Αλλαγή φρουράς στα Βαλκάνια (Επίκαιρα, 5-12/1/2011)

Στα αζήτητα φαίνεται να οδηγείται η γενιά εκείνων των πολιτικών που έφεραν σε πέρας όλη την βρόμικη δουλειά στα Βαλκάνια την προηγούμενη δεκαετία, αναλαμβάνοντας εκ μέρους των ΗΠΑ και της Γερμανίας την ευθύνη της διάσπασης της ενιαίας Γιουγκοσλαβίας και της διαμόρφωσης του σημερινού χάρτη. Η ταχεία αποκαθήλωση του Χασίμ Θάτσι στο Κόσοβο, η παραίτηση του Μίλο Ντζουκάνοβιτς στο Μαυροβούνιο μαζί με τη σύλληψη του Κροάτη Ίβο Σάναντερ και τον διασυρμό του αλβανού πρωθυπουργού Σαλί Μπερίσα δείχνουν την πρόθεση της Ουάσινγκτον και του Βερολίνου να ξεφορτωθούν από πάνω τους αυτά τα βαρίδια δίνοντας το χρίσμα σε μια νεώτερη γενιά λιγότερο εκτεθειμένων πολιτικών.

Εγκληματίας ο Θάτσι

Εντελώς απρόβλεπτο αποδείχθηκε το μετεκλογικό πολιτικό τοπίο του Κοσόβου για τον πρωθυπουργό Χασίμ Θάτσι, ο οποίος περιέγραφε τις εκλογές της 12ης Δεκέμβρη ως σίγουρο δημοψήφισμα για το ευρωπαϊκό μέλλον του Κοσόβου. Η Ευρώπη όμως είχε άλλη γνώμη. Ενώ στο εσωτερικό του Κοσόβου οργίαζαν οι επώνυμες κατηγορίες για εκτεταμένη νοθεία του εκλογικού αποτελέσματος που έφερε τον Θάτσι στην πρώτη θέση με το 33,5% των ψήφων (την ίδια ώρα μάλιστα που το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών έκανε λόγο για εκλογές «ορόσημο στην δημοκρατική εξέλιξη του Κοσόβου»…) στο Συμβούλιο της Ευρώπης με διαφορά δύο ημερών από τις εκλογές είδε το φως της δημοσιότητας μια έκθεση που ισοδυναμεί με τον πολιτικό θάνατο του Θάτσι. Συγγραφέας της ήταν ο Ελβετός γερουσιαστής και πρώην εισαγγελέας Ντικ Μαρτί, γνωστός και από την επίσης πολύκροτη έκθεση του για τις παράνομες φυλακές της CIA όπου βασανίζονταν κατηγορούμενοι για τρομοκρατία. Τώρα, στο στόχαστρό του βρέθηκε ο εκλεκτός των ΗΠΑ πρώην οπλαρχηγός του UCK ο οποίος κατηγορείται για συμμετοχή σε εμπόριο ναρκωτικών και στη δολοφονία ανθρώπων με σκοπό να τους αφαιρεθούν ζωτικά όργανα τα οποία στη συνέχεια προσφέρονταν έναντι αδρών ανταλλαγμάτων για μεταμοσχεύσεις.

Η αποκάλυψη της έκθεσης του Ντικ Μαρτί έγινε από την βρετανική εφημερίδα Guardian, η οποία μεταξύ άλλων δημοσίευσε και τα ακόλουθα πολύ χαρακτηριστικά αποσπάσματα της: «Σε εμπιστευτικές εκθέσεις που αφορούν περισσότερο από μια δεκαετία, υπηρεσίες αφοσιωμένες στην καταπολέμηση του λαθρεμπορίου ναρκωτικών σε τουλάχιστον πέντε χώρες έχουν ονοματίσει τον Χασίμ Θάτσι και άλλα μέλη από την ομάδα του της Ντρενίτσα ότι έχουν ασκήσει βίαιο έλεγχο στο εμπόριο ηρωίνης και άλλων ναρκωτικών. Ο Θάτσι και άλλα μέλη της ομάδας του αναφέρονται συνεχώς ως “κρίσιμοι παίκτες” σε εκθέσεις μυστικών υπηρεσιών για τις μαφιόζικες δομές του οργανωμένου εγκλήματος του Κοσόβου. Έχω διαβάσει όλες αυτές τις ογκώδεις εκθέσεις νιώθοντας ταραχή και μια αίσθηση ηθική προσβολής», τόνιζε ο Ελβετός πολιτικός. Εξ ίσου λεπτομερείς και σοκαριστικές ήταν οι περιγραφές του και για τις εν ψυχρώ δολοφονίες και αφαιρέσεις οργάνων από Σέρβους αιχμαλώτους που πραγματοποιούνταν σε φυλακές βόρεια των Τιράνων, όπου μεταφέρονταν από τους UCKάδες οι αιχμάλωτοι. Η έκθεση του Μαρτί, στην οποία επικρίνονται οι δυτικές δυνάμεις για την ανοχή που επέδειξαν απέναντι σε πολιτικά πρόσωπα όπως ο Θάτσι, καταλήγει τονίζοντας πως «οι ενδείξεις συνεννόησης μεταξύ των εγκληματικών ομάδων και όσων διατηρούν τα ανώτατα πολιτικά και θεσμικά αξιώματα είναι υπερβολικά πολυάριθμες και σοβαρές για να αγνοηθούν».

Μαυροβούνιο, παράδεισος παρανομίας

Τίτλοι τέλους αν και όχι τόσο ατιμωτικοί έπεσαν και για έναν ακόμη «ελπιδοφόρο νέο» της προηγούμενης δεκαετίας, τον Μίλο Τζουκάνοβιτς, που πριν πέντε χρόνια ανακήρυξε την ανεξαρτησία του Μαυροβουνίου οδηγώντας με την απόφασή του το Βελιγράδι στην δεινή και αστεία θέση να διαθέτει στόλο χωρίς να έχει πρόσβαση στη θάλασσα, αποτελώντας έκτοτε μια περίκλειστη χώρα. Ο 49χρονος Μίλο Τζουκάνοβιτς όλα αυτά τα χρόνια έχει στα χέρια του ηνία του Μαυροβουνίου, ενός κράτους 670.000 κατοίκων, μεταπηδώντας από την πρωθυπουργία στην προεδρία και τανάπαλιν. Η ανακοίνωση της παραίτησής του, με την καθόλου πειστική αιτιολογία της εκπλήρωσης των πολιτικών του στόχων, συνέπεσε με ένα νέο κύμα κατηγοριών για διαφθορά και συμμετοχή σε ύποπτες δουλειές. Το προηγούμενο, πρώτο κύμα είχε οδηγήσει στην έκδοση εντάλματος σύλληψής εναντίον του από τις ιταλικές αρχές το 2005 με την κατηγορία της εμπλοκής του σε λαθρεμπόριο τσιγάρων σε συνεργασία με την ιταλική μαφία. Το ένταλμα ακυρώθηκε ένα χρόνο μετά, λόγω διπλωματικής ασυλίας, με αφορμή την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας του Κοσόβου κι ενδεχομένως ως ανταμοιβή γι’ αυτήν.

Οι κατηγορίες που αντιμετωπίζει τώρα είναι πολύ διαφορετικές και αφορούν την συμμετοχή του σε εταιρείες που έτυχαν γενναίας κρατικής επιχορήγησης, όπως μια τράπεζα, και πιθανά προσωπικά του οφέλη από ένα κύμα ιδιωτικοποιήσεων και εκχώρησης δημόσιας περιουσίας τόσο σαρωτικό όσο και αμφιλεγόμενο. Ενδεικτικά είναι τα λόγια ενός πολίτη του Μαυροβουνίου που φιλοξενούσε η International Herald Tribune στις 19 Αυγούστου του 2010, σε σχετικό της αφιέρωμα: «Αυτή η χώρα είναι προς πώληση. Το Μαυροβούνιο πουλάει ότι έχει και δεν είμαι εντελώς σίγουρος τι κράτος θα βγει από αυτή την διαδικασία». Στην προμετωπίδα των εκχωρήσεων βρίσκεται η παράκτια ζώνη του, όπου κατασκευάζεται ένα ολόκληρο σύμπλεγμα πολυτελών κατοικιών, ξενοδοχείων, μαρίνων και καζίνων με απώτερο στόχο να μετατραπεί το Μαυροβούνιο στο νέο Σαν Τροπέζ. Ως προς το παρόν αποκαλείται «παραθαλάσσια Μόσχα» λόγω του ότι εκεί παραθερίζουν ολιγάρχες και ζάπλουτοι Ρώσοι. Ο ζήλος της πολιτικής ηγεσίας του Μαυροβουνίου να συγκεντρώσει «επενδυτές» είναι τόσο μεγάλος ώστε με κάθε μεγάλη επένδυση μαζί με την χαμηλή φορολογία και δεκάδες άλλα προνόμια προσφέρεται «μπόνους» και η ιθαγένεια! Δεν είναι αστείο… Όποιος «επενδυτής» εισάγει στη χώρα περισσότερα από 500.000 ευρώ, αυτόματα αναγορεύεται και επίτιμος πολίτης της. Τόσο φαίνεται αξιολογείται η ιθαγένεια του Μαυροβουνίου…

Πλάι σε όλες αυτές τις επιδόσεις κορυφώθηκαν το τελευταίο διάστημα και τα διεθνή εντάλματα σύλληψης για διάφορους υψηλούς προσκεκλημένους του Μαυροβουνίου, όπως Σέρβους και Ρώσους που διαμένουν μόνιμα εκεί και διώκονται για σοβαρά αδικήματα. Περιστατικά που υπογραμμίζουν τις διεθνείς ανησυχίες ότι το Μαυροβούνιο έχει μετατραπεί σε ασφαλές καταφύγιο κάθε λογής εγκληματιών. Οπότε, η παραίτηση του Ντζουκάνοβιτς δεν αποκλείεται να αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης συμφωνίας (στο πλαίσιο της οποίας πέρυσι δόθηκε η δυνατότητα κυκλοφορίας στους κατοίκους του Μαυροβουνίου χωρίς βίζα στις 25 χώρες μέλη του Σένγκεν) που θα ανοίξει τον δρόμο για την μελλοντική ένταξη της στην ΕΕ.

Όσο για τις παραπάνω από βέβαιες φιλοδοξίες του Ντζουκάνοβιτς να επηρεάζει παρασκηνιακά στο εξής τον διάδοχο του, Ιγκόρ Λούκσιτς, φρόντισε να τις περιορίσει με νόημα ο βρετανικός Economist υπενθυμίζοντας τι έπαθε ο κροάτης πρωθυπουργός, που εδώ και λίγες εβδομάδες κρατείται στις αυστριακές φυλακές: «Ο Ντζουκάνοβιτς ενδεχομένως να ελπίζει να ασκεί παρασκηνιακή επιρροή, παρότι γνωρίζει ότι ο πρώην ομόλογός του, Ίβο Σάναντερ, προσπάθησε να το κάνει και απέτυχε (και τώρα κατηγορείται για εκτεταμένη δοαφθορά)», συμπλήρωνε…

Ο Κροάτης πρωθυπουργός δεν είναι και ο μόνος που αντιμετωπίζει τέτοιες κατηγορίες. Στα απόνερα των αποκαλύψεων του Guardian, η σέρβικη εφημερίδα Politika κατηγόρησε τον αλβανό πρωθυπουργό, Σαλί Μπερίσα, για ενεργό συμμετοχή σε εμπόριο όπλων στα χρόνια του πολέμου στο Κόσοβο. Οι κατηγορίες που περιέχονται σε φάκελο της σερβικής εισαγγελίας υποστηρίζονται από μαρτυρίες Αλβανών οι οποίοι υποστηρίζουν ότι οι συμφωνίες εμπορίας όπλων γίνονταν στο ίδιο το σπίτι του ισχυρότερου πολιτικού άνδρα της Αλβανίας, Σαλί Μπερίσα. Χωρίς να είναι ακόμη γνωστό ποιο δρόμο θα ακολουθήσουν οι συγκεκριμένες κατηγορίες δεν υπάρχει αμφιβολία ότι υποσκάπτουν το κύρος του και αυξάνουν τις πιέσεις αποχώρησής του από την πολιτική. Μένει έτσι να δούμε αν το δρόμο του Ντζουκάνοβιτς και του Σάναντερ θα ακολουθήσει και το δίδυμο της Μεγάλης Αλβανίας, Θάτσι – Μπερίσα.

Δόλωμα για την ένταξη στην ΕΕ η «Ατζέντα 2014» (Πριν, 21/11/2009)

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΕ ΣΕΡΒΙΑ, ΜΑΥΡΟΒΟΥΝΙΟ, ΒΟΣΝΙΑ – ΕΡΖΕΓΟΒΙΝΗ, ΑΛΒΑΝΙΑ

Τέσσερα κράτη των Δυτικών Βαλκανίων περιελάμβανε η επίσκεψη του αναπληρωτή υπουργού Εξωτερικών, Δημήτρη Δρούτσα, που ολοκληρώθηκε χθες το πρωί: Τη Σερβία, το Μαυροβούνιο, τη Βοσνία – Ερζεγοβίνη και την Αλβανία. Στόχος της επίσκεψής του ήταν η προώθηση της «Ατζέντα 2014», όπως έχει χαρακτηριστεί από τον ίδιο τον πρωθυπουργό και υπουργό Εξωτερικών, Γ. Παπανδρέου, η πρωτοβουλία επίσπευσης της ένταξης των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ έτσι ώστε η ενσωμάτωσή τους στην ΕΕ να συμπέσει με την συμπλήρωση 100 ετών από την δολοφονία του Αρχιδούκα Φραγκίσκου Φερδινάνδου της Αυστρίας στο Σεράγεβο που έδωσε το έναυσμα για το ξέσπασμα του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.

Στο Βελιγράδι η συνάντηση με τον υπουργό Εξωτερικών Βουκ Τζέρεμιτς και τον πρόεδρο Μπόρις Τάντιτς έγινε στο καλύτερο δυνατό κλίμα που υφίσταται μεταξύ των δύο χωρών όπως επιβεβαιώθηκε και την άνοιξη, πιο πρόσφατα, όταν το ΠΑΣΟΚ έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στις πιέσεις προς το Σοσιαλιστικό Κόμμα (του Μιλόσεβιτς) να συμμετάσχει στην φιλοδυτική κυβέρνηση.

Στην Ποντγκόριτσα η συνάντηση με τον πρωθυπουργό Μίλο Ντζουκάνοβιτς έγινε στο πλαίσιο των προσδοκιών που υπάρχουν για την κατάργηση της βίζας που θα διευκολύνει τις διασυνοριακές επαφές και μετακινήσεις.

Στο Σεράγεβο οι συζητήσεις επικαλύφθηκαν από τις πιέσεις που ασκούν Βρυξέλλες και ΝΑΤΟ στη Σερβική Δημοκρατία να δεχτεί την διάλυση της και τη διάχυση των Σέρβων στην κροατομουσουλμανική ομοσπονδία ώστε να δοθεί τέλος στο δυσλειτουργικό καθεστώς που καθιέρωσε η συμφωνία του Ντέιτον.

Στα Τίρανα, τέλος, η επίσκεψη του έλληνα αναπληρωτή υπουργού Εξωτερικών επικαλύφθηκε από τον «ανένδοτο» που διεξάγει η αντιπολίτευση ενάντια στην καλπονοθεία του Μπερίσα και τη μαζική συγκέντρωση διαμαρτυρίας προχθές το απόγευμα, ενώ ο Δ. Δρούτσας συναντιόταν με τον πρωθυπουργό Σαλί Μπερίσα.

Η βασική επιχειρηματολογία της ελληνικής κυβέρνησης είναι πως η ΕΕ, αποτελώντας το πιο πετυχημένο πείραμα ειρήνης, μπορεί να εγγυηθεί το τερματισμό των συγκρούσεων στην περιοχή. Με αυτό το δόλωμα – που αδυνατεί να εξηγήσει γιατί δεν έχει ακόμη επιλυθεί το Κυπριακό παρά τις περί αντιθέτου προσδοκίες όταν εισερχόταν η Κύπρος στην ΕΕ το 2004 – η Αθήνα επιχειρεί να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στα Βαλκάνια και στις Βρυξέλλες και να παρουσιαστεί ως η τοπική υπερδύναμη, αναβαθμίζοντας την (περιθωριακή κατά τα’ άλλα) θέση της…

Οι συσχετισμοί σε Βαλκάνια – Μεσόγειο (2-3/1/2010, περ. Μετροπόλιταν)

  • ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΒΑΛΚΑΝΙΑ
  • Δεν είναι πανάκεια η ένταξη στην ΕΕ

Η «Ατζέντα 2014» είναι ο άξονας γύρω από τον οποίο περιστρέφεται η ελληνική εξωτερική πολιτική στα Βαλκάνια τους τελευταίους τρεις μήνες. Εν συντομία πρόκειται για τον στόχο ένταξης όλων των χωρών της Δυτικής Βαλκανικής στην ΕΕ μέχρι το 2014, όταν θα συμπληρώνονται 100 χρόνια από το ξέσπασμα του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου. Η υψηλή θέση που καταλαμβάνει στην ατζέντα της ελληνικής διπλωματίας η «Ατζέντα 2014» έγινε σαφής όταν ο Γιώργος Παπανδρέου, επέλεξε να κάνει την πρώτη του επίσκεψη ως πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών στην Τουρκία για να την παρουσιάσει στους υπουργούς Εξωτερικών της Βαλκανικής κι επίσης με το πιο πρόσφατο ταξίδι (18-21 Νοέμβρη) του αναπληρωτή υπουργού Εξωτερικών, Δ. Δρούτσα, σε τέσσερις βαλκανικές χώρες: τη Σερβία, το Μαυροβούνιο, τη Βοσνία – Ερζεγοβίνη και την Αλβανία.

Η «Ατζέντα 2014» έρχεται κατ’ αρχήν στα μάτια των υπόλοιπων κρατών μελών της ΕΕ να διαλύσει πιθανές εντυπώσεις που ενδέχεται να δημιουργηθούν από το βέτο στο αίτημα ένταξης της ΠΓΔΜ, όσο δεν λύνεται το πρόβλημα της ονομασίας. Με την «Ατζέντα 2014» επέρχεται μια ισορροπία καθώς η Αθήνα δεν εμφανίζεται να αποτελεί ένα συνεχές εμπόδιο στα σχέδια διεύρυνσης της ΕΕ, αλλά δείχνει ότι πάνω απ’ όλα είναι παράγοντας προώθησης αυτού του στόχου. Έτσι το μπλοκάρισμα των Σκοπίων παύει να λειτουργεί επιβαρυντικά για την ελληνική εξωτερική πολιτική.

Παράλληλα ωστόσο η ελληνική διπλωματία επιχειρεί να αναβαθμίσει και τη διπλωματική της θέση στη χερσόνησο του Αίμου, μέσω αυτού του στόχου, στρεφόμενη προς δύο κατευθύνσεις. Πρώτα και κύρια στις βαλκανικές πρωτεύουσες καθώς επιχειρεί να τις πείσει ότι οι στόχοι της ένταξης στην ΕΕ κι της αναβάθμισης της διεθνούς τους θέσης έχουν ενδιάμεσο σταθμό την Αθήνα. Κατά δεύτερο προς τις Βρυξέλλες στο βαθμό που η Αθήνα αξιοποιεί την γειτνίασή της με αυτές τις χώρες, μετατρέποντας το αδύνατο σημείο της σε ισχυρό, και επιδιώκει να αυξήσει τη διαπραγματευτική της ικανότητα. Κάθε ένας από αυτούς τους στόχους ωστόσο συνοδεύεται κι από έναν ισχυρότατο αντίλογο: Γιατί οι Βαλκανικές χώρες να επιλέξουν την Ελλάδα ως «όχημα» διεθνοποίησής τους κι όχι κάποια άλλη ισχυρή χώρα της ΕΕ, όπως είναι η Γερμανία; Δεδομένου δε, ότι η γειτνίαση δεν αποτελεί επαρκή λόγο. Το ίδιο ισχύει και για τις Βρυξέλλες: γιατί να δώσουν στην Αθήνα το ρόλο του τοποτηρητή της ΕΕ στην περιοχή;

Η σημαντικότερη ωστόσο αμφισβήτηση της «Ατζέντας 2014» πηγάζει από τις εσωτερικές της αντιφάσεις κι όχι από τις έξωθεν σκοπιμότητες. Ειδικότερα, η «Ατζέντα 2014» υποδηλώνει ρητά ή άρρητα πως η ένταξη στην ΕΕ θα αποτελέσει πανάκεια για όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η περιοχή. Στα Βαλκάνια όμως κανείς δεν ξεχνάει τον εμπρηστικό ρόλο που διαδραμάτισε η ΕΕ – τουλάχιστον οι ατμομηχανές της, όπως για παράδειγμα η Γερμανία – στη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας και τα ποτάμια αίματος που έτρεχαν επί χρόνια. Τελευταίο παράδειγμα η αναγνώριση του Κοσόβου από 22 κράτη μέλη της ΕΕ κι η στρατιωτική της παρουσία εκεί που αντιβαίνει στο διεθνές δίκαιο και τα όσα προβλέπει για το Κόσοβο, δηλαδή την απόφαση 1244 του Συμβουλίου Ασφαλείας που το ορίζει ως επαρχία της Σερβίας. Κατά συνέπεια η ΕΕ δεν αποτελεί τον επί της γης παράδεισο. Το βεβαιώνει και το παράδειγμα της Κύπρου, όπου η ένταξή της δεν έλυσε το πρόβλημα της παράνομης, τουρκικής κατοχής όπως πολλοί πίστευαν ότι θα γινόταν αυτόματα σχεδόν. Και για να έρθουμε στα πιο πρόσφατα, ο αρνητικός ρόλος της ΕΕ φάνηκε κι από την πρόσφατη Σύνοδο Κορυφής, όπου και τα 27 κράτη μέλη θεώρησαν φυσιολογικό να συνεχίσουν τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Άγκυρα παρότι εξακολουθεί να μην αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία. Με τα έργα της κατά συνέπεια η ΕΕ υποσκάπτει το κύρος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Γιατί στα εύθραυστα Βαλκάνια να αποτελέσει παράγοντα σταθερότητας κι ενίσχυσης της διεθνούς νομιμότητας; Ο αρνητικός ρόλος της ΕΕ φάνηκε κι από τον πρωταγωνιστικό ρόλο που έπαιξε η σουηδική προεδρία στις διαπραγματεύσεις για το μέλλον της Βοσνίας – Ερζεγοβίνης πιέζοντας τη Σερβική Δημοκρατία να διαλυθεί, για το καλό… της χώρας.

Ανατολικότερα τέλος, η πρόσφατη αλλαγή κυβερνητικής σκυτάλης στη Βουλγαρία οδηγεί κατά πάσα πιθανότητα σε ναυάγιο την ενεργειακή συμφωνία που είχε συνάψει η προηγούμενη σοσιαλδημοκρατική κυβέρνηση με την Μόσχα. Πρόκειται για αλλαγή που αν ολοκληρωθεί θα έχει τεράστιες συνέπειες και για την Ελλάδα καθώς θα επανεξετασθεί η κατασκευή του ρωσικού αγωγού South Stream όπως και του Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολη. Μέχρι στιγμής οι πιέσεις που ασκούν οι ΗΠΑ με την επιτόπια παρουσία στη Σόφια του ειδικού απεσταλμένου τους για θέματα ενέργειας στην Ευρασία, Ρίτσαρντ Μόρνινγκσταρ, δεν επιτρέπουν να ελπίζουμε για τα καλύτερα…

  • ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΙΣΡΑΗΛ
  • Ολέθριες σχέσεις

Η απόφαση της Ελλάδας να απέχει από την πολύ κρίσιμη ψηφοφορία που έγινε στον ΟΗΕ στα μέσα Νοεμβρίου για την έκθεση Γκολντστόουν, στην οποία το Ισραήλ κατηγορείται για εγκλήματα πολέμου, αποτελεί τροχιοδεικτική βολή για την πορεία που θα ακολουθήσουν οι σχέσεις των δύο χωρών. Εξ ίσου δηλωτικό – κραυγαλέα δηλωτικό, θα λέγαμε – γεγονός για την αναθέρμανση των σχέσεων των δύο χωρών μετά την ψυχρότητα της δεκαετίας του ‘80, αποτέλεσε η κοινή ελληνο-ισραηλινή στρατιωτική άσκηση «Ένδοξος Σπαρτιάτης» που πραγματοποιήθηκε τον Μάιο του 2008 και θεωρήθηκε προσομοίωση επίθεσης στο Ιράν. Επίσης, η αποκάλυψη πέρυσι τέτοιες σχεδόν ημέρες, πως η τροφοδοσία του ισραηλινού στρατού με πυρομαχικά κι ενδεχομένως βόμβες φωσφόρου που έριχνε αφειδώς στους Παλαιστίνιους της Γάζας, θα γινόταν από το λιμάνι του Αστακού. (Εύκολο είναι μετά να ψηφίσεις στον ΟΗΕ εναντίον του Ισραήλ;)

Όλα τα παραπάνω διαβεβαιώνουν ότι η ελληνική διπλωματία έχει επιλέξει ποιος θα είναι ο στρατηγικός της σύμμαχος στη ευαίσθητη περιοχή της Μέσης Ανατολής. Το γεγονός μάλιστα ότι η πολιτική αναθέρμανσης των διμερών σχέσεων υπηρετήθηκε πιστά και χωρίς αποκλείσεις τόσο από την κυβέρνηση Κ. Καραμανλή όσο κι από τη σημερινή κυβέρνηση υπογραμμίζει πως αποτελεί στρατηγική επιλογή και των δύο κομμάτων εξουσίας. Δεν είναι ωστόσο μια πολιτική που μπορεί να εφαρμοσθεί χωρίς κλυδωνισμούς και μεγάλο κόστος.

Το Ισραήλ στην τρέχουσα πολιτική συγκυρία δίνει μια μάχη πολιτικής και διπλωματικής επιβίωσης, καθώς κινδυνεύει – αν δεν το έχει ήδη πάθει – να δεχτεί ένα μη αντιστρεπτό πλήγμα στη δημόσια εικόνα του, λόγω των όσων έχει πράξει. Η έκθεση του νοτιοαφρικανού δικαστή Γκολντστόουν που – επιτέλους! – για πρώτη φορά στοιχειοθετεί τη διάπραξη εγκλημάτων πολέμου από τον ισραηλινό στρατό στη Γάζα κατά τη διάρκεια του πολέμου των 22 ημερών πέρυσι, ήταν μια τεράστια επιτυχία για όσους μάχονταν ώστε το Ισραήλ να λογοδοτήσει για τα εγκλήματά του κι οι υπεύθυνοι να καθίσουν στο σκαμνί. Καθόλου τυχαία δεν ήταν η εξαφάνιση από τους τηλεοπτικούς μας δέκτες κατά την επίθεση στη Γάζα οποιωνδήποτε προσωπικών στοιχείων των ανώτερων αξιωματικών του ισραηλινού στρατού, έτσι ώστε να μην υποστούν νομικές συνέπειες για τις βαρβαρότητές τους. Την ίδια τύχη δεν είχε όμως η υπουργός Εξωτερικών του Ισραήλ εκείνη την εποχή, κι επικεφαλής του κόμματος Καντίμα, Τζίπι Λίβνι, για την οποία μόλις πριν μία εβδομάδα οι βρετανικές εισαγγελικές αρχές εξέδωσαν ένταλμα σύλληψης! Για να μην υποστεί την ταπείνωση που δέχθηκε ο Αουγκούστο Πινοτσέτ, ο οποίος είχε καταλήξει στη φυλακή όταν επισκέφθηκε το Λονδίνο πολλά χρόνια μετά την παράδοση της εξουσίας, η Λίβνι ακύρωσε την επίσκεψή της στο Λονδίνο. Οι μύδροι που εξαπέλυσε το εβραϊκό κράτος εναντίον της Αγγλίας υπογραμμίζουν τον κίνδυνο που διατρέχει να έχει την τύχη της Νότιας Αφρικής τη δεκαετία του ’80. Καθοριστικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη έπαιξε κι η κυβερνητική αλλαγή που έγινε πέρυσι στο Ισραήλ, με αποτέλεσμα να κερδίσουν τις εκλογές οι πιο αδιάλλακτες, εθνικιστικές κι ακροδεξιές δυνάμεις. Ο διορισμός δε του ακραίου σιωνιστή Άβιγκτορ Λίμπερμαν στη θέση του υπουργού Εξωτερικών επιβεβαίωσε ότι η διεθνής κοινότητα είναι στην πραγματικότητα αντιμέτωπη με ένα κράτος που δεν επιθυμεί την ειρήνη και τη συμφιλίωση με την Παλαιστίνη, ούτε την εφαρμογή του διεθνούς δικαίου.

Σε αυτό το πλαίσιο τα σχέδια αναθέρμανσης των σχέσεων Ισραήλ και Ελλάδας, όταν πλέουν κρατούν αποστάσεις από το εβραϊκό κράτος ακόμη κι οι ΗΠΑ, υπονομεύουν την αξιοπιστία της χώρας και το κύρος της στην περιοχή.

  • ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΑΡΑΒΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ
  • Το τέλος μίας σχέσης;

Η επίσκεψη του προέδρου της Δημοκρατίας, Κάρολου Παπούλια, τον Ιούνιο στη Συρία, παρότι έγινε δεκτή με θετικότατο τρόπο κι από τους δύο λαούς και με ευμενή σχόλια από τον Τύπο δεν βρισκόταν σε πλήρη αντιστοιχία με την γραμμή της ελληνικής διπλωματίας. Να θυμίσουμε κατ’ αρχήν ότι η προηγούμενη υπουργός Εξωτερικών, Ντόρα Μπακογιάννη, όταν είχε επισκεφθεί την Μέση Ανατολή αμέσως μετά την επίθεση του Ισραήλ στον Λίβανο το καλοκαίρι του 2006, επιδεικτικά είχε αρνηθεί να συμπεριλάβει και τη Δαμασκό στις πρωτεύουσες που επισκέφθηκε. Η επιλογή της δεν ήταν δύσκολο να ερμηνευθεί. Η φιλολογία για τον Άξονα του Κακού στον οποίο η Συρία κατείχε εξέχουσα θέση μεσουρανούσε, ενώ μόλις λίγα χρόνια πριν το ερώτημα ήταν πότε κι όχι αν οι ΗΠΑ θα εισβάλλουν στη Συρία – μέχρι που η απάντηση δόθηκε από την ιρακινή αντίσταση. Η ελληνική διπλωματία λοιπόν ακολουθώντας κατά γράμμα την γραμμή του Μπους που θεώρησε την Μέση Ανατολή κοιτίδα της τρομοκρατίας, αποστασιοποιήθηκε συνειδητά χάνοντας σπουδαία ερείσματα που οικοδομήθηκαν επί χρόνια κι επέτρεψαν στην Ελλάδα (για πρώτη φορά στην πραγματικότητα κι όχι στο φαντασιακό της πολιτικής ηγεσίας) να διαδραματίσει περιφερειακό ρόλο.

Ο αναπροσανατολισμός της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής είχε ξεκινήσει με την άνοδο του Κ. Σημίτη στην εξουσία όταν τεκμήριο προοδευτικότητας έγινε η ευρωδουλικότητα κι η Ελλάδα με ύφος που θα ζήλευαν οι πιο σνομπ αποικιοκράτες απέστρεφε μετά βδελυγμίας το βλέμμα της από το Νότο και την Ανατολή κι είχε μάτια μόνο για τη Δύση και το Βορρά. Είναι χαρακτηριστικό ότι ως πρωθυπουργός της Ελλάδας ο Κ. Σημίτης δεν επισκέφθηκε ούτε μία φορά κάποια αραβική χώρα. Κι ο Κ. Καραμανλής στα χνάρια του βάδισε, επί της ουσίας. Η επίσκεψή του μετά της συζύγου του κάποια Χριστούγεννα στο Κάιρο κι η μετέπειτα ολιγόωρη επίσκεψή του στο Κατάρ για να ξεπουλήσει την Ολυμπιακή δεν αναιρούν το γεγονός ότι κι επί δικής του πρωθυπουργίας το κενό μεταξύ αραβικών κρατών κι Ελλάδας μεγάλωσε απότομα. Κυρίως όμως ανησυχητικά, μια και κανείς δεν μπορεί να είναι βέβαιος ότι η Ελλάδα θα συνεχίσει να έχει τη στήριξη των αραβικών χωρών στα διεθνή της μέτωπα. Όσο μάλιστα η Τουρκία χάνει τα κοσμικά της χαρακτηριστικά με την εδραίωση των Ισλαμιστών στην εξουσία κι επιδιώκει να γίνει εκφραστής όλων των μουσουλμάνων και των Αράβων, τόσο λιγότερο προφανής θα είναι η θετική στάση των χωρών της Μέσης Ανατολής απέναντι στην Ελλάδα. Ας αναλογιστούμε τι δραματικές συνέπειες μπορεί να έχει για το Κυπριακό αν οι αραβικές χώρες ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία, επιλέξουν την δεύτερη επιβραβεύοντας τις θαρραλέες πολιτικές κινήσεις του Ερντογάν: από την καταδίκη της σφαγής στη Γάζα πέρυσι κατά τη διάρκεια του Συνεδρίου του Νταβός μέχρι την πρόσφατη αναγνώριση από την Τεχεράνη του αυτονόητου δικαιώματος του Ιράν, όπως και κάθε κράτους, να αναπτύξει δικό του πρόγραμμα παραγωγής πυρηνικής ενέργειας!

Η νέα πολιτική ηγεσία που προέκυψε μετά τις πρόσφατες εκλογές υπόσχεται βελτίωση των σχέσεων με τις χώρες της Μέσης Ανατολής. Γι αυτόν μάλιστα το σκοπό αναμένεται να επισκεφθεί τις αραβικές πρωτεύουσες ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών, Δημ. Δρούτσας, τις πρώτες μέρες του Ιανουαρίου. Ακόμη και τούτη η επίσκεψη όμως, που είναι ένα αναγκαίο πρώτο βήμα, δεν είναι αρκετή. Η μοναδική δυνατότητα για να κερδηθεί ο χαμένος χρόνος (15 σχεδόν ετών!) είναι ο ίδιος ο πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών, Γ. Παπανδρέου, να επισκεφθεί τις χώρες της Μέσης Ανατολής κι επίσης να αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο στο ξεβάλτωμα των συσσωρευμένων αδιεξόδων που όσο μένουν άλυτα δεν πρόκειται να γνωρίσει ειρήνη η Μ. Ανατολή κι ούτε φυσικά οι γύρω χώρες. Κορυφαίο όλων (και αδιάψευστο μέτρο για την αποτίμηση του φιλειρηνικού χαρακτήρα κάθε πολιτικής) είναι η επίλυση του Παλαιστινιακού με βάση τα διεθνή ψηφίσματα: με την προώθηση του στόχου δημιουργίας ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους, στα σύνορα του 1967, με πρωτεύουσα την ανατολική Ιερουσαλήμ και δικαίωμα επιστροφής όλων των προσφύγων. Ιδού η Ρόδος!