Σφαγή της Σατίλα: έγκλημα χωρίς τιμωρία (περ. Μετροπόλιταν, 27 Σεπτέμβρη 2009)

Εικόνες απέραντης δυστυχίας διαποτισμένες με την βουβή καρτερικότητα της μύχιας κι άσβεστης επιθυμίας επιστροφής στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη μένουν για πάντα χαραγμένες στην μνήμη όποιου επισκεφθεί το μαρτυρικό προσφυγικό στρατόπεδο της Σατίλα στη Βηρυτό. 

Η Σάμπρα είναι μια από τις πολλές φτωχογειτονιές της νότιας Βηρυτού. Πυκνοκατοικημένη και πολυσύχναστη, πλημμυρισμένη από παλιά και χιλιοτρακαρισμένα αυτοκίνητα προσφέρει εδώ και δεκαετίες καταφύγιο σε μετανάστες που προσέρχονται από κάθε γειτονιά του Λιβάνου και τις γύρω χώρες, όπως η Συρία κι η Τουρκία κι ειδικότερα τα τελευταία χρόνια από χώρες και περιοχές που έγιναν θέατρα αιματηρών πολέμων και διωγμών, όπως το Ιράκ και το Κουρδιστάν. Το όνομα της Σάμπρας όμως, έμεινε στην ιστορία και ταυτίστηκε με το θάνατο και την φρίκη, όπως ακριβώς το Άουσβιτς στην Πολωνία ή το Δίστομο στην Ελλάδα, με αφορμή την σφαγή του 1982, στο προσφυγικό στρατόπεδο Σατίλα. Τρεις μέρες κράτησε, από τις 16 έως τις 18 Σεπτέμβρη, η ενορχηστρωμένη από το εβραϊκό κράτος σφαγή αθώων Παλαιστινίων και Λιβανέζων καθώς όλοι σχεδόν από τα 3.000 περίπου θύματα ήταν γυναίκες, παιδιά και υπερήλικες. Ακόμη και σήμερα ο ακριβής αριθμός των νεκρών παραμένει άγνωστος, καθώς όταν ο ισραηλινός στρατός έπαψε την πολιορκία, που επέτρεψε την σφαγή των Παλαιστινίων από τους λιβανέζους φαλαγγίτες, κι επέτρεψε την είσοδο στα σωστικά συνεργεία το μόνο που μπορούσαν να κάνουν ήταν μαζικές ταφές των ηρωικών Παλαιστινίων που μεταφέρονταν ακόμη και με μπουλντόζες…

Μπαίνοντας στον καταυλισμό της Σατίλα από τα ανατολικά, όπου βρίσκεται το νοσοκομείο Ραφίκ Χαρίρι, το πρώτο που ξεχωρίζει ακόμη και τώρα είναι το βομβαρδισμένο κτίριο της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης. Η εκδίωξη της ΟΑΠ από τον Λίβανο ήταν ο επίσημος στόχος της ισραηλινής εισβολής που ξεκίνησε στις 6 Ιούνη του 1982. Ήταν φυσικά η αφορμή. Στόχος των Ισραηλινών ήταν η εξουδετέρωση της παλαιστινιακής αντίστασης, ώστε να σταματήσουν οι επιθέσεις από το έδαφος του Λιβάνου στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη. Απώτερος δε στόχος η διάλυση των καταυλισμών και η εκδίωξη των Παλαιστινίων από το λιβανέζικο έδαφος ώστε να πάψει να υφίσταται το αίτημα της επιστροφής.

Σ’ αυτό ακριβώς το στόχο, της επιστροφής στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη, βρίσκεται κι η αιτία της απέραντης δυστυχίας που επικρατεί από την μια άκρη μέχρι την άλλη του προσφυγικού καταυλισμού της Σατίλα. Δυστυχία είναι η φτώχεια, καθώς τα μοναδικά, γλίσχρα εισοδήματα προέρχονται από διάφορα μουσουλμανικά ιδρύματα, εμβάσματα συγγενών από το εξωτερικό, πρόσκαιρες δουλειές στις υπηρεσίες του ΟΗΕ που επισήμως έχουν την ευθύνη του στρατοπέδου, μεροκάματα εκτός του στρατοπέδου σε χειρωνακτικές εργασίες που δεν προτιμούνται από τους Λιβανέζους και διάφορα μικρομάγαζα, βιοτεχνίες ή το μικρεμπόριο. Δυστυχία είναι οικογένειες με διψήφιο αριθμό μελών να στοιβάζονται σε δυάρια που συχνά δεν έχουν ούτε ένα έπιπλο, καθώς η οικοδόμηση κι οι επεκτάσεις απαγορεύονται κι ας μεγαλώνουν χρόνο με το χρόνο οι οικογένειες. Η σύγκριση σ’ αυτό το σημείο με τους εβραϊκούς εποικισμούς στη Δυτική Όχθη και την Ιερουσαλήμ είναι αναπόφευκτη καθώς ο ισραηλινός πρωθυπουργός θεωρεί ανθρώπινο δικαίωμα την «φυσιολογική» όπως τη χαρακτηρίζει επέκταση των υπερσύγχρονων και πολυτελών εποικισμών, ώστε να καλυφθούν οι διευρυνόμενες στεγαστικές ανάγκες των Εβραίων εποίκων και κατακτητών, λόγω γάμων και γεννήσεων. Στους διωχθέντες Παλαιστίνιους αντίθετα, που τελούν υπό τη διεθνή μέριμνα, το δικαίωμα αυτό δεν αναγνωρίζεται! Δυστυχία είναι ακόμη η αμορφωσιά και η απουσία στοιχειωδών υπηρεσιών υγείας καθώς η πόρτα των δημόσιων σχολείων και νοσοκομείων του Λιβάνου είναι κλειστή για τους Παλαιστίνιους. Οι δικές τους ανάγκες για υγεία και παιδεία καλύπτονται τυπικά από τις υπηρεσίες του ΟΗΕ κι ουσιαστικά μένουν μετέωρες ή γίνονται αντικείμενο άγριας κερδοσκοπίας. Είναι χαρακτηριστικό το περιστατικό που μας αφηγήθηκε νεαρός Παλαιστίνιος, που εναγωνίως ρωτούσε πληροφορίες για το σύστημα των υποτροφιών στην Ευρώπη και τη δυνατότητα συνδυασμού σπουδών και δουλειάς. Αποκλεισμένος από τα δημόσια πανεπιστήμια, κατάφερε να γραφτεί στο πρώτο έτος μιας ιδιωτικής σχολής με ότι χρήματα μάζεψε από συγγενείς πληρώνοντας μια προκαταβολή από τα 2.500 δολάρια που ήταν τα δίδακτρα του πρώτου έτους. Αδυνατώντας όμως στη συνέχεια να εξοφλήσει το ποσό και πολύ περισσότερο να βρει τα χρήματα για τα δίδακτρα του δεύτερου έτους του επέβαλλαν να διακόψει. Το μόνο που κατάφερε ήταν να μείνει μ’ ένα χρέος που ακόμη τον ακολουθεί. «Ολόκληρη βιομηχανία έχει στηθεί» μας εξηγούσε «με μοναδικό αντικείμενο την εκμετάλλευση των Παλαιστινίων». 

Κι οι ευκαιρίες πλουτισμού που προσφέρουν οι πρόσφυγες είναι ανεξάντλητες. Σήμερα στον Λίβανο, ο πληθυσμός του οποίου είναι μόλις 3,9 εκ. κάτοικοι, ζουν συνολικά 415.000 Παλαιστίνιοι. Οι μισοί απ’ αυτούς ζουν σε 12 επίσημα προσφυγικά στρατόπεδα που είναι διασκορπισμένα σε όλη τη χώρα, από τον βορρά μέχρι το νότο, ενώ υπάρχουν 15 ακόμη σημεία με μεγάλη συγκέντρωση Παλαιστινίων προσφύγων, που ανεπίσημα κι αυτά χαρακτηρίζονται στρατόπεδα. Για να παραμένει ζωντανό το αίτημα επιστροφής στα κατεχόμενα και με τη συναίνεση της παλαιστινιακής ηγεσίας σε όλες τις αραβικές χώρες ισχύουν μια σειρά περιοριστικά μέτρα για τους πρόσφυγες ώστε ακόμη και αν θέλουν να μην ενσωματωθούν ποτέ στις χώρες που τους φιλοξενούν κι έτσι ο Λίβανος, η Ιορδανία, η Συρία, η Αίγυπτος κι οι άλλες χώρες να παραμένουν τόποι προσωρινής φιλοξενίας. Η αυστηρότητα ωστόσο των περιορισμών ποικίλλει από χώρα σε χώρα, εκφράζοντας σε αδρές γραμμές και μεταξύ άλλων το πόσο φιλικά διακείμενες είναι αυτές οι χώρες στον παλαιστινιακό αγώνα. Έτσι στον Λίβανο, που αποτελούσε το ασφαλέστερο προγεφύρωμα της Δύσης στη Μέση Ανατολή όλη την μεταπολεμική περίοδο, οι περιορισμοί είναι αυστηρότατοι, σχεδόν απάνθρωποι, και τα μέτρα δρακόντεια, σχεδόν εκδικητικά. Σε αυτό το πλαίσιο υπάρχουν σχεδόν 60 επαγγέλματα που απαγορεύεται να κάνουν οι Παλαιστίνιοι, μεταξύ των οποίων γιατροί, δικηγόροι, μηχανικοί, επιτηδευματίες, κ.α. Αν αποκτήσουν ακίνητη περιουσία απαγορεύεται να την μεταβιβάσουν. Παλαιστίνιος πρόσφυγας απαγορεύεται να παντρευτεί Λιβανέζα, ενώ Λιβανέζος επιτρέπεται να παντρευτεί Παλαιστίνια, κοκ. Πρακτικά λοιπόν οι Παλαιστίνιοι είναι πολίτες δεύτερης κατηγορίας κι επισήμως, με το λιβανέζικο κράτος να έχει επιβάλλει την υποβάθμιση των όρων ζωής και εργασίας τους. Κάτι που είναι εμφανές με την πρώτη ματιά στη Σατίλα, όπου οι άνθρωποι ζουν δίπλα από τα σκουπίδια και λίγο πάνω από το ύψος του κεφαλιού στα ανήλιαγα στενά απλώνεται ένα αξεδιάλυτο δίχτυ καλωδίων μεταφοράς ηλεκτρικού και νεροσωλήνων, με το νερό που μεταφέρουν τις περισσότερες φορές απλώς να μην πίνεται ακόμη κι απ’ αυτούς που το έχουν συνηθίσει.

Η Σατίλα όμως εξακολουθεί να πληγώνει ακόμη και τώρα για κείνο το μαύρο τριήμερο, ακριβώς πριν 27 χρόνια, όταν ο ισραηλινός στρατός έκανε τη νύχτα μέρα με τις φωτοβολίδες που έριχνε ώστε οι Φαλαγγίτες του Λιβάνου που εισήλθαν στο στρατόπεδο επιβαίνοντας σε οχήματα του ισραηλινού στρατού να κάνουν ανεμπόδιστα τη δουλειά τους. Πληγώνει αντικρίζοντας την προχειρότητα των μνημείων, συνειδητοποιώντας την αναντιστοιχία τους με το μέγεθος της σφαγής. (Αρκεί να αναλογιστούμε ότι τα θύματα υπερέβαιναν τους νεκρούς της 11ης Σεπτέμβρη…) Κάποιες γιγαντοαφίσες που καταγγέλλουν τις ισραηλινές θηριωδίες από το 1982 μέχρι την επέμβαση του Ιουλίου του 2006 σε έναν υπαίθριο δημοτικό χώρο στη νότια είσοδο του καταυλισμού, τον οποίο δύσκολα διακρίνεις πίσω από τους πάγκους του παζαριού, και στο εσωτερικό του στρατοπέδου ένας ισόγειος χώρος με ονόματα και φωτογραφίες των νεκρών Παλαιστινίων, πορτρέτα του Γιασέρ Αραφάτ και παλαιστινιακές σημαίες, είναι τα μοναδικά μνημεία προς τιμή των νεκρών της σφαγής. Φυλάκια της αντίστασης ενάντια στη λήθη…

Για το έγκλημα της Σατίλα, παρότι χαρακτηρίστηκε κι επισήμως γενοκτονία από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ στις 16 Δεκέμβρη του 1982, δεν έχει λογοδοτήσει κανείς. Ο άνθρωπος μάλιστα που είχε την πλήρη ευθύνη για τη σφαγή ως υπουργός Άμυνας του Ισραήλ τότε, ο Αριέλ Σαρόν, λες κι επιβραβεύθηκε από το βαθύ σιωνιστικό κράτος για την εγκληματική του δράση μετά από λίγα χρόνια ορκίστηκε πρωθυπουργός, τινάζοντας στον αέρα την αργή και βασανιστική πρόοδο που συντελούταν στην κατεύθυνση δημιουργίας παλαιστινιακού κράτους, στο πλαίσιο των συμφωνιών του Όσλο. Μια πρόσφατη, φιλότιμη προσπάθεια του Βελγίου να τον δικάσει για εγκλήματα πολέμου ενόσω ήταν πρωθυπουργός έπεσε στο κενό. Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο ουδέποτε ασχολήθηκε κι ούτε πρόκειται μια και ξεπερνάει το ρόλο του που περιορίζεται αυστηρά στην τιμωρία, το διασυρμό κι ενίοτε, αν πρόκειται για πρώην προέδρους, την εξωδικαστική εκτέλεση όσων εναντιώνονται στην Pax Americana…

Έτσι η σφαγή της Σατίλα, ένα από τα πιο στυγνά εγκλήματα της μεταπολεμικής ιστορίας που έκανε όλο τον κόσμο να μισήσει το Ισραήλ μένει χωρίς τιμωρία κι οι Ισραηλινοί ελεύθεροι να οργανώνουν το επόμενο μακελειό, το επόμενο έγκλημα κατά της ανθρωπότητας…

Λίβανος, χώρα των βαθιών, εκρηκτικών αντιθέσεων (Πριν, 18 Οκτώβρη 2009)

ΑΔΥΝΑΜΙΑ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΥ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ

Η σημασία των εκλογών της 7ης Ιουνίου στο Λίβανο υπογραμμίστηκε έντονα με αφορμή τις επισκέψεις της υπουργού Εξωτερικών και του αντιπροέδρου των ΗΠΑ, Χίλαρι Κλίντον και Τζο Μπάιντεν. Κοινός τόπος των δημόσιων δηλώσεων τους ήταν η προειδοποίηση, εν είδει απειλής, προς τους ψηφοφόρους, «μην τυχόν και ψηφίσετε το μπλοκ της Χεζμπολάχ»… Προτροπή που έπιασε τόπο, αν κρίνουμε από τα αποτελέσματα. Δε λείπουν ωστόσο κι αυτοί που προσπαθώντας να ερμηνεύσουν το αναπάντεχο αποτέλεσμα υποστηρίζοντας πως ηθελημένα το μπλοκ της αντίστασης παραιτήθηκε από την δυνατότητα νίκης στις εκλογές, μόνο και μόνο για να μην συμβεί ότι συνέβη στην Παλαιστίνη, όταν τον Ιανουάριο του 2006 νικητής των εκλογών αναδείχθηκε η Χαμάς και να ακολουθήσει το φονικό εμπάργκο κατά των Παλαιστινίων.

Σε αυτή την ερμηνεία («θεωρία συνωμοσίας» για πολλούς) συνηγορεί και η εκτίμηση πως η Χεζμπολάχ είναι αμφίβολο αν χρειάζεται κυβέρνηση. «Σκιώδης κυβέρνηση» την χαρακτήριζε πρόσφατο τεύχος του αμερικανικού περιοδικού Φόρεϊν Αφαίαρς και «κράτος εν μη κράτει» από πολλούς η Χεζμπολάχ, γέννημα θρέμμα της ισραηλινής εισβολής του 1982 και κατοχής του Νότιου Λιβάνου μέχρι το 2000, έχει τον δικό της πρωτότυπο κι απρόβλεπτο πάντα τρόπο να κερδίζει ότι απαιτεί. Φάνηκε την 7η Μαΐου 2008, όταν δεν δίστασε να εισβάλλει με ομάδες ενόπλων στις πιο καλά φρουρούμενες συνοικίες των δυτικόφιλων αστών, απειλώντας δηλαδή με νέο εμφύλιο κι όντας πολύ νωπές ακόμη οι μνήμες από την ταπείνωση που οδήγησε τον εβραϊκό στρατό, για να επιβάλλει τα αιτήματα της. Να μην αγγίξει χέρι δυτικού ή κυβερνητικού το αυτόνομο τηλεπικοινωνιακό της δίκτυο, που κατά πολλούς συνέβαλε τα μέγιστα στη νίκη του 2006, κι ούτε επίσης να μετακινηθεί ο υπεύθυνος ασφαλείας της από το διεθνές αεροδρόμιο της Βηρυτού.

Τα αιτήματά της όπως συμπυκνώθηκαν στη διεκδίκηση δικαιώματος βέτο στα υπουργικά συμβούλια, κατέστησαν συνταγματική πρόβλεψη με τη συμφωνία της Ντόχα που υπογράφτηκε στο Κατάρ, αμέσως μετά τα επεισόδια της 7ης Μαΐου. Έτσι το σχήμα «15-10-5», δηλαδή 15 υπουργοί από την πλειοψηφία, 10 από την αντιπολίτευση και 5 διορισμένοι από τον πρόεδρο διασφαλίζουν στην κυβέρνηση την ισορροπία τρόμου. Η ισορροπία όμως αυτή κινδυνεύει πάλι να διασαλευτεί με αποκλειστική ευθύνη του εντολοδόχου πρωθυπουργού Σαάντ Χαρίρι (οργάνου των ΗΠΑ, της Γαλλίας και της Σαουδικής Αραβίας) με δύο τρόπους: με την απαίτησή του να πάρουν οι δυτικόφιλες δυνάμεις το υπουργείο Επικοινωνιών, κι όχι ο σύμμαχος της Χεζμπολάχ, και την επιμονή του να σχηματίσει κυβέρνηση της πλειοψηφίας θεωρώντας ότι η συμφωνία της Ντόχας δέσμευε την προηγούμενη κυβέρνηση μόνο.

 ΜΕ ΤΟ ΧΕΡΙ ΣΤΗΝ ΣΚΑΝΔΑΛΗ 

Κράτος διαιρεμένο υπό τη συνεχή απειλή του Ισραήλ

Ο Λίβανος αγαπάει τα αδιέξοδα, έχει μάθει να ζει στην κόψη του ξυραφιού… Μάρτυρας οι βαθιές διαχωριστικές γραμμές που χωρίζουν τη χώρα ακόμη και τώρα, μετά δηλαδή την φρίκη δύο εμφυλίων πολέμων, σε άπειρα μικρά κομμάτια, προετοιμάζοντας την επομένη σύγκρουση.

Για τους αρχιτέκτονες του πολιτικού συστήματος του Λιβάνου (όπως ακριβώς συμβαίνει στη Βοσνία – Ερζεγοβίνη, την ΠΓΔΜ και το Ιράκ πιο πρόσφατα) η κατανομή εξουσιών στη βάση των θρησκευτικών ομάδων, με αποτέλεσμα ο πρόεδρος της Δημοκρατίας να είναι πάντα μαρωνίτης, ο πρωθυπουργός σουνίτης κι ο  πρόεδρος της Βουλής σιίτης κι η αναπαραγωγή αυτών των «πολιτικών ποσοστώσεων» σε όλη την κλίμακα της δημόσιας διοίκησης, αποτρέπει το ξέσπασμα πολέμων. Στην πράξη διαιωνίζει την ένταξη σε μια θρησκευτική ομάδα και τις συνακόλουθες θρησκευτικές ή και εθνοτικές διαιρέσεις. Ποιος θα τολμήσει να διακηρύξει την απαλλαγή του από τα θρησκευτικά βαρίδια και τον αθεϊσμό όταν αυτό συνεπάγεται την απώλεια μιας σειράς κατοχυρωμένων δικαιωμάτων και θεσμοθετημένων προνομίων;

Στους πολέμους του Λιβάνου άλλωστε ανάλογες εθνοτικές και θρησκευτικές αντιθέσεις αποτελούσαν ανέκαθεν μόνο την αφορμή. Πραγματική αιτία ήταν ο έλεγχος από τον ιμπεριαλισμό και το κεφάλαιο αυτής της μικρής και στενόμακρης λωρίδας γης που από την εποχή του Αλέξανδρου και των Σταυροφόρων μέχρι τα χρόνια της αποικιοκρατίας αποτελούσε έπαθλο για κάθε υπερδύναμη. Έτσι κάθε επιτυχία μετατρεπόταν στο αντίθετό της.

Η ορμητική ανάπτυξη του Λιβάνου την πρώτη μεταπολεμική περίοδο (όταν κάθε μεγάλο θέαμα που κέρδιζε τις εντυπώσεις στην παρισινή νύχτα ήταν άγραφος νόμος πως στην επόμενη σεζόν θα εμφανιζόταν στο Καζίνο του Λιβάνου κι η Χώρα των Κέδρων ήταν μαζί Ελβετία και Γαλλία της Μέσης Ανατολή) έδωσε τη θέση της σε δύο εμφυλίους πολέμους. Στη ρίζα τους ήταν δύο δυναμικές. Η πρώτη σχετιζόταν με την παρέμβαση του διεθνούς παράγοντα και το γεγονός ότι ακόμη και σήμερα στο Λίβανο συμπυκνώνονται και κρίνονται όλες οι γεωπολιτικές αντιθέσεις που διχάζουν την Μέση Ανατολή. Το ρόλο πυροκροτητή στην έκρηξή τους παίζει η γειτνίασή του με το Ισραήλ κι η φιλοξενία 415.000 παλαιστινίων προσφύγων, που αντιστοιχούν τουλάχιστον στο 10% του πληθυσμού. Σε καμιά άλλη χώρα της Μέσης Ανατολής δε φαίνεται πειστικότερα απ’ όσο συμβαίνει στον Λίβανο πώς η διαιώνιση της αδικίας σε βάρος των Παλαιστινίων αποτελεί παράγοντα αστάθειας για ένα ολόκληρο κράτος. Μάρτυρας η σφαγή στο προσφυγικό στρατόπεδο της Σατίλα στη Βηρυτό το 1982, που νομιμοποίησε την οπλοφορία των Παλαιστινίων στα 12 επίσημα προσφυγικά στρατόπεδα και τα αιματηρά επεισόδια μεταξύ Παλαιστινίων και κυβερνητικού στρατού στο προσφυγικό στρατόπεδο Ναχρ ελ Μπάρεντ στην Τρίπολη το 2007, που αποτέλεσε πρώτης τάξης ευκαιρία για τον επανεξοπλισμό του λιβανέζικου στρατού από τους Αμερικανούς.

Ο δεύτερος λόγος που βυθίζει τόσο τακτικά τον Λίβανο σε εμφύλιους πολέμους είναι οι τρομακτικές κοινωνικές αντιθέσεις. Στον Λίβανο δεν συναντάς ούτε ένα ζητιάνο – λόγω πιθανότατα των πολυσχιδών προνοιακών μουσουλμανικών ιδρυμάτων που δημιουργούν ένα αξιοζήλευτο δίχτυ κοινωνικής προστασίας. Οι κοινωνικές διαφορές όμως είναι αβυσσαλέες. Αποτυπώνονται σε δύο χαρακτηριστικές εικόνες. Η πρώτη, είναι στο κέντρο της Βηρυτού, ντάουν τάουν, όπως τη λένε ακόμη κι ίσοι δεν μιλάνε ούτε μια (άλλη) λέξη αγγλικά. Αυτή την περιοχή ο δολοφονημένος το 2005 πρώην πρωθυπουργός Ραφίκ Χαρίρι αγόρασε έναντι πινακίου φακής από τους ιδιοκτήτες της για να την ανοικοδομήσει με αναγκαστικό νόμο, δημιουργώντας ένα τεράστια σκάνδαλο, με αποτέλεσμα σήμερα να θυμίζει περισσότερο τη Βιέννη ή το Μιλάνο, παρά πόλη της Μέσης Ανατολής. Σε αυτούς τους δρόμους, όπως και στους λόφους της Βηρυτού, μπορεί να δει κανείς τα περισσότερα πολυτελή αυτοκίνητα που υπάρχουν ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο στη γη. Θεόρατα, πανάκριβα τζιπ, μοντέλα ενός ή δύο ετών το πολύ στο σύνολό τους πάντα καλογυαλισμένα αποτελούν αδιάψευστα τεκμήρια ακραίου, μυθικού πλούτου για μια κοσμοπολίτικη και ξιπασμένη ελίτ που ασχολιέται με τραπεζικές, εφοπλιστικές κι εμπορικές δραστηριότητες και κατασκευές.

Η άλλη εικόνα που συμπληρώνει το ταξικό δίπολο συναντιέται στη νότια Βηρυτό, η οποία κατοικείται κυρίως από Σιίτες. Εκεί βρίσκεται το προπύργιο της Χεζμπολάχ και της αντίστασης και γι αυτό το λόγο δέχθηκε τις περισσότερες ισραηλινές επιθέσεις το 2006 – μάρτυρας, η συνεχιζόμενη ανοικοδόμηση. Οι φωτογραφίες εδώ, για λόγους ασφαλείας, απαγορεύονται αυστηρά. Πολύ αυστηρά. Οι γυναίκες φορούν μαντίλα, τα ανδρικά πρόσωπα είναι άνθρωποι του μεροκάματου, τα αυτοκίνητα παλιά και χιλιοτρακαρισμένα, οι μποτιλιαρισμένοι δρόμοι γεμάτοι λακούβες. Αυτός είναι ο άλλος Λίβανος που συνθλίβεται από τον ακραίο νεοφιλελευθερισμό (ούτε καν δημόσια λεωφορεία δεν υπάρχουν!) και δεν αποτελεί τουριστικό προορισμό. Αυτός όμως είναι ο Λίβανος που ταπείνωσε το Ισραήλ δύο φορές. Μια φορά το 2000 όταν αναγκαστικά, λόγω των σοβαρών απωλειών, τερμάτισε τη κατοχή του νότιου Λιβάνου μετά από 22 χρόνια και την άλλη φορά το 2006.

8 εναντίον 14 Μάρτη

Η ΗΓΕΜΟΝΙΑ ΤΗΣ ΧΕΖΜΠΟΛΑΧ

Τα δύο μέτωπα που συγκρούονται μέχρι εσχάτων στο σύγχρονο Λίβανο είναι το μπλοκ της αντίστασης, της 8ης Μάρτη και το φιλοδυτικό μπλοκ της 14ης Μάρτη. Το φιλοαμερικανικό μπλοκ συγκροτήθηκε στις καθημερινές διαδηλώσεις που ξέσπασαν το 2005 μετά την δολοφονία του Χαρίρι στις 14 Φεβρουαρίου κι έμειναν γνωστές ως «επανάσταση των Κέδρων», πιστό αντίγραφο των έγχρωμων επαναστάσεων που οργάνωσε η CIA στην ανατολική Ευρώπη. Επίσημο αίτημα τους ήταν να αποχωρήσει ο συριακός στρατός κατοχής, όπως κι έγινε κατ’ απαίτηση του ΟΗΕ, για να ακολουθήσει μετά από ένα χρόνο η εισβολή του Ισραήλ, χωρίς την απειλή μιας ευρύτερης σύρραξης… Το μπλοκ της αντίστασης πήρε το όνομά του από μια μεγαλειώδη συγκέντρωση που πραγματοποίησε αυτή την ημερομηνία υπεραμυνόμενο της αντίστασης στο Ισραήλ και τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό κι αποκρούοντας την προσπάθεια περιθωριοποίησής του, που ήταν το ανώτερο ζητούμενο.

Η συγκρότηση αυτών των δύο μετώπων κι η συσπείρωση όλων σχεδόν των κομμάτων κι οργανώσεων του Λιβάνου στους κόλπους τους δεν εκφράζει μόνο την ένταση με την οποία τίθεται στον Λίβανο το πρόβλημα των ιμπεριαλιστικών επεμβάσεων, αναγκάζοντας όλους να επιλέξουν αν θα ταχθούν με τον ιμπεριαλισμό ή την αντίσταση. (Και τιμωρώντας επίσης με πολιτικό αφανισμό, παρά τη σπουδαία πολιτική τους κληρονομιά, όσους κρατούν επαμφοτερίζουσα στάση στη βάση ελιτίστικων κριτηρίων όπως για παράδειγμα το ΚΚ Λιβάνου). Η δημιουργία μετώπων είναι επίσης κι ο τρόπος με τον οποίο υπερβαίνουν τα αυστηρά όρια που θέτει το σύνταγμα στην αντιπροσώπευση κάθε θρησκευτικής – πολιτικής ομάδας. Γι αυτό και στο μέτωπο της 8ης Μάρτη του οποίου ηγείται η Χεζμπολάχ συμμετέχει ο χριστιανός Μισέλ Αούν κοκ.

Η ελκτική δύναμη ωστόσο της Χεζμπολάχ (με το πρόσωπο του γενικού γραμματέα της, Χασάν Νασράλα, να το συναντάς παντού: σε αφίσες, πανώ, κούπες, μαντήλια, μπλούζες, ακόμη και αρωματικά για το αυτοκίνητο!) προκύπτει από την αταλάντευτη και μαχητική της στάση εναντίον του Ισραήλ, σε σημείο να αποτελεί τον πλέον αξιόπιστο εγγυητή της ανεξαρτησίας και της εδαφικής ακεραιότητας του Λιβάνου. Παράλληλα οι προνομιακές σχέσεις που έχει δημιουργήσει με τις λαϊκές μάζες, παρότι δεν αλλάζουν το χαρακτήρα της ως θεοκρατική οργάνωση, την καθιστούν εκφραστή των πιο πληβειακών συμφερόντων. Στο εσωτερικό τους δε και στη βάση της αιματηρής εμπειρίας έχει αναπτυχθεί μια γενιά στελεχών πρώτης γραμμής σήμερα που από τη δεκαετία του ’80 πολέμησαν μαζί με την Αριστερά τον σιωνισμό και τον ιμπεριαλισμό και είδαν να διαψεύδονται από κοινού οι ελπίδες που έθρεφαν στις αραβικές ηγεσίες. Υπό αυτό το πρίσμα, και παράλληλα φυσικά με την κρίση της Αριστεράς, μπορεί να ερμηνευθεί το μεσουράνημα της Χεζμπολάχ κι η μετεξέλιξή της.

Οι συσχετισμοί σε Βαλκάνια – Μεσόγειο (2-3/1/2010, περ. Μετροπόλιταν)

  • ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΒΑΛΚΑΝΙΑ
  • Δεν είναι πανάκεια η ένταξη στην ΕΕ

Η «Ατζέντα 2014» είναι ο άξονας γύρω από τον οποίο περιστρέφεται η ελληνική εξωτερική πολιτική στα Βαλκάνια τους τελευταίους τρεις μήνες. Εν συντομία πρόκειται για τον στόχο ένταξης όλων των χωρών της Δυτικής Βαλκανικής στην ΕΕ μέχρι το 2014, όταν θα συμπληρώνονται 100 χρόνια από το ξέσπασμα του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου. Η υψηλή θέση που καταλαμβάνει στην ατζέντα της ελληνικής διπλωματίας η «Ατζέντα 2014» έγινε σαφής όταν ο Γιώργος Παπανδρέου, επέλεξε να κάνει την πρώτη του επίσκεψη ως πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών στην Τουρκία για να την παρουσιάσει στους υπουργούς Εξωτερικών της Βαλκανικής κι επίσης με το πιο πρόσφατο ταξίδι (18-21 Νοέμβρη) του αναπληρωτή υπουργού Εξωτερικών, Δ. Δρούτσα, σε τέσσερις βαλκανικές χώρες: τη Σερβία, το Μαυροβούνιο, τη Βοσνία – Ερζεγοβίνη και την Αλβανία.

Η «Ατζέντα 2014» έρχεται κατ’ αρχήν στα μάτια των υπόλοιπων κρατών μελών της ΕΕ να διαλύσει πιθανές εντυπώσεις που ενδέχεται να δημιουργηθούν από το βέτο στο αίτημα ένταξης της ΠΓΔΜ, όσο δεν λύνεται το πρόβλημα της ονομασίας. Με την «Ατζέντα 2014» επέρχεται μια ισορροπία καθώς η Αθήνα δεν εμφανίζεται να αποτελεί ένα συνεχές εμπόδιο στα σχέδια διεύρυνσης της ΕΕ, αλλά δείχνει ότι πάνω απ’ όλα είναι παράγοντας προώθησης αυτού του στόχου. Έτσι το μπλοκάρισμα των Σκοπίων παύει να λειτουργεί επιβαρυντικά για την ελληνική εξωτερική πολιτική.

Παράλληλα ωστόσο η ελληνική διπλωματία επιχειρεί να αναβαθμίσει και τη διπλωματική της θέση στη χερσόνησο του Αίμου, μέσω αυτού του στόχου, στρεφόμενη προς δύο κατευθύνσεις. Πρώτα και κύρια στις βαλκανικές πρωτεύουσες καθώς επιχειρεί να τις πείσει ότι οι στόχοι της ένταξης στην ΕΕ κι της αναβάθμισης της διεθνούς τους θέσης έχουν ενδιάμεσο σταθμό την Αθήνα. Κατά δεύτερο προς τις Βρυξέλλες στο βαθμό που η Αθήνα αξιοποιεί την γειτνίασή της με αυτές τις χώρες, μετατρέποντας το αδύνατο σημείο της σε ισχυρό, και επιδιώκει να αυξήσει τη διαπραγματευτική της ικανότητα. Κάθε ένας από αυτούς τους στόχους ωστόσο συνοδεύεται κι από έναν ισχυρότατο αντίλογο: Γιατί οι Βαλκανικές χώρες να επιλέξουν την Ελλάδα ως «όχημα» διεθνοποίησής τους κι όχι κάποια άλλη ισχυρή χώρα της ΕΕ, όπως είναι η Γερμανία; Δεδομένου δε, ότι η γειτνίαση δεν αποτελεί επαρκή λόγο. Το ίδιο ισχύει και για τις Βρυξέλλες: γιατί να δώσουν στην Αθήνα το ρόλο του τοποτηρητή της ΕΕ στην περιοχή;

Η σημαντικότερη ωστόσο αμφισβήτηση της «Ατζέντας 2014» πηγάζει από τις εσωτερικές της αντιφάσεις κι όχι από τις έξωθεν σκοπιμότητες. Ειδικότερα, η «Ατζέντα 2014» υποδηλώνει ρητά ή άρρητα πως η ένταξη στην ΕΕ θα αποτελέσει πανάκεια για όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η περιοχή. Στα Βαλκάνια όμως κανείς δεν ξεχνάει τον εμπρηστικό ρόλο που διαδραμάτισε η ΕΕ – τουλάχιστον οι ατμομηχανές της, όπως για παράδειγμα η Γερμανία – στη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας και τα ποτάμια αίματος που έτρεχαν επί χρόνια. Τελευταίο παράδειγμα η αναγνώριση του Κοσόβου από 22 κράτη μέλη της ΕΕ κι η στρατιωτική της παρουσία εκεί που αντιβαίνει στο διεθνές δίκαιο και τα όσα προβλέπει για το Κόσοβο, δηλαδή την απόφαση 1244 του Συμβουλίου Ασφαλείας που το ορίζει ως επαρχία της Σερβίας. Κατά συνέπεια η ΕΕ δεν αποτελεί τον επί της γης παράδεισο. Το βεβαιώνει και το παράδειγμα της Κύπρου, όπου η ένταξή της δεν έλυσε το πρόβλημα της παράνομης, τουρκικής κατοχής όπως πολλοί πίστευαν ότι θα γινόταν αυτόματα σχεδόν. Και για να έρθουμε στα πιο πρόσφατα, ο αρνητικός ρόλος της ΕΕ φάνηκε κι από την πρόσφατη Σύνοδο Κορυφής, όπου και τα 27 κράτη μέλη θεώρησαν φυσιολογικό να συνεχίσουν τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Άγκυρα παρότι εξακολουθεί να μην αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία. Με τα έργα της κατά συνέπεια η ΕΕ υποσκάπτει το κύρος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Γιατί στα εύθραυστα Βαλκάνια να αποτελέσει παράγοντα σταθερότητας κι ενίσχυσης της διεθνούς νομιμότητας; Ο αρνητικός ρόλος της ΕΕ φάνηκε κι από τον πρωταγωνιστικό ρόλο που έπαιξε η σουηδική προεδρία στις διαπραγματεύσεις για το μέλλον της Βοσνίας – Ερζεγοβίνης πιέζοντας τη Σερβική Δημοκρατία να διαλυθεί, για το καλό… της χώρας.

Ανατολικότερα τέλος, η πρόσφατη αλλαγή κυβερνητικής σκυτάλης στη Βουλγαρία οδηγεί κατά πάσα πιθανότητα σε ναυάγιο την ενεργειακή συμφωνία που είχε συνάψει η προηγούμενη σοσιαλδημοκρατική κυβέρνηση με την Μόσχα. Πρόκειται για αλλαγή που αν ολοκληρωθεί θα έχει τεράστιες συνέπειες και για την Ελλάδα καθώς θα επανεξετασθεί η κατασκευή του ρωσικού αγωγού South Stream όπως και του Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολη. Μέχρι στιγμής οι πιέσεις που ασκούν οι ΗΠΑ με την επιτόπια παρουσία στη Σόφια του ειδικού απεσταλμένου τους για θέματα ενέργειας στην Ευρασία, Ρίτσαρντ Μόρνινγκσταρ, δεν επιτρέπουν να ελπίζουμε για τα καλύτερα…

  • ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΙΣΡΑΗΛ
  • Ολέθριες σχέσεις

Η απόφαση της Ελλάδας να απέχει από την πολύ κρίσιμη ψηφοφορία που έγινε στον ΟΗΕ στα μέσα Νοεμβρίου για την έκθεση Γκολντστόουν, στην οποία το Ισραήλ κατηγορείται για εγκλήματα πολέμου, αποτελεί τροχιοδεικτική βολή για την πορεία που θα ακολουθήσουν οι σχέσεις των δύο χωρών. Εξ ίσου δηλωτικό – κραυγαλέα δηλωτικό, θα λέγαμε – γεγονός για την αναθέρμανση των σχέσεων των δύο χωρών μετά την ψυχρότητα της δεκαετίας του ‘80, αποτέλεσε η κοινή ελληνο-ισραηλινή στρατιωτική άσκηση «Ένδοξος Σπαρτιάτης» που πραγματοποιήθηκε τον Μάιο του 2008 και θεωρήθηκε προσομοίωση επίθεσης στο Ιράν. Επίσης, η αποκάλυψη πέρυσι τέτοιες σχεδόν ημέρες, πως η τροφοδοσία του ισραηλινού στρατού με πυρομαχικά κι ενδεχομένως βόμβες φωσφόρου που έριχνε αφειδώς στους Παλαιστίνιους της Γάζας, θα γινόταν από το λιμάνι του Αστακού. (Εύκολο είναι μετά να ψηφίσεις στον ΟΗΕ εναντίον του Ισραήλ;)

Όλα τα παραπάνω διαβεβαιώνουν ότι η ελληνική διπλωματία έχει επιλέξει ποιος θα είναι ο στρατηγικός της σύμμαχος στη ευαίσθητη περιοχή της Μέσης Ανατολής. Το γεγονός μάλιστα ότι η πολιτική αναθέρμανσης των διμερών σχέσεων υπηρετήθηκε πιστά και χωρίς αποκλείσεις τόσο από την κυβέρνηση Κ. Καραμανλή όσο κι από τη σημερινή κυβέρνηση υπογραμμίζει πως αποτελεί στρατηγική επιλογή και των δύο κομμάτων εξουσίας. Δεν είναι ωστόσο μια πολιτική που μπορεί να εφαρμοσθεί χωρίς κλυδωνισμούς και μεγάλο κόστος.

Το Ισραήλ στην τρέχουσα πολιτική συγκυρία δίνει μια μάχη πολιτικής και διπλωματικής επιβίωσης, καθώς κινδυνεύει – αν δεν το έχει ήδη πάθει – να δεχτεί ένα μη αντιστρεπτό πλήγμα στη δημόσια εικόνα του, λόγω των όσων έχει πράξει. Η έκθεση του νοτιοαφρικανού δικαστή Γκολντστόουν που – επιτέλους! – για πρώτη φορά στοιχειοθετεί τη διάπραξη εγκλημάτων πολέμου από τον ισραηλινό στρατό στη Γάζα κατά τη διάρκεια του πολέμου των 22 ημερών πέρυσι, ήταν μια τεράστια επιτυχία για όσους μάχονταν ώστε το Ισραήλ να λογοδοτήσει για τα εγκλήματά του κι οι υπεύθυνοι να καθίσουν στο σκαμνί. Καθόλου τυχαία δεν ήταν η εξαφάνιση από τους τηλεοπτικούς μας δέκτες κατά την επίθεση στη Γάζα οποιωνδήποτε προσωπικών στοιχείων των ανώτερων αξιωματικών του ισραηλινού στρατού, έτσι ώστε να μην υποστούν νομικές συνέπειες για τις βαρβαρότητές τους. Την ίδια τύχη δεν είχε όμως η υπουργός Εξωτερικών του Ισραήλ εκείνη την εποχή, κι επικεφαλής του κόμματος Καντίμα, Τζίπι Λίβνι, για την οποία μόλις πριν μία εβδομάδα οι βρετανικές εισαγγελικές αρχές εξέδωσαν ένταλμα σύλληψης! Για να μην υποστεί την ταπείνωση που δέχθηκε ο Αουγκούστο Πινοτσέτ, ο οποίος είχε καταλήξει στη φυλακή όταν επισκέφθηκε το Λονδίνο πολλά χρόνια μετά την παράδοση της εξουσίας, η Λίβνι ακύρωσε την επίσκεψή της στο Λονδίνο. Οι μύδροι που εξαπέλυσε το εβραϊκό κράτος εναντίον της Αγγλίας υπογραμμίζουν τον κίνδυνο που διατρέχει να έχει την τύχη της Νότιας Αφρικής τη δεκαετία του ’80. Καθοριστικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη έπαιξε κι η κυβερνητική αλλαγή που έγινε πέρυσι στο Ισραήλ, με αποτέλεσμα να κερδίσουν τις εκλογές οι πιο αδιάλλακτες, εθνικιστικές κι ακροδεξιές δυνάμεις. Ο διορισμός δε του ακραίου σιωνιστή Άβιγκτορ Λίμπερμαν στη θέση του υπουργού Εξωτερικών επιβεβαίωσε ότι η διεθνής κοινότητα είναι στην πραγματικότητα αντιμέτωπη με ένα κράτος που δεν επιθυμεί την ειρήνη και τη συμφιλίωση με την Παλαιστίνη, ούτε την εφαρμογή του διεθνούς δικαίου.

Σε αυτό το πλαίσιο τα σχέδια αναθέρμανσης των σχέσεων Ισραήλ και Ελλάδας, όταν πλέουν κρατούν αποστάσεις από το εβραϊκό κράτος ακόμη κι οι ΗΠΑ, υπονομεύουν την αξιοπιστία της χώρας και το κύρος της στην περιοχή.

  • ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΑΡΑΒΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ
  • Το τέλος μίας σχέσης;

Η επίσκεψη του προέδρου της Δημοκρατίας, Κάρολου Παπούλια, τον Ιούνιο στη Συρία, παρότι έγινε δεκτή με θετικότατο τρόπο κι από τους δύο λαούς και με ευμενή σχόλια από τον Τύπο δεν βρισκόταν σε πλήρη αντιστοιχία με την γραμμή της ελληνικής διπλωματίας. Να θυμίσουμε κατ’ αρχήν ότι η προηγούμενη υπουργός Εξωτερικών, Ντόρα Μπακογιάννη, όταν είχε επισκεφθεί την Μέση Ανατολή αμέσως μετά την επίθεση του Ισραήλ στον Λίβανο το καλοκαίρι του 2006, επιδεικτικά είχε αρνηθεί να συμπεριλάβει και τη Δαμασκό στις πρωτεύουσες που επισκέφθηκε. Η επιλογή της δεν ήταν δύσκολο να ερμηνευθεί. Η φιλολογία για τον Άξονα του Κακού στον οποίο η Συρία κατείχε εξέχουσα θέση μεσουρανούσε, ενώ μόλις λίγα χρόνια πριν το ερώτημα ήταν πότε κι όχι αν οι ΗΠΑ θα εισβάλλουν στη Συρία – μέχρι που η απάντηση δόθηκε από την ιρακινή αντίσταση. Η ελληνική διπλωματία λοιπόν ακολουθώντας κατά γράμμα την γραμμή του Μπους που θεώρησε την Μέση Ανατολή κοιτίδα της τρομοκρατίας, αποστασιοποιήθηκε συνειδητά χάνοντας σπουδαία ερείσματα που οικοδομήθηκαν επί χρόνια κι επέτρεψαν στην Ελλάδα (για πρώτη φορά στην πραγματικότητα κι όχι στο φαντασιακό της πολιτικής ηγεσίας) να διαδραματίσει περιφερειακό ρόλο.

Ο αναπροσανατολισμός της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής είχε ξεκινήσει με την άνοδο του Κ. Σημίτη στην εξουσία όταν τεκμήριο προοδευτικότητας έγινε η ευρωδουλικότητα κι η Ελλάδα με ύφος που θα ζήλευαν οι πιο σνομπ αποικιοκράτες απέστρεφε μετά βδελυγμίας το βλέμμα της από το Νότο και την Ανατολή κι είχε μάτια μόνο για τη Δύση και το Βορρά. Είναι χαρακτηριστικό ότι ως πρωθυπουργός της Ελλάδας ο Κ. Σημίτης δεν επισκέφθηκε ούτε μία φορά κάποια αραβική χώρα. Κι ο Κ. Καραμανλής στα χνάρια του βάδισε, επί της ουσίας. Η επίσκεψή του μετά της συζύγου του κάποια Χριστούγεννα στο Κάιρο κι η μετέπειτα ολιγόωρη επίσκεψή του στο Κατάρ για να ξεπουλήσει την Ολυμπιακή δεν αναιρούν το γεγονός ότι κι επί δικής του πρωθυπουργίας το κενό μεταξύ αραβικών κρατών κι Ελλάδας μεγάλωσε απότομα. Κυρίως όμως ανησυχητικά, μια και κανείς δεν μπορεί να είναι βέβαιος ότι η Ελλάδα θα συνεχίσει να έχει τη στήριξη των αραβικών χωρών στα διεθνή της μέτωπα. Όσο μάλιστα η Τουρκία χάνει τα κοσμικά της χαρακτηριστικά με την εδραίωση των Ισλαμιστών στην εξουσία κι επιδιώκει να γίνει εκφραστής όλων των μουσουλμάνων και των Αράβων, τόσο λιγότερο προφανής θα είναι η θετική στάση των χωρών της Μέσης Ανατολής απέναντι στην Ελλάδα. Ας αναλογιστούμε τι δραματικές συνέπειες μπορεί να έχει για το Κυπριακό αν οι αραβικές χώρες ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία, επιλέξουν την δεύτερη επιβραβεύοντας τις θαρραλέες πολιτικές κινήσεις του Ερντογάν: από την καταδίκη της σφαγής στη Γάζα πέρυσι κατά τη διάρκεια του Συνεδρίου του Νταβός μέχρι την πρόσφατη αναγνώριση από την Τεχεράνη του αυτονόητου δικαιώματος του Ιράν, όπως και κάθε κράτους, να αναπτύξει δικό του πρόγραμμα παραγωγής πυρηνικής ενέργειας!

Η νέα πολιτική ηγεσία που προέκυψε μετά τις πρόσφατες εκλογές υπόσχεται βελτίωση των σχέσεων με τις χώρες της Μέσης Ανατολής. Γι αυτόν μάλιστα το σκοπό αναμένεται να επισκεφθεί τις αραβικές πρωτεύουσες ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών, Δημ. Δρούτσας, τις πρώτες μέρες του Ιανουαρίου. Ακόμη και τούτη η επίσκεψη όμως, που είναι ένα αναγκαίο πρώτο βήμα, δεν είναι αρκετή. Η μοναδική δυνατότητα για να κερδηθεί ο χαμένος χρόνος (15 σχεδόν ετών!) είναι ο ίδιος ο πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών, Γ. Παπανδρέου, να επισκεφθεί τις χώρες της Μέσης Ανατολής κι επίσης να αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο στο ξεβάλτωμα των συσσωρευμένων αδιεξόδων που όσο μένουν άλυτα δεν πρόκειται να γνωρίσει ειρήνη η Μ. Ανατολή κι ούτε φυσικά οι γύρω χώρες. Κορυφαίο όλων (και αδιάψευστο μέτρο για την αποτίμηση του φιλειρηνικού χαρακτήρα κάθε πολιτικής) είναι η επίλυση του Παλαιστινιακού με βάση τα διεθνή ψηφίσματα: με την προώθηση του στόχου δημιουργίας ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους, στα σύνορα του 1967, με πρωτεύουσα την ανατολική Ιερουσαλήμ και δικαίωμα επιστροφής όλων των προσφύγων. Ιδού η Ρόδος!