Νίκη της Χαμάς στη Γάζα (Διπλωματία, 1/2009)

ΧΩΡΙΣ ΟΦΕΛΗ ΥΠΟΧΩΡΗΣΕ ΤΟ ΙΣΡΑΗΛ

ΔΙΕΘΝΗΣ ΚΑΤΑΚΡΑΥΓΗ ΓΙΑ ΤΑ ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ ΠΟΛΕΜΟΥ

Τεράστιο είναι το κόστος σε ανθρώπινες ζωές που πλήρωσαν, για μια ακόμη φορά, οι Παλαιστίνιοι από τον πόλεμο των 22 ημερών στη Γάζα ενώ εξαιρετικά αμφίβολα από την άλλη είναι τα υποτιθέμενα κέρδη των Ισραηλινών. Είναι πραγματικά άξιο απορίας κατά πόσο στην πολεμική ιστορία έχει καταγραφεί άλλη φορά ένα τόσο ανισοβαρές αποτέλεσμα μετά από μια μάχη, όπως αυτό που σημειώθηκε μετά τον πόλεμο των τριών εβδομάδων στη Γάζα. Από τη μια μεριά οι Παλαιστίνιοι έχασαν περισσότερους από 1.300 ανθρώπους εκ των οποίων οι 894 ήταν άμαχοι κι απ’ αυτούς οι 400 παιδιά. Επίσης 4.100 σπίτια καταστράφηκαν ολοσχερώς και 17.000 έπαθαν σημαντικές ζημιές ενώ δεκάδες κτίρια που στέγαζαν υπουργεία και διοικητικές υπηρεσίες ισοπεδώθηκαν. Από την άλλη πλευρά οι Ισραηλινοί έχασαν 13 ανθρώπους κι αυτό όχι τυχαία καθώς το τρίτο μέρος της επιχείρησης που προέβλεπε την είσοδο πεζών τμημάτων στις πυκνοκατοικημένες πόλεις της Γάζας ουδέποτε πραγματοποιήθηκε για να μην υπάρξουν σημαντικές απώλειες. Αυτοί οι 13 Ισραηλινοί ήταν οι μοναδικές απώλειες του εβραϊκού κράτους αν μείνουμε στα μετρήσιμα. Διαφορετικά, η εισβολή στη Γάζα συνιστά ένα πρωτοφανές για την ιστορία του Ισραήλ ηθικό πλήγμα. Η εισβολή στη Γάζα ήταν για την ακρίβεια η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι με τα εγκλήματα πολέμου που έχει διαπράξει το εβραϊκό κράτος από το 1948, όταν η εγκατάσταση των Ισραηλιτών στην Παλαιστίνη σήμανε την δική τους καταστροφή (Νάκμπα, στα παλαιστινιακά) και τη μετατροπή τους σε πρόσφυγες. Ο βομβαρδισμός σχολείων που οδήγησε στο θάνατο περισσότερα από 40 παιδιά και της αποθήκης τροφίμων του ΟΗΕ, η δολοφονία οδηγών φορτηγών του ΟΗΕ που μετέφεραν ανθρωπιστική βοήθεια, η συνεχής χρήση βομβών λευκού φωσφόρου και άλλα πολλά ώθησαν ανεξάρτητους οργανισμούς και δικαστικούς λειτουργούς να αρχίσουν τη συγκέντρωση στοιχείων για να δικαστούν οι ηθικοί και φυσικοί υπαίτιοι της σφαγής στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο ως εγκληματίες πολέμου. Το Ισραήλ από την άλλη, ξέροντας πόσο πιθανό είναι πλέον να δει ανώτερα στρατιωτικά και πολιτικά του στελέχη να σύρονται στις ατιμωτικές διαδικασίες του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου απαγόρευσε, όπως ανέφερε ανταπόκριση του Associated Press από την Ιερουσαλήμ στις 25 Ιανουαρίου, την δημοσίευση φωτογραφιών και ονομάτων αξιωματικών που ηγήθηκαν της επίθεσης στη Γάζα! Γι αυτό εξαφανίστηκαν τα κοντινά πλάνα. Η πρόνοια που επιδεικνύουν δικαιολογείται κι από το γεγονός ότι κι άλλες φορές στο παρελθόν ισραηλινοί αξιωματούχοι κινδύνευσαν να συλληφθούν και να παραπεμφθούν για εγκλήματα πολέμου. Το 2001 ήταν ο τότε πρωθυπουργός, Αριέλ Σαρόν, που κατηγορήθηκε από το Βέλγιο για τη σφαγή στα παλαιστινιακά στρατόπεδα Σάμπρα και Σατίλα του Λιβάνου το 1982. Το 2005 ήταν ένας άλλος στρατηγός ε.α. που απέφυγε τη σύλληψη από τη βρετανική αστυνομία επιλέγοντας να μην βγει από το Χίθροου και να φύγει για το Τελ Αβίβ με την επόμενη πτήση. Ενώ τώρα το ένταλμα που εκδόθηκε από την ισπανική δικαιοσύνη στις 29 Ιανουαρίου εναντίον επτά αξιωματικών του ισραηλινού στρατού με αφορμή αεροπορικό βομβαρδισμό που διέταξαν στις 22 Ιουλίου 2002 για να σκοτώσουν στέλεχος της Χαμάς στέλνοντας στο θάνατο μαζί του και 14 ακόμη Παλαιστίνιους θεωρείται ότι ανοίγει την αυλαία για ένα μπαράζ ενταλμάτων σύλληψης εναντίον Ισραηλινών. Το Ισραήλ λοιπόν είδε το ηθικό του ανάστημα να ισοπεδώνεται. Τι κέρδισε σε αντάλλαγμα πέρα από την νοσηρή και πρόσκαιρη ικανοποίηση της δολοφονίας εκατοντάδων Παλαιστινίων; Η Χαμάς κι οι άλλες ένοπλες παλαιστινιακές οργανώσεις δεν έπαψαν ακόμη και την τελευταία μέρα πριν την ανακωχή να εκτοξεύουν ρουκέτες, που είναι το μοναδικό μέσο αντίστασης στην κατοχή που διαθέτουν. Η ικανότητα λοιπόν των αντιστασιακών οργανώσεων να πλήττουν το ισραηλινό έδαφος, που παρουσιάστηκε ως στόχος της επίθεσης, δεν μειώθηκε καθόλου. Ούτε η Χαμάς δέχθηκε σημαντικά πλήγματα, οπότε θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι επιτεύχθηκε ο στόχος του Ισραήλ να εξαλείψει τη Χαμάς, καθώς δεν έχασε τόσα πολλά κορυφαία στελέχη, ούτε από την άλλη εξαρτιόταν τόσο καθοριστικά από τα κτίρια και τα γραφεία όπου στεγάζονταν οι κυβερνητικές υπηρεσίες για να συνεχίσει να έχει τον έλεγχο της Λωρίδας. Κέρδισε ωστόσο το Ισραήλ μια συμφωνία με την αμερικανίδα υπουργό Εξωτερικών Κοντολίζα Ράις, την οποία υπέγραψε λίγες ώρες πριν εγκαταλείψει τον Λευκό Οίκο ο Μπους, για την καταστροφή των τούνελ που βρίσκονται κάτω από τα σύνορα με την Αίγυπτο με το αιτιολογικό ότι από κει η Χαμάς επιδίδεται σε λαθρεμπόριο όπλων, η οποία ωστόσο μένει να υλοποιηθεί… Και περισσότερο να βρεθεί αυτός που θα την υλοποιήσει, που θα αναλάβει δηλαδή το πολιτικό κατ’ αρχήν κόστος να σφραγίσει και την τελευταία χαραμάδα αέρα από την οποία αναπνέει ο αποκλεισμένος παλαιστινιακός λαός μετά το απάνθρωπο εμπάργκο που του επιβλήθηκε πριν τρία χρόνια. Στον απολογισμό του πολέμου να περιληφθεί και το τεράστιο κύρος που απέκτησε η ισλαμική μαχητική οργάνωση Χαμάς στο βαθμό που σήκωσε ολόκληρο σχεδόν το βάρος της σύγκρουσης με το Ισραήλ, χωρίς να χαρακτηριστεί υπαίτια του πολέμου ούτε από τους Παλαιστίνιους ούτε από τους λαούς και τους ηγέτες των αραβικών χωρών. Μοναδική εξαίρεση ο πρόεδρος της Παλαιστινιακής Αρχής, Μαχμούντ Αμπάς, που της απέδωσε την ευθύνη για την επίθεση των Ισραηλινών κι ο οποίος συγκαταλέγεται στους μεγάλους χαμένους της επίθεσης στη Γάζα, καθώς η εξουσία του αμφισβητείται ακόμη και στη Δυτική Όχθη, που θεωρούταν προπύργιό του. Συντριπτικά ωστόσο ήταν και τα διπλωματικά πλήγματα που δέχτηκε το Ισραήλ με αφορμή τις κτηνωδίες που διέπραξε στη Γάζα από δύο κυρίως κατευθύνσεις, την Άγκυρα και το Ριάντ. Η Τουρκία ήταν κατά τις τελευταίες δεκαετίες ένα από τα πιο φιλικά προς το Ισραήλ κράτη της ευρύτερης περιοχής. Οι δεσμοί τους διατηρήθηκαν στενοί ακόμη και μετά την άνοδο του ισλαμικού κόμματος του Ταγίπ Ερντογάν στη εξουσία, όταν δηλαδή έπαψε να τους ενώνει το γεγονός πως αποτελούσαν τις μοναδικές κοσμικές νησίδες σε μια εχθρική μουσουλμανική λαοθάλασσα. Μάρτυρας οι μυστικές διαμεσολαβητικές προσπάθειες που ανέλαβε η Τουρκία μεταξύ Συρίας και Ισραήλ και παλιότερες προσπάθειες της μεταξύ Ισραήλ και Πακιστάν, όπως περιέγραφε ο ίδιος ο τούρκος πρωθυπουργός στο αμερικανικό περιοδικό Newsweek της 9ης Φεβρουαρίου, μετά την οργισμένη του φραστική επίθεση προς το ισραηλινό πρόεδρο, Σιμόν Πέρες, στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός. Η αλληλεγγύη του τούρκου πρωθυπουργού προς το λαό της Γάζας, σε συνδυασμό με τη σταθερή του θέση ότι η Δύση πρέπει να αναγνωρίσει τη Χαμάς και να συνομιλήσει επισήμως μαζί της για την λύση του Παλαιστινιακού, προκάλεσε κύματα ενθουσιασμού μεταξύ των Παλαιστινίων και αισθήματα ευγνωμοσύνης από τη μεριά όλων των Αράβων προς την Άγκυρα. Γεγονός που, ειρήσθω εν παρόδω, μπορούμε να εικάσουμε ότι θα διευκολύνει σε πρωτοφανή για τα μέχρι σήμερα δεδομένα βαθμό την υιοθέτηση των τουρκικών θέσεων από τα αραβικά κράτη για τα επίμαχα και ανοικτά ελληνοτουρκικά θέματα, περιλαμβανομένου του Κυπριακού. Πολύ περισσότερο αν ταυτόχρονα η στάση της Ελλάδας κριθεί με βάση τις αθρόες διευκολύνσεις που προσφέρει η Αθήνα στην ισραηλινή αεροπορία για να διενεργεί αεροναυτικές ασκήσεις ή στην ισραηλινή κυβέρνηση για να μεταφέρει οπλισμό μέσω του λιμανιού του Αστακού. Μετά λοιπόν το άδοξο τέλος των ισραηλινο-συριακών διαπραγματεύσεων με αφορμή την επίθεση στη Γάζα, η Άγκυρα βλέπει να καταρρέουν σχεδόν οριστικά οι σχέσεις εμπιστοσύνης που είχε οικοδομήσει με το Τελ Αβίβ και αρκετές φορές στο πρόσφατο παρελθόν είχαν διέλθει κρίση, όπως για παράδειγμα το 2004 όταν ο Ερντογάν αποκάλεσε το Ισραήλ κράτος τρομοκράτη με αφορμή τη δολοφονία του τετραπληγικού σεΐχη Αχμέντ Γιασίν, ιδρυτή της Χαμάς, με αφορμή επίσης την επίσκεψη του ηγέτη της Χαμάς, Χαλίντ Μεσάαλ, στην Τουρκία, κ.α. Το Ισραήλ επίσης βλέπει να τρίζουν ακόμη κι αυτές οι λίγες συμμαχίες που έχει οικοδομήσει στον αραβικό κόσμο. Το καμπανάκι του κινδύνου σήμανε απειλητικά από ένα κυριολεκτικά βαρυσήμαντο άρθρο του Σαουδάραβα Τουρκί αλ Φαϊσάλ που δημοσιεύτηκε στους Φαϊνάνσιαλ Τάιμς στις 23 Ιανουαρίου. Δεν πρόκειται για ένα τυχαίο πρόσωπο. Διευθυντής κατά το παρελθόν των μυστικών υπηρεσιών της πατρίδας του, και πρεσβευτής στην Αγγλία και τις ΗΠΑ «εκφράζεται πάντα με προσοχή και συγκράτηση», επεσήμαινε τρεις μέρες αργότερα σε εντιτόριάλ της η βρετανική εφημερίδα και τόνιζε επίσης ότι «αυτός και ο αδερφός του υπουργός Εξωτερικών πρίγκιπας Σαούντ αλ Φαϊζάλ εκφράζουν την φιλοαμερικανική τάση του βασιλείου στον κόσμο για περισσότερες από τρεις δεκαετίες». Όλα αυτά επισημαίνονταν για να δοθεί η δέουσα προσοχή στο άρθρό του. Τι έλεγε; Πρώτον, οι Αμερικάνοι έχουν τεράστια ευθύνη! Δεύτερον, Αμερικάνοι και Ισραηλινοί να μην τους θεωρούν δεδομένους και τρίτον η πρότασή τους προς το Ισραήλ (επιστροφή στα εδάφη του ’67 έναντι αυτόματης αναγνώρισης τους από όλο τον αραβικό κόσμο) δεν θα είναι για πολύ καιρό ακόμη στο τραπέζι! Αξίζει να μεταφέρουμε ορισμένα αποσπάσματα. «Ο βασιλιάς Αμπντάλα μίλησε για ολόκληρο τον αραβικό και μουσουλμανικό κόσμο όταν είπε στην αραβική σύνοδο του Κουβέιτ πως αν και η αραβική πρόταση ειρήνης παραμένει στο τραπέζι δεν θα είναι εκεί για πολύ. Ο περισσότερος κόσμος μοιράζεται αυτά τα συναισθήματα και οποιαδήποτε αραβική κυβέρνηση διαπραγματευόταν με τους Ισραηλινούς σήμερα δικαίως θα καταδικαζόταν από τους πολίτες της. Δύο από τις τέσσερις αραβικές χώρες που έχουν επίσημες σχέσεις με το Ισραήλ – το Κατάρ και η Μαυριτανία – ανέστειλαν όλες τις σχέσεις και η Ιορδανία έχει ανακαλέσει τον πρεσβευτή της. Η Αμερική δεν είναι αθώα απέναντι σε αυτή τη συμφορά. Όχι μόνο η κυβέρνηση του Μπους έχει αφήσει μια νοσηρή κληρονομιά στην περιοχή – από το θάνατο εκατοντάδων χιλιάδων Ιρακινών μέχρι την ταπείνωση και τα βασανιστήρια στο Αμπού Γκραΐμπ – αλλά έχει επίσης συμβάλλει με την υπεροπτική της στάση για το μακελειό στη Γάζα στη σφαγή των αθώων. Αν οι ΗΠΑ θέλουν να συνεχίσουν να διαδραματίζουν έναν ηγετικό ρόλο στη Μέση Ανατολή και να διατηρήσουν τις στρατηγικές τους συμμαχίες άθικτες – ειδικά την “ειδική τους σχέση” με τη Σαουδική Αραβία θα πρέπει να αναθεωρήσουν αποφασιστικά τις πολιτικές τους ως προς το Ισραήλ και την Παλαιστίνη»!!! Το παραπάνω απόσπασμα αποκαλύπτει ότι ο πόλεμος στη Γάζα σηματοδοτεί και μια αλλαγή στροφής των αραβικών καθεστώτων, υπό το βάρος φυσικά δύο εξελίξεων: Της πίεσης που δέχονται από το εσωτερικό τους και της συνειδητοποίησης ακόμη κι από τις ελίτ ότι η επιθετικότητα του Ισραήλ δεν γνωρίζει όρια, ούτε χαλιναγωγείται. Θα το πάρουν υπ’ όψη τους Αμερικάνοι και Ευρωπαίοι; Μέχρι στιγμής οι πρωτοβουλίες του Μπαράκ Ομπάμα να δώσει την πρώτη του συνέντευξη στο αραβικό δίκτυο Αλ Αραμπίγια, να είναι ο Μαχμούντ Αμπάς ο πρώτος ηγέτης με τον οποίο θα συνομιλήσει και να διορίσει ειδικό απεσταλμένο του στην Μέση Ανατολή τον Τζορτζ Μίτσελ (που κατά την Ιντερνάσιοναλ Χέραλντ Τρίμπιουν της 31ης Ιανουαρίου «ήταν ο πρώτος ξένος αξιωματούχος το 2000 που έθεσε σε εξίσωση την ισραηλινή ασφάλεια και την οικοδόμηση εποικισμών καλώντας το Ισραήλ να παγώσει την ανέγερση όλων των εποικισμών ως αντάλλαγμα στις παλαιστινιακές προσπάθειες τερματισμού της βίας») μπορεί να μην αντισταθμίζουν την σιωπή του κατά τις μέρες που βομβαρδιζόταν η Γάζα σηματοδοτούν ωστόσο μια στροφή ως προς την πολιτική του Μπους. Κατά πόσο αυτή η στροφή θα είναι η αναγκαία για την ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή, θα καταλήξει δηλαδή στη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους, θα φανεί σύντομα. Σίγουρα πάντως θα εξαρτηθεί από δύο παράγοντες: Από το αν επιτέλους θα υπερβούν την αγκύλωση με τη Χαμάς και δεχτούν να συνομιλήσουν μαζί της, και επίσης από το κατά πόσο θα ασκήσουν μια πολιτική πυγμής απέναντι στο Ισραήλ επιβάλλοντάς του, ακόμη και με την απειλή κυρώσεων, να σεβαστεί το διεθνές δίκαιο κι ορισμένες κρίσιμες αποφάσεις του ΟΗΕ όπως τις υπ. αρ. 242 και 338. Οι Ευρωπαίοι από την άλλη εμφανίζονται βασιλικότεροι του βασιλέως εξαντλώντας όλη την αυστηρότητά τους στην καταστροφή των τούνελ που συνδέουν τη Γάζα με την Αίγυπτο και στην τιμωρία της Χαμάς για τις ρουκέτες που εκτοξεύει. Σε ότι αφορά δε την άμεση αιτία για αυτά τα δύο γεγονότα, δηλαδή το εμπάργκο που ισοδυναμεί με συλλογική τιμωρία, ή την απώτερη αιτία που είναι η ισραηλινή κατοχή, τηρούν σιγή ιχθύος κινδυνεύοντας να πάθουν το εξής ανεπανάληπτο: σε μια απότομη στροφή της αμερικανικής πολιτικής να εμφανιστούν απέναντι στους Παλαιστίνιους πιο εχθρικοί ακόμη κι από τους Αμερικάνους…

Τρόμος και γενναιότητα στον Μπιντ Τζμπέιλ (περ. Επίκαιρα, 23-29 Οκτώβρη 2009)

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΝΟΤΙΟ ΛΙΒΑΝΟ 

Ελάχιστα μέρη στον κόσμο έχουν γίνει μάρτυρες τόσων πολλών και αιματηρών μαχών τις τελευταίες δεκαετίες όπως το Μπιντ Τζμπέιλ. Στο μικρό αυτό χωριό του νότιου Λιβάνου που απέχει μόλις 3 χιλιόμετρα από τα σύνορα με το Ισραήλ, κατά τη διάρκεια του πολέμου των 33 ημερών το καλοκαίρι του 2006, διεξήχθησαν ορισμένες από τις πιο σκληρές μάχες μεταξύ των ισραηλινών εισβολέων και των δυνάμεων της λιβανέζικης αντίστασης.

Οι ομοιότητες του Μπιντ Τζμπέιλ με το μικρό γαλάτικο χωριό γίνονται ορατές από την πρώτη στιγμή όταν στην πρώτη πλατεία υποδέχεται τον επισκέπτη ένα δάσος από σημαίες της αντιστασιακής σιιτικής οργάνωσης Χεζμπολάχ και πορτρέτα του γενικού γραμματέα της, Σεΐχη Χασάν Νασράλα. Το ότι δεν είναι ένα οποιοδήποτε χωριό φαίνεται επίσης από τα δεκάδες ομοιώματα πυραύλων που αντικρίζει κανείς, με έκπληξη ομολογουμένως την πρώτη φορά, αποτελώντας ένα αλάνθαστο σημάδι γεωγραφικού προσανατολισμού, μιας και όλα δείχνουν προς το νότο… το Ισραήλ. Τους δρόμους του Μπιντ Τζμπέιλ κι όλου του νοτίου Λιβάνου διασχίζουν καθημερινά δεκάδες άρματα της ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ, της Unifil, που εγκαταστάθηκαν μετά την εκεχειρία που επιβλήθηκε με το ψήφισμα 1701 (11/8/2006) του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. Στους δρόμους και τα πέριξ του ελάχιστοι εκπρόσωποι του Τύπου έχουν τη δυνατότητα να κυκλοφορήσουν και πολύ περισσότερο με φωτογραφική μηχανή, πολύ πιθανά λόγω των πικρών μαθημάτων που αποκόμισαν οι παλαιστινιακές οργανώσεις τη δεκαετία του ’70, όταν στα στρατόπεδά τους μπαινόβγαιναν καθημερινά όσοι δημοσιογράφοι ήθελαν με αποτέλεσμα τίποτε να μη μένει κρυφό…

«Το Μπιντ Τζμπέιλ δεν αποτέλεσε τυχαία θέατρο των πιο επίμονων μαχών κατά τη διάρκεια της εισβολής», μας λέει ο συνομιλητής μας που πήρε μέρος στις μάχες για την υπεράσπιση του το 2006. Το ραντεβού μας ήταν στο καφέ εστιατόριο Αλ Ταχρίρ (Απελευθέρωση) έξω από το χωριό, στο δρόμο για τα σύνορα με το Ισραήλ ή, ορθότερα, με τα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη μια και τη λέξη Ισραήλ στο νότιο ειδικά Λίβανο την ακούς με την ίδια συχνότητα που ακούς στην Κυπριακή Δημοκρατία ή του αντιπάλους του Σχεδίου Ανάν τον όρο (sic) «Τουρκική Δημοκρατία της Βορείου Κύπρου». «Οι Ισραηλινοί έθρεφαν μίσος για το Μπιντ Τζμπέιλ επειδή το 2000, αμέσως μετά την ταπεινωτική αποχώρηση τους από το νότιο Λίβανο, ο γενικός γραμματέας της Χεζμπολάχ, Χασάν Νασράλα έδωσε στο κέντρο του χωριού μια ιστορική ομιλία. Απ’ αυτή την ομιλία πέρασαν στην ιστορία δύο φράσεις. Η πρώτη ήταν πως το κράτος του Ισραήλ είναι πιο αδύναμο ακόμη κι από ιστό αράχνης. Βαθιά προσβολή όπως καταλαβαίνετε για ένα κράτος που μέχρι τότε καμάρωνε πως είχε συντρίψει όλους σχεδόν τους αραβικούς στρατούς. Το δεύτερο απόφθεγμα που πέρασε στην ιστορία (και σήμερα αποδεικνύεται προφητικό) ήταν ότι “πέρασε ανεπιστρεπτί η εποχή της ήττας και των υποχωρήσεων”. Αντιλαμβάνεστε λοιπόν γιατί αποτελούσε υπόθεση τιμής για τον ισραηλινό στρατό να φθάσει στην καρδιά του χωριού και να καρφώσει την ισραηλινή σημαία στην κεντρική του πλατεία ή το πιο ψηλό κτίριο. Επί 33 ημέρες όσο δηλαδή διήρκεσε ο πόλεμος, διεξάγονταν αδυσώπητες μάχες σε κάθε γωνιά που μπορείτε να δείτε περιμετρικά του χωριού. Ούτε μια σπιθαμή δεν κατάφεραν να κρατήσουν για λίγη ώρα. Κι όποτε ηττούνταν κι αναγκάζονταν λόγω των πυκνών πυρών μας να υποχωρήσουν για να μην υποστούν μεγαλύτερες απώλειες στις μάχες σώμα με σώμα, έστελναν τα βομβαρδιστικά αεροπλάνα και σε λίγα λεπτά δεν έμενε πέτρα πάνω στην πέτρα! Έτσι χάσαμε τους περισσότερους μαχητές μας». Στις μάχες συμμετείχαν μόνο ένοπλοι της Χεζμπολάχ ή και άνθρωποι του χωριού, ρωτήσαμε τον συνομιλητή μας. «Ο διακαής πόθος των Ισραηλινών όταν σκότωναν κάποιον μαχητή μας ήταν να ανακαλύψουν κάποιο Σύρο ή Ιρανό. Ωστόσο, όλοι μα όλοι οι μάρτυρες κι οι μαχητές μας ήταν από τον Μπιντ Τζμπέιλ. Ούτε καν από τα διπλανά χωριά ή τη Βηρυτό», τόνισε ο συνομιλητής μας. «Τα μνημεία με τα πρόσωπα των μαρτύρων που συναντάτε δεν είναι τοποθετημένα σε τυχαία σημεία. Έχουν χτιστεί έξω από τα σπίτια τους για να δείχνουμε το χρέος που τους οφείλουμε και την τιμή που αξίζει στις οικογένειες αυτών των αγωνιστών». Πώς καταφέρατε και οδηγήσατε σε μια τόσο ταπεινωτική ήττα έναν από τους καλύτερα εξοπλισμένους στρατούς του κόσμου, ήταν η τελευταία ερώτηση που απευθύναμε στον συνομιλητή μας. «Το ηθικό των αγωνιστών μας ήταν ο σημαντικότερος παράγοντας. Οι Ισραηλινοί δεν πίστευαν σε τίποτε. Μαζεύτηκαν εδώ απ’ όλες τις γωνιές του κόσμου. Δεν μάχονταν για την πατρίδα τους».

«Κανείς δεν μπορεί να καταλάβει πού βρήκαμε το κουράγιο και διώξαμε τους Ισραηλινούς», παρεμβαίνει μια μεγάλη σε ηλικία γυναίκα στη συζήτησή μας, «επειδή κανείς δεν ξέρει τι βασανιστήρια και εξευτελισμούς υπομέναμε μόνοι μας εδώ από τους Ισραηλινούς μέχρι το 2000, χωρίς κανείς από τον υπόλοιπο κόσμο να ενδιαφέρεται. Δεχτήκαμε να θυσιαστούμε για 33 ημέρες για να μην ξαναπεράσουμε τα ίδια για 30 χρόνια ακόμη», ήταν τα λόγια της. Προς επίρρωση των όσων έλεγε, η βαριά σκιά των φυλακών Κιάμ που βρίσκονταν σε μια απόσταση λίγων χιλιομέτρων – κι ήταν πραγματικό κολαστήριο. Ο εβραϊκός στρατός δε τον Ιούλιο του 2006 φρόντισε να τις ανατινάξει για να σβήσουν τα ίχνη των εγκλημάτων του. «Και να ξέρετε πώς μέχρι τον Ιούλιο του 2006 τους φοβόμασταν τους Ισραηλινούς. Από τότε κανείς πια δεν τους φοβάται», είπε για να συνεχίσει το δρόμο της.

Η δήλωση της υπερήλικης είχε ξεχωριστή σημασία επειδή η απειλή που εκπροσωπεί το εβραϊκό κράτος στο νότιο Λίβανο είναι καθημερινή, δεν βρίσκεται στο χώρο των πιθανοτήτων. Παίρνει σάρκα και οστά με τις καθημερινές παραβιάσεις του εναέριου χώρου του Λιβάνου από ισραηλινά μαχητικά αεροπλάνα και τις εκφοβιστικές «βουτιές» τους. Επίσης με τις απαγωγές κτηνοτρόφων στους οποίους ασκούν ασφυκτικές πιέσεις κι απειλές για να γίνουν πράκτορες κι αν δε γίνουν να πλανάται η υποψία μήπως έγιναν! Κι έτσι ο ένας να κοιτάει τον άλλον καχύποπτα.

Ο επόμενος σταθμός μας ήταν το δημαρχείο του Μπιντ Τζμπέιλ, όπου σήμερα στεγάζει όλες σχεδόν τις δημόσιες υπηρεσίες της περιοχής, από το δικαστήριο μέχρι τις υπηρεσίες πρόνοιας, καθώς τα δικά τους κτήρια είναι ακόμη ερείπια. Στους εσωτερικούς τείχους του κτιρίου υπάρχουν πλάνα που δείχνουν βήμα – βήμα τη διαδικασία ανοικοδόμησης. «Από τα 800 σπίτια που καταστράφηκαν το 80% έχει ανοικοδομηθεί. Τα νέα σπίτια μάλιστα είναι καλύτερα από τα προηγούμενα», μας λέει ο δήμαρχος του Μπιντ Τζμπέιλ, Χατζ Αφίφ Μπατζί, υποστηρικτής της αντίστασης που μέχρι πρόσφατα σπούδαζε στον Καναδά. Οι περισσότεροι άλλωστε κάτοικοι του Μπιντ Τζμπέιλ έζησαν στο εξωτερικό τα χρόνια της κατοχής. «Το μεγαλύτερο πρόβλημά μας δεν είναι τα ερείπια που άφησαν πίσω τους οι εισβολείς, στους σωρούς των οποίων ψάχναμε επί δύο ολόκληρες εβδομάδες μετά το τέλος του πολέμου για να βρούμε αγνοούμενους. Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι τα 4 εκατ. βόμβες διασποράς που έριξαν, ενώ μάλιστα είχε ψηφιστεί στο ΟΗΕ η ανακωχή, με αποτέλεσμα ακόμη και σήμερα πολλά χωράφια να μένουν ακαλλιέργητα κι ολόκληρες περιοχές απροσπέλαστες. Οι Ισραηλινοί αφού δεν κατάφεραν να καταλάβουν το Μπιντ Τζμπέιλ το ισοπέδωσαν για να μας αναγκάσουν να φύγουμε και να μην επιστρέψουμε ποτέ»!

Στόχος που έμεινε στα χαρτιά, όπως φαίνεται από τον οικοδομικό οργασμό που ακολούθησε. Τα κεφάλαια για την ανοικοδόμηση προήλθαν από την Χεζμπολάχ και από πολλά αραβικά κράτη. Σε έναν άτυπο καταμερισμό η Χεζμπολάχ αποζημίωσε όσους έχασαν τις κατοικίες τους ή ανέλαβε την κατασκευή τους. Το Κατάρ ανέλαβε την ανοικοδόμηση της αγοράς που έχει ιστορία 450 χρόνων μεριμνώντας να μη χαθεί η ιδιαίτερη αρχιτεκτονική ταυτότητα των κτιρίων. Μάλιστα, μέχρι να κατασκευαστεί πλήρως και να μπορεί να λειτουργήσει έφτιαξε μια πρόχειρη αγορά προκάτ για να μπορεί να διεξάγεται το παζάρι αδιατάρακτα. Το Ιράν ανέλαβε την ανακατασκευή των υποδομών (δρόμοι και γέφυρες) κι επίσης ένα έργο που όταν ολοκληρωθεί θα αποτελεί για το Ισραήλ αιτία… νέου πολέμου. Συνεχίζοντας προς το νότο από το καφέ Η Απελευθέρωση, μετά από το κατεστραμμένο ισραηλινό τανκ Μερκάβα, που έχει τοποθετηθεί εν είδει τροπαίου με μια σημαία της Χεζμπολάχ καρφωμένη στον πυργίσκο του, μετά επίσης κι από το πανύψηλο άγαλμα μαχητή της Χεζμπολάχ που πατάει με το πόδι του ένα ισραηλινό κράνος, ο επισκέπτης φθάνει σε ένα υπερυψωμένο σημείο στα σύνορα του Λιβάνου, με εκπληκτική θέα πολλών δεκάδων χιλιόμετρων προς το Ισραήλ. Εκεί το Ιράν κατασκευάζει ένα πάρκο με κιόσκια, ψησταριές, παιδική χαρά και ισλαμικό τέμενος όπου θα μπορούν να συγκεντρώνονται οι οικογένειες κι οι παρέες για να τρώνε με θέα τα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη. Το καφέ ήδη αποκαλείται Ιερουσαλήμ, ενώ στο υψηλότερο σημείο του θα κατασκευάσουν ένα τείχος 40 μέτρων ύψους, το οποίο θα φωτίζεται και θα είναι ορατό από πολλά χωριά και πόλεις του Ισραήλ. Επάνω του θα υπάρχει η επιγραφή «Η Ιερουσαλήμ είναι δική μας»!

«12 από τα 38 θύματα των βομβαρδισμών ήταν γυναίκες», μας λέει ο μουχτάρ του Μπιντ Τζμπέιλ (ανεπίσημο αξίωμα που συναντάται στον αραβικό κόσμο και αναφέρεται στον διαμεσολαβητή μεταξύ των αρχών και του λαού) τον οποίο συναντήσαμε στο δημαρχείο. Ο ίδιος φέρει βαριά τραύματα σε όλο του σχεδόν το σώμα, με αποτέλεσμα ακόμη να μπαινοβγαίνει στο νοσοκομείο. «Οι Ισραηλινοί κατέστρεψαν ολοσχερώς τρία τζαμιά, το μοναδικό νοσοκομείο που είχαμε και τρία σχολεία. Το ένα μάλιστα από αυτά ήξεραν ότι είχε μετατραπεί σε καταφύγιο. Το χειρότερο τότε ήταν πως δεν μπορούσαμε να προσφέρουμε στους τραυματισμένους ούτε καν τις πρώτες βοήθειες γιατί οι Ισραηλινοί χτυπούσαν ότι κινούταν. Επομένως κανένα αυτοκίνητο δεν μπορούσε να βγει από το χωριό και να μεταφέρει στην κοντινή Τύρο για παράδειγμα τους τραυματίες».

Ο φόβος του πολέμου δεν έχει δημιουργήσει νέο κύμα φυγής και μετανάστευσης, ρωτήσαμε τέλος τον δήμαρχο του Μπιντ Τζμπέιλ. «Όταν ο πόλεμος μας χτυπάει την πόρτα κάθε 4 με 5 χρόνια ξέρουμε ότι μπορεί να ξανασυμβεί οποτεδήποτε κι έτσι είμαστε όλοι προετοιμασμένοι να υπερασπίσουμε τα σπίτια και τη γη που αγαπάμε», ήταν τα λόγια του.

Σφαγή της Σατίλα: έγκλημα χωρίς τιμωρία (περ. Μετροπόλιταν, 27 Σεπτέμβρη 2009)

Εικόνες απέραντης δυστυχίας διαποτισμένες με την βουβή καρτερικότητα της μύχιας κι άσβεστης επιθυμίας επιστροφής στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη μένουν για πάντα χαραγμένες στην μνήμη όποιου επισκεφθεί το μαρτυρικό προσφυγικό στρατόπεδο της Σατίλα στη Βηρυτό. 

Η Σάμπρα είναι μια από τις πολλές φτωχογειτονιές της νότιας Βηρυτού. Πυκνοκατοικημένη και πολυσύχναστη, πλημμυρισμένη από παλιά και χιλιοτρακαρισμένα αυτοκίνητα προσφέρει εδώ και δεκαετίες καταφύγιο σε μετανάστες που προσέρχονται από κάθε γειτονιά του Λιβάνου και τις γύρω χώρες, όπως η Συρία κι η Τουρκία κι ειδικότερα τα τελευταία χρόνια από χώρες και περιοχές που έγιναν θέατρα αιματηρών πολέμων και διωγμών, όπως το Ιράκ και το Κουρδιστάν. Το όνομα της Σάμπρας όμως, έμεινε στην ιστορία και ταυτίστηκε με το θάνατο και την φρίκη, όπως ακριβώς το Άουσβιτς στην Πολωνία ή το Δίστομο στην Ελλάδα, με αφορμή την σφαγή του 1982, στο προσφυγικό στρατόπεδο Σατίλα. Τρεις μέρες κράτησε, από τις 16 έως τις 18 Σεπτέμβρη, η ενορχηστρωμένη από το εβραϊκό κράτος σφαγή αθώων Παλαιστινίων και Λιβανέζων καθώς όλοι σχεδόν από τα 3.000 περίπου θύματα ήταν γυναίκες, παιδιά και υπερήλικες. Ακόμη και σήμερα ο ακριβής αριθμός των νεκρών παραμένει άγνωστος, καθώς όταν ο ισραηλινός στρατός έπαψε την πολιορκία, που επέτρεψε την σφαγή των Παλαιστινίων από τους λιβανέζους φαλαγγίτες, κι επέτρεψε την είσοδο στα σωστικά συνεργεία το μόνο που μπορούσαν να κάνουν ήταν μαζικές ταφές των ηρωικών Παλαιστινίων που μεταφέρονταν ακόμη και με μπουλντόζες…

Μπαίνοντας στον καταυλισμό της Σατίλα από τα ανατολικά, όπου βρίσκεται το νοσοκομείο Ραφίκ Χαρίρι, το πρώτο που ξεχωρίζει ακόμη και τώρα είναι το βομβαρδισμένο κτίριο της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης. Η εκδίωξη της ΟΑΠ από τον Λίβανο ήταν ο επίσημος στόχος της ισραηλινής εισβολής που ξεκίνησε στις 6 Ιούνη του 1982. Ήταν φυσικά η αφορμή. Στόχος των Ισραηλινών ήταν η εξουδετέρωση της παλαιστινιακής αντίστασης, ώστε να σταματήσουν οι επιθέσεις από το έδαφος του Λιβάνου στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη. Απώτερος δε στόχος η διάλυση των καταυλισμών και η εκδίωξη των Παλαιστινίων από το λιβανέζικο έδαφος ώστε να πάψει να υφίσταται το αίτημα της επιστροφής.

Σ’ αυτό ακριβώς το στόχο, της επιστροφής στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη, βρίσκεται κι η αιτία της απέραντης δυστυχίας που επικρατεί από την μια άκρη μέχρι την άλλη του προσφυγικού καταυλισμού της Σατίλα. Δυστυχία είναι η φτώχεια, καθώς τα μοναδικά, γλίσχρα εισοδήματα προέρχονται από διάφορα μουσουλμανικά ιδρύματα, εμβάσματα συγγενών από το εξωτερικό, πρόσκαιρες δουλειές στις υπηρεσίες του ΟΗΕ που επισήμως έχουν την ευθύνη του στρατοπέδου, μεροκάματα εκτός του στρατοπέδου σε χειρωνακτικές εργασίες που δεν προτιμούνται από τους Λιβανέζους και διάφορα μικρομάγαζα, βιοτεχνίες ή το μικρεμπόριο. Δυστυχία είναι οικογένειες με διψήφιο αριθμό μελών να στοιβάζονται σε δυάρια που συχνά δεν έχουν ούτε ένα έπιπλο, καθώς η οικοδόμηση κι οι επεκτάσεις απαγορεύονται κι ας μεγαλώνουν χρόνο με το χρόνο οι οικογένειες. Η σύγκριση σ’ αυτό το σημείο με τους εβραϊκούς εποικισμούς στη Δυτική Όχθη και την Ιερουσαλήμ είναι αναπόφευκτη καθώς ο ισραηλινός πρωθυπουργός θεωρεί ανθρώπινο δικαίωμα την «φυσιολογική» όπως τη χαρακτηρίζει επέκταση των υπερσύγχρονων και πολυτελών εποικισμών, ώστε να καλυφθούν οι διευρυνόμενες στεγαστικές ανάγκες των Εβραίων εποίκων και κατακτητών, λόγω γάμων και γεννήσεων. Στους διωχθέντες Παλαιστίνιους αντίθετα, που τελούν υπό τη διεθνή μέριμνα, το δικαίωμα αυτό δεν αναγνωρίζεται! Δυστυχία είναι ακόμη η αμορφωσιά και η απουσία στοιχειωδών υπηρεσιών υγείας καθώς η πόρτα των δημόσιων σχολείων και νοσοκομείων του Λιβάνου είναι κλειστή για τους Παλαιστίνιους. Οι δικές τους ανάγκες για υγεία και παιδεία καλύπτονται τυπικά από τις υπηρεσίες του ΟΗΕ κι ουσιαστικά μένουν μετέωρες ή γίνονται αντικείμενο άγριας κερδοσκοπίας. Είναι χαρακτηριστικό το περιστατικό που μας αφηγήθηκε νεαρός Παλαιστίνιος, που εναγωνίως ρωτούσε πληροφορίες για το σύστημα των υποτροφιών στην Ευρώπη και τη δυνατότητα συνδυασμού σπουδών και δουλειάς. Αποκλεισμένος από τα δημόσια πανεπιστήμια, κατάφερε να γραφτεί στο πρώτο έτος μιας ιδιωτικής σχολής με ότι χρήματα μάζεψε από συγγενείς πληρώνοντας μια προκαταβολή από τα 2.500 δολάρια που ήταν τα δίδακτρα του πρώτου έτους. Αδυνατώντας όμως στη συνέχεια να εξοφλήσει το ποσό και πολύ περισσότερο να βρει τα χρήματα για τα δίδακτρα του δεύτερου έτους του επέβαλλαν να διακόψει. Το μόνο που κατάφερε ήταν να μείνει μ’ ένα χρέος που ακόμη τον ακολουθεί. «Ολόκληρη βιομηχανία έχει στηθεί» μας εξηγούσε «με μοναδικό αντικείμενο την εκμετάλλευση των Παλαιστινίων». 

Κι οι ευκαιρίες πλουτισμού που προσφέρουν οι πρόσφυγες είναι ανεξάντλητες. Σήμερα στον Λίβανο, ο πληθυσμός του οποίου είναι μόλις 3,9 εκ. κάτοικοι, ζουν συνολικά 415.000 Παλαιστίνιοι. Οι μισοί απ’ αυτούς ζουν σε 12 επίσημα προσφυγικά στρατόπεδα που είναι διασκορπισμένα σε όλη τη χώρα, από τον βορρά μέχρι το νότο, ενώ υπάρχουν 15 ακόμη σημεία με μεγάλη συγκέντρωση Παλαιστινίων προσφύγων, που ανεπίσημα κι αυτά χαρακτηρίζονται στρατόπεδα. Για να παραμένει ζωντανό το αίτημα επιστροφής στα κατεχόμενα και με τη συναίνεση της παλαιστινιακής ηγεσίας σε όλες τις αραβικές χώρες ισχύουν μια σειρά περιοριστικά μέτρα για τους πρόσφυγες ώστε ακόμη και αν θέλουν να μην ενσωματωθούν ποτέ στις χώρες που τους φιλοξενούν κι έτσι ο Λίβανος, η Ιορδανία, η Συρία, η Αίγυπτος κι οι άλλες χώρες να παραμένουν τόποι προσωρινής φιλοξενίας. Η αυστηρότητα ωστόσο των περιορισμών ποικίλλει από χώρα σε χώρα, εκφράζοντας σε αδρές γραμμές και μεταξύ άλλων το πόσο φιλικά διακείμενες είναι αυτές οι χώρες στον παλαιστινιακό αγώνα. Έτσι στον Λίβανο, που αποτελούσε το ασφαλέστερο προγεφύρωμα της Δύσης στη Μέση Ανατολή όλη την μεταπολεμική περίοδο, οι περιορισμοί είναι αυστηρότατοι, σχεδόν απάνθρωποι, και τα μέτρα δρακόντεια, σχεδόν εκδικητικά. Σε αυτό το πλαίσιο υπάρχουν σχεδόν 60 επαγγέλματα που απαγορεύεται να κάνουν οι Παλαιστίνιοι, μεταξύ των οποίων γιατροί, δικηγόροι, μηχανικοί, επιτηδευματίες, κ.α. Αν αποκτήσουν ακίνητη περιουσία απαγορεύεται να την μεταβιβάσουν. Παλαιστίνιος πρόσφυγας απαγορεύεται να παντρευτεί Λιβανέζα, ενώ Λιβανέζος επιτρέπεται να παντρευτεί Παλαιστίνια, κοκ. Πρακτικά λοιπόν οι Παλαιστίνιοι είναι πολίτες δεύτερης κατηγορίας κι επισήμως, με το λιβανέζικο κράτος να έχει επιβάλλει την υποβάθμιση των όρων ζωής και εργασίας τους. Κάτι που είναι εμφανές με την πρώτη ματιά στη Σατίλα, όπου οι άνθρωποι ζουν δίπλα από τα σκουπίδια και λίγο πάνω από το ύψος του κεφαλιού στα ανήλιαγα στενά απλώνεται ένα αξεδιάλυτο δίχτυ καλωδίων μεταφοράς ηλεκτρικού και νεροσωλήνων, με το νερό που μεταφέρουν τις περισσότερες φορές απλώς να μην πίνεται ακόμη κι απ’ αυτούς που το έχουν συνηθίσει.

Η Σατίλα όμως εξακολουθεί να πληγώνει ακόμη και τώρα για κείνο το μαύρο τριήμερο, ακριβώς πριν 27 χρόνια, όταν ο ισραηλινός στρατός έκανε τη νύχτα μέρα με τις φωτοβολίδες που έριχνε ώστε οι Φαλαγγίτες του Λιβάνου που εισήλθαν στο στρατόπεδο επιβαίνοντας σε οχήματα του ισραηλινού στρατού να κάνουν ανεμπόδιστα τη δουλειά τους. Πληγώνει αντικρίζοντας την προχειρότητα των μνημείων, συνειδητοποιώντας την αναντιστοιχία τους με το μέγεθος της σφαγής. (Αρκεί να αναλογιστούμε ότι τα θύματα υπερέβαιναν τους νεκρούς της 11ης Σεπτέμβρη…) Κάποιες γιγαντοαφίσες που καταγγέλλουν τις ισραηλινές θηριωδίες από το 1982 μέχρι την επέμβαση του Ιουλίου του 2006 σε έναν υπαίθριο δημοτικό χώρο στη νότια είσοδο του καταυλισμού, τον οποίο δύσκολα διακρίνεις πίσω από τους πάγκους του παζαριού, και στο εσωτερικό του στρατοπέδου ένας ισόγειος χώρος με ονόματα και φωτογραφίες των νεκρών Παλαιστινίων, πορτρέτα του Γιασέρ Αραφάτ και παλαιστινιακές σημαίες, είναι τα μοναδικά μνημεία προς τιμή των νεκρών της σφαγής. Φυλάκια της αντίστασης ενάντια στη λήθη…

Για το έγκλημα της Σατίλα, παρότι χαρακτηρίστηκε κι επισήμως γενοκτονία από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ στις 16 Δεκέμβρη του 1982, δεν έχει λογοδοτήσει κανείς. Ο άνθρωπος μάλιστα που είχε την πλήρη ευθύνη για τη σφαγή ως υπουργός Άμυνας του Ισραήλ τότε, ο Αριέλ Σαρόν, λες κι επιβραβεύθηκε από το βαθύ σιωνιστικό κράτος για την εγκληματική του δράση μετά από λίγα χρόνια ορκίστηκε πρωθυπουργός, τινάζοντας στον αέρα την αργή και βασανιστική πρόοδο που συντελούταν στην κατεύθυνση δημιουργίας παλαιστινιακού κράτους, στο πλαίσιο των συμφωνιών του Όσλο. Μια πρόσφατη, φιλότιμη προσπάθεια του Βελγίου να τον δικάσει για εγκλήματα πολέμου ενόσω ήταν πρωθυπουργός έπεσε στο κενό. Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο ουδέποτε ασχολήθηκε κι ούτε πρόκειται μια και ξεπερνάει το ρόλο του που περιορίζεται αυστηρά στην τιμωρία, το διασυρμό κι ενίοτε, αν πρόκειται για πρώην προέδρους, την εξωδικαστική εκτέλεση όσων εναντιώνονται στην Pax Americana…

Έτσι η σφαγή της Σατίλα, ένα από τα πιο στυγνά εγκλήματα της μεταπολεμικής ιστορίας που έκανε όλο τον κόσμο να μισήσει το Ισραήλ μένει χωρίς τιμωρία κι οι Ισραηλινοί ελεύθεροι να οργανώνουν το επόμενο μακελειό, το επόμενο έγκλημα κατά της ανθρωπότητας…

Οι συσχετισμοί σε Βαλκάνια – Μεσόγειο (2-3/1/2010, περ. Μετροπόλιταν)

  • ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΒΑΛΚΑΝΙΑ
  • Δεν είναι πανάκεια η ένταξη στην ΕΕ

Η «Ατζέντα 2014» είναι ο άξονας γύρω από τον οποίο περιστρέφεται η ελληνική εξωτερική πολιτική στα Βαλκάνια τους τελευταίους τρεις μήνες. Εν συντομία πρόκειται για τον στόχο ένταξης όλων των χωρών της Δυτικής Βαλκανικής στην ΕΕ μέχρι το 2014, όταν θα συμπληρώνονται 100 χρόνια από το ξέσπασμα του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου. Η υψηλή θέση που καταλαμβάνει στην ατζέντα της ελληνικής διπλωματίας η «Ατζέντα 2014» έγινε σαφής όταν ο Γιώργος Παπανδρέου, επέλεξε να κάνει την πρώτη του επίσκεψη ως πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών στην Τουρκία για να την παρουσιάσει στους υπουργούς Εξωτερικών της Βαλκανικής κι επίσης με το πιο πρόσφατο ταξίδι (18-21 Νοέμβρη) του αναπληρωτή υπουργού Εξωτερικών, Δ. Δρούτσα, σε τέσσερις βαλκανικές χώρες: τη Σερβία, το Μαυροβούνιο, τη Βοσνία – Ερζεγοβίνη και την Αλβανία.

Η «Ατζέντα 2014» έρχεται κατ’ αρχήν στα μάτια των υπόλοιπων κρατών μελών της ΕΕ να διαλύσει πιθανές εντυπώσεις που ενδέχεται να δημιουργηθούν από το βέτο στο αίτημα ένταξης της ΠΓΔΜ, όσο δεν λύνεται το πρόβλημα της ονομασίας. Με την «Ατζέντα 2014» επέρχεται μια ισορροπία καθώς η Αθήνα δεν εμφανίζεται να αποτελεί ένα συνεχές εμπόδιο στα σχέδια διεύρυνσης της ΕΕ, αλλά δείχνει ότι πάνω απ’ όλα είναι παράγοντας προώθησης αυτού του στόχου. Έτσι το μπλοκάρισμα των Σκοπίων παύει να λειτουργεί επιβαρυντικά για την ελληνική εξωτερική πολιτική.

Παράλληλα ωστόσο η ελληνική διπλωματία επιχειρεί να αναβαθμίσει και τη διπλωματική της θέση στη χερσόνησο του Αίμου, μέσω αυτού του στόχου, στρεφόμενη προς δύο κατευθύνσεις. Πρώτα και κύρια στις βαλκανικές πρωτεύουσες καθώς επιχειρεί να τις πείσει ότι οι στόχοι της ένταξης στην ΕΕ κι της αναβάθμισης της διεθνούς τους θέσης έχουν ενδιάμεσο σταθμό την Αθήνα. Κατά δεύτερο προς τις Βρυξέλλες στο βαθμό που η Αθήνα αξιοποιεί την γειτνίασή της με αυτές τις χώρες, μετατρέποντας το αδύνατο σημείο της σε ισχυρό, και επιδιώκει να αυξήσει τη διαπραγματευτική της ικανότητα. Κάθε ένας από αυτούς τους στόχους ωστόσο συνοδεύεται κι από έναν ισχυρότατο αντίλογο: Γιατί οι Βαλκανικές χώρες να επιλέξουν την Ελλάδα ως «όχημα» διεθνοποίησής τους κι όχι κάποια άλλη ισχυρή χώρα της ΕΕ, όπως είναι η Γερμανία; Δεδομένου δε, ότι η γειτνίαση δεν αποτελεί επαρκή λόγο. Το ίδιο ισχύει και για τις Βρυξέλλες: γιατί να δώσουν στην Αθήνα το ρόλο του τοποτηρητή της ΕΕ στην περιοχή;

Η σημαντικότερη ωστόσο αμφισβήτηση της «Ατζέντας 2014» πηγάζει από τις εσωτερικές της αντιφάσεις κι όχι από τις έξωθεν σκοπιμότητες. Ειδικότερα, η «Ατζέντα 2014» υποδηλώνει ρητά ή άρρητα πως η ένταξη στην ΕΕ θα αποτελέσει πανάκεια για όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η περιοχή. Στα Βαλκάνια όμως κανείς δεν ξεχνάει τον εμπρηστικό ρόλο που διαδραμάτισε η ΕΕ – τουλάχιστον οι ατμομηχανές της, όπως για παράδειγμα η Γερμανία – στη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας και τα ποτάμια αίματος που έτρεχαν επί χρόνια. Τελευταίο παράδειγμα η αναγνώριση του Κοσόβου από 22 κράτη μέλη της ΕΕ κι η στρατιωτική της παρουσία εκεί που αντιβαίνει στο διεθνές δίκαιο και τα όσα προβλέπει για το Κόσοβο, δηλαδή την απόφαση 1244 του Συμβουλίου Ασφαλείας που το ορίζει ως επαρχία της Σερβίας. Κατά συνέπεια η ΕΕ δεν αποτελεί τον επί της γης παράδεισο. Το βεβαιώνει και το παράδειγμα της Κύπρου, όπου η ένταξή της δεν έλυσε το πρόβλημα της παράνομης, τουρκικής κατοχής όπως πολλοί πίστευαν ότι θα γινόταν αυτόματα σχεδόν. Και για να έρθουμε στα πιο πρόσφατα, ο αρνητικός ρόλος της ΕΕ φάνηκε κι από την πρόσφατη Σύνοδο Κορυφής, όπου και τα 27 κράτη μέλη θεώρησαν φυσιολογικό να συνεχίσουν τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Άγκυρα παρότι εξακολουθεί να μην αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία. Με τα έργα της κατά συνέπεια η ΕΕ υποσκάπτει το κύρος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Γιατί στα εύθραυστα Βαλκάνια να αποτελέσει παράγοντα σταθερότητας κι ενίσχυσης της διεθνούς νομιμότητας; Ο αρνητικός ρόλος της ΕΕ φάνηκε κι από τον πρωταγωνιστικό ρόλο που έπαιξε η σουηδική προεδρία στις διαπραγματεύσεις για το μέλλον της Βοσνίας – Ερζεγοβίνης πιέζοντας τη Σερβική Δημοκρατία να διαλυθεί, για το καλό… της χώρας.

Ανατολικότερα τέλος, η πρόσφατη αλλαγή κυβερνητικής σκυτάλης στη Βουλγαρία οδηγεί κατά πάσα πιθανότητα σε ναυάγιο την ενεργειακή συμφωνία που είχε συνάψει η προηγούμενη σοσιαλδημοκρατική κυβέρνηση με την Μόσχα. Πρόκειται για αλλαγή που αν ολοκληρωθεί θα έχει τεράστιες συνέπειες και για την Ελλάδα καθώς θα επανεξετασθεί η κατασκευή του ρωσικού αγωγού South Stream όπως και του Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολη. Μέχρι στιγμής οι πιέσεις που ασκούν οι ΗΠΑ με την επιτόπια παρουσία στη Σόφια του ειδικού απεσταλμένου τους για θέματα ενέργειας στην Ευρασία, Ρίτσαρντ Μόρνινγκσταρ, δεν επιτρέπουν να ελπίζουμε για τα καλύτερα…

  • ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΙΣΡΑΗΛ
  • Ολέθριες σχέσεις

Η απόφαση της Ελλάδας να απέχει από την πολύ κρίσιμη ψηφοφορία που έγινε στον ΟΗΕ στα μέσα Νοεμβρίου για την έκθεση Γκολντστόουν, στην οποία το Ισραήλ κατηγορείται για εγκλήματα πολέμου, αποτελεί τροχιοδεικτική βολή για την πορεία που θα ακολουθήσουν οι σχέσεις των δύο χωρών. Εξ ίσου δηλωτικό – κραυγαλέα δηλωτικό, θα λέγαμε – γεγονός για την αναθέρμανση των σχέσεων των δύο χωρών μετά την ψυχρότητα της δεκαετίας του ‘80, αποτέλεσε η κοινή ελληνο-ισραηλινή στρατιωτική άσκηση «Ένδοξος Σπαρτιάτης» που πραγματοποιήθηκε τον Μάιο του 2008 και θεωρήθηκε προσομοίωση επίθεσης στο Ιράν. Επίσης, η αποκάλυψη πέρυσι τέτοιες σχεδόν ημέρες, πως η τροφοδοσία του ισραηλινού στρατού με πυρομαχικά κι ενδεχομένως βόμβες φωσφόρου που έριχνε αφειδώς στους Παλαιστίνιους της Γάζας, θα γινόταν από το λιμάνι του Αστακού. (Εύκολο είναι μετά να ψηφίσεις στον ΟΗΕ εναντίον του Ισραήλ;)

Όλα τα παραπάνω διαβεβαιώνουν ότι η ελληνική διπλωματία έχει επιλέξει ποιος θα είναι ο στρατηγικός της σύμμαχος στη ευαίσθητη περιοχή της Μέσης Ανατολής. Το γεγονός μάλιστα ότι η πολιτική αναθέρμανσης των διμερών σχέσεων υπηρετήθηκε πιστά και χωρίς αποκλείσεις τόσο από την κυβέρνηση Κ. Καραμανλή όσο κι από τη σημερινή κυβέρνηση υπογραμμίζει πως αποτελεί στρατηγική επιλογή και των δύο κομμάτων εξουσίας. Δεν είναι ωστόσο μια πολιτική που μπορεί να εφαρμοσθεί χωρίς κλυδωνισμούς και μεγάλο κόστος.

Το Ισραήλ στην τρέχουσα πολιτική συγκυρία δίνει μια μάχη πολιτικής και διπλωματικής επιβίωσης, καθώς κινδυνεύει – αν δεν το έχει ήδη πάθει – να δεχτεί ένα μη αντιστρεπτό πλήγμα στη δημόσια εικόνα του, λόγω των όσων έχει πράξει. Η έκθεση του νοτιοαφρικανού δικαστή Γκολντστόουν που – επιτέλους! – για πρώτη φορά στοιχειοθετεί τη διάπραξη εγκλημάτων πολέμου από τον ισραηλινό στρατό στη Γάζα κατά τη διάρκεια του πολέμου των 22 ημερών πέρυσι, ήταν μια τεράστια επιτυχία για όσους μάχονταν ώστε το Ισραήλ να λογοδοτήσει για τα εγκλήματά του κι οι υπεύθυνοι να καθίσουν στο σκαμνί. Καθόλου τυχαία δεν ήταν η εξαφάνιση από τους τηλεοπτικούς μας δέκτες κατά την επίθεση στη Γάζα οποιωνδήποτε προσωπικών στοιχείων των ανώτερων αξιωματικών του ισραηλινού στρατού, έτσι ώστε να μην υποστούν νομικές συνέπειες για τις βαρβαρότητές τους. Την ίδια τύχη δεν είχε όμως η υπουργός Εξωτερικών του Ισραήλ εκείνη την εποχή, κι επικεφαλής του κόμματος Καντίμα, Τζίπι Λίβνι, για την οποία μόλις πριν μία εβδομάδα οι βρετανικές εισαγγελικές αρχές εξέδωσαν ένταλμα σύλληψης! Για να μην υποστεί την ταπείνωση που δέχθηκε ο Αουγκούστο Πινοτσέτ, ο οποίος είχε καταλήξει στη φυλακή όταν επισκέφθηκε το Λονδίνο πολλά χρόνια μετά την παράδοση της εξουσίας, η Λίβνι ακύρωσε την επίσκεψή της στο Λονδίνο. Οι μύδροι που εξαπέλυσε το εβραϊκό κράτος εναντίον της Αγγλίας υπογραμμίζουν τον κίνδυνο που διατρέχει να έχει την τύχη της Νότιας Αφρικής τη δεκαετία του ’80. Καθοριστικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη έπαιξε κι η κυβερνητική αλλαγή που έγινε πέρυσι στο Ισραήλ, με αποτέλεσμα να κερδίσουν τις εκλογές οι πιο αδιάλλακτες, εθνικιστικές κι ακροδεξιές δυνάμεις. Ο διορισμός δε του ακραίου σιωνιστή Άβιγκτορ Λίμπερμαν στη θέση του υπουργού Εξωτερικών επιβεβαίωσε ότι η διεθνής κοινότητα είναι στην πραγματικότητα αντιμέτωπη με ένα κράτος που δεν επιθυμεί την ειρήνη και τη συμφιλίωση με την Παλαιστίνη, ούτε την εφαρμογή του διεθνούς δικαίου.

Σε αυτό το πλαίσιο τα σχέδια αναθέρμανσης των σχέσεων Ισραήλ και Ελλάδας, όταν πλέουν κρατούν αποστάσεις από το εβραϊκό κράτος ακόμη κι οι ΗΠΑ, υπονομεύουν την αξιοπιστία της χώρας και το κύρος της στην περιοχή.

  • ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΑΡΑΒΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ
  • Το τέλος μίας σχέσης;

Η επίσκεψη του προέδρου της Δημοκρατίας, Κάρολου Παπούλια, τον Ιούνιο στη Συρία, παρότι έγινε δεκτή με θετικότατο τρόπο κι από τους δύο λαούς και με ευμενή σχόλια από τον Τύπο δεν βρισκόταν σε πλήρη αντιστοιχία με την γραμμή της ελληνικής διπλωματίας. Να θυμίσουμε κατ’ αρχήν ότι η προηγούμενη υπουργός Εξωτερικών, Ντόρα Μπακογιάννη, όταν είχε επισκεφθεί την Μέση Ανατολή αμέσως μετά την επίθεση του Ισραήλ στον Λίβανο το καλοκαίρι του 2006, επιδεικτικά είχε αρνηθεί να συμπεριλάβει και τη Δαμασκό στις πρωτεύουσες που επισκέφθηκε. Η επιλογή της δεν ήταν δύσκολο να ερμηνευθεί. Η φιλολογία για τον Άξονα του Κακού στον οποίο η Συρία κατείχε εξέχουσα θέση μεσουρανούσε, ενώ μόλις λίγα χρόνια πριν το ερώτημα ήταν πότε κι όχι αν οι ΗΠΑ θα εισβάλλουν στη Συρία – μέχρι που η απάντηση δόθηκε από την ιρακινή αντίσταση. Η ελληνική διπλωματία λοιπόν ακολουθώντας κατά γράμμα την γραμμή του Μπους που θεώρησε την Μέση Ανατολή κοιτίδα της τρομοκρατίας, αποστασιοποιήθηκε συνειδητά χάνοντας σπουδαία ερείσματα που οικοδομήθηκαν επί χρόνια κι επέτρεψαν στην Ελλάδα (για πρώτη φορά στην πραγματικότητα κι όχι στο φαντασιακό της πολιτικής ηγεσίας) να διαδραματίσει περιφερειακό ρόλο.

Ο αναπροσανατολισμός της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής είχε ξεκινήσει με την άνοδο του Κ. Σημίτη στην εξουσία όταν τεκμήριο προοδευτικότητας έγινε η ευρωδουλικότητα κι η Ελλάδα με ύφος που θα ζήλευαν οι πιο σνομπ αποικιοκράτες απέστρεφε μετά βδελυγμίας το βλέμμα της από το Νότο και την Ανατολή κι είχε μάτια μόνο για τη Δύση και το Βορρά. Είναι χαρακτηριστικό ότι ως πρωθυπουργός της Ελλάδας ο Κ. Σημίτης δεν επισκέφθηκε ούτε μία φορά κάποια αραβική χώρα. Κι ο Κ. Καραμανλής στα χνάρια του βάδισε, επί της ουσίας. Η επίσκεψή του μετά της συζύγου του κάποια Χριστούγεννα στο Κάιρο κι η μετέπειτα ολιγόωρη επίσκεψή του στο Κατάρ για να ξεπουλήσει την Ολυμπιακή δεν αναιρούν το γεγονός ότι κι επί δικής του πρωθυπουργίας το κενό μεταξύ αραβικών κρατών κι Ελλάδας μεγάλωσε απότομα. Κυρίως όμως ανησυχητικά, μια και κανείς δεν μπορεί να είναι βέβαιος ότι η Ελλάδα θα συνεχίσει να έχει τη στήριξη των αραβικών χωρών στα διεθνή της μέτωπα. Όσο μάλιστα η Τουρκία χάνει τα κοσμικά της χαρακτηριστικά με την εδραίωση των Ισλαμιστών στην εξουσία κι επιδιώκει να γίνει εκφραστής όλων των μουσουλμάνων και των Αράβων, τόσο λιγότερο προφανής θα είναι η θετική στάση των χωρών της Μέσης Ανατολής απέναντι στην Ελλάδα. Ας αναλογιστούμε τι δραματικές συνέπειες μπορεί να έχει για το Κυπριακό αν οι αραβικές χώρες ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία, επιλέξουν την δεύτερη επιβραβεύοντας τις θαρραλέες πολιτικές κινήσεις του Ερντογάν: από την καταδίκη της σφαγής στη Γάζα πέρυσι κατά τη διάρκεια του Συνεδρίου του Νταβός μέχρι την πρόσφατη αναγνώριση από την Τεχεράνη του αυτονόητου δικαιώματος του Ιράν, όπως και κάθε κράτους, να αναπτύξει δικό του πρόγραμμα παραγωγής πυρηνικής ενέργειας!

Η νέα πολιτική ηγεσία που προέκυψε μετά τις πρόσφατες εκλογές υπόσχεται βελτίωση των σχέσεων με τις χώρες της Μέσης Ανατολής. Γι αυτόν μάλιστα το σκοπό αναμένεται να επισκεφθεί τις αραβικές πρωτεύουσες ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών, Δημ. Δρούτσας, τις πρώτες μέρες του Ιανουαρίου. Ακόμη και τούτη η επίσκεψη όμως, που είναι ένα αναγκαίο πρώτο βήμα, δεν είναι αρκετή. Η μοναδική δυνατότητα για να κερδηθεί ο χαμένος χρόνος (15 σχεδόν ετών!) είναι ο ίδιος ο πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών, Γ. Παπανδρέου, να επισκεφθεί τις χώρες της Μέσης Ανατολής κι επίσης να αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο στο ξεβάλτωμα των συσσωρευμένων αδιεξόδων που όσο μένουν άλυτα δεν πρόκειται να γνωρίσει ειρήνη η Μ. Ανατολή κι ούτε φυσικά οι γύρω χώρες. Κορυφαίο όλων (και αδιάψευστο μέτρο για την αποτίμηση του φιλειρηνικού χαρακτήρα κάθε πολιτικής) είναι η επίλυση του Παλαιστινιακού με βάση τα διεθνή ψηφίσματα: με την προώθηση του στόχου δημιουργίας ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους, στα σύνορα του 1967, με πρωτεύουσα την ανατολική Ιερουσαλήμ και δικαίωμα επιστροφής όλων των προσφύγων. Ιδού η Ρόδος!