Νέα μεταπολίτευση: προσοχή στις ευχές σας… (Unfollow, Μάιος 2012)

Αλλιώς περίμεναν το τέλος της μεταπολίτευσης, όσοι το επικαλούνταν ως νέα επαγγελία λύτρωσης από όλους τους αναχρονισμούς που συμπυκνώνουν την καταραμένη «ελληνική ιδιαιτερότητα» κι αλλιώς τους ήρθε. Από τι συντίθετο το «τέλος της μεταπολίτευσης»; Από την οριστική υπέρβαση του πολιτικού στοιχείου, ως ανώτερη έκφραση κοινωνικών συμφερόντων και συγκρούσεων, που θα ‘δινε την θέση του σε μορφές διαχείρισης των κοινών, φαινομενικά μηδενικής πολιτικής πυκνότητας αλλά στην πράξη πλήρως ελεγχόμενες από τις οικονομικές ελίτ, με ανύπαρκτη την παρέμβαση του λαϊκού στοιχείου και του κοινωνικού ριζοσπαστισμού. Κι έρχονται τα εκλογικά αποτελέσματα της 6ης Μαΐου: Μια σαρωτική κατάρρευση του πολιτικού συστήματος, με τα κόμματα – πυλώνες του το ΠΑΣΟΚ και τη ΝΔ που επί τέσσερις σχεδόν δεκαετίες κέρδιζαν το 80% ενίοτε και το 85% των ψήφων, να χάνουν 3,3 εκ. ψήφους (από 5,3 εκ. το 2009, μόνο 2 εκ. το 2012) κι έτσι το τέλος της Μεταπολίτευσης να βρίσκει στο έδαφος όσους επί δεκαετίες την οραματίζονταν…

Σε αυτό το σαθρό κι επικίνδυνο πεδίο άρχισαν να καταστρώνονται τα πρώτα σχέδια για τη νέα μορφή που θα λάβει το πολιτικό σύστημα, μετά το φιλί θανάτου που δέχτηκε από τα προγράμματα λιτότητας του ΔΝΤ και της ΕΕ όταν στην αγκαλιά τους έβλεπε μόνο την μακροημέρευση κι ένα σταθερό δεσμό, απαλλαγμένο από απρόοπτα. Σιγά που η Ελλάδα θα αποτελούσε εξαίρεση στον κανόνα! Κανένα πολιτικό σύστημα δεν έμεινε ίδιο μετά την εισβολή του ΔΝΤ. Οι αλλαγές επικεντρώνονται στον χώρο της παραδοσιακής σοσιαλδημοκρατίας, δηλαδή το ΠΑΣΟΚ και στην Δεξιά. Η Αριστερά παρότι βίωσε κι αυτή τεκτονικές μετακινήσεις δεν αναμένεται να παρασυρθεί από ίδιας βιαιότητας αλλαγές λόγω του ότι δεν ανήκει στο στρατόπεδο των ηττημένων, όπου βρίσκονται ΠΑΣΟΚ και ΝΔ.

Οι σαρωτικές αλλαγές που θα έρθουν στο κόμμα της ΝΔ μπορούσαν να προβλεφθούν από το Νοέμβριο του 2011 όταν το βασικό της ένστικτο επέβαλε μια αλλαγή πορείας 180 μοιρών: την εγκατάλειψη της αντιμνημονιακής πολιτικής γραμμής και την συμμετοχή στην κυβέρνηση του δοτού πρωθυπουργού Λουκά Παπαδήμου. Άμεσο αποτέλεσμα ήταν ο Αντώνης Σαμαράς που ακριβώς δύο χρόνια πριν, το Νοέμβριο του 2009, εξελέγη στη προεδρία του κόμματος κάτω από τις σημαίες μιας σκληρής μεν Δεξιάς βαθιά ωστόσο αντι-νεοφιλελεύθερης, να πάρει διαζύγιο από την βάση του, από τον λαϊκό κόσμο της Δεξιάς που πύκνωνε τις γραμμές του κόμματος σε μια καθαρά αντι-Μνημονιακή βάση. Το ρήγμα έγινε μη αντιστρεπτό όταν με αφορμή την ψήφιση του δεύτερου Μνημονίου τον Φεβρουάριο του 2012 ο Αντ. Σαμαράς διέγραψε από το κόμμα 21 βουλευτές, οι οποίοι αρνήθηκαν να τον ακολουθήσουν. Στην πιο απρόσμενη θέση βρέθηκε η Ντόρα Μπακογιάννη με τις ακραία νεοφιλελεύθερες θέσεις, μεγάλη χαμένη της εσωτερικής αναμέτρησης του Νοεμβρίου του 2009 που μια διετία μετά, χωρίς να κουνήσει η ίδια το δαχτυλάκι της, αναδείχτηκε σε πραγματικό ηγέτη της Δεξιάς. (Χωρίς μάλιστα καμία ίντριγκα ή δολοπλοκία, γεγονός που δεν έχει προηγούμενο για την οικογένεια Μητσοτάκη!) Υπ’ αυτό το πρίσμα κανείς δεν εξεπλάγη που η έκκληση του Αντ. Σαμαρά δύο μέρες μετά τις εκλογές της 6ης Μαΐου για την αναμόρφωση του κεντροδεξιού χώρου, υπό τη ηγεσία του προφανώς, έπεσε στο κενό. Κανείς δεν ακολουθεί τον looser…

Το στοίχημα ωστόσο της αναμόρφωσης της Δεξιάς συνέχισε να συγκεντρώνει ένα αυξημένο ενδιαφέρον λόγω της τεράστιας αξίας χρήσης του, μια κι ενδέχεται να αποτελεί την χρυσή εφεδρεία της επόμενης εκλογικής αναμέτρησης. Ειδικότερα, η συστέγαση κάτω από ένα ενιαίο κομματικό φορέα των υπερ-νεοφιλελεύθερων (Στ. Μάνου, Ντ. Μπακογιάννη και Θ. Τζήμερου) που αθροιστικά συγκέντρωσαν 6,6% των ψήφων, χωρίς ωστόσο κανείς να ξεπεράσει το όριο του 3% και να μπει στη Βουλή, δεν θα δώσει μόνο την δυνατότητα συγκρότησης κυβέρνησης πλειοψηφίας στο φιλο-Μνημονιακό στρατόπεδο της υποτέλειας και του ενδοτισμού, αλλά ενδέχεται να αποδειχθεί και το πρώτο βήμα στην πορεία επανίδρυσης της Δεξιάς με κέντρο τους νεοφιλελεύθερους. Η επανεμφάνιση του Κώστα Καραμανλή, που έχει το χρίσμα του Στ. Μάνου, σχετίζεται πολύ πιθανά με αυτό το σχέδιο μια κι ο ίδιος μπορεί κάλλιστα να συγκαλύψει την «θατσεροποίηση» της ΝΔ… Τον ίδιο ρόλο μπορεί να παίξει κι ο Δημ. Αβραμόπουλος, που παραμένει «κύριος τίποτε» τόσα χρόνια μετά τον χαρακτηρισμό του Θ. Πάγκαλου και γι’ αυτό ενδεχομένως να μπορεί να ικανοποιεί ακόμη και τις πιο διαφορετικές (πολιτικές) απαιτήσεις.

Καθοριστικά στην πορεία ενίσχυσης της Δεξιάς ενδέχεται να συμβάλουν κι οι εξελίξεις στον ακροδεξιό χώρο. Ειδικότερα, το «κόντυμα» της νεοναζιστικής εγκληματικής συμμορίας της Χρυσής Αυγής (μέσα από την αποκάλυψη του βιογραφικού των στελεχών της) σε βαθμό να μην ξαναμπεί στην Βουλή που θα οδηγήσει στον επαναπατρισμό πολλών ψηφοφόρων της προς το ΛΑΟΣ κατ’ αρχήν και δευτερευόντως στη ΝΔ και σε δεύτερο χρόνο η επανένταξη στη ΝΔ του Γ. Καρατζαφέρη κι όσων στελεχών του έχουν απομείνει. Στην πλήρη του εξέλιξη αυτό το σχέδιο, που ξεκινάει ως κίνηση ανάγκης, συμβάλει σε μια επιθετική υπέρβαση από την μεριά του κατεστημένου του πολιτικού διχασμού με άξονα το Μνημόνιο όπως κυριάρχησε στις εκλογές της 6ης Μαΐου. Είναι περιττό δε να ειπωθεί πως η ανάδειξη του Μνημονίου ως κριτηρίου για την εκλογική στάση ευνοεί τα μάλα την Αριστερά μιας κι ως κριτήριο θέτει το κοινωνικό ζήτημα (ανεργία, μισθοί, κοινωνικές παροχές, φόροι) κι όχι τον παραδοσιακό διχασμό Αριστερά – Δεξιά ή πολύ περισσότερο το δίλλημα μέσα ή έξω από το ευρώ που αυτή τη στιγμή ευνοεί τις δυνάμεις του «μαύρου μετώπου» οι οποίες εκβιάζουν την ανοχή στην λιτότητα υπό την απειλή της εξόδου από την ευρωζώνη. Η επαναφορά της διαχωριστικής γραμμής Αριστερά – Δεξιά στο παραπάνω πλαίσιο θα οδηγήσει επίσης στο ακρότατο όριο και τις αντιφάσεις του Π. Καμένου, πιέζοντάς τον να ανακάμψει στην πολιτική μήτρα που τον γέννησε.

Τεκτονικές αλλαγές εγκυμονούνται και στο ΠΑΣΟΚ, υπό το βάρος του ταπεινωτικού 13% που συγκέντρωσε στην αναμέτρηση της 6ης Μαΐου, οδηγούμενο για πρώτη φορά μετά την δεκαετία του ’70 στην τρίτη θέση της εκλογικής κατάταξης. Η βασική μορφή που θα λάβει η αναμόρφωση του σοσιαλδημοκρατικού χώρου θα περιλαμβάνει την συνένωση του ΠΑΣΟΚ με την Δημοκρατική Αριστερά. Η απότομη προσγείωση του κόμματος του Φώτη Κουβέλη, από τα διψήφια δημοσκοπικά ύψη στο μόλις και μετά βίας ανεκτό ποσοστό του 6,1%, κάτω κι από την Χρυσή Αυγή, εντείνει τις αντιφάσεις του καθώς από την μια αυξάνει τις φυγόκεντρες τάσεις και τη  δυναμική συνεργασίας ακόμη και συστέγασης με το ΠΑΣΟΚ, από την άλλη όμως γίνεται σαφές ότι αν τα στελέχη της ΔΗΜΑΡ απελευθερωθούν από τα ταμπού κι αποκαλύψουν τον ΠΑΣΟΚο που κρύβουν καλά μέσα τους, τότε τους περιμένει ακόμη μεγαλύτερη καταβαράθρωση. Η άνοδος αν και με σημαντικές διαβαθμίσεις της εκλογικής επιρροής όλης της Αριστεράς (ΣΥΡΙΖΑ, ΚΚΕ, ΑΝΤΑΡΣΥΑ, κ.λπ) επηρεάζει με απρόσμενους και ποικίλους τρόπους το πολιτικό τοπίο.

Στον βαθμό που η αναμόχλευση του σοσιαλδημοκρατικού χώρου θα ξεκινήσει και θα ολοκληρωθεί με πρωτοβουλία του ΠΑΣΟΚ και του πρόσφατα εκλεγμένου προέδρου του Βαγγέλη Βενιζέλου, εκλεκτού των συγκροτημάτων Τύπου και της διαπλοκής όπως είχε φανεί από την σύγκρουσή του με τον Γιώργο Παπανδρέου για την ηγεσία του ΠΑΣΟΚ το φθινόπωρο του 2007, όσες υποσχέσεις κι αν δοθούν για «νέο ξεκίνημα» θα είναι κενές περιεχομένου. Το ΠΑΣΟΚ στερούμενο έστω κι ενός αδιάφθορου στελέχους πρώτης γραμμής τον οποίο δεν θα κρατούν πολιτικό όμηρο τα κέντρα εξουσίας, θα συνεχίσει να αποτελεί στυλοβάτη της πολιτικής των άγριων περικοπών και της χρόνιας λιτότητας. Σε αυτή την πορεία, που σε κάθε περίπτωση θα είναι εντελώς απόμακρη από τα λαϊκά συμφέροντα και το κοινωνικό ζήτημα, οι προσωπικές στρατηγικές και ατομικές φιλοδοξίες, λειτουργώντας τις περισσότερες φορές ως βαποράκια μεγάλων οικονομικών συμφερόντων, θα γνωρίσουν νέες δόξες, δημιουργώντας απρόβλεπτες αναταράξεις στην πορεία εκ νέου συγκόλλησης του κατακερματισμένου πολιτικού συστήματος.

Μέτρα-φωτιά, αναδιανομής εισοδήματος (Πριν, 28/2/2010)

Νέο, ακραία αντιλαϊκό πακέτο μέτρων αναμένεται να ανακοινωθεί από αύριο, Δευτέρα, με αφορμή την επίσκεψη στην Αθήνα του επιτρόπου Όλι Ρεν. Η δεύτερη φουρνιά μέτρων προαναγγέλθηκε από την Πέμπτη, όταν κατά την αποχώρησή τους από την Ελλάδα οι τεχνοκράτες της τριπλής οικονομικής κατοχής (ΕΚΤ, ΕΕ, ΔΝΤ) δήλωσαν ότι το υπάρχον πακέτο μέτρων δεν εγγυάται την μείωση του ελλείμματος κατά 4% το τρέχον έτος, όπως προβλέπεται στο Πρόγραμμα Σταθερότητας κι επομένως θα χρειαστούν επιπρόσθετα μέτρα. Την προσφυγή σε νέες αντιλαϊκές περικοπές προανήγγειλε επίσης κι ο ίδιος ο πρωθυπουργός από το βήμα της Βουλής την Παρασκευή όταν δήλωσε πως «είναι εκ των πραγμάτων πράξη ευθύνης για την επιβίωση της χώρας να λάβουμε τα αναγκαία μέτρα, αφήνοντας στην άκρη το πολιτικό κόστος».

Το δεύτερο πακέτο μέτρων σύμφωνα με πληροφορίες και δημοσιεύματα αναμένεται να περιλαμβάνει: την αύξηση του ΦΠΑ από 1 έως 3 μονάδες, θέσπιση φόρου πολυτελείας, νέα αύξηση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης σε καύσιμα, τσιγάρα και ποτά, περικοπή 14ου μισθού, αύξηση ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης από τα 65 στα 67 έτη, πάγωμα μισθών έως το 2012 κι επιπλέον περικοπές στα επιδόματα των δημοσίων (για αυτό και δεν ανακοινώθηκε η εισοδηματική πολιτική την προηγούμενη εβδομάδα, αλλά επιλέχθηκε να ανακοινωθεί την επομένη, ενσωματώνοντας τις νέες περικοπές) και τέλος ευρείες φιλοεργοδοτικές παρεμβάσεις στον ιδιωτικό τομέα, όπως διευκόλυνση απολύσεων κ.α.

Η ευθύνη για τα παραπάνω μέτρα ανήκει από κοινού σε ΠΑΣΟΚ, ΕΕ και ΝΔ. Το άγριο αυτό αντιλαϊκό πρόγραμμα δεν εφαρμόζεται παρά τη θέληση ή ερήμην του εγχώριου πολιτικού συστήματος. Ούτε αποτελεί μονόδρομο! Συμβαίνει μάλιστα ακριβώς το αντίθετο. Εάν πραγματικά ήθελαν η κυβέρνηση κι η ΕΕ να μειώσουν το έλλειμμα και να βρουν 5 δισ. ευρώ θα μπορούσαν να αυξήσουν τους φορολογικούς συντελεστές των ανωνύμων εταιρειών στο ύψος του 35% που τους άφησε η κυβέρνηση Σημίτη. Τα διαφυγόντα κέρδη του δημοσίου από την απλοχεριά των Αλογοσκούφη – Παπαθανασίου – Παπακωνσταντίνου ανέρχονται σε 5 δισ. ετησίως. Ορίστε λοιπόν που μπορούν να βρεθούν τα λεφτά που λείπουν! Η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ αντίθετα, με τη συναίνεση της ΝΔ και την παρότρυνση της ΕΕ επιλέγουν να οδηγήσουν τους εργαζόμενους στην εξαθλίωση, για να αφήσουν στο απυρόβλητο τα κέρδη μιας χούφτας τοκογλύφων, που στο μέσο της σφοδρότερης κρίσης βλέπουν τα προνόμια τους να αυξάνονται.

Το χειρότερο ωστόσο είναι πως η επόμενη μέρα θα είναι ακόμη πιο οδυνηρή. Αυτά τα μέτρα, ακόμη κι αν εφαρμοστούν στην ολότητά τους, δεν θα λύσουν τη δημοσιονομική κρίση, δεν θα μειώσουν τα ελλείμματα, δεν θα φέρουν τα αναμενόμενα έσοδα στα δημόσια ταμεία. Θα αποτύχουν παταγωδώς γιατί θα οδηγήσουν σε μια πρωτοφανή ύφεση που θα παρασύρει και την οικονομική δραστηριότητα, με αποτέλεσμα να μείνουν στα χαρτιά τα αυξημένα φορολογικά έσοδα που προβλέπονται. Το αποτέλεσμα έτσι θα είναι χρεοκοπία, η οποία θα φέρει φαρδιά – πλατιά την σφραγίδα ΕΕ – ΠΑΣΟΚ – ΝΔ που αντί του προφανούς (αύξηση της φορολογίας στην μεγαλύτερη πηγή ζεστού χρήματος, που είναι τα κέρδη των επιχειρήσεων) επέλεξαν την υπερφορολόγηση των εργαζομένων, για πολλοστή φορά, παρότι η φοροδοτική τους ικανότητα έχει προ καιρού εξαντληθεί – από κει προκύπτει και η απόκλιση των προβλεπόμενων φορολογικών εσόδων από τα πραγματοποιηθέντα. Στην πράξη δηλαδή κεφάλαιο και ΕΕ, παρά την κινδυνολογία, αντί να λύσουν τη δημοσιονομική κρίση την εκμεταλλεύτηκαν για να πετύχουν την μεγαλύτερη αναδιανομή εισοδήματος στην μεταπολεμική ιστορία, περικόπτοντας μισθούς, συντάξεις και κοινωνικές δαπάνες.

Τεράστια επίσης ευθύνη για τον δημοσιονομικό εκτροχιασμό και τη συρρίκνωση της παραγωγικής βάσης, πέραν της ελληνικής αστικής τάξης, έχει και το πολυεθνικό κεφάλαιο. Ειδικά οι Γερμανοί που τώρα κόπτονται για την δημοσιονομική πειθαρχία είναι αυτοί που οδήγησαν σε παροξυσμό τις ιστορικές, δομικές αντιφάσεις του ελληνικού καπιταλισμού. Το έλλειμμα και το χρέος ποτέ δεν θα είχαν φθάσει σε τέτοια ύψη αν: Αν η Γερμανία δεν οδηγούσε σε έκρηξη το εμπορικό έλλειμμα διαλύοντας την εγχώρια παραγωγή – με κορυφαία πράξη την καταστροφική ισοτιμία με την οποία κλείδωσε η δραχμή απέναντι στο ευρώ. Αν η κάθε Χόχτιφ δεν πληρωνόταν τιμές αεροδρομίου για να μας αφήσει το μεγαλύτερο βιομηχανικό σιλό των Βαλκανίων. Αν οι γερμανικές αλυσίδες λιανικού εμπορίου από το Lidl και το Media Markt μέχρι το Carrefour δεν σάρωναν την ελληνική αγορά, αν η μεγαλύτερη μηχανή διαφθοράς, η γερμανικής προέλευσης Siemens, δεν λειτουργούσε σαν κράτος εν κράτει. Αν δεν έπαιρναν για ένα κομμάτι ψωμί τον ΟΤΕ. Αν δεν οδηγούσαν στην παρακμή τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά επιβάλλοντάς μας μάλιστα να αγοράσουμε χωρίς αντιρρήσεις ένα υποβρύχιο που γέρνει και πάει σαν μεθυσμένο. Και τόσα άλλα…

Άγρια λιτότητα υπό την επίκληση του ΔΝΤ (Πριν, 25/1/2009)

Χρονιά βαθιάς κρίσης το 2008

ΧΕΙΡΟΤΕΡΟ ΤΟ 2009

Ούτε και οι πιο δυσοίωνες προβλέψεις που είχαν διατυπωθεί κατά την έναρξη του 2008 δεν μπόρεσαν να περιγράψουν το βάθος και την έκταση που προσέλαβε η οικονομική κρίση τη χρονιά που πέρασε. Πέρα για πέρα αντιπροσωπευτική του ευρύτερου κλίματος ήταν η κατακρήμνιση των χρηματιστηριακών δεικτών. Από τη Νέα Υόρκη μέχρι το Τόκιο, την Ευρώπη και τους αναδυόμενους γίγαντες της Βραζιλίας, Ρωσίας, Ινδίας και Κίνας οι απώλειες που κατέγραψαν οι χρηματιστηριακοί δείκτες ξεπέρασαν το 40%. Η δε χρηματιστηριακή αξία, η κεφαλαιοποίηση των αγορών κατέγραψε ελεύθερη πτώση. Μόνο στη Νέα Υόρκη κατά το χρόνο που πέρασε παρατηρήθηκε η μεγαλύτερη «εξαΰλωση» κεφαλαιακής αξίας από την εποχή της Μεγάλης Κρίσης του 1929, ύψους 6,9 τρισ. δολ. Στο σύνολο των διεθνών χρηματιστηρίων οι ζημιές που καταγράφηκαν ξεπερνούν τα 30 δισ. δολ., ποσό διπλάσιο από το ΑΕΠ των ΗΠΑ! Το συμπέρασμα πως η τρέχουσα κρίση είναι δομική και ιστορικού χαρακτήρα, κατά πολύ βαθύτερη από αυτή της δεκαετίας του ’70 επιβεβαιώνεται και από μια σειρά άλλα μεγέθη που εκφράζουν περισσότερο ευθύγραμμα τις τάσεις στο παραγωγικό κεφάλαιο και την ευρύτερη, πραγματική λεγόμενη οικονομία. Έτσι, αρνητικοί ρυθμοί μεγέθυνσης – συρρίκνωση δηλαδή του παραγόμενου προϊόντος, τεράστιες ζημιές ακόμη και χρεοκοπίες κολοσσών πολύ πέραν των τραπεζών, κάθετη πτώση της καταναλωτικής ζήτησης, απολύσεις, μειώσεις μισθών και απότομη όξυνση του κοινωνικού ζητήματος μαζί με αλλεπάλληλες χρεοκοπίες τύποις πλέον κυρίαρχων κρατών συνθέτουν το πιο ζοφερό παζλ το οποίο δυστυχώς θα μας συντροφεύει και το νέο χρόνο. Η αιτία βρίσκεται στο γεγονός ότι το 2009 θα κάνει την εμφάνισή του ένα νέο, μαζικό κύμα χρεοκοπιών, πολύ μαζικότερο σε σχέση με το 2008 όταν έγιναν για πρώτη φορά ορατά τα αποτελέσματα της κρίσης, καθώς η παρατεταμένη χαμηλή καταναλωτική ζήτηση και τα συνεχή προβλήματα ρευστότητας θα έχουν εξαντλήσει και τα τελευταία αποθέματα αντοχής των επιχειρήσεων. Το σαρωτικό κύμα χρεοκοπιών θα παρασύρει και τις τράπεζες καθώς τα προβληματικά δάνεια θα προσθέσουν ένα επιπλέον βαρίδι πλάι στις ζημιές που καταγράφουν εδώ και ένα χρόνο από τις κερδοσκοπικές τοποθετήσεις τους σε επενδυτικά προϊόντα υψηλού κινδύνου. Εντελώς δικαιολογημένα λοιπόν η ελπίδα για ανάκαμψη μετατίθεται για μετά το 2011.

 Με το φόβητρο του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου επιδιώκουν να κάμψουν τις αντιστάσεις και να γίνει δεκτό από τους εργαζόμενους ένα πρόγραμμα αντιδραστικών μέτρων βάρβαρης λιτότητας από την Ευρωπαϊκή Ένωση με τον μανδύα της κοινοτικής επιτήρησης και αφορμή την αύξηση του δημοσιονομικού ελλείμματος πάνω από το 3%.

Παραμύθι η «θωρακισμένη» κι η «ισχυρή Ελλάδα»

 Η οικονομική πραγματικότητα στην Ελλάδα είναι πολύ χειρότερη απ’ αυτήν που παρατηρείται διεθνώς στο βαθμό που τα αποτελέσματα της σφοδρότατης οικονομικής κρίσης διαπλέκονται με τα μόνιμα διαρθρωτικά προβλήματα του ελληνικού καπιταλισμού παράγοντας ένα μίγμα πραγματικά εκρηκτικό. Η πορεία του ελληνικού χρηματιστηρίου το 2008 ισοδυναμούσε με την απόλυτη καταστροφή. (Η αξία της αναφοράς πηγάζει από την σημασία που είχε το ΧΑΑ στη χρηματοδότηση της αφρόκρεμας του ελληνικού κεφαλαίου, η οποία μάλιστα σε περιόδους έλλειψης κεφαλαίων και τραπεζικής στενότητας, όπως η σημερινή, καθίσταται πιο έντονη). Καμία άλλη χρονιά δεν χάθηκαν τόσα κεφάλαια, ενώ αυτή η εικόνα είναι πολύ χειρότερη απ’ ότι παρατηρήθηκε κατά μέσο όρο διεθνώς. Από τις 5.207 μονάδες που βρισκόταν ο γενικός δείκτης στις 2 Ιανουαρίου του 2008 την τελευταία μέρα του χρόνου έφθασε τις 1.711, καταγράφοντας απώλειες πολύ πάνω του 60%. Από τα 197 δισ. ευρώ που ήταν η κεφαλαιοποίηση την τελευταία μέρα του 2007 συρρικνώθηκε στα 66 δισ., ενώ οι ρευστοποιήσεις μετοχών όλη τη χρονιά ξεπέρασαν τα 3,5 δισ. ευρώ ως αποτέλεσμα δύο συνισταμένων: Κατ’ αρχήν της αναζήτησης ασφαλέστερων τοποθετήσεων από επενδυτικά χαρτοφυλάκια σε κρατικά ομόλογα και δευτερευόντως των χαμηλών προσδοκιών κέρδους των μετοχών. Ρόλο ελκυστήρα στην ελεύθερη πτώση του χρηματιστηρίου έπαιξαν οι τραπεζικές μετοχές που κατέγραψαν πολύ μεγαλύτερες απώλειες. Κι εδώ οι προβλέψεις για το άμεσο μέλλον είναι πραγματικά καταστροφικές με κορυφαία τραπεζικά ιδρύματα, όπως η Alpha, να συστήνουν στους επενδυτές «να αποφύγουν τις μετοχές των τραπεζών για το πρώτο εξάμηνο του 2009», κι άλλα όπως, της Eurobank, να διαπιστώνουν ότι «δεν αποκλείεται νέα κορύφωση της κρίσης»! Το ποδαρικό για το νέο έτος συμπληρώνει η σημαντική πτώση, ισοδύναμη του σοκ, των ρυθμών μεγέθυνσης του ΑΕΠ σε λιγότερο από 1% από 3% που ήταν φέτος, η πτώση της κατανάλωσης και η αύξηση της ανεργίας. Σε αυτό ακριβώς το έδαφος εμφανίστηκε η δημοσιονομική κρίση που είναι άμεσο αποτέλεσμα δύο διαδικασιών που δημιούργησε η οικονομική κρίση. Αρχικά της υστέρησης των δημόσιων εσόδων, λόγω της υποχώρησης της φοροδοτικής ικανότητας. Όταν τα μαγαζιά κυνηγούν τους πελάτες με το ντουφέκι, τι ΦΠΑ να αποδώσουν στο τέλος του μήνα; Κατά δεύτερο, των μέτρων δημοσιονομικής επέκτασης που υλοποιεί το κράτος για να στηρίξει τις τράπεζες άμεσα (βλ. 28 δισ.) και το κεφάλαιο ευρύτερα μέσω μιας μεγάλης γκάμας παροχών. Ακόμη κι έτσι λοιπόν φαίνεται ότι η σταγόνα που έκανε το ποτήρι να ξεχειλίσει δεν είναι «εισαγόμενη», όπως ισχυρίζεται σύσσωμη η κυβέρνηση Κ. Καραμανλή για να αποφύγει να αναλάβει τις πολιτικές ευθύνες που της αναλογούν, αλλά άμεσο αποτέλεσμα της οικονομικής πολιτικής της, που δεν είναι δυνατό να μην είχε προβλεφθεί… Άλλωστε, δεν είναι και η πρώτη φορά που τους συμβαίνει. Παρά τις κουραστικά επαναλαμβανόμενους όρκους αφοσίωσης στη δημοσιονομική πειθαρχία, από το 2004 μέχρι και το 2007, επί τέσσερα ολόκληρα χρόνια δηλαδή, μία μόνο χρονιά έπεσε το έλλειμμα κάτω από το όριο ασφαλείας του 3%, όπως έχει οριστεί από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ. Όλες τις υπόλοιπες χρονιές, περιλαμβανομένης κι αυτής που αποχαιρετήσαμε την Τετάρτη, το έλλειμμα ξεπερνούσε το 3%. Αποτέλεσμα όλων των παραπάνω είναι η απογείωση του επιτοκίου με το οποίο δανείζεται το ελληνικό δημόσιο, όπως μετράται ως η διαφορά του επιτοκίου του ελληνικού δεκαετούς ομολόγου από το αντίστοιχο γερμανικό (spread). Μια διαφορά που έχει φθάσει το 2,25% (όταν η αντίστοιχη διαφορά του ιταλικού επιτοκίου που κι αυτό έχει πάρει την άγουσα είναι 1,36%), υπογραμμίζοντας τις αποκλίνουσες τροχιές που αναπτύσσονται στο έδαφος της κρίσης και την όξυνση του ενδοκρατικού ανταγωνισμού. Τώρα ωστόσο η κοινοτική επιτήρηση θέτει σε κίνηση μια πολύ διαφορετική ποιοτικά διαδικασία που ισοδυναμεί με την υποβάθμιση της θέσης της Ελλάδας και την όξυνση της δημοσιονομικής κρίσης – εξ ου και η συζήτηση περί ΔΝΤ. Συγκεκριμένα, οι ανακοινώσεις που θα γίνουν στις 19 Ιανουαρίου από τις Βρυξέλλες για την οικονομία των χωρών μελών της ΕΕ θα δώσει μεγαλύτερο βάθος στο πρόβλημα δανεισμού που αντιμετωπίζει το ελληνικό δημόσιο καθώς θα πρέπει να καταβάλλει διαρκώς μεγαλύτερο τίμημα για να συγκεντρώσει τα 60 δισ. που χρειάζεται το ελληνικό δημόσιο συνολικά (σύμφωνα με το ΙΟΒΕ) για το τρέχον έτος. Η αρνητική αυτή εξέλιξη αποδεικνύει πόσο κούφιες ήταν οι μεγαλόστομες διακηρύξεις περί «θωρακισμένης Ελλάδας» που διατυπώνονταν τόσο από τον αρμόδιο υπουργό όσο και από τον πρωθυπουργό μέχρι πριν λίγους μήνες. Το ίδιο ισχύει και για το ιδεολόγημα του αυτόκλητου σωτήρα, του Κ. Σημίτη, περί «ισχυρής Ελλάδας». Η τρέχουσα κρίση έφερε στην επιφάνεια όχι μόνο τα διαρθρωτικά προβλήματα του ελληνικού καπιταλισμού, αλλά και το σαθρό χαρακτήρα των ιδεολογημάτων που επιστράτευσαν ΝΔ και ΠΑΣΟΚ για να νομιμοποιήσουν τις αντιλαϊκές οικονομικές πολιτικές τους. Απαιτούνται ωστόσο εδώ ορισμένες διευκρινίσεις που δείχνουν ότι η διαδικασία την οποία εμφανίζουν λίγο – πολύ ως φυσική και αναπότρεπτη, δεν είναι καθόλου τέτοια. Αυτό που με επιμέλεια κρύβουν όσοι επικαλούνται την δήθεν αυστηρότητα των αγορών δίνοντας τους το δικαίωμα να αξιολογούν το αξιόχρεο κάθε χώρας ή κάθε επιχείρησης είναι ότι αυτό το έργο έχει εναποτεθεί σε μια σφηκοφωλιά η οποία κατ’ επανάληψη έχει αποδείξει ότι είναι είτε ανίκανη, είτε «παπαγαλάκι» συμφερόντων, κραγμένο μάλιστα. Σε κάθε περίπτωση εντελώς αναρμόδια. Οι τρεις εταιρείες αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας (Fitch, S&P και Moody’s), αμερικανικές όλες, που εν είδει αδέκαστου κριτή αποφασίζουν πόσα αστεράκια θα συνοδεύουν τα ελληνικά ομόλογα και κατ’ επέκταση πόσα λεφτά θα πληρώσει ο κάθε εργαζόμενος στους νταβατζήδες του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου είναι αυτές ακριβώς που όλα τα προηγούμενα χρόνια χαρακτήριζαν ως …διαμάντια τα τιτλοποιημένα δάνεια της αμερικανικής κτηματικής αγοράς. Από πρόεδροι κρατών (Σαρκοζύ, Μέρκελ, κ.α.) μέχρι καθηγητές αλλά και παράγοντες της αγοράς τούς έριχναν επί μήνες την πέτρα του αναθέματος αποδίδοντάς τους την ευθύνη για την φούσκα επειδή στα τοξικά ομόλογα χάριζαν την υψηλότερη δυνατή βαθμολογία οδηγώντας και τα πιο συντηρητικά χαρτοφυλάκια να τα εντάξουν στις τοποθετήσεις τους ή να τα αποδεχτούν ως εγγύηση για να εγκρίνουν δάνεια. Αυτές λοιπόν οι εταιρείες, που δεν είδαν καμιά απάτη στην αμερικανική αγορά υποβαθμισμένων κτηματικών δανείων και κανονικά θα έπρεπε να είχαν κλείσει πληρώνοντας μάλιστα και πρόστιμα για τη ζημιά που προκάλεσαν, αποφαίνονται τώρα ότι το ελληνικό δημόσιο επειδή μπορεί να κηρύξει χρεοστάσιο θα πρέπει να πληρώνει κάτι τις περισσότερα για να δανείζεται! Αυτό που ωστόσο αποκαλύπτεται είναι δόλος και εξαπάτηση, καθώς ένας αποδεδειγμένα ανίκανος επισείει θεούς και δαίμονες έτσι ώστε οι αποδεδειγμένα απατεώνες να απαιτούν ληστρικά επιτόκια. Συνεργό σε αυτή τη διαδικασία έχουν και την ΕΕ. Γιατί, αν επιβληθεί το καθεστώς επιτήρησης της ελληνικής οικονομίας οι εταιρείες αξιολόγησης όχι απλά θα επιβεβαιώσουν τις «ανησυχίες» τους, αλλά θα αποκτήσουν κι άλλες – είναι εξαιρετικά επικερδής διαδικασία άλλωστε. Η διαδικασία της επιτήρησης επομένως, πέραν των όσων επικαλείται, θα οξύνει το δημοσιονομικό πρόβλημα, καθώς θα κάνει επαχθέστερους τους όρους δανεισμού του ελληνικού δημοσίου και το δρόμο επιστροφής στην δημοσιονομική ομαλότητα ακόμη πιο μακρύ και ακανθώδη. Να σημειωθεί επιπλέον ότι η διαδικασία της Οικονομικής και Νομισματικής Ενοποίησης στην Ευρώπη συνέβαλε καθοριστικά στην παράδοση του δημοσίου στις αρπακτικές διαθέσεις των αγορών χρήματος, καθώς με την εκκίνησή της, όπως αποφασίστηκε με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, απαγορεύτηκε στις κεντρικές τράπεζες να εκτυπώνουν χρήμα για να καλύπτουν τις αυξανόμενες ανάγκες του δημοσίου και ορίστηκε ως μονόδρομος η προσφυγή στις αγορές δανείων για την κάλυψη των αναγκών. Προς όφελος φυσικά του διεθνούς χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου που είδε τις δουλειές του ν’ απογειώνονται με χορηγό τους δημόσιους προϋπολογισμούς, δηλαδή τα χρήματα των ευρωπαίων φορολογουμένων. Η αυξανόμενη συζήτηση ωστόσο για τον κίνδυνο προσφυγής της Ελλάδας στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (έτσι ώστε να παρακαμφθούν τα ληστρικά επιτόκια της αγοράς και να βρεθούν δάνεια με χαμηλό επιτόκιο) και την κοινοτική επιτήρηση (που εμφανίζεται μάλιστα κι ως σωτήρια επειδή έτσι θα γλιτώσουμε από το ΔΝΤ) έρχεται να εξοικειώσει τους εργαζόμενους με το αντίτιμο που θα πληρώσουν: Ένα πρόγραμμα λιτότητας, που χωρίς καμία υπερβολή θα είναι πρωτοφανούς αγριότητας, χωρίς κανένα προηγούμενο στην πρόσφατη οικονομική ιστορία της Ελλάδας. Ως συστατικά του στοιχεία θα περιλαμβάνει τρεις κατηγορίες μέτρων. Το πρώτο θα αφορά τους μισθούς. Όπως πολύ πιθανά έγινε και στη Λετονία, όπου το πρώτο μέτρο που επέβαλε το ΔΝΤ ήταν η γενική μείωση των μισθών κατά 15%, η κοινοτική επιτήρηση θα σημάνει μειώσεις πραγματικών μισθών ή μηδενικές αυξήσεις και πάγωμα συντάξεων κι επιδομάτων ανεργίας, σε ένα περιβάλλον φυσικά συνεχών ανατιμήσεων. Η δεύτερη κατηγορία μέτρων θα αφορά το ασφαλιστικό, στην κατεύθυνση μείωσης των συντάξεων, αύξησης των ηλικιακών ορίων και επιδείνωσης των προϋποθέσεων συνταξιοδότησης και αύξησης των εισφορών. Η τελευταία θα αφορά νομοθετικές παρεμβάσεις με στόχο την απορύθμιση της αγοράς εργασίας και τη διευκόλυνση της εισόδου πολυεθνικών επιχειρήσεων (βλ. μέτρα απελευθέρωσης κλειστών επαγγελμάτων).

 Σχεδιάζουν νέο «σταθεροποιητικό πρόγραμμα»

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ ΘΑ ΕΠΙΒΑΛΕΙ Η ΣΥΖΗΤΟΥΜΕΝΗ «ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΤΕΧΝΟΚΡΑΤΩΝ»

Η κυβέρνηση ήδη στρώνει μεθοδικά το έδαφος για ένα νέο «σταθεροποιητικό πρόγραμμα» βαθιάς λιτότητας, ανάλογο αυτού που προσπάθησε να επιβάλλει ο Κ. Σημίτης ως υπουργός Οικονομίας στην κυβέρνηση του Α. Παπανδρέου τη διετία 1985 – 1987. Εκείνη η αποστροφή του λόγου του Γ. Αλογοσκούφη για παράδειγμα στο Βήμα της προηγούμενης Κυριακής «για την πολιτική της ήπιας δημοσιονομικής προσαρμογής που εφαρμόσαμε τα τελευταία χρόνια» πολύ φοβόμαστε ότι δεν αποσκοπεί μόνο να διασκεδαστούν οι εντυπώσεις για την άγρια πολιτική λιτότητας, αλλά προετοιμάζει τους όρους για δραματικά διαγγέλματα που λίγο – πολύ θα λένε «καλά φάγατε, καλά ήπιατε τόσα χρόνια τώρα περάστε απ’ το ταμείο». Όπως το έθεσε ο αρχιαποστάτης παραμονές Πρωτοχρονιάς: «Δεκαετίες ζήσαμε πάνω από τις δυνάμεις μας, δανειζόμενοι και καταδικάζοντας τις επόμενες γενιές, ενώ ταυτόχρονα με πείσμα αρνηθήκαμε τις μεταρρυθμίσεις τις οποίες η σημερινή ευρωπαϊκή και παγκόσμια πραγματικότητα απαιτεί και τις οποίες εφάρμοσαν όλες οι άλλες χώρες της Ευρώπης. Υπό τις συνθήκες αυτές είναι φυσικό η βαριά διεθνής οικονομική κρίση που ξέσπασε φέτος να μας προσγειώσει και να μας υποχρεώσει να αντιμετωπίσουμε τη σκληρή πραγματικότητα»! Η επιβολή αυτών ακριβώς των βαθιά αντιλαϊκών μέτρων είναι το πραγματικό ζητούμενο πίσω από την κινδυνολογία του εφιάλτη Κ. Μητσοτάκη για τη «βοήθεια ξένων διεθνών οργανισμών», πίσω από την πρόταση των Χρ. Βερελή και Θ. Πάγκαλου για ανάθεση των οικονομικών σε ένα πρόσωπο κοινής αποδοχής, πίσω την «ιδέα» του νεοφιλελεύθερου Αλ. Παπαδόπουλου να ζητήσει η Ελλάδα αυτοβούλως έξωθεν επιτήρηση της οικονομίας της λόγω εγγενούς αδυναμίας να χειριστεί τα του οίκου της και πίσω από το πλασάρισμα του πρώην διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδας και νυν αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Λουκά Παπαδήμα, για να αναλάβει χρέη «τσάρου της Οικονομίας». Μια κυβέρνηση τεχνοκρατών δηλαδή, οικονομική χούντα στην πραγματικότητα, που θα αναλάβει να επιβάλλει τη λιτότητα χωρίς να πρέπει η ΝΔ ή το ΠΑΣΟΚ να πληρώσουν το τεράστιο πολιτικό κόστος που θα έχει ένα τέτοιο έκτακτο καθεστώς. Ειδικότερα όμως σ’ ότι αφορά τα παραπάνω στελέχη του ΠΑΣΟΚ, που έχουν εχθρικές σχέσεις με την ηγετική ομάδα του Γ. Παπανδρέου ή είναι παραγκωνισμένα, στόχος των προτάσεών τους ήταν να στερήσουν από το ΠΑΣΟΚ την διαφαινόμενη νίκη, που δεν θα επιτευχθεί φυσικά τόσο εύκολα όσο δείχνουν τα γκάλοπ. Με τη στήριξη διαπλεκομένων δηλαδή που προσχηματικά επικαλούνται την οικονομική κρίση για να ξαναμοιράσουν την πολιτική τράπουλα, η πρότασή τους δεν βάλει κατά της ΝΔ αλλά του «δικού τους» κόμματος. Για αυτό και μόνο τον λόγο τα πυρά της Χαρ. Τρικούπη ήταν πολύ σφοδρότερα από τα πυρά που δέχτηκαν από την κυβέρνηση.

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ

 Σε κρίση το μοντέλο ανάπτυξης

ΣΙΩΠΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΙΤΙΕΣ

Όσο σίγουρο είναι ότι πίσω από κραυγές αγωνίας της αστικής τάξης κρύβεται ένα πρόγραμμα άγριας κι εξοντωτικής λιτότητας, άλλο τόσο σίγουρο είναι πως τα προβλήματα τα οποία επικαλείται, οι λεγόμενες μακροοικονομικές ανισορροπίες, είναι υπαρκτά και μάλιστα η όξυνσή τους λόγω της κρίσης λειτουργεί απειλητικά για τη θέση του ελληνικού καπιταλισμού στο διεθνή καταμερισμό εργασίας. Πρόκειται συγκεκριμένα για την αλματώδη αύξηση του ελλείμματος ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών που έχει φθάσει στο τριτοκοσμικό 14% του ΑΕΠ και την άνοδο του δημόσιου χρέους που ΝΔ και ΠΑΣΟΚ εδώ και 15 χρόνια όλο λένε πως το μειώνουν, αλλά αυτό εξακολουθεί να βρίσκεται στο 105% του ΑΕΠ. Οι αιτίες που επικαλούνται γι αυτή την κατάσταση είναι τόσο φαιδρές όσο και οι λύσεις που προτείνουν, αποκαλύπτοντας μια απίστευτη ένδεια. Ο Κ. Σημίτης για παράδειγμα στο πολυσυζητημένο άρθρό του στην Καθημερινή στις 21 Δεκεμβρίου 2008 έγραφε για το δημόσιο χρέος ότι «οι αιτίες της αύξησης είναι συναρτημένες με την πελατειακή νοοτροπία της κυβέρνησης και τη σταθερή επιδίωξη ενίσχυσης της εξουσίας της. Οι προσλήψεις την περίοδο 2004 – 2008 για παράδειγμα έφθασαν τις 60.000 περίπου με συνέπεια την αύξηση των μισθών που κατέβαλε η κυβέρνηση κατά 40%». Ο ιδρυτής της «ισχυρής Ελλάδας» δεν επικρίνει την κυβέρνηση για τα ρουσφέτια, αλλά επειδή κάνει προσλήψεις, παραβλέποντας τις τεράστιες ανάγκες ανθρώπινου δυναμικού που έχει ο δημόσιος τομέας αλλά και το γεγονός ότι το εν λόγω κονδύλι που το θεωρεί υπαίτιο της κρίσης στο σύνολο των δημόσιων δαπανών είναι αμελητέο! Οι προτάσεις του δε περιλαμβάνουν αυτά που έχει προγραμματίσει η ΝΔ, απλώς πιο γρήγορα. «Χρειάζεται ένα επεξεργασμένο σχέδιο συστηματικής και στοχευμένης ενίσχυσης της οικονομικής δραστηριότητας. Ενδεικτικά αναφέρω ορισμένες κατευθύνσεις. Η επιτάχυνση της κατασκευής των ήδη προγραμματισμένων έργων. Η προώθηση χωρίς καθυστέρηση των προγραμμάτων του Δ’ ΚΠΣ…». Στην πραγματικότητα αυτό που διέρχεται δομική κρίση είναι ένα μοντέλο ανάπτυξης του ελληνικού καπιταλισμού και ενσωμάτωσης του στον διεθνή καταμερισμό που υιοθετήθηκε από την πρώτη μεταπολεμική περίοδο μέχρι τις μέρες μας. Στην πιο πρόσφατη εκδοχή του, από τη δεκαετία του ’80 εμβρυακά και τη δεκαετία του ’90 ολοκληρωμένα και συνειδητά, περιελάμβανε την χωρίς όρους και στρατηγικές ανάδειξης «εθνικών πρωταθλητών» ενσωμάτωση του ελληνικού καπιταλισμού στην ευρωπαϊκή ιμπεριαλιστική ολοκλήρωση. Η διαδικασία αυτή όμως σε περιόδους κρίσης όπως η σημερινή αποδεικνύει τον ανταγωνιστικό της χαρακτήρα, την εγγενή τάση που έχει να οξύνει τις ανισομετρίες, διαλύοντας τις αυταπάτες που συνόδευαν τα πρώτα της βήματα για μια άμβλυνση των διακρατικών ακόμη και περιφερειακών αντιθέσεων. Η ΕΕ και κατ’ επέκταση η ΟΝΕ δεν αποτελούν επομένως ασπίδα προστασίας της ελληνικής οικονομίας όπως προβάλλονται αναδεικνύοντας μόνο την νομισματική – συναλλαγματική πλευρά των διμερών οικονομικών σχέσεων, αλλά παράγοντα διαιώνισης και όξυνσης των διαρθρωτικών προβλημάτων της. Αυτά ωστόσο μένουν ασχολίαστα. Όπως και η κρίση που διέρχεται πλέον, σε βαθμό να έχει κλείσει τον κύκλο του ως ατμομηχανή ανάπτυξης, το μοντέλο αλματώδους αύξησης του ιδιωτικού δανεισμού που χρηματοδοτούσε τον τομέα των κατασκευών, αντιπροσωπεύοντας ο τελευταίος τη σημαντικότερη πηγή αύξησης του ΑΕΠ. Με το συνολικό ιδιωτικό χρέος να φθάνει το 2008 τα 248 δισ. (εκ των οποίων μόνο τα 132 δισ. να είναι επιχειρηματικό) ξεπερνώντας (όπως και το δημόσιο) το ΑΕΠ της χώρας που φθάνει τα 246 δισ. και μετά από τις φούσκες που έχουν σκάσει, τυχόν σχέδια και προσδοκίες διαιώνισής του ισοδυναμούν με οικονομική αυτοκτονία. Η τραγική ειρωνεία όμως είναι ότι η αστική τάξη δεν έχει να αντιπαραβάλλει κανένα εναλλακτικό σχέδιο απέναντι σ’ αυτό το κοινωνικά καταστρεπτικό και βαθιά ανορθολογικό μοντέλο. Έχει την αυταπάτη ότι θα καλύψει τις αντιφάσεις του με ένα πρόγραμμα λιτότητας διαρκείας που θα αυξήσει τα φορολογικά έσοδα και θα μειώσει τις κοινωνικές παροχές, ενώ στην καλύτερη περίπτωση θα τις κουκουλώσει όπως – όπως και για λίγα χρόνια. Στη χειρότερη γι αυτούς, θα μείνει στα χαρτιά, όπως έμεινε και του Σημίτη το 1986, λόγω της εργατικής πάλης.

Πάρτι στο χρηματιστήριο με χορηγό την εφορία (περ. Ουτοπία, 6ος 2007)

Μέρες του ’99 αρχίζει να θυμίσει τους τελευταίους μήνες η Σοφοκλέους. Με τον γενικό δείκτη να έχει φθάσει τις 5.000 μονάδες, για πρώτη φορά μετά από 7 χρόνια – και συγκεκριμένα από τον Ιανουάριο του 2000 – και με όλες τις μηχανές να είναι αναμμένες (αδικαιολόγητη άνοδο των φθηνών μετοχών τη περιφέρειας, εκκολαπτόμενες αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου, προετοιμασία νέων εισαγωγών, δημόσιες εγγραφές στα σκαριά, κύματα ιδιωτικών τοποθετήσεων και κυρίως ατελείωτες φήμες και παπαγαλάκια) το κλίμα καχεξίας και μειωμένων προσδοκιών των τελευταίων χρόνων φαίνεται να ανήκει στο παρελθόν. Το φαινόμενο δεν είναι αυστηρά ελληνικό καθώς και στη Μέκκα του ολοκληρωτικού καπιταλισμού, τις ΗΠΑ, ο δείκτης των 500 αμερικανικών κολοσσών για πρώτη φορά στα τέλη Μαΐου έφθασε τα επίπεδα που είχε πριν επτά χρόνια. Η άνοδος του ελληνικού χρηματιστηρίου είναι συνεπώς αποτέλεσμα της αυξημένης κινητικότητας που υπάρχει στις διεθνείς κεφαλαιαγορές.

Σε ότι αφορά τις εσωτερικές αιτίες μια μικρή ώθηση σε αυτή την κατεύθυνση (και τίποτε περισσότερο) έδωσαν οι ανακοινώσεις για τα επίσημα κέρδη που κατέγραψαν το πρώτο τρίμηνο του 2007 οι 301 εισηγμένες εταιρείες που δημοσίευσαν λογιστικές καταστάσεις, όπου φαίνεται ότι το διάστημα Ιανουαρίου – Μαρτίου αύξησαν τα κέρδη τους κατά 11,6% σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του προηγούμενου χρόνου. Αύξηση τρεις με τέσσερις φορές μεγαλύτερη των αυξήσεων που είδαν οι εργαζόμενοι στους μισθούς και τα ημερομίσθιά τους για το αντίστοιχο διάστημα…

Εξετάζοντας πιο προσεκτικά όμως τον πίνακα με τα κέρδη της κορυφής της πυραμίδας του ελληνικού κεφαλαίου αποκαλύπτονται δύο ενδιαφέροντα στοιχεία. Το πρώτο είναι η άνιση κατανομή των 2,8 δισ. κερδών, καθώς το μεγαλύτερο μέρος τους προήλθε από τα λεγόμενα βαριά χαρτιά του χρηματιστηρίου που συνέβαλαν στο 80% αυτού του αποτελέσματος. Το δεύτερο χαρακτηριστικό είναι πως τα κέρδη δεν προέρχονται μόνο από μια μειοψηφία, αλλά και από έναν συγκεκριμένο τομέα της καπιταλιστικής παραγωγής: τις τράπεζες! Ειδικότερα οι 14 εισηγμένες τράπεζες συνέβαλαν κατά ένα ποσοστό μεγαλύτερο του 50% στο παραπάνω αποτέλεσμα ενώ μόνο τα κέρδη της Εθνικής Τράπεζας αποτελούν το 13,6% των συνολικών κερδών. Ανισομετρία λοιπόν και συνεχής αύξηση του ειδικού βάρους του κλάδου των υπηρεσιών και δη των τραπεζών είναι οι δύο ιδιαίτερες συνιστώσες που καθορίζουν την θεαματική πορεία κερδοφορίας του ελληνικού καπιταλισμού. Η ετεροβαρής σχέση μεταξύ του κλάδου της μεταποίησης και των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών ήρθε πρόσφατα στην επιφάνεια και από την κοινή έρευνα που οργάνωσε ο ΣΕΒ με την ICAP τα αποτελέσματα της οποίας δόθηκαν στη δημοσιότητα στις 14 Μαΐου 2007. Τα συμπεράσματα στα οποία καταλήγει η (δειγματοληπτική – και ως εκ τούτου ενδιαφέρουσα μόνο σε ότι αφορά τις τάσεις που καταγράφει) έρευνα υπογραμμίζουν την αποκλίνουσα πορεία μεταξύ της μεταποίησης που βλέπει τα κέρδη της να συρρικνώνονται για δεύτερη συνεχή χρονιά και των υπηρεσιών (εμπόριο, τράπεζες, κ.α.) που βλέπουν τα κέρδη τους να αυξάνουν.

Στην κούρσα ανόδου των κερδών που κατέγραψαν οι εισηγμένες εταιρείες δύο αιτίες φαίνεται να διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο: Κατά πρώτο, η συνεχής άνοδος των επιτοκίων που αποφασίζει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα οδηγώντας και τις εγχώριες τράπεζες να αναπροσαρμόζουν τα δικά τους επιτόκια προς τα πάνω προκαλώντας έτσι απόγνωση στους εκατοντάδες χιλιάδες δανειολήπτες και επίσης η τελευταία δόση μείωσης των φορολογικών συντελεστών, ύψους τεσσάρων ποσοστιαίων μονάδων, που αποφάσισε η κυβέρνηση. Η απόφαση αυτή της κυβέρνησης της ΝΔ (που βρήκε σύμφωνο και το ΠΑΣΟΚ) έκανε το φορολογικό σύστημα ακόμη πιο ταξικό και αντιλαϊκό ωθώντας στην αναδιαμόρφωσή του σε μία κατεύθυνση που για το κεφάλαιο και τους αστούς επιφυλάσσει σχεδόν πλήρη φορολογική απαλλαγή (υπό το θατσερικής έμπνευσης πρόσχημα της τόνωσης των κινήτρων δημιουργίας πλούτου που στη συνέχεια θα ενισχύσει την μεγέθυνση…) ενώ για τους εργαζόμενους πρωτοφανή βάρη.

Σε ότι αφορά το κεφάλαιο η πέρα για πέρα νόμιμη απαλλαγή του από την καταβολή φόρων ήλθε ως αποτέλεσμα της πανευρωπαϊκής τάσης μείωσης των φόρων κεφαλαίου. Στο πλαίσιο αυτής της δυναμικής (χαρακτηριστικό πλέον γνώρισμα του νέου αναμορφωμένου κράτους που αναδύθηκε στα ερείπια του μεταπολεμικού κράτους πρόνοιας) η Γερμανία έχει δεσμευθεί στο κεφάλαιο να μειώσει τους φόρους που πληρώνει από 26% στο 15%, η Γαλλία από 33% σε 28%, η Ισπανία από 35% σε 30%, κ.ο.κ. Ακόμη όμως και αυτοί οι νέοι μειωμένοι φορολογικοί συντελεστές έχουν μάλλον εικονική σημασία καθώς το κεφάλαιο εξασφαλίζει την πλήρη απαλλαγή του από την καταβολή φόρων μέσω των (offshore) φορολογικών παραδείσων. Χάρη σε αυτούς τους παραδείσους, σύμφωνα με έρευνα των Τάιμς του Λονδίνου, οι 54 δισεκατομμυριούχοι της Αγγλίας έχοντας περιουσία που υπερβαίνει τα 126 δισ. λίρες πλήρωσαν φόρους ύψους 15 εκ. λιρών! Αν κάνουμε μια απλή διαίρεση βγαίνει ότι οι Κροίσοι της Αγγλίας φορολογήθηκαν με συντελεστή ύψους 0,01%! Το αποτέλεσμα δηλαδή της θεσμοθετημένης ασυδοσίας των φορολογικών παραδείσων είναι η αστική τάξη να έχει εξασφαλίσει πλήρη φορολογική απαλλαγή! Καθόλου τυχαία (όπως αναφερόταν σε άρθρο του βρετανικού Γκάρντιαν στις 30 Μαΐου με τον αποκαλυπτικό τίτλο «Ειδικοί περιγράφουν την Αγγλία ως τον πρώτο παγκόσμιο onshore φορολογικό παράδεισο») το ίδιο το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο τον Απρίλιο χαρακτήρισε το Σίτι του Λονδίνου ως το νευραλγικό κέντρο του παγκόσμιου πολυπλόκαμου δικτύου των φορολογικών παραδείσων. Φαίνεται έτσι πως με το πέρασμα του χρόνου οι offshore φορολογικοί παράδεισοι εισβάλλουν στα κέντρα του υπερανεπτυγμένου καπιταλισμού και τα όρια μεταξύ τους γίνονται όλο και πιο συγκεχυμένα, όλο και πιο δυσδιάκριτα.

Η θεσμοθετημένη φοροαπαλλαγή και φορο-αποφυγή του κεφαλαίου, στην άλλη άκρη του εισοδηματικού και ταξικού φάσματος συμπληρώνεται με την αύξηση των φορολογικών βαρών. Οι εργαζόμενοι δεν καλούνται να πληρώσουν μόνο τους νέους έμμεσους φόρους που προήλθαν από την αύξηση του ΦΠΑ κατά μία μονάδα, αλλά μετά τις εκλογές ενδέχεται να επωμιστούν μια απότομη άνοδο και των άμεσων φόρων! Ο λόγος είναι ότι στα κλιμάκια του υπουργείου Οικονομικών επανέρχεται η ιδέα του ενιαίου φορολογικού συντελεστή. Δεν υπάρχει πιο αντιδραστικό και ταξικό φορολογικό μέτρο, καθώς θα καταργηθούν οι υψηλότεροι συντελεστές βάση των οποίων οι πλούσιοι πλήρωναν περισσότερους φόρους όπως κι οι χαμηλότεροι φορολογικοί συντελεστές βάση των οποίων τα χαμηλότερα εισοδήματα πλήρωναν μικρότερο φόρο και όλοι μαζί θα προσέρχονται στην αρμόδια ΔΟΥ να φορολογήσει τα εισοδήματά τους με τον ίδιο συντελεστή. Το επιχείρημα που επικαλούνται μάλιστα είναι η απλοποίηση του φορολογικού συστήματος, αποκρύπτοντας πως η μεγαλύτερη γάγγραινα του δεν είναι η πολυνομία, οι επικαλύψεις και οι συνεχείς αλλαγές, αλλά η αντιλαϊκότητα του. Μια ενδεχόμενη κατάργηση της προοδευτικότητας του θα επιτείνει την ταξικότητά του στο έπακρο, διαιωνίζοντας την πολιτική της λιτότητας! Επίσης θα αντιστρέψει πλήρως την θεμελιώδη σύλληψη πίσω από τη λειτουργία του φορολογικού συστήματος καθώς όλο και σαφέστερα παύει να λειτουργεί ως ένας αναδιανεμητικός μηχανισμός που αμβλύνει τις εισοδηματικές και ταξικές αντιθέσεις (όπως εγχειριδιακά ορίζεται η αρχή λειτουργίας του) και πλέον μετατρέπεται σε μηχανισμό που οξύνει τις αντιθέσεις τις οποίες γεννάει η πρωταρχική διανομή του εισοδήματος, όπως επιτελείται στο επίπεδο της καπιταλιστικής παραγωγής. Μάρτυρας τα κέρδη των εισηγμένων…