Στρατηγικός εχθρός του Ερντογάν ο εμπνευστής του «στρατηγικού βάθους»

Τέλος έβαλε τη Δευτέρα 2 Σεπτεμβρίου ο Ερντογάν στην αναγκαστική συμβίωση εντός του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης με μια σειρά από στελέχη πρώτη γραμμής, με τα οποία ήταν σε ανοιχτή σύγκρουση εδώ και τουλάχιστον τρία χρόνια. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζει ο πρώην πρωθυπουργός (2014-2016) και υπουργός Εξωτερικών (2009-2014) Αχμέντ Νταβούτογλου. Εκτός κόμματος τέθηκαν επίσης, μέσω πρότασης για διαγραφή τους, άλλοι τρεις βουλευτές που βρίσκονταν σε ανοιχτή συνεννόηση τα τελευταία χρόνια με τον Νταβούτογλου.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Οι σχέσεις του ισχυρού άνδρα της Τουρκίας με τον Νταβούτογλου τους τελευταίους μήνες έχουν οδηγηθεί στα άκρα με τον τούρκο πρόεδρο να χαρακτηρίζει δημόσια τον αρχιτέκτονα του «στρατηγικού βάθους», όπως εν συντομία περιέγραψε την εξωτερική πολιτική της Τουρκίας ο Νταβούτογλου, ως προδότη! Η σύγκρουση οδηγήθηκε στα άκρα μετά τις πρόσφατες δημοτικές εκλογές όταν ο Νταβούτογλου επέκρινε δημόσια την επιλογή του Ερντογάν να αμφισβητήσει το εκλογικό αποτέλεσα στην Κωνσταντινούπολη και να επιβάλει νέες εκλογές, με αποτέλεσμα το ΑΚΡ να οδηγηθεί από μια οριακή (με διαφορά 13.000 ψήφων) σε μια συντριπτική ήττα (με την ψαλίδα να ανοίγει στις 800.000 ψήφους)! Έτσι, η απώλεια της Κωνσταντινούπολης, για πρώτη φορά μετά 15 χρόνια, σηματοδότησε μια βαθιά ήττα του ισλαμικού κόμματος.

Έκτοτε οι φήμες για δημιουργία νέου κόμματος από τον Νταβούτογλου και άλλους βουλευτές οργίαζαν, με τον Ερντογάν να σηκώνει το γάντι χαρακτηρίζοντάς τους με κάθε ευκαιρία ως προδότες. Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών δεν αρκέστηκε να υπενθυμίζει το ρόλο του όλα τα προηγούμενα χρόνια. Άφησε και ενδιαφέροντα …υπονοούμενα, όπως έκανε για παράδειγμα λέγοντας τα ακόλουθα για το 2015: «Αν διερευνηθούν οι περιπτώσεις που σχετίζονται με την τρομοκρατία, πολλοί άνθρωποι δεν θα μπορούν να βγουν έξω να αντιμετωπίσουν τον κόσμο. Αυτοί που μας επικρίνουν δεν μπορούν να βγουν στον κόσμο. Σας το λέω ειλικρινά. Ξέρετε γιατί; Όταν θα γραφτεί η τουρκική ιστορία στο μέλλον, η περίοδος μεταξύ 7 Ιουλίου και 1 Νοεμβρίου θα είναι μια από τις πιο κρίσιμες περιόδους». Ο πρώην πρωθυπουργός αναφερόταν στις αιματηρές επιθέσεις που αποδόθηκαν από την Τουρκία σε Κούρδους αγωνιστές και χρησιμοποιήθηκαν σαν αφορμή για να διακοπούν οι διαπραγματεύσεις ειρήνης μεταξύ Άγκυρας και Κούρδων, που αποτελούν το 15% του πληθυσμού. Έκτοτε στις συγκρούσεις μεταξύ τουρκικού στρατού και ΡΚΚ έχουν σκοτωθεί περισσότεροι από 4.280 άνθρωποι, ενώ το μέτωπο κατά των Κούρδων λειτούργησε σαν το χαλί που στρώθηκε για να περάσει η συμμαχία του Ερντογάν με τους Κεμαλιστές. Ειρήσθω εν παρόδω, το παραπάνω απόσπασμα από το λόγο του Νταβούτογλου προέρχεται από την ενημερωτική ιστοσελίδα ahvalnews.com που ιδρύθηκε το 2017 από διαφωνούντες απέναντι στο καθεστώς Ερντογάν τούρκους δημοσιογράφους κι έκτοτε η κρατική εταιρεία τηλεπικοινωνιών της Τουρκίας (ΒΤΚ) έχει απαγορεύσει την πρόσβαση στους κατοίκους της Τουρκίας.

Αναγκαίο να ειπωθεί ότι οι σχέσεις του Ερντογάν με τον «Τούρκο Χένρι Κίσινγκερ», όπως αποκαλεί το αμερικανικό Foreign Affairs τον Νταβούτογλου στο τρέχον τεύχος του (Σεπτεμβρίου / Οκτωβρίου 2019) μόνο εχθρικές δεν ήταν στο παρελθόν. «Ως μέλος του ΝΑΤΟ, αμερικανός σύμμαχος και υποψήφιο μέλος στην ΕΕ από το 1999, η Τουρκία κρατούσε τις αποστάσεις της από την Κίνα, το Ιράν και τη Ρωσία. Τώρα, ο διοπτροφόρος, γλυκομίλητος καθηγητής πρότεινε ένα διαφορετικό δρόμο. Η Τουρκία ήταν ο κληρονόμος του Οθωμανικού χαλιφάτου έγραψε ο Νταβούτογλου», σημειώνει η αμερικανική επιθεώρηση εξωτερικής πολιτικής. «Εκμεταλλευόμενη το πλεονέκτημα της θέσης της στο σταυροδρόμι της μαύρης Θάλασσας, του Καυκάσου, της Μέσης Ανατολής  και της Ευρώπης ήταν έτοιμη να ηγηθεί των ισλαμικών κρατών». Η συνέχεια, με την ήττα του σχεδίου Νταβούτογλου, εν μέρει λόγω απρόβλεπτων παραγόντων όπως η ανατροπή του εκλεγμένου αιγύπτιου προέδρου Μοχάμεντ Μόρσι κι εν μέρει λόγω άστοχων επιλογών και σχεδιασμών στη Συρία, είναι γνωστή. Η ήττα αυτών των σχεδίων χρεώθηκε στον Νταβούτογλου, παρότι ο Ερντογάν ακολούθησε με συνέπεια το δρόμο που χάραξε ο Νταβούτογλου.

Το αξιοπερίεργο είναι ότι ο εμπνευστής αυτού του σχεδίου φαίνεται ότι το εγκατέλειψε. Ο Ερντογάν καθαίρεσε τον Νταβούτογλου από πρωθυπουργό τον Μάιο του 2016, δύο μήνες  πριν το αμερικανοκίνητο πραξικόπημα, κατηγορώντας τον για τις σχέσεις που είχε συνάψει με τη Δύση, σε μια εποχή που ο Ερντογάν έστρεφε το ενδιαφέρον του στην Ανατολή. Ο Νταβούτογλου κατηγορήθηκε τόσο για τις σχέσεις του με τους Ευρωπαίους όσο και για τη στενή σχέση που ανέπτυξε με τον Μπαράκ Ομπάμα.

Πίσω από τη σύγκρουση των δύο ηγετών πιθανότατα να υπάρχουν προσωπικές φιλοδοξίες και ανταγωνισμοί. Κυρίως όμως υπάρχουν ανταγωνιστικά  πολιτικά σχέδια για το μέλλον της Τουρκίας. Το (ισλαμικό) κόμμα που αργά ή γρήγορα θα δημιουργήσει ο Νταβούτογλου, που εξελίσσεται σε «στρατηγικό εχθρό» του Ερντογάν, σε συνδυασμό και με το άλλο κόμμα που θα δημιουργήσουν ο πρώην πρόεδρος της χώρας Αμπντουλάχ Γκιουλ, μαζί με τον πρώην πρωθυπουργό, αντιπρόεδρο της κυβέρνησης και υπουργό Οικονομίας και Εξωτερικών, ανά εποχές, Αλί Μπαμπατζιάν, που κι αυτοί αποχώρησαν  από το ΑΚΡ διαφωνώντας με τον Ερντογάν, θα συρρικνώσουν τη βάση του ΑΚΡ και θα οξύνουν την πολιτική αντιπαράθεση για το μέλλον της Τουρκίας. Μένει να δούμε την απήχησή τους…

Πηγή: Νέα Σελίδα

Αρχή του τέλους για τον Ερντογάν;

Ημερομηνία – σταθμό θα αποτελεί για τη σύγχρονη πολιτική ιστορία της Τουρκίας η 31η Μαρτίου 2019, καθώς θέτει ένα τέρμα στην κυριαρχία του Ερντογάν.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Το βάθος των αλλαγών που θα σηματοδοτήσει  και η κατεύθυνσή τους μένει να αποδειχθούν. Το σίγουρο είναι πώς τίποτε πλέον δεν παραμένει ίδιο στην Τουρκία…

Η αλλαγή σελίδας φάνηκε αν όχι από την προεκλογική περίοδο (δες εδώ) από το ίδιο το βράδυ των εκλογών την προηγούμενη Κυριακή, όταν από τα κεντρικά γραφεία του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) έλειπαν οι χιλιάδες διαδηλωτές που περίμεναν να αποθεώσουν τον ηγέτη τους, όπως συνέβαινε κάθε φορά στις εκλογικές αναμετρήσεις των προηγούμενων χρόνων, ακόμη κι όταν θριάμβευε η νοθεία όπως έγινε για παράδειγμα με το δημοψήφισμα του 2017. Το βράδυ της προηγούμενης Κυριακής μόλις και μετά βίας υπήρχαν 2.000 συγκεντρωμένοι έξω από τα γραφεία του ΑΚΡ.

Η ομολογία της ήττας έγινε από τα χείλη του ίδιου του Ερντογάν όταν αντί να θριαμβολογεί για τους δημάρχους που εξέλεξε, καμάρωνε για το ποσοστό που συγκέντρωσε (44,3% το κόμμα του και 51,6% η εκλογική συμμαχία με το Εθνικιστικό Κόμμα Δράσης), θέλοντας να αποφύγει την πικρή αλήθεια, που θέλει όλες τις μεγάλες πόλεις της Τουρκίας να περνούν στην αντιπολίτευση!

Δεν μιλάμε μόνο για την πρωτεύουσα, την Άγκυρα, που από ιδρύσεώς της ήταν λίκνο της κοσμικότητας κι απεχθανόταν την μαντίλα. Δεν μιλάμε για την Σμύρνη, που όσες φορές κι αν ο Ερντογάν δοξάσει τη στιγμή που οι Νεότουρκοι «πέταξαν τους Γκιαούρηδες στη θάλασσα» όπως έκανε πρόσφατα σε προεκλογική του ομιλία, ξεχνώντας όμως να ευχαριστήσει τους Αγγλογάλους, ο κοσμοπολίτικος αέρας της θα είναι για πάντα αγκάθι στο πλευρό των ισλαμιστών. Μιλάμε για την Κωνσταντινούπολη (πέρα από πλήθος άλλων πόλεων) που φέρει ένα τεράστιο συμβολικό και υλικό φορτίο. Είναι η πόλη απ’ όπου ξεκίνησε ο Ερντογάν την μεγάλη πορεία του προς την προεδρία το 1994, χτίζοντας το ηγετικό προφίλ του μαζί με τις υποδομές της πόλης που έπασχαν σε βαθμό αηδίας (βουνά σκουπιδιών) και αρρώστιας (έλλειψη ακόμη και νερού). Είναι το μεγαλύτερο εμπορικό – οικονομικό κέντρο της Τουρκίας και πολύ περισσότερο, είναι εκεί που χτυπάει η καρδιά του «Ερτογανικού ιδεώδους» που όσο περισσότεροι δοκιμάζεται και απειλείται τόσο περισσότερο καταφεύγει στις δόξες του παρελθόντος για να αντλήσει νομιμοποίηση και ηθικό κεφάλαιο για το σήμερα. Γι’ αυτό και ο Ερντογάν όρισε ως υποψήφιο δήμαρχο στην Κωνσταντινούπολη τον Μπιναλί Γιλντιρίμ, πρώην πρωθυπουργό και πρόεδρο της Βουλής.

Η ήττα επομένως του Γιλντιρίμ και του ίδιου του Ερτντογάν, κι αφού προηγήθηκε νωρίς το βράδυ της Κυριακής σειρά από προσπάθειες νοθείας του αποτελέσματος που όλες όμως αποτύγχαναν εξ αιτίας της ετοιμότητας και της υποδομής της αντιπολίτευσης, πονάει περισσότερο για το τουρκικό καθεστώς. Και το πρόβλημα για τον Ερντογάν δεν είναι μόνο ότι θα μείνει στα χαρτιά η ανοησία που εκτόξευσε προεκλογικά να μετατρέψει την Αγία Σοφία σε τζαμί, προκειμένου να ντοπάρει τους ισλαμιστές κι εθνικιστές ψηφοφόρους του. Το πρόβλημα είναι πώς αν καταφέρει και κερδίσει την δημαρχία ο κοινός υποψήφιος του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος του Λαού και του Κόμματος του Καλού, Εκρέμ Ιμάμογλου, αν ξεπεράσει δηλαδή και το τελευταίο εμπόδιο με τις ενστάσεις που έχουν κατατεθεί και τις επανακαταμετρήσεις των ψήφων που είναι σε εξέλιξη όσο γράφονται αυτές οι γραμμές, τότε τεράστια κονδύλια θα χαθούν από το κόμμα του Ερντογάν και για πρώτη φορά μετά από 25 χρόνια θα περάσουν στα χέρια της αντιπολίτευσης. Έτσι θα αυξηθούν τα υλικά μέσα με τα οποία θα μπορέσει να εξαγοράσει πολιτική επιρροή. Ο νέος δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης έχει επίσης υποσχεθεί ότι θα προβεί σε λογιστικό έλεγχο των βιβλίων του δήμου, δημιουργώντας πονοκεφάλους και δικαστικές εμπλοκές για το ΑΚΡ.

Από την άλλη, ο Ερντογάν δεν πρόκειται να μείνει με τα χέρια σταυρωμένα παρακολουθώντας το στιβαρό πολιτικό του οικοδόμημα αργά αλλά σταθερά να ρευστοποιείται και να εξαϋλώνεται. Ο ίδιος έχει ξεκαθαρίσει σε ανύποπτο χρόνο προεκλογικά ότι όποιος δήμαρχος δεν βρίσκεται σε αρμονία με την κυβέρνηση θα βλέπει το δήμο του να οδηγείται σε χρεοκοπία! Στην πράξη επομένως ο Ερντογάν φέρεται διατεθειμένος να πριονίσει το κλαδί επάνω στο οποίο κάθονται οι δήμαρχοι της αντιπολίτευσης στερώντάς τους τα υλικά μέσα για να χτίσουν πολιτική επιρροή. Κι αυτό δεν είναι το μοναδικό μέτωπο που θα δοκιμάσει τις αντοχές του συστήματος Ερντογάν την επόμενη πενταετία που αν και δεν πρόκειται να διεξαχθεί καμιά εκλογική μάχη, θα ξεχειλίζει από πολιτικές συγκρούσεις. Αρχικά πρέπει να τονίσουμε ότι το κυβερνών κόμμα μπορεί να υπέστη αλλεπάλληλες εκλογικές ήττες χάνοντας τις πέντε μεγαλύτερες πόλεις (κάτι που δεν κατάφερε να αποτρέψει η εμπλοκή του ίδιου του Ερντογάν στον προεκλογικό αγώνα σε σημείο να μιλήσει σε 14 συγκεντρώσεις μέσα σε δύο μόνο μέρες) εν τούτοις δεν υπέστη μείωση στα ποσοστά του. Δεν είναι δηλαδή ένα κόμμα σε αποδρομή, όσο κι αν αυτή τη στιγμή σε πραγματικό χρόνο τίθενται οι βάσεις για την μελλοντική του υποχώρηση. Η δε μείωση στο ποσοστό συμμετοχής στις εκλογές από 87,5% σε 83% που κατά κοινή ομολογία προήλθε κυρίως από το ΑΚΡ δεν ήταν τόσο μεγάλη ώστε να σηματοδοτεί μια υποχώρηση του.

Ταυτόχρονα, τα κέρδη της αντιπολίτευσης είναι εύθραυστα. Για να ηττηθούν οι υποψήφιοι του Ερντογάν πραγματοποιήθηκε πλήθος από όχι απλώς ετερόκλητες αλλά και ανίερες συμμαχίες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η άρνηση του αριστερού κουρδικού Δημοκρατικού Κόμματος του Λαού (HDP) να κατεβάσει υποψήφιους σε πολλές και μεγάλες πόλεις, ωθώντας με αυτό τον τρόπο τους οπαδούς και ψηφοφόρους του να επιλέξουν τον υποψήφιο της ρεπουμπλικανικής αντιπολίτευσης. Προφανώς θέμα για τον προσανατολισμό των δημάρχων δεν τίθεται. Στην Τουρκία όπως και στην Ελλάδα οι δημαρχιακοί θώκοι αποτελούν πέρα από θερμοκήπια πολιτικών κυβιστήσεων την αποθέωση του πολιτικού καιροσκοπισμού, με εφήμερες συνεργασίες και χρίσματα προς άγρα εντυπωσιασμού της τελευταίας στιγμής. Από τη στιγμή επομένως που εκλέχτηκαν οι δήμαρχοι το πρόβλημα το έχει πλέον ο Ερντογάν που θα πρέπει να διαχειριστεί τις δικές τους φιλοδοξίες κι όχι τα κόμματα που συνεργάστηκαν για να τους προτείνουν. Οι δήμαρχοι της αντιπολίτευσης δεν είναι το μοναδικό πρόβλημα του Ερντογάν.

Η οικονομία της Τουρκίας τρεκλίζει, θυμίζοντας ντερβίση που περιδινείται στο νιρβάνα του. Η ανεργία ξεπερνάει το 10% και στην πολυάριθμη νεολαία το 30%, ενώ ο πληθωρισμός το 20% κατατρώγοντας τα λαϊκά εισοδήματα. Πέρυσι αποδείχθηκε ότι ο Ερντογάν δεν σκοπεύει να βάλει την Τουρκία στην ηλεκτρική καρέκλα του ΔΝΤ, δείχνοντας ότι δεν είναι διατεθειμένος να υποχωρήσει απέναντι στις ΗΠΑ, όσα δάνεια κι αν του δώσουν. Τη λιτότητα ωστόσο δεν έχει πλέον κανέναν λόγο να την παραπέμπει στις ελληνικές καλένδες, ούτε και τα κοινωνικά στρώματα που τον στηρίζουν αντιτίθενται να στείλει το λογαριασμό της σύγκρουσης του με τη Δύση στην τουρκική φτωχολογιά. Μια τέτοια επιλογή ωστόσο αν και αναπόφευκτη για τον Ερντογάν, χωρίς να μπορεί εγγυηθεί ότι θα απομακρύνει το φάντασμα του υπερπληθωρισμού, θα διαρρήξει οριστικά τους δεσμούς του με το πληβειακό στοιχείο που του χάρισε τις αλλεπάλληλες εκλογικές νίκες. Ένα πρόγραμμα λιτότητας που θα πλήξει τα 15 εκ. κατοίκων της Κωνσταντινούπολης, αυξάνοντας την ανεργία και μειώνοντας το διαθέσιμο εισόδημά τους, θα ροκανίσει και την εκλογική επιρροή του κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης, που κατάφερε τώρα να βγει αλώβητη. Έτσι, θα ακυρωθεί το κοινωνικό συμβόλαιο επάνω στο οποίο έχτισε ο Ερντογάν τη μακρά του πολιτική θητεία. Κι αυτή η κοινωνική συμμαχία αποτελούσε τον ακρογωνιαίο λίθο του ερντογανικού οικοδομήματος που επίσης περιελάβανε τον (ήπιο αρχικά) ισλαμισμό και την περιθωριοποίηση του κοσμικού κράτους, στενότερους δεσμούς με τη Ρωσία, το Ιράν και άλλες χώρες της περιοχής και πορεία σύγκρουσης ή αποκόλλησης από κάθε συμμαχία με τη Δύση που αποτελούσε σταθερά της τούρκικης εξωτερικής πολιτικής επί δεκαετίες, όπως οι σχέσεις με τις ΗΠΑ, την ΕΕ και το ΝΑΤΟ. Εφαρμόζοντας ωστόσο μια νεοφιλελεύθερη πολιτική στο εσωτερικό του ο Ερντογάν που θα θυμίζει τις «παλιές καλές» ημέρες των σουλτάνων θα αμφισβητείται όλος ο προσανατολισμός της πολιτικής του – που αποτελεί και το μεγαλύτερο διακύβευμα.

Τούτο το επίδικο πιθανότατα να επισκιαστεί από μάχες εξουσίες και προσωπικές αντιπαραθέσεις μέσω των οποίων, βάσει …νόμου, διεξάγεται κάθε πολιτική αντιπαράθεση. Θερμά μέτωπα αποτελούν ήδη το πόστο του υπουργού Οικονομικών που είχε παραχωρήσει στο γαμπρό του Μπεράτ Αλμπαϊράκ, κι ο οποίος κατηγορείται για αλαζονεία. Πληθαίνουν μάλιστα και τα δημοσιεύματα που αναφέρονται σε επάνοδο του ευφυέστατου πρώην υπουργού Εξωτερικών, Αχμέτ Νταβούτογλου, που ήταν ο εμπνευστής της εξωτερικής πολιτικής της Τουρκίας στη Συρία. Η έννοια του «στρατηγικού βάθους» που είχε επινοήσει ήταν πολύ πιο σοφή για την Τουρκία κι εξ ίσου επικίνδυνη για όλους τους γείτονες της. Ο Νταβούτογλου πιθανολογείται ότι θα ιδρύσει νέο δεξιό κόμμα, αυξάνοντας την πίεση κι αυτός με τη σειρά του στον Ερντογάν.

Σε αυτό το ραγδαία μεταβαλλόμενο περιβάλλον, που θα αποτελεί ένα σταθερό πλαίσιο αναφοράς για την επόμενη σχεδόν πενταετία, επιλογές που καταλήγουν ότι η Ελλάδα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να αυξηθεί η πίεση της Δύσης στην Τουρκία μόνο κινδύνους μπορεί να δημιουργήσει.

Πηγή: Νέα Σελίδα

Ήττα των ΗΠΑ η αποτυχία του πραξικοπήματος στην Τουρκία

erd

ΣΟΒΑΡΗ ΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ 

Μήνες εξελίξεων ήταν ο Μάιος κι ο Ιούνιος

Αποπομπή μετριοπαθούς Νταβούτογλου

Η εξωτερική πολιτική της Τουρκίας ήταν η μεγάλη διακύβευση του αποτυχημένου πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου 2016 κι όχι τα τεκταινόμενα στο εσωτερικό της χώρας. Αρκεί μια ματιά σε δύο κορυφαία γεγονότα που προηγήθηκαν εκείνης της Παρασκευής για να αποκαλυφθούν καλύτερα όσα εσχάτως είχαν δρομολογηθεί από τον Ερντογάν, σε μια μείζονα στροφή της πολιτικής του, κι έθεταν σε κίνδυνο τα άμεσα συμφέροντα και τα μελλοντικά σχέδια των ΗΠΑ στην περιοχή.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Αρχικά, ήταν η αποπομπή του πρωθυπουργού Αχμέντ Νταβούτογλου τον Μάιο του 2016. Παρότι η σύγκρουση των δύο ανδρών αποδόθηκε σε προσωπικούς ανταγωνισμούς και παρότι μάλιστα ο πρώην πρωθυπουργός είχε δώσει ιστορικό βάθος και θεωρητική υπόσταση στο νεο-οθωμανισμό, όπως συμπυκνωνόταν στο απόφθεγμα «η Τουρκία δεν είναι στην περιφέρεια της Ευρώπης αλλά στο κέντρο του Ισλαμικού πολιτισμού», αποτελούσε κατά κοινή ομολογία δύναμη μετριοπάθειας σε σύγκριση με τον Ερντογάν. Επιπλέον, θεωρούνταν δεδομένες οι επαφές και οι σχέσεις του με τη Δύση, χωρίς να μπορεί κάποιος να ισχυριστεί αν αυτοί οι δεσμοί οδήγησαν τον Ερντογάν να τού δείξει την έξοδο.

Το δεύτερο γεγονός σχετίζεται με την συγγνώμη που ζήτησε ο τούρκος πρόεδρος από τον ρώσο ομόλογό του, Πούτιν, με αφορμή την κατάρριψη από την τουρκική αεροπορία του ρωσικού μαχητικού το Νοέμβριο του 2015. Αφορμή αποτέλεσε η παραβίαση, σύμφωνα με τις τουρκικές αιτιάσεις, του εναέριου χώρου της Τουρκίας. Το κίνητρο για τη στροφή 180 μοιρών της Τουρκίας στις 27 Ιουνίου δεν ήταν οι οικονομικές επιπτώσεις του ρωσικού εμπάργκο ή τουλάχιστον κυρίως αυτές, παρότι προκάλεσαν βαρύτατο πλήγμα στην τουρκική οικονομία. Ενδεικτικά, το πρώτο εξάμηνο του 2016 οι τουρκικές εξαγωγές στη Ρωσία μειώθηκαν κατά 60%, ενώ μόνο τον Μάιο οι Ρώσοι τουρίστες στην Τουρκία μειώθηκαν κατά 90% σε σχέση με ένα χρόνο πριν. Το σημαντικότερο κίνητρο για την αναθέρμανση των ρωσο-τουρκικών σχέσεων (που θα επισημοποιηθεί και θα βαθύνει περαιτέρω με την επίσκεψη του τούρκου πρωθυπουργού τον Αύγουστο στη Μόσχα) ήταν η συντριπτική ήττα που κατέγραψε η εξωτερική πολιτική της Τουρκίας στη Συρία κι η οποία ανάγκασε την Άγκυρα να αναθεωρήσει στρατηγικές επιλογές της. Η σύλληψη δε των δύο τούρκων πιλότων που κατέρριψαν το ρωσικό μαχητικό, μαζί με τις δεκάδες χιλιάδες άλλους που κατηγορούνται ότι συμμετείχαν στο πραξικόπημα, κι οι κατηγορίες ότι πάτησαν τη σκανδάλη κατόπιν οδηγιών από άλλα κέντρα κλείνει και τυπικά την παρένθεση που άνοιξε το Νοέμβριο.

Σε κρίση εισέρχονται οι σχέσεις της Τουρκίας με τις ΗΠΑ, μετά την απόπειρα του στρατού να καταλάβει την εξουσία. Η διαφαινόμενη στροφή του Ερντογάν στην εξωτερική πολιτική της χώρας του υπονομεύει τα συμφέροντα των ΗΠΑ σε όλη την περιοχή.

Σχεδόν αποκλειστικό κριτήριο για την εξωτερική πολιτική της Τουρκίας στη Μέση Ανατολή και την Κεντρική Ασία αποτελούσε η αποτροπή της δημιουργίας ανεξάρτητου κουρδικού κράτους που θα στέγαζε τα 15 εκ. περίπου Κούρδων οι οποίοι κατοικούν στην Τουρκία. Με άλλα λόγια, η διαφύλαξη της εδαφικής της ακεραιότητας. Παρόλα αυτά ούτε το απαγορευτικό που έβγαλε στους Αμερικάνους το 2003, απαγορεύοντας τους να χρησιμοποιήσουν τα εδάφη της για μια χερσαία επέμβαση από το βορρά στο Ιράκ, ούτε η πολυεπίπεδη στήριξη που προσέφεραν από το 2011 στους Ισλαμιστές που συνέρρεαν στη Συρία, κατάφεραν να αποτρέψουν τη δημιουργία κουρδικών ημι-αυτόνομων έστω κρατών στο βόρειο Ιράκ και τη βόρεια Συρία. Ωστόσο, αν στο Ιράκ η τουρκική πολιτική απλώς απέτυχε, στη Συρία η βόμβα έσκασε στα χέρια της! Οι αλλεπάλληλες βομβιστικές επιθέσεις στην Τουρκία (μόνο το 2016 έχουν φτάσει τις 3) είναι το τίμημα που πληρώνει η Άγκυρα για την επιλογή της να συμμαχήσει με τα Νεάντερναλ του Ισλαμισμού, χρησιμοποιώντάς τους ως μοχλούς για την ανατροπή του Άσαντ και την συντριβή των Κούρδων.

Οι ιστορικές αυτές αποτυχίες επέβαλαν την εκ βάθρων αναθεώρηση της εξωτερικής πολιτικής της Τουρκίας, που είναι αυτή τη στιγμή σε εξέλιξη. Σε αυτό το πλαίσιο το πρώτο που φαίνεται να αλλάζει είναι οι σχέσεις με τις ΗΠΑ. Την Άγκυρα και την Ουάσινγκτον μπορεί να τις ένωσε το μίσος για τον Άσαντ κι η αγάπη για τους ισλαμιστές σφαγείς, τις χώρισαν ωστόσο οι Κούρδοι, στους οποίους οι ΗΠΑ έδωσαν κράτος, έστω πρόπλασμα, ως ανταμοιβή για την ηρωική τους μάχη κατά του Ισλαμικού Κράτους, όταν οι πρώην σύμμαχοι έγιναν εχθροί. Πλέον όμως οι όροι του παιχνιδιού έχουν αλλάξει στη Συρία, με τον Άσαντ να εμφανίζεται αμετακίνητος παρά τα όσα έκαναν για να τον «ξεκολλήσουν» εχθροί (Ουάσινγκτον) και φίλοι (Μόσχα) και τη Ρωσία να έχει εγκατασταθεί μόνιμα στη Συρία. Καθόλου τυχαίο δεν ήταν και το γεγονός ότι η Ρωσία ενημερώθηκε έγκαιρα για την απόπειρα πραξικοπήματος στην Τουρκία και ειδοποίησε τον Ερντογάν 5 ώρες πριν την εκδήλωσή του, μέσω της αεροπορικής βάσης που διατηρεί στο Χμεϊμίμ της βόρειας Συρίας. Αυτοί που αποφασίζουν επομένως για τη Συρία είναι πλέον οι Ρώσοι, που με την επέμβασή τους  έβαλαν για πρώτη φορά μετά το 2001 ένα φραγμό στην εξάπλωση των Αμερικανών στη Μέση Ανατολή.

Η Τουρκία επομένως τροποποιεί το μίγμα της συμμαχικής της πολιτικής, αναβαθμίζοντας τα θέση των αντιαμερικανικών δυνάμεων. Κι αυτό έγινε σαφές και με αφορμή τα όσα ειπώθηκαν στην τηλεφωνική συνομιλία που είχε ο Ερντογάν με τον ιρανό ομόλογό του, Χασάν Ρουχανί, τρεις μέρες μετά την εκδήλωση του πραξικοπήματος, όταν τόνισε πως «η Τουρκία είναι έτοιμη να εργαστεί για την επαναφορά της ειρήνης και της σταθερότητας στην περιοχή μαζί με τη Συρία και το Ιράν»! Ο υπό διαμόρφωση άξονας Ρωσίας – Τουρκίας – Ιράν δεν αναιρεί τους μεταξύ τους ανταγωνισμούς. Σε ό,τι αφορά την Τουρκία για παράδειγμα τα αντικρουόμενα συμφέροντά της με τη Ρωσία στον Καύκασο και την Μαύρη Θάλασσα ή σε ό,τι αφορά το Ιράν τις θρησκευτικές διαφορές. Παράλληλα η απόφαση του Ερντογάν να κλείσει και το μέτωπο με το Ισραήλ, όπως άνοιξε το 2010 με αφορμή την επίθεση των Σιωνιστών στο Μαβί Μαρμαρά, την ίδια μέρα μάλιστα που τερμάτισε τη διαμάχη με τη Ρωσία επιβεβαιώνει το κοινό στοιχείο της διπλωματίας με την ιστιοπλοΐα: ποτέ ο συντομότερος δρόμος δεν είναι η ευθεία…

Στροφή Ερντογάν σε Ρωσία και Ιράν

Σε αυτό το πλαίσιο η στάση αναμονής που τήρησε η Ουάσινγκτον αρνούμενη να καταδικάσει το πραξικόπημα μέχρι να γίνει σαφής η αποτυχία του και η φιλοξενία που προσφέρουν στον δισεκατομμυριούχο Γκιουλέν, μεταξύ άλλων, έδειξαν ότι οι Αμερικάνοι ακόμη κι αν δεν είχαν καθοδηγήσει το σχέδιο ανατροπής του Ερντογάν είχαν κάθε συμφέρον από την ευόδωσή του. Δηλαδή, την ακύρωση των σχεδίων του και την εκδίωξή του από την προεδρία. Δεν θα ήταν άλλωστε κι η πρώτη φορά που αναμιγνύονταν σε πραξικόπημα. Για να μην παραπέμψουμε κι εμείς όπως έκαναν οι Ιρανοί αξιωματούχοι στο 1953 όταν οι ΗΠΑ ανέτρεψαν τον εκλεγμένο πρόεδρο Μοσαντέκ, μόλις 3 χρόνια πριν ΗΠΑ και Ισραήλ ανέτρεψαν εν ψυχρώ τον εκλεγμένο πρόεδρο της Αιγύπτου και ηγέτη των Αδελφών Μουσουλμάνων, Μοχάμεντ Μόρσι, υπό τις επευφημίες μάλιστα της κοσμοπολίτικης ευρωπαϊκής Αριστεράς που στη διακυβέρνησή του διέκρινε τον κίνδυνο ανόδου του ισλαμικού φονταμενταλισμού. Το λουτρό αίματος που ακολούθησε στη συνέχεια εναντίον Αδελφών Μουσουλμάνων πέρασε στα ψιλά των ειδήσεων… Ούτε η πρώτη φορά άλλωστε ήταν ούτε η τελευταία… Αν λοιπόν το έκαναν οι Αμερικάνοι στην Αίγυπτο πριν 3 χρόνια γιατί να μην το κάνουν και στην Τουρκία τώρα, στο πλαίσιο της προσπάθειάς τους να επιβάλλουν καθεστώτα απόλυτα ελεγχόμενα απ’ αυτούς;

Από την άλλη, οι ευθείες κατηγορίες τούρκων αξιωματούχων, ακόμη και υπουργών, για τις ευθύνες των ΗΠΑ στην οργάνωση του πραξικοπήματος, το προσωρινό κλείσιμο της αμερικανικής βάσης του Ιντσιρλίκ κι οι (εκατέρωθεν) απειλές για αποχώρηση από το ΝΑΤΟ (που όσοι τις θεωρήσουν υπερβολικές ή απλώς εκφοβιστικές ας αναρωτηθούν πόσοι θεωρούσαν πιθανή την έξοδο της Αγγλίας από την ΕΕ πριν δέκα χρόνια) υπόσχονται μια νέα περίοδο εντάσεων και ενδοϊμπεριαλιστικών ανταγωνισμών που μοιραία θα μεταφέρονται στο εσωτερικό κάθε χώρας. Πολύ συχνά μάλιστα προκαλώντας και ποτάμια αίματος μεταξύ των λαών που θα πληρώνουν το λογαριασμό των συγκρούσεων μεταξύ των αστικών τάξεων.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στη εφημερίδα Πριν στις 24 Ιουλίου 2016

Συμφωνίες στρατηγικής σημασίας με τουρκική σφραγίδα (Πριν, 11/4/2010)

Αποστολή στην Τουρκία

 Το ΝΑΤΟ, με επίσημο έγγραφό του, χαρακτηρίζει γκρίζα ζώνη όλο το Αιγαίο!

Στρατηγικού χαρακτήρα αποφάσεις για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις συμφωνήθηκαν κατά την διήμερη επίσκεψη του έλληνα αναπληρωτή υπουργού Εξωτερικών, στην Κωνσταντινούπολη και την Άγκυρα το διήμερο Τετάρτη και Πέμπτη 8 – 9 Απριλίου. Οι αποφάσεις που θέτουν σε εντελώς νέα βάση το πλαίσιο διαχείρισης των ελληνοτουρκικών διαφορών πρόκειται να επισημοποιηθούν κατά την επίσκεψη του τούρκου πρωθυπουργού Ρεζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην Αθήνα, η οποία μάλιστα αποφασίστηκε να επισπευσθεί. Τυπικά άλλωστε η επίσκεψη του Δ. Δρούτσα στόχευε στην προετοιμασία αυτής της συνάντησης. Επί του περιεχομένου και σε αδρές γραμμές, η κατεύθυνση χειρισμού όλων των θεμάτων κινείται εκ νέου στην τροχιά που είχε εγκαινιάσει ο ίδιος ο Γιώργος Παπανδρέου την πενταετία 1999 – 2004, όταν ήταν υπουργός Εξωτερικών (την εποχή που χόρευε ζεϊμπέκικα με τον τούρκο ομόλογό του, Ισμαήλ Τζεμ) και προβλέπει την ρύθμιση όλων των διαφορών, την συζήτηση για τα πάντα – κατά παράβαση της μόνιμης γραμμής της ελληνικής διπλωματίας που συζητά μόνο το θέμα της υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο – με επιδιαιτητή τους Αμερικανούς και το ΝΑΤΟ. Μια γραμμή που την αποδέχτηκε μεν η κυβέρνηση Καραμανλή την πενταετία 2004 – 2009, την στήριξε στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, όπως για παράδειγμα με τον ορισμό τούρκου διοικητή στη Λάρισα, δεν την «έτρεξε» όμως με τον ίδιο ζήλο.

Η ΝΑΤΟϊκή ομπρέλα που θα ρυθμίζει στο εξής τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, βαθαίνοντας την πρόσδεση της Ελλάδας με τον ιμπεριαλιστικό μισητό οργανισμό, έγινε εμφανής από δύο γεγονότα, ιδιαίτερης πολιτικής σημασίας. Το πρώτο αφορά στα πέντε Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο χωρών που ανακοινώθηκαν από την Άγκυρα μετά τη συνάντηση του Δ. Δρούτσα με τον τούρκο υπουργό Εξωτερικών, Αχμέτ Νταβούτογλου. Ειδικότερα προβλέπουν: Πρώτο, κοινά εκπαιδευτικά προγράμματα στο πλαίσιο της Σύμπραξης για την Ειρήνη (ΝΑΤΟ), με τη συμμετοχή χωρών μελών της Σύμπραξης για την Ειρήνη, τα συναφή εκπαιδευτικά κέντρα στην Ελλάδα και την Τουρκία. Δεύτερο, διαλέξεις σε σπουδαστές των Ανωτάτων Στρατιωτικών Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων όλων των κλάδων των ενόπλων δυνάμεων από τους αρχηγούς επιτελείων, στο πλαίσιο ανταλλαγής αμοιβαίων επισκέψεων. Τρίτο, διασύνδεση, σε επίπεδο επιτελών μιας ελληνικής μεραρχίας / ταξιαρχίας στο τουρκικό στρατηγείο υψηλής ετοιμότητας του ΝΑΤΟ και μιας τουρκικής μεραρχίας / ταξιαρχίας στο ελληνικό αναπτυσσόμενο στρατηγείο του ΝΑΤΟ, για εκπαιδευτικούς λόγους. Τέταρτο, οργάνωση αμοιβαίων εθιμοτυπικών επισκέψεων μεταξύ των Σχολών Πολέμου και τέλος, διεξαγωγή κοινών επιστημονικών δραστηριοτήτων μεταξύ των ανωτάτων στρατιωτικών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων.

Το πρόβλημα με βάση τα παραπάνω δεν είναι πως το τρικ των μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης είναι τόσο παλιό όσο κι οι ελληνοτουρκικές διαφορές, το πρόβλημα έγκειται στο ότι είναι κομμένο και ραμμένο στα μέτρα του ΝΑΤΟ. Τον μοναδικό που σίγουρα διευκολύνει είναι τους Αμερικάνους οι οποίοι εναγωνίως επιζητούν μια ρύθμιση των ελληνοτουρκικών διαφορών στο Αιγαίο κι ευρύτερα προς όφελος της Τουρκίας. Προς επίρρωση το δεύτερο γεγονός που βεβαιώνει τη ΝΑΤΟϊκή ομπρέλα που ξεδιπλώνεται πάνω από το Αιγαίο, με ευθύνη της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ αλλά και της ΝΔ, που έβαλε την υπογραφή της στις σχετικές αποφάσεις: Είναι ειδικότερα επίσημο έγγραφο του ΝΑΤΟ, από το αεροπορικό στρατηγείο της Σμύρνης, που βγήκε στη δημοσιότητα μια μέρα πριν την αναχώρηση του Δ. Δρούτσα για την Τουρκία με βάση το οποίο όλο το Αιγαίο (μέχρι τη Στερεά Ελλάδα και την Πελοπόννησο!) ανακηρύσσεται γκρίζα ζώνη μέχρις ότου λυθούν οι διαφορές των δύο χωρών, όπως αναφέρει. Στην πράξη δηλαδή το ΝΑΤΟ (αξιοποιώντας τις εξουσίες που του έχουν παραχωρήσει οι ελληνικές κυβερνήσεις) στο πλαίσιο του ενιαίου επιχειρησιακού ελέγχου αναγνωρίζει, επισημοποιεί κι  αναβαθμίζει εν τέλει τις επιθετικές διεκδικήσεις της Τουρκίας. Δεν υπάρχει επομένως καμιά αμφιβολία ότι η βαθύτερη εμπλοκή του ΝΑΤΟ οξύνει τους ανταγωνισμούς μεταξύ των δύο καπιταλισμών και δυναμιτίζει ακόμη κι αυτή την εύθραυστη σταθερότητα, καθώς υποκινεί τον τουρκικό επεκτατισμό. Το γεγονός ότι μετά τις αντιδράσεις το επίμαχο έγγραφο αποσύρθηκε, δεν έχει την παραμικρή σημασία. Πολύ περισσότερο αν αναλογιστούμε ότι ανάλογες ΝΑΤΟϊκές άδειες βρίσκονταν κατά πάσα πιθανότητα πίσω κι από τις βόλτες που έκοβε η τουρκική κορβέτα Μπάφρα παραμονές της 25ης Μαρτίου ανοιχτά του Σουνίου, κατά παράβαση των κανόνων της αβλαβούς διέλευσης, επιχειρώντας μάλιστα να κάνει νηοψία και σ’ ελληνικό εμπορικό πλοίο!

Οι αποφάσεις που λήφθηκαν μεταξύ του Δ. Δρούτσα και του Αχ. Νταβούτογλου στην Άγκυρα, κι ειδικότερα αυτές που αφορούν την ατζέντα (κι όχι μόνο τον ρυθμό) των διερευνητικών επαφών δίνουν νέα ώθηση στην τουρκική επιθετικότητα. Να σημειωθεί ότι μέχρι στιγμής έχουν πραγματοποιηθεί 40 τέτοιοι γύροι διερευνητικών επαφών χωρίς να έχουν γίνει γνωστά τα αποτελέσματά τους. Τα κέρδη της Άγκυρας φάνηκαν καθαρά από τις δηλώσεις του τούρκου υπουργού Εξωτερικών, ο οποίο τόνισε ότι «είμαστε πολύ χαρούμενοι που θα ενταθούν και θα αυξηθούν και αριθμητικά και από πλευράς περιεχομένου οι διερευνητικές συνομιλίες». Κατά συνέπεια, το περιεχόμενο τους διευρύνεται αγκαλιάζοντας και νέα θέματα. Επομένως, η επίσημη θέση της ελληνικής διπλωματίας ότι το μοναδικό θέμα συζήτησης που υπάρχει είναι αυτό της υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο, επιμένοντας μάλιστα να τεθεί και αυστηρό χρονοδιάγραμμα με το πέρας του οποίου η διαφορά θα παραπεμφθεί στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, στην πράξη δεν έγινε δεκτή, παραβιάστηκε. Γι αυτό το λόγο δεν έγινε και καμιά σχετική αναφορά στις δηλώσεις των δύο υπουργών. Η υποχώρηση αυτή συνιστά αποδοχή των τουρκικών θέσεων, όπως εκφράστηκαν μια μέρα πριν από τον τούρκο υπουργό Εξωτερικών σε συνέντευξη που έδωσε στο Βήμα. Εκεί αναφέρει (πέρα από το ότι «οι πλόες που πρόσφατα ακολούθησαν τα πολεμικά μας πλοία στο Αιγαίο είναι απολύτως σύμφωνοι με το διεθνές δίκαιο και την εθιμική πρακτική») με σαφήνεια επίσης πως οι διαφορές μας στο Αιγαίο «μακάρι να ήταν μόνο μία», αφήνοντας έτσι να συμπεριληφθούν από το εύρος του εναέριου χώρου μέχρι τα κυριαρχικά δικαιώματα σε βραχονησίδες.

Η νέα ρύθμιση των ελληνοτουρκικών σχέσεων που προωθείται από την κυβέρνηση του Γ. Παπανδρέου, θέλοντας και μη, αντανακλά πέρα από τις πολιτικές της ιεραρχήσεις και τη ριζική μεταβολή που έχει συντελεστεί στις οικονομικές σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών. Με λίγα λόγια, λόγω της υπό εξέλιξη δημοσιονομικής κρίσης στην Ελλάδα και της ραγδαίας βελτίωσης παράλληλα που παρατηρείται στην οικονομία της Τουρκίας την τελευταία πενταετία, ένας ιστορικός καταμερισμός αρμοδιοτήτων που εκχωρούσε «στην Τουρκία το βόλι και στην Ελλάδα το πορτοφόλι» ανατρέπεται εκ βάθρων προς όφελος του τουρκικού καπιταλισμού, ο οποίος τώρα διεκδικεί και τα δύο: και το βόλι και το πορτοφόλι. Ευρύτερα μάλιστα, η εξελισσόμενη πορεία υποβάθμισης του ελληνικού καπιταλισμού και της θέσης του στον περιφερειακό και διεθνή καταμερισμό θα ωθεί διαρκώς τις γειτονικές χώρες με τις οποίες διατηρεί ανταγωνιστικές σχέσεις να επαναδιαπραγματευτούν το υπάρχον στάτους κβο προς όφελός τους. Ακόμη και να κλείσουν ανοιχτά μέτωπα, εκμεταλλευόμενες τη θέση σχετικής αδυναμίας της ελληνικής πλευράς. Προς επιβεβαίωση της νέας οικονομικής ισορροπίας μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας ορισμένα χαρακτηριστικά στοιχεία που επιβεβαιώνουν (στην καλύτερη περίπτωση) το κλείσιμο της ψαλίδας μεταξύ των δύο ανταγωνιστών όπως είναι η χαμηλότερη αποτίμηση κινδύνου της τουρκικής οικονομίας σε σχέση με την ελληνική – όπως αποτιμάται από τα συμβόλαια αντιστάθμισης κινδύνου (CDS), η πορεία σύγκλισης στις βαθμολογίες των οίκων αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας – ειδικότερα μετά την προχθεσινή υποβάθμιση της Ελλάδας από τη Fitch, κ.α. Το σημαντικότερο είναι όμως η ελευθερία δράσης που παρέχει στον τουρκικό καπιταλισμό η καλύτερη δημοσιονομική κατάσταση όπως έχει ήδη φανεί κι από την ραγδαία βελτίωση της θέσης του στην ισορροπία των εξοπλισμών. Σε τέτοιο μάλιστα βαθμό ώστε να μπορεί να προσφέρει κλαδί ελιάς στην Ελλάδα, όπως έκανε πρόσφατα ο τούρκος υπουργός Επικρατείας, Ε. Μπαγίς, προτείνοντας μείωση των εξοπλισμών, με απώτερο στόχο να τιμωρήσει Γερμανία και Γαλλία για το «απαγορευτικό» που έχουν εκδώσει στην πορεία ένταξης της Τουρκίας στην ΕΕ και κατά δεύτερο να παγιώσει τη νέα υπό διαμόρφωση αρνητική ισορροπία δυνάμεων στο Αιγαίο για τον ελληνικό καπιταλισμό.

Σε κάθε περίπτωση ούτε η τουρκική αστική τάξη ούτε η ελληνική δεν είναι σε θέση να τερματίσουν την οικονομική αιμορραγία που προκαλεί ο ανταγωνισμός των εξοπλισμών η οποία οξύνει το κοινωνικό ζήτημα και στις δύο πλευρές του Αιγαίου. Ούτε επίσης πρόκειται να εξομαλυνθούν οι ελληνοτουρκικές διαφορές μέσω του καταιγισμού μέτρων που ανακοινώθηκαν και περιλαμβάνουν από ετήσιες συναντήσεις των δύο πρωθυπουργών και εξαμηνιαίες των δύο υπουργών Εξωτερικών, μέχρι συναντήσεις επτά υπουργών (Εσωτερικών, Άμυνας, Οικονομίας, Ενέργειας και Περιβάλλοντος, Προστασίας του Πολίτη, Παιδείας και Πολιτισμού και Τουρισμού). Αποφάσεις που θα επικυρωθούν κατά την επίσκεψη του τούρκου πρωθυπουργού στην Αθήνα, στις αρχές Μάη και θα σηματοδοτήσουν μια νέα φάση στις σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών. Αυτή η φάση όμως θα φέρνει πιο κοντά και δεν θα απομακρύνει τις εντάσεις και τις συγκρούσεις, όπως υπόσχονται.

Στο έλεος της αντι-πυραυλικής ασπίδας (Επίκαιρα, 25/2-3/3/2010)

Θα μπορούσε να εκληφθεί κι ως ανέκδοτο: Σε τι τελικά συνίσταται η πολυαναμενόμενη «αλλαγή» του Μπαράκ Ομπάμα ως προς την πολιτική που ακολουθούσε ο προκάτοχός του; Στην αντικατάσταση της Πολωνίας και της Τσεχίας, στο πλαίσιο του ίδιου – εμπρηστικού για την ειρήνη – σχεδίου για την δημιουργία αντιπυραυλικής ασπίδας, από την Ρουμανία και την Βουλγαρία…

Απογοήτευση και ανησυχία προκάλεσε η δημοσιοποίηση των αμερικανικών σχεδίων για αντιπυραυλική ασπίδα λίγους μόλις μήνες την επίσημη απόρριψη των σχεδίων της κυβέρνησης Μπους από τη νέα κυβέρνηση του Ομπάμα. Ο λόγος είναι ότι αν τελικά ευοδωθεί το σχέδιο θα οδηγήσει σε μία εκ βάθρων ανατροπή της στρατηγικής ισορροπίας στην περιοχή των Βαλκανίων και ευρύτερα στην ευρωπαϊκή ήπειρο, εις βάρος της σταθερότητας.

Η πρώτη επίσημη παραδοχή του σχεδίου ήρθε στις αρχές Φεβρουαρίου από το Βουκουρέστι δια στόματος του προέδρου Τραϊάν Μπασέσκου, ο οποίος δήλωσε ότι το συμβούλιο εθνικής άμυνας της Ρουμανίας ενέκρινε κι επισήμως την εγκατάσταση στην Μαύρη Θάλασσα εκτοξευτήρων πυραύλων που θα αποτελέσουν μέρος της αντιπυραυλικής ασπίδας. Με βάση δημοσιεύματα του διεθνούς Τύπου η πρόταση είχε υποβληθεί με κάθε επισημότητα κατά την επίσκεψη του αμερικανού αντιπροέδρου, Τζο Μπάιντεν, στην Ρουμανία τον Οκτώβρη – οπότε λύθηκε κι η απορία για τα στραβά μάτια της «διεθνούς κοινότητας» στην εμφανή καλπονοθεία του Μπασέσκου στις προεδρικές εκλογές του Δεκεμβρίου, όταν ο σοσιαλδημοκράτης υποψήφιος έχασε τη νίκη μέσα από τα χέρια του, προς διάψευση όλων των έξιτ πολς και των προβλέψεων. Από τη Σόφια η σχετική ανακοίνωση έγινε πιο καθυστερημένα, με τον βούλγαρο πρωθυπουργό να καλύπτεται πίσω από τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει η χώρα του μέσω της συμμετοχής της στο Βορειοατλαντικό Σύμφωνο και την ΕΕ. «Αν είσαι μέλος του ΝΑΤΟ πρέπει να εργάζεσαι για τη συλλογική ασφάλεια», ήταν οι δηλώσεις του Μπόικο Μπορίσοβ, την Παρασκευή 12 Φεβρουαρίου. Η φιλοξενία στοιχείων της αντιπυραυλικής ασπίδας από την Βουλγαρία επιβεβαιώνει την ευρύτερη φιλοαμερικανική στροφή της Σόφιας, μετά τις εκλογές του περασμένου Ιουλίου. Κορυφαία πράξη αυτής της στροφής αποτελούν οι αποστάσεις που κρατά η Σόφια το τελευταίο διάστημα από το ρωσικό σχέδιο κατασκευής των αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου και πετρελαίου Σάουθ Στριμ και Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολη.

Παρότι τόσο οι δύο χώρες που θα φιλοξενήσουν την αμερικανική αντιπυραυλική ασπίδα, όσο κι οι ίδιες οι ΗΠΑ επιχείρησαν να υποβαθμίσουν την απειλή που γεννάται για την Ρωσία, η αντίδραση της Μόσχας ήταν ακαριαία και σκληρή. Ο ρώσος υπουργός Εξωτερικών, Σεργκέι Λαβρόφ, από την πρωτεύουσα της Νικαράγουα όπου βρισκόταν, ζήτησε αμέσως εξηγήσεις από την Σόφια, εκφράζοντας έτσι την δυσφορία της ρωσικής διπλωματίας, που δεν πείσθηκε καθόλου από τις δικαιολογίες της Ουάσιγκτον πως η αντιπυραυλική ασπίδα στρέφεται κατά του Ιράν. Η Μόσχα αντίθετα θεώρησε πως η επαναφορά του σχεδίου του Μπους, που αντί για εγκατάσταση συστοιχίας εκτοξευτήρων στην Πολωνία και ραντάρ στην Τσεχία τώρα προβλέπει την εγκατάσταση εκτοξευτήρων στην Πολωνία και την Βουλγαρία, απειλεί την αποτελεσματικότητα του πυρηνικού της οπλοστασίου και σηματοδοτεί την επιθετική διείσδυση της Ουάσιγκτον στην παραδοσιακή σφαίρα επιρροής της Ρωσίας.

Κατά συνέπεια, ανεξαρτήτως των καθησυχαστικών δηλώσεων αμερικανικών παραγόντων όπως του πρέσβη των ΗΠΑ στη Σόφια που υπενθύμισε τη δήλωση του Ομπάμα πως οι ΗΠΑ θέλουν «μια ισχυρή, ειρηνική και ευημερούσα Ρωσία», οι συνέπειες από την αμερικανική πρωτοβουλία αναμένεται να είναι πολύ σοβαρές. Θα γίνουν δε εμφανείς σε τρία επίπεδα. Αρχικά, παύουν να θεωρούνται σίγουρα τα αποτελέσματα των αμερικανο-ρωσικών διαπραγματεύσεων σχετικά με την ανανέωση της συμφωνίας για την μείωση των πυρηνικών που έληξε τον Δεκέμβριο του 2009. Μια διαδικασία δηλαδή που αποτέλεσε την κορωνίδα της διαδικασίας «επανεκκίνησης» των ρωσο-αμερικανικών σχέσεων την οποία εγκαινίασε ο Ομπάμα με την επίσκεψή του στην Μόσχα βρίσκεται στο εξής σε «κατάσταση αναμονής» ή «απενεργοποίησης». Κατά δεύτερο οι ΗΠΑ δεν αποκλείεται να εισπράξουν το αντίτιμο της πολιτικής τους εκεί που πονούν περισσότερο, στο Αφγανιστάν, καθώς η ομαλή τροφοδοσία των ΝΑΤΟϊκών δυνάμεων κατοχής εδώ κι ένα χρόνο εξαρτάται εν πολλοίς από την δυνατότητα χρησιμοποίησης των ρωσικών αεροδρομίων. Πλέον, γιατί να συνεχίσει να στηρίζει τους Αμερικάνους στο Αφγανιστάν η Ρωσία; Επίσης, γιατί να συνεχίσει να στηρίζει την αμερικανική πολιτική οικονομικού στραγγαλισμού του καθεστώτος του Αχμαντινετζάντ και να μην προβάλλει βέτο στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, όπως πιθανά θα πράξει και το Πεκίνο, στο νέο πακέτο κυρώσεων που θα προτείνει η Ουάσιγκτον εναντίον του Ιράν;

Ευρύτερα, η πρωτοβουλία του Μπαράκ Ομπάμα για την αντιπυραυλική ασπίδα, που θα χρηματοδοτηθεί με 8,4 δισ. δολ. από τον αμερικανικό κρατικό προϋπολογισμό για το επόμενο οικονομικό έτος, κλιμακώνει την αντιπαράθεση με τη Ρωσία κι αυξάνει την αστάθεια σε όλη την περιοχή κι όχι μόνο τα Βαλκάνια, περιλαμβανομένης της Μέσης Ανατολής. Είναι χαρακτηριστικό πως ακριβώς με την ίδια δικαιολογία, την ιρανική απειλή – όταν η μοναδική επίσημη απειλή στην περιοχή προέρχεται από το Ισραήλ και στρέφεται κατά του Ιράν, η Ουάσιγκτον επέβαλε την αναβάθμιση των πυραύλων Πάτριοτ στο Κουβέιτ, τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, εξασφαλίζοντας νέες δουλειές στο στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα. Ο εκσυγχρονισμός των Πάτριοτ επίσης διευκολύνει τα τυχοδιωκτικά σχέδια του Ισραήλ, για επίτευξη ενός προληπτικού πλήγματος στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν, όταν ξέρει πως η θωράκισή του αυτόματα καθίσταται πιο αποτελεσματική, με έξοδα μάλιστα που θα καταβάλλουν οι πετρομοναρχίες του Κόλπου!

Σε διαμετρικά αντίθετη κατεύθυνση από τα παραπάνω (διακατεχόμενα από παθολογική υποτέλεια απέναντι στις ΗΠΑ) καθεστώτα κινήθηκε η Άγκυρα που αρνήθηκε να διευκολύνει τους Αμερικανούς, δηλώνοντας την απροθυμία της να φιλοξενήσει τα ραντάρ της αντιπυραυλικής ασπίδας! Η άρνησή της έρχεται ως φυσικό επακόλουθο των αυτοτελών διπλωματικών της πρωτοβουλιών και βλέψεων στην περιοχή, εξέχουσα θέση στις οποίες καταλαμβάνουν οι αναβαθμισμένες διμερείς διπλωματικές σχέσεις με το Ιράν. Σε αυτό το πλαίσιο επισκέφθηκε την Τεχεράνη πριν δύο εβδομάδες ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας, Αχμέτ Νταβούτογλου, ενώ ο εκπρόσωπος της Τουρκίας στα Ηνωμένα Έθνη απείχε κατά τη διάρκεια κρίσιμων ψηφοφοριών που αφορούσαν το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Δεν προχωρούν επομένως ανεμπόδιστα τα αμερικανικά σχέδια κι ούτε όλα τα καθεστώτα της περιοχής στοιχίζονται πίσω από την Ουάσιγκτον.