σημάνουν το τέλος των αντιλαϊκών τομών στην Ισπανία, καθώς είναι θέμα χρόνου μια ριζική ανατροπή του ρυθμιστικού πλαισίου στην αγορά εργασίας. Υπολογίζεται ότι μέχρι τα μέσα Μαρτίου τα συνδικάτα θα έχουν δώσει την έγκρισή τους για μια αναθεώρηση του πλαισίου συλλογικών διαπραγματεύσεων, στην κατεύθυνση χαλάρωσης των κανόνων που υπάρχουν και ενίσχυσης των εργοστασιακών συμβάσεων. Ως επιχείρημα για την υπονόμευση των συλλογικών διαπραγματεύσεων επικαλούνται την ανεργία που βρίσκεται στο 20%, σε διπλάσια δηλαδή επίπεδα από την μέση ευρωπαϊκή. Όσο για το γεγονός ότι έφθασε σε αυτό το σημείο λόγω της πλήρους απορύθμισης που έχει επιβληθεί στην πράξη, δεν υπάρχει η παραμικρή αναφορά…

Τα μέτρα που επιχειρεί να επιβάλλει η κυβέρνηση του Θαπατέρο είναι πανομοιότυπα με τα μέτρα που εφαρμόζονται σε όλη την ΕΕ και με περισσότερη ένταση στην περιφέρεια της ευρωζώνης, κατά διαταγή της Γερμανίας, η οποία από πέρυσι ενσωμάτωσε στο σύνταγμά της άρθρο που απαγορεύει το έλλειμμα να υπερβαίνει το 0,35% του ΑΕΠ. Περιλαμβάνουν ειδικότερα τη συνταγματική κατοχύρωση των ισοσκελισμένων προϋπολογισμών, την αποσύνδεση του πληθωρισμού από τις αυξήσεις σε μισθούς και συντάξεις, κ.α. Συγκροτούν δε την δεύτερη φάση της οικονομικής κρίσης, σύμφωνα με ανάλυση της Γουόλ Στριτ Τζέρναλ, που δημοσιεύεται στο σημερινό της φύλλο. Αν η πρώτη φάση της κρίσης σημαδεύτηκε από τις επονομαζόμενες επιχειρήσεις διάσωσης, κατά την ίδια εφημερίδα, η δεύτερη φάση «θα μετατρέψει την ευρωζώνη σε αντίγραφο της Γερμανίας. Αυτό τουλάχιστον είναι που θέλουν οι Γερμανοί και το δράμα αυτού του χειμώνα και της άνοιξης θα αφορά το πόσο θα πάρουν απ’ αυτό που θέλουν (η Γερμανία έχει θέσει ως όρο τη Δεύτερη Φάση για να μπει ένα τέρμα στην Πρώτη Φάση)».

Εφιάλτης είναι επομένως το μέλλον που μας σχεδιάζουν εκτός κι αν η δεύτερη φάση της κρίσης δεν σημαδευτεί από τον εκ-γερμανισμό μας αλλά από μια πρόωρη άνοιξη των λαών, ίδια με αυτή που συνεπαίρνει τη νότια πλευρά της Μεσογείου…

Σ. Αμίν: «Καταστροφική η λιτότητα για την Ελλάδα» (Επίκαιρα, 11-17/11/2010)

Εμβληματική μορφή μεταξύ των σύγχρονων Μαρξιστών, ο γαλλοαιγυπτιακής καταγωγής Σαμίρ Αμίν βρέθηκε πρόσφατα στην Αθήνα με αφορμή τη διήμερη διάσκεψη του Αριστερού Βήματος Διαλόγου και Κοινής Δράσης και της Πρωτοβουλίας Καλλιτεχνών ενάντια στο Μνημόνιο. Στη συνέντευξη που παραχώρησε στα Επίκαιρα τονίζει τις βαθιές μεταβολές που έχουν συντελεσθεί στο σύγχρονο καπιταλισμό και ιδιαίτερα ως αποτέλεσμα της κρίσης του ’70, δημιούργημα της οποίας είναι και η πρόσφατη χρηματοπιστωτική κρίση. Να αναφερθεί πως στα ελληνικά συνεχίζουν να κυκλοφορούν δύο βιβλία του Σαμίρ Αμίν: Η συσσώρευση σε παγκόσμια κλίμακα (δύο τόμοι, εκδόσεις Νέα Σύνορα ΕΠΕ, χωρίς χρονολογία και με εισαγωγή του Ανδρ. Παπανδρέου!) και Πέρα από τον γερασμένο καπιταλισμό (εκδ. Λιβάνη, 2004).

Πως θα μπορούσατε να περιγράψετε την τρέχουσα οικονομική κρίση με λίγα λόγια;

-Η άποψή μου για την κρίση απέχει σημαντικά από αυτής της πλειοψηφίας ακόμη κι από την άποψη που κυριαρχεί εντός της Αριστεράς. Προσωπικά δεν πιστεύω καθόλου ότι η κρίση ξεκίνησε με την χρηματοπιστωτική κατάρρευση του 2008, ούτε πως η χρηματοπιστωτική κατάρρευση είναι η αιτία της εξελισσόμενης ύφεσης. Υποστηρίζω ακριβώς το αντίθετο: Ότι η χρηματοπιστωτική κατάρρευση αποτελεί συνέπεια της κρίσης που ξεκίνησε πολύ καιρό πριν. Μιας δομικής κρίσης που ξέσπασε πρώτα και κύρια στη πραγματική οικονομία και στη συνέχεια επεκτάθηκε στο περιβάλλον, το κλίμα, την διατροφή, την ενέργεια κ.λπ. Πρόκειται για μια συστημική, μακρά κρίση ενός συρρικνούμενου καπιταλισμού. Ξεκίνησε στα μέσα της δεκαετίας του ’70 του προηγούμενου αιώνα με την κατάργηση της μετατρεψιμότητας του δολαρίου σε χρυσό και την μετάβαση στο καθεστώς των κυμαινόμενων συναλλαγματικών ισοτιμιών. Από τα μέσα της δεκαετίας του ’70 ξαφνικά, οι ρυθμοί μεγέθυνσης της Τριάδας (ΗΠΑ, ΕΟΚ, Ιαπωνία) έπεσαν στα μισά της προηγούμενης τριακονταετίας χωρίς να έχουν ανακάμψει από τότε. Κατ’ επέκταση η κρίση στην πραγματική οικονομία διαρκεί τέσσερις σχεδόν δεκαετίες. 

Πως αντέδρασε ο καπιταλισμός σε αυτή την κρίση;

– Αντέδρασε με τρεις ομάδες μέτρων. Αρχικά με την συγκέντρωση και συγκεντροποίηση του κεφαλαίου. Αυτό μάλιστα το κύμα άλλαξε την ποιότητα του μονοπωλιακού καπιταλισμού. Κατά δεύτερο, με την φιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση, μέσω των προγραμμάτων δομικής προσαρμογής, του ανοίγματος των αγορών κ.α. Και τρίτο, μέσω της χρηματιστικοποίησης, που άμβλυνε προβλήματα τα οποία προέρχονταν από την άνιση κατανομή του εισοδήματος η οποία επίσης περιόριζε την δυνατότητα επίτευξης συναινέσεων στην κοινωνία. Οι επεκτεινόμενες χρηματοπιστωτικές αγορές έτσι αποτέλεσαν το αντίδοτο στις συρρικνούμενες πραγματικές αγορές. Νιώθω μάλιστα ιδιαίτερα υπερήφανος που από το 2002 επεσήμανα ότι η χρηματιστικοποίηση αποτελεί την Αχείλια πτέρνα του συστήματος, ότι το σύστημα δεν είναι βιώσιμο και η κατάρρευσή του θα ξεκινήσει με μια χρηματοπιστωτική κρίση. Όπως και συνέβη. Αυτή είναι η δική μου ερμηνεία. Γι αυτό και ο τίτλος του καινούργιου μου βιβλίου (που ακόμη δεν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά) είναι «Έξω από την κρίση του καπιταλισμού ή τον καπιταλισμό της κρίσης;».

Οδεύουμε σε περίοδο χάους

Σε αυτό το πλαίσιο είναι εφικτές οι μεταρρυθμίσεις;

– Δεν υπάρχει έδαφος σήμερα για επαναφορά προηγούμενων διευθετήσεων όπως η ρύθμιση των αγορών ή το κράτος πρόνοιας της μεταπολεμικής περιόδου. Οδεύουμε σε μια περίοδο χάους. Εννοώ ότι ως απόκριση στην κρίση υπάρχει μια μετακίνηση του κέντρου βάρους από την οικονομική διαχείριση στην πολιτική και τους κοινωνικούς και διεθνείς αγώνες. Το παράδειγμα της Ελλάδας από αυτή την άποψη είναι πολύ διδακτικό. Επομένως η προσπάθεια να βρεθεί μια αποδεκτή συναίνεση ακόμη και σε διεθνές επίπεδο, όπως επιχειρεί για παράδειγμα να κάνει ο Τζόζεφ Στίγκλιτς με τις διάφορες εκθέσεις του, είναι κενή περιεχομένου, είναι καταδικασμένη να αποτύχει.

Κατά την άποψή μου, επειδή παραμένω αισιόδοξος, «κοινωνικά συμβόλαια» θα πραγματοποιηθούν. Αλλά όπως συμβαίνει στην ιστορία θα είναι πολύ άνισα μεταξύ των διάφορων χωρών. Σε άλλα κράτη θα είναι πιο προωθημένα και σε άλλα λιγότερο για λόγους ιστορικούς, τοπικούς, κ.λπ. Ας δούμε την προηγούμενη μεγάλη κρίση, του ’30. Έφερε το Λαϊκό Μέτωπο στη Γαλλία, το New Deal στις ΗΠΑ και επίσης το ναζισμό. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις διακρίνεται πώς η απάντηση δεν ήταν αμιγώς οικονομική και σε πολλές περιπτώσεις, ούτε καν οικονομική. Ήταν πρώτα και κύρια πολιτική, που στη συνέχεια δημιούργησε την αντικειμενική βάση για μια οικονομική διαχείριση.

– Θα μπορούσαμε δηλαδή παραφράζοντας τη γνωστή ρήση από την εκστρατεία του Κλίντον το 1992 («είναι η οικονομία, ηλίθιοι») να λέγαμε ότι σήμερα «είναι η πολιτική» και όχι η οικονομία…

– Αυτός είναι ο τρόπος που δουλεύει η Ιστορία. Δεν λειτουργεί με ευσεβείς πόθους για τις άριστες οικονομικές επιλογές και άλλα τέτοια.

– Πως ερμηνεύετε την απάντηση στην κρίση της ΕΕ και ιδιαίτερα της Γερμανίας;

– Δεν είναι απάντηση, η στάση της συνιστά μια προσαρμογή στην κρίση. Το σύστημα εξουσίας στην Ευρώπη, η Δεξιά και οι σοσιαλδημοκράτες που έχουν μεταλλαχθεί σε σοσιαλ-φιλελεύθερους δεν ανταποκρίθηκαν στις προκλήσεις της κρίσης. Το αποκλειστικό τους μέλημα ήταν να διατηρήσουν τις κοινωνικές σχέσεις, την ισορροπία προς όφελος του μονοπωλιακού καπιταλισμού, όπως είναι σήμερα.

Ευσεβής πόθος η ρύθμιση των αγορών

– Είναι παρόλα αυτά σε εξέλιξη μια συζήτηση με πρωτοβουλία της Γερμανίας για την αυστηρότερη εφαρμογή της δημοσιονομικής ισορροπίας, για την μεταβίβαση μέρους του κόστους της χρεοκοπίας στο χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο, κ.α., που σηματοδοτούν μια βαθύτερη αντιδραστική μετάλλαξη της ΕΕ.

– Όλα αυτά τα μέτρα για την ρύθμιση των αγορών είναι ευσεβείς πόθοι. Οι κυβερνήσεις απευθύνονται στους αφελείς για να δείξουν ότι κάνουν κάτι. Ας ζήταγαν καλύτερα από την ηγεσία της Μαφίας να γίνει τίμια. Πιο πολλά αποτελέσματα θα είχαν.

Τα μέτρα που συζητιόνται για τις χώρες με μεγάλα ελλείμματα είναι ανεφάρμοστα, γιατί όλες οι χώρες της ΕΕ έχουν υψηλά ελλείμματα. Μάλιστα τα χρέη του ιδιωτικού τομέα αυξάνονται με ταχύτερους ρυθμούς απ’ ότι τα χρέη του δημόσιου. Μάλιστα με την εμβάθυνση της κρίσης τα ελλείμματα και τα χρέη του δημοσίου θα συνεχίσουν να αυξάνονται. Οι ποινές επομένως για τους δημοσιονομικά απείθαρχους στερούνται περιεχομένου, έχουν δημαγωγικό χαρακτήρα.

Το πιο δραματικό σε όλα αυτά είναι πως ούτε και η Αριστερά έχει απάντηση. Κι αυτό δεν ισχύει μόνο για την κοινοβουλευτική Αριστερά, αλλά ακόμη και για την ριζοσπαστική που εννοεί να μην αντιλαμβάνεται ότι ο δρόμος υπέρβασης της κρίσης έγκειται στην απαλλοτρίωση του μονοπωλιακού κεφαλαίου. Τίποτε λιγότερο.

– Δεν είναι αυθαίρετο αυτό το συμπέρασμά σας; Πως προκύπτει;

– Ο μονοπωλιακός καπιταλισμός δεν είναι κάτι καινούργιο. Υπήρξε ένα πρώτο κύμα μονοπωλιακής οργάνωσης στα τέλη του 19ου αιώνα, που αναλύθηκε επαρκώς από τον Λένιν και άλλους. Όλα αυτά ήταν σωστά αλλά όχι αρκετά. Γιατί τα τελευταία χρόνια του προηγούμενου αιώνα, με την μακρά, δομική, ιστορική κρίση είχαμε ένα δεύτερο κύμα δημιουργίας μονοπωλίων, ένα νέο κύμα συγκέντρωσης και συγκεντροποίησης του κεφαλαίου. Το αποτέλεσμα δεν ήταν μόνο να δημιουργηθούν ορισμένα επιπλέον μονοπώλια, αλλά να αλλάξει η ποιότητά τους. Προσωπικά χρησιμοποίησα τον όρο «γενικευμένο μονοπωλιακό κεφάλαιο» για να περιγράψω αυτές τις μεταβολές. Και η σημασία εδώ έγκειται στο περιεχόμενο: ότι δηλαδή για πρώτη φορά στην ιστορία του καπιταλισμού, το μονοπωλιακό κεφάλαιο ελέγχει τα πάντα. Δείτε την πίεση που δέχονται οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, την έκταση που έχει λάβει η ανάθεση εργασιών σε τρίτους (outsourcing).

Ποιοτικές επίσης μεταβολές έχει υποστεί και η φύση της αστικής τάξης. Η αστική τάξη και το κεφάλαιο κάποτε ήταν συνώνυμα. Η αστική τάξη συγκροτήθηκε ως ιστορική τάξη με τοπικές ρίζες. Η επιχείρηση ήταν εγκατεστημένη σε ένα συγκεκριμένο σημείο, οι εργαζόμενοι προέρχονταν από εκεί γύρω, η οικογένεια του ιδιοκτήτη καταγόταν από την ίδια περιοχή, κ.α. Όλα αυτά περιέκλειαν και συνεπάγονταν με το πέρασμα του καιρού ένα είδος νομιμοποίησης, ορισμένες φορές και πατερναλιστικών σχέσεων. Αυτή η τάξη πλέον εξαφανίζεται και το κεφάλαιο γίνεται αφηρημένο. Σε ποιόν ανήκει μια τυπική επιχείρηση, όπως αυτή για παράδειγμα που παράγει τον καφέ που πίνουμε; Σε ένα αμερικανο-γερμανικό κοντσόρτιουμ που ποιος ξέρει ποιοι θα είναι οι μέτοχοί του, οι προμηθευτές του, κ.λπ.

– Και ποια είναι επομένως η αστική τάξη;

– Η αστική τάξη σήμερα είναι διάφοροι υπηρέτες του κεφαλαίου, καλοπληρωμένοι εννοείται όπως για παράδειγμα οι χρηματιστές, όχι όμως η κλασική αστική τάξη. Πρόκειται για τεράστιας έκτασης μεταβολή επειδή έχει σοβαρές συνέπειες σε πολιτικό, ιδεολογικό, πολιτιστικό και πολλά ακόμη επίπεδα. Αυτός επομένως ο τρόπος παραγωγής που έχει απαλλοτριώσει ακόμη και την αστική τάξη θα πρέπει να απαλλοτριωθεί.

Οι εθνικοποιήσεις είναι ένα πρώτο βήμα σε αυτή την διαδικασία, που δεν μπορεί να αποφευχθεί. Στη συνέχεια δε, ακολουθεί η κοινωνικοποίηση που είναι κάτι διαφορετικό. Η πρόοδος που μπορεί να επιτευχθεί σε αυτή την πορεία είναι μια μακρά ιστορική διαδικασία, δεν μπορεί όμως να αποφευχθεί το πρώτο βήμα το οποίο προανέφερα υπό την επίκληση αρνητικών εμπειριών από τις συμμετοχικές διαδικασίες που αναπτύχθηκαν στη Γερμανία ή κάτι άλλο.

Πόλεμος για τις πρώτες ύλες

-Αναφερθήκατε προηγουμένως στις πολλαπλές επιπτώσεις που έχει η αλλαγή του χαρακτήρα της αστικής τάξης. Στις διεθνείς σχέσεις και τη γεωπολιτική πως μεταφράζεται αυτή η μείζονα μεταβολή;

– Αυτό το σύστημα του γενικευμένου μονοπωλιακού καπιταλισμού αποτελεί την αντικειμενική βάση αυτού που αποκαλώ ως συλλογικό ιμπεριαλισμό της Τριάδας. Αυτό το σύστημα δεν μπορεί να αναπαραχθεί χωρίς τον έλεγχο ολόκληρου του πλανήτη, δηλαδή της Ασίας, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής. Ο έλεγχος ασκείται μέσω της αποκλειστικής πρόσβασης στις πλουτοπαραγωγικές πηγές. Η σημασία δε αυτού του ελέγχου είναι τόσο μεγάλη ώστε η προσφυγή στους πολέμους έχει αποκτήσει το χαρακτήρα της κανονικότητας. Γι’ αυτό το λόγο, αν θέλετε, το αμερικανικό κατεστημένο επέλεξε στη θέση του πατέρα Μπους τον Κλίντον και στη θέση του υιού Μπους τον Ομπάμα, έτσι ώστε να συνεχίζουν αδιατάρακτα το στρατιωτικό έλεγχο του πλανήτη σε συνεργασία με τα νεοαποικιακά στρατεύματα του ΝΑΤΟ. Αυτή είναι η βασικότερη αλλαγή που διακρίνω στην γεωπολιτική ισορροπία κι έχει ως διακύβευμα τον έλεγχο των φυσικών πόρων (όπως πετρέλαιο, κοβάλτιο, κ.α.) από τη Δύση έτσι ώστε ανερχόμενες δυνάμεις, όπως η Βραζιλία, η Κίνα και σε εντεινόμενο βαθμό η Ινδία. Η κυριαρχία μάλιστα των δυτικών χωρών σταδιακά αμφισβητείται και υπονομεύεται από τις χώρες του Νότου, από ορισμένες χώρες για να είμαστε ακριβείς.

Ως απόρροια του προηγουμένου είναι σε εξέλιξη διάφορες φιλόδοξες πολιτικές πρωτοβουλίες, όπως η Ομάδα της Σαγκάης, με τη συμμετοχή της Ρωσίας, της Κίνας, χωρών της Κεντρικής Ασίας, του Ιράν και με τη συμμετοχή παρατηρητών από την Ινδία.

Δεν μπορεί πάντως να χαρακτηριστεί θεαματική η πρόοδος που έχει καταγραφεί στη συνεργασία τους…

-Υπάρχει μια σιωπηρή πρόοδος. Οι Κινέζοι δεν ανακοινώνουν ότι επιτυγχάνεται κι άλλες φορές λένε το αντίθετο απ’ αυτό που έχει συμβεί. Συχνά μάλιστα και με χαμόγελο.

Η επόμενη αλλαγή που διακρίνω είναι η ενοποίηση του νομισματικού και του χρηματοπιστωτικού συστήματος υπό την ηγεμονία του δολαρίου. Είμαστε μάρτυρες μιας αποσύνθεσης χωρίς ωστόσο να εξέρχεται κάτι που να είναι κατ’ ελάχιστο έστω καλύτερο. Εδώ έχουμε την διάλυση του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος για το συμφέρον περιφερειακών υπο-συστημάτων όπως αυτό της Σαγκάης, της Νότιας Αμερικής (και βλέπουμε στη συγκεκριμένη περίπτωση πλευρές της νέας νομισματικής τάξης να συνδέονται με κοινωνικά κινήματα) ή της ευρωζώνης. Η Ευρώπη βέβαια αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς, κι αυτό δεν αρέσει στους Ευρωπαίους να λέγεται, δεν υπάρχει, είναι μια τεράστια φλυαρία.

Κρυπτο-φασίστας ο Ζαν Μονέ!

– Για λόγους δομικούς ή σχετικούς με τις πολιτικές δυνάμεις που ηγεμονεύουν;

– Συμβαίνει επειδή η ΕΕ δομικά κατασκευάστηκε ώστε να είναι πάντα σε μια δευτερεύουσα θέση, ένα μηδενικό! Ο Ζαν Μονέ που θεωρείται και ήταν θεμελιωτής της, δήλωνε υπερήφανος για το φιλοφασιστικό του παρελθόν. Δεν έκρυψε την αγάπη του ιδιαίτερα για τον ιταλικό φασισμό και το καθεστώς του Βισύ ούτε και τις βαθιά αντιδημοκρατικές ιδέες του. Θαύμαζε επίσης τις ΗΠΑ λόγω του ότι είχαν καταφέρει να κάνουν παράνομο τον σοσιαλισμό και να απαγορεύσουν οποιαδήποτε συζήτηση για την αναγκαιότητα της ατομικής ιδιοκτησίας. Ο Ζαν Μονέ πίστευε ότι από το ευρωπαϊκό οικοδόμημα πρέπει να ξεριζωθεί κάθε έννοια δημοκρατίας, κάθε σκέψη αντιπροσωπευτικότητας και άμεσης εκλογής και όλη η εξουσία να δοθεί αντιθέτως στους τεχνοκράτες. Το μίσος μάλιστα του βαθιά συντηρητικού ντε Γκολ προς τον φιλο-φασίστα Ζαν Μονέ είναι και ο μοναδικός λόγος που με κάνει φιλο-ντεγκολικό…

Δεν είναι επομένως ζήτημα κάποιου δημοκρατικού ελλείμματος, αλλά παντελούς έλλειψης δημοκρατίας. Κι αυτό είναι κάτι που δεν αλλάζει. Μάρτυρας το ευρω-σύνταγμα που έφτιαξε ο Ζισκάρ ντ’ Εστέν ο οποίος μάλιστα επανέλαβε τα λόγια του Μονέ: Ότι το ευρωσύνταγμα είναι πολύ καλό επειδή μοιάζει με το αμερικανικό καθώς ωθεί το σοσιαλισμό στην παρανομία. Το ευρωσύνταγμα δεν εξαφάνιζε το σοσιαλισμό αλλά και τα εθνικά κράτη για να μεταφέρει τις εξουσίες τους στο πουθενά.

Κοινή συνισταμένη όλων των παραπάνω είναι πως οι ΗΠΑ αποτελούν τον συλλογικό ηγέτη αυτού του συλλογικού ιμπεριαλισμού, καθώς είναι η μόνη δύναμη που έχει κράτος και στρατό.

Από τη στιγμή μάλιστα που τη δεκαετία του ’80 χάθηκε μια ιστορική ευκαιρία να δημιουργηθεί μεταξύ της Σουηδίας, της Γιουγκοσλαβίας και της Ελλάδας μια συμμαχία που θα κινούταν πέραν του ανατολικού και του δυτικού μπλοκ, το λεγόμενο «ευρωπαϊκό σχέδιο» πήρε νέα ώθηση με τη δημιουργία του ευρώ. Δημιουργήθηκε έτσι ένα νόμισμα χωρίς να έχει από πίσω του ένα κράτος, έστω ένα υπερεθνικό κράτος, η διαχείριση του οποίου εν τέλει πέρασε στο μονοπωλιακό κεφάλαιο.

Made in USA η ισοτιμία του ευρώ

Σε αυτή τη βάση δραστηριοποιήθηκε και το ΔΝΤ εντός της ευρωζώνης, κάτι που θα θεωρούταν αδιανόητο μέχρι πριν πολύ λίγα χρόνια;

-Ακριβώς. Δεν υφίσταται καμιά αντίθεση. Αυτός είναι ο συλλογικός καπιταλισμός. Αποτέλεσμα όλων αυτών είναι η καταστροφή. Βλέποντας το δολάριο και το ευρώ διακρίνεις μια εντελώς ασύμμετρη κατάσταση. Το μέγεθος του ευρωπαϊκού ΑΕΠ ή του πληθυσμού της ευρωζώνης, όπως ισχυρίζονται πολλοί, δεν δηλώνουν το παραμικρό για την ισχύ του ευρώ. Οι Αμερικάνοι αποφασίζουν για την συναλλαγματική ισοτιμία του ευρωπαϊκού κοινού νομίσματος, ορίζοντας την ισοτιμία του δολαρίου. Δηλαδή η Ουάσινγκτον μονομερώς επιλέγει ένα φθηνό δολάριο και βρίσκεται τότε η ευρωζώνη με ένα ισχυρό ευρώ και αντίστροφα.

– Ποια είναι η επόμενη μέρα της τρέχουσας κρίσης;

-Οι ισχυροί της ΕΕ θα μεταφέρουν όλο και μεγαλύτερο μέρους του κόστους στους αδυνάτους. Καθόλου τυχαίο δεν ήταν όλα αυτά τα χρόνια το ενδιαφέρον της Γερμανίας να εντάξει στην ΕΕ μικρά και αδύνατα κράτη, επιβάλλοντας το ένα κύμα διεύρυνσης μετά το άλλο. Είναι μια διαδικασία που στο νέο μου βιβλίο την περιγράφω ως «Λατινοαμερικανοποίηση» της Ευρώπης. Στην Ελλάδα ωστόσο τα προγράμματα λιτότητας που επιβάλλονται σε όλη την ΕΕ θα αποδειχθούν πολύ πιο καταστροφικά κοινωνικά απ’ ότι θα είναι στην Γερμανία, για παράδειγμα, χωρίς να υποτιμάω τις δραματικές συνέπειες που θα έχουν κι εκεί. Υπογραμμίζω όμως τις εφιαλτικές συνέπειες που θα δεχθούν χώρες όπως η Ελλάδα. Μια ματιά στη Λετονία αρκεί. Οι ναζιστικές ορδές κατά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο δεν προκάλεσαν τόσο πόνο…

Εφ’ όρου ζωής λιτότητα επιβάλει η Γερμανία (Επίκαιρα, 7-13 Οκτώβρη 2010)

Η Τετάρτη 29 Σεπτεμβρίου ήταν μια μέρα ιδιαίτερα συμβολική μέρα γιατί τέσσερις διαφορετικές, ή σχεδόν διαφορετικές, εξελίξεις που διαδραματίστηκαν ταυτόχρονα στην Ευρωπαϊκή Ένωση βοήθησαν με μια σχεδόν κίνηση να συντεθεί το παζλ της οικονομικής και πολιτικής κρίσης που ταλανίζει την γηραιά ήπειρο.

Η πρώτη σκηνή εξελίχθηκε στην έδρα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Το θέμα που εξετάσθηκε στη συνεδρίασή της αφορούσε την αυστηροποίηση των ποινών για όποιες χώρες παραβιάζουν τους όρους του Συμφώνου Σταθερότητας, δηλαδή, το δημοσιονομικό έλλειμμα να μην υπερβαίνει το 3% του ΑΕΠ και το δημόσιο χρέος να είναι μικρότερο του 60% του ΑΕΠ. Η γερμανική πατρότητα της αναθεώρησης του Συμφώνου Σταθερότητας έγινε σαφής, για πολλοστή φορά, επ’ αφορμή επιστολή που έστειλε ο γερμανός υπουργός Οικονομικών, Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, στους ομολόγους του την Κυριακή 26 Σεπτέμβρη, όπου υπογράμμιζε την ανάγκη αλλαγής των ισχύοντων κανόνων και θέσπισης νέων αυστηρότερων. Με βάση τις συζητήσεις που έγιναν τόσο στο συμβούλιο υπουργών Οικονομικών την Δευτέρα όσο και στην Επιτροπή δύο μέρες αργότερα, η τελική πρόταση περιλαμβάνει την επιβολή προστίμου που αντιστοιχεί στο 0,2% του ΑΕΠ σε όποια χώρα αρνείται να συμμορφωθεί με τις συστάσεις της για μείωση του ελλείμματος και τους χρέους. Περιλαμβάνει επίσης και την στέρηση του δικαιώματος ψήφου από τα συμβούλια υπουργών για αυτές τις χώρες, σε μια προσπάθεια μετατροπής τους σε χώρες – παρίες, που θα συγκροτούν μια δεύτερη ταχύτητα στο εσωτερικό της ευρωζώνης. Η διαδικασία δε επιβολής τους προβλέπει την αυτόματη εφαρμογή των παραπάνω εξοντωτικών όρων και την άρση τους μόνο εκ των υστέρων με τη βοήθεια ειδικών πλειοψηφιών! Μαζί με τα παραπάνω, η Επιτροπή εισηγήθηκε τον τακτικό έλεγχο της ανταγωνιστικότητας κάθε χώρας μέλους της ευρωζώνης (όπως αυτή συντίθεται από την πορεία του εργατικού κόστους, του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, των τιμών στην ακίνητη περιουσία, κ.α.) και την τιμωρία όποιας χώρας δεν συμμορφώνεται με τις οδηγίες. Το πρόστιμο μάλιστα θα ανέρχεται στο 0,1% του ΑΕΠ.

Πρόκειται για αποφάσεις οι οποίες αλλάζουν άρδην τις αρχές λειτουργίας και συγκρότησης της ΕΕ και της ευρωζώνης, που μετατρέπονται σε θεματοφύλακα της πιο άγριας λιτότητας και μηχανισμό εξαθλίωσης χιλιάδων εργατών, υπαλλήλων και συνταξιούχων από την μια άκρη της γηραιάς ηπείρου ως την άλλη. Κατ’ αρχήν οι Γερμανοί με τον αυτόματο μηχανισμό των ποινών καταργούν ακόμη οποιαδήποτε διαδικασία ακρόασης και εξέτασης κάθε μεμονωμένης περίπτωσης. Ας αναλογιστούμε τι μεγέθους οπισθοδρόμηση θα σηματοδοτούσε ένα τέτοιο μέτρο αν εφαρμοζόταν στην απόδοση δικαιοσύνης! Επί του περιεχομένου τους, τα μέτρα αυτά θα επιβάλλουν λιτότητα στο διηνεκές προσφέροντας ταυτόχρονα στις κυβερνήσεις το τέλειο άλλοθι. Αρκεί να φανταστούμε τα κροκοδείλια δάκρυα των κυβερνήσεων κάθε φορά που θα δικαιολογούν το πάγωμα ή την μείωση των μισθών στον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, επικαλούμενες τυχόν πρόστιμα από την ΕΕ, που θα έχει μετατραπεί σε ένα απέραντο δημοσιονομικό Νταχάου. Οι ευθύνες τους βέβαια κάθε άλλο παρά αμελητέες θα είναι, και ξεκινούν από σήμερα, καθώς από πουθενά δεν εξουσιοδοτούνται να εγκρίνουν τόσο ριζικές αλλαγές στον καταστατικό χάρτη της ευρωζώνης, που αναιρούν μάλιστα ευθέως τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών. Γιατί, πλέον είμαστε μάρτυρες του ολοκληρωτικού εξοστρακισμού της λαϊκής βούλησης από τις σοβαρότερες σφαίρες της πολιτικής. Αν για το μέγεθος του ελλείμματος και του χρέους, δηλαδή για το ύψος των δημοσίων δαπανών και κατ’ επέκταση των χρηματοδοτήσεων στην παιδεία και την υγεία, για παράδειγμα, αποφασίζει το Βερολίνο – κάτι που δεν συνέβαινε ούτε επί ναζιστικής Γερμανίας – τότε ποιο θα είναι το διακύβευμα της πολιτικής αντιπαράθεσης στην Ελλάδα και όλες τις άλλες χώρες;

Το ερώτημα όμως ισχύει πολύ περισσότερο για την Ελλάδα καθώς εδώ και όχι στην Αυστρία εκφράζονται τα σοβαρότερα όχι μόνο δημοσιονομικά αλλά και διαρθρωτικά προβλήματα. Και το αστείο είναι ότι η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, όπως μας δήλωσε ο πρωθυπουργός Γ. Παπανδρέου στο πλαίσιο συζήτησής του με δημοσιογράφους στο Μέγαρο Μαξίμου με αφορμή την συμπλήρωση ενός χρόνου στην εξουσία, συμφωνεί με αυτή την αλλαγή. Έτσι όμως οι εργαζόμενοι στην Ελλάδα θα οδηγηθούν στην εξαθλίωση. Ταυτόχρονα, η Γερμανία αποενοχοποιείται για τις τεράστιες, σχεδόν αποκλειστικές ευθύνες που φέρει για την αποσάθρωση του ούτως ή άλλως ισχνού παραγωγικού ιστού της Ελλάδας, που οδήγησε στις τρέχουσες δημοσιονομικές και διαρθρωτικές αδυναμίες.

Από την άλλη πετάει στα σύννεφα όποιος υποστηρίζει ότι είναι πράγματι δυνατόν τόσο σοβαρά προβλήματα όπως είναι η ανταγωνιστικότητα ή οι δημοσιονομικές ανισορροπίες να λυθούν με …πρόστιμα! Πιστεύει αλήθεια ο υπουργός Οικονομικών, Γ. Παπακωνσταντίνου, που παρέστη στη συνεδρίαση των υπουργών και συμφώνησε σε αυτή την πρόταση ότι τα ελλείμματα της Ελλάδας μέχρι σήμερα οφείλονται στο ότι το Βερολίνο δεν μας τράβαγε αρκετά το αυτί; Η Γερμανία από τη μεριά της πολύ καλά πράττει και πιέζει να μετατραπεί η ευρωζώνη σε στρατόπεδο δημοσιονομικής πειθαρχίας καθώς μόνο έτσι μπορεί να θωρακίσει τον ηγεμονικό της ρόλο και να διαιωνίσει τα εμπορικά πλεονάσματά της. Η Ελλάδα όμως τι έχει να κερδίσει από το νέο αυστηρότερο πλαίσιο πέρα από το να δει να τις χρηματοδοτήσεις της από την ΕΕ να μειώνονται κάθετα;

Το ίδιο ισχύει και για μια σειρά άλλες χώρες που συμφώνησαν με τις γερμανικές προτάσεις, όπως η Ιρλανδία, που αποτελεί το δεύτερο κομμάτι του παζλ. Η Ιρλανδία αποτελεί κραυγαλέο παράδειγμα των αντιθέσεων που έχουν συσσωρευτεί στην ΕΕ όσο διαρκεί η κρίση. Προς επίρρωση το γεγονός ότι την μέρα που στις Βρυξέλλες ο ιρλανδός επίτροπος συγκατάνευε στην αυστηροποίηση του πλαισίου δημοσιονομικής πειθαρχίας, την ίδια εκείνη μέρα η κυβέρνηση του ανακοίνωνε την απόφασή της να καταβάλει κάθε αναγκαίο τίμημα για να σωθούν οι κλυδωνιζόμενες τράπεζές της, που επί χρόνια κολυμπούσαν στην κερδοσκοπία. Και όταν μιλάμε για τίμημα, δεν μιλάμε για φραγκοδίφραγκα. Εννοούμε ένα ποσό που με βάση τις νέες ανακοινώσεις θα φθάσει το ένα τρίτο του ΑΕΠ! Ως αποτέλεσμα το έλλειμμα φέτος θα ξεπεράσει το 32% του ΑΕΠ! Και τι θα κάνει η κυβέρνηση για να ακολουθήσει τις γερμανικές οδηγίες; Θα επιβάλλει νέα μέτρα λιτότητας! Η Ιρλανδία μπορεί να αποτελεί την πιο ακραία περίπτωση που φαίνεται πεντακάθαρα ότι η λιτότητα επιβάλλεται για χάρη των τραπεζών, δεν είναι όμως και το μοναδικό. Και στην Ελλάδα ακόμη, των χρόνιων διαρθρωτικών προβλημάτων, η δημοσιονομική κατάσταση θα ήταν πολύ καλύτερη αν οι τράπεζες δεν είχαν εξαιρεθεί από τον κανόνα της κατάργησης παροχών και επιδοτήσεων, εξασφαλίζοντας από τη σημερινή και την προηγούμενη κυβέρνηση 78 δις. ευρώ!

Στην πραγματικότητα το μοναδικό αποτέλεσμα που θα έχει η πολιτική λιτότητας που επιβάλλεται στην Ευρώπη δεν θα είναι η ισχυροποίηση της κάθε μίας από αυτές τις χώρες, όπως διατείνεται το Βερολίνο και οι κυβερνήσεις, αλλά η βύθισή τους σε ένα τέλμα λιτότητας και η ακόμη μεγαλύτερη αμφισβήτησή τους από τις αγορές. Αρκεί μια ματιά στην Ισπανία που, ειρήσθω εν παρόδω, διέθετε το απαραίτητο πολιτικό σθένος να συνταχθεί με την Γαλλία και την Ιταλία στο άτυπο και χαμηλών φιλοδοξιών μέτωπο που συγκρότησαν ενάντια στις γερμανικές προτάσεις. Η Ισπανία λοιπόν, αποτελώντας το τρίτο κομμάτι του παζλ, την προηγούμενη Πέμπτη είδε την πιστοληπτική της ικανότητα να υποβαθμίζεται από τον οίκο Moody’s κατά μία μονάδα. Μέχρι εδώ τίποτε το ασυνήθιστο για την περίοδο που ζούμε. Δε συμβαίνει το ίδιο όμως με την αιτιολόγηση. Αναφέρει συγκεκριμένα στο δελτίο του ο αμερικανικός οίκος αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας, εξηγώντας την απόφασή του: «Τα επόμενα χρόνια η ισπανική οικονομία είναι πιθανό να αναπτύσσεται περίπου κατά 1% ετησίως». Με την υποβάθμιση της θέσης της δηλαδή η Ισπανία πλήρωσε τους προβλεπόμενους αναιμικούς ρυθμούς μεγέθυνσης και κατ’ επέκταση την πολιτική λιτότητας που εφαρμόζει η κυβέρνηση του Θαπατέρο. Γιατί, η απώτερη αιτία της στασιμότητας είναι οι άγριες περικοπές δαπανών και μισθών, η πολιτική δηλαδή που ζητά η Γερμανία να εφαρμόζεται με ακόμη μεγαλύτερη συνέπεια και αυστηρότητα σε όλη την ευρωζώνη και ήδη αποτελεί τον κανόνα, σε τέτοιο βαθμό ώστε να απειλείται άμεσα η κυβερνητική σταθερότητα σε μια σειρά χώρες.

Το παράδειγμα της Πορτογαλίας είναι το πιο χαρακτηριστικό, καθώς η κυβέρνηση μειοψηφίας του σοσιαλδημοκράτη Ζοζέ Σόκρατες αδυνατεί να συγκροτήσει την απαραίτητη κοινοβουλευτική πλειοψηφία που θα της επιτρέψει την έγκριση ενός νέου πακέτου λιτότητας ύψους 5,1 δις. ευρώ, στο επίκεντρο του οποίου είναι μια νέα αύξηση του ΦΠΑ, η δεύτερη εντός του 2010. Ούτε αυτό το παράδειγμα είναι το μοναδικό, καθώς όλες μα όλες οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις από την Γερμανία και την Γαλλία, μέχρι την Αγγλία και την Ισπανία τρίζουν υπό το βάρος της λαϊκής αγανάκτησης που κορυφώνεται καθώς γίνεται εμφανές ότι το ειδικό καθεστώς λιτότητας και περικοπών που επιβλήθηκε παγιοποιείται απειλώντας το επίπεδο ζωής και κάθε κοινωνική κατάκτηση. Οι μαζικές διαδηλώσεις που πραγματοποιήθηκαν την προηγούμενη Τετάρτη 29 Σεπτέμβρη σε όλες τις πόλεις της Ισπανίας, σε πολλές πόλεις της Ευρώπης και στις Βρυξέλλες, αποτελώντας το τέταρτο και πιο φωτεινό κομμάτι του παζλ, αποτελούν απάντηση στην κοινωνική λαίλαπα. Που δυστυχώς όμως μέχρι στιγμής, υπολείπεται σημαντικά των περιστάσεων.