Στον πάγο η ανεξαρτησία του Κουρδιστάν

Συντριπτικό αποδείχθηκε το πλήγμα που επέφερε στο σχέδιο ανεξαρτητοποίησης των Κούρδων η κατάληψη του Κιρκούκ από τις ιρακινές δυνάμεις, όπως φάνηκε από την ανακοίνωση της κουρδικής περιφερειακής κυβέρνησης στις 25 Οκτωβρίου να παγώσει το αποτέλεσμα του και να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις.

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Για ένα λόγο μάλιστα που δεν διακρίνεται στο χάρτη, καθώς το Κιρκούκ που πέρασε υπό κουρδικό έλεγχο το 2014 όταν εκδιώχθηκε το ISIS που το είχε καταλάβει από τον ιρακινό στρατό, απέχει 32 χιλιόμετρα από τα σύνορα του Ιρακινού Κουρδιστάν, οπότε δεν παραβιάστηκαν τα σύνορα του ιρακινού Κουρδιστάν. Ενώ, ως αναπόσπαστο, εθνολογικά τμήμα του Κουρδιστάν το αναγνωρίζουν μόνο όσοι ξέρουν τη βίαιη εθνοκάθαρση σε βάρος των Κούρδων που επέβαλε ο Σαντάμ για να φτάσει σήμερα να είναι πολυεθνικό, με τους Κούρδους να αποτελούν την ισχυρότερη μεν πληθυσμιακά εθνότητα, με το 45% των κατοίκων, αλλά μειοψηφία έναντι του συνόλου των Αράβων (38%), Τουρκομάνων (15%) ακόμη και Χριστιανών (2%).

Παρόλα, αυτά η κατάληψη του Κιρκούκ τη Δευτέρα 16 Οκτωβρίου από τον ιρακινό στρατό με μια αναίμακτη επιχείρηση ισοδυναμούσε με ακύρωση του αποτελέσματος του δημοψηφίσματος της 25ης Σεπτεμβρίου γιατί στέρησε το ανεξάρτητο Κουρδιστάν από το άφθονο πετρέλαιο που θα του εξασφάλιζε την οικονομική βιωσιμότητα. Η οικονομική σπουδαιότητα του Κιρκούκ, ειδικά για το Κουρδιστάν, είναι εντελώς δυσανάλογη με το μέγεθος αυτής της πόλης του 1 εκ. κατοίκων. Από τα 750.000 βαρέλια πετρελαίου την ημέρα που παράγει το Κουρδιστάν τα 550.000 προέρχονται από το Κιρκούκ. Γι’ αυτόν μάλιστα το λόγο το Ιράκ σταμάτησε τις κρατικές χρηματοδοτήσεις προς την Αρμπίλ μετά το 2014, κατηγορώντας ταυτόχρονα τους Κούρδους ως κλέφτες, επειδή οικειοποιούνται πόρους που δεν τους ανήκουν! Αν ωστόσο λάβουμε υπ’ όψη μας ότι από το σύνολο της παραγωγής τα 590.000 βαρέλια εξάγονται (από έναν αγωγό μάλιστα ο οποίος διέρχεται από την Τουρκία για να καταλήξει στο μεσογειακό λιμάνι του Τσεϊχάν), εύκολα καταλαβαίνουμε ότι ο έλεγχος του Κιρκούκ από τους Κούρδους τους εντάσσει στα πετρελαιοεξαγωγικά κράτη∙ όχι προφανώς στην πρώτη και ακμάζουσα εθνική του ΟΠΕΚ, αλλά στις μικρότερες κατηγορίες. Εγγυάται με άλλα λόγια έσοδα ύψους 8 δισ. δολ. ετησίως σύμφωνα με τους New York Times, τα οποία μάλιστα πολύ σύντομα θα αυξηθούν καθώς έχουμε εισέλθει σε τροχιά ανόδου της τιμής του πετρελαίου που τώρα κυμαίνεται στα 58 περίπου δολάρια το βαρέλι, δηλαδή σε σχεδόν διπλάσια επίπεδα από τις αρχές του 2016. Απεναντίας, το πέρασμα του Κιρκούκ στο Ιράκ, εκεί όπου ανήκει και γεωγραφικά, μπορεί να μη σημαίνει σπουδαία πράγματα σε οικονομικό επίπεδο για τη Βαγδάτη που παράγει 4,5 εκ. βαρέλια την ημέρα και η παραγωγή του Κιρκούκ αποτελεί ένα μικρό της κλάσμα. Εντούτοις, με κριτήριο την εδαφική της ακεραιότητα είναι που κάνει τη διαφορά μεταξύ ενιαίου από τη μια και διασπασμένου από την άλλη Ιράκ. Κι αυτό, επειδή στερώντας το Ιράκ από την Αρμπίλ τα πετρελαϊκά έσοδα θα την κάνει να σκεφτεί ξανά και μάλλον να αναβάλλει επ’ άπειρο την προοπτική ανεξαρτητοποίησης που εξήγγειλε ο κούρδος ηγέτης Μασούντ Μπαρζανί θέλοντας να προκαταβάλλει τη νίκη του στις εκλογές που θα διεξαχθούν εντός λίγων εβδομάδων στο Κουρδιστάν…

Το μήνυμα όμως που έστειλε η Βαγδάτη, με την εντυπωσιακή αυτοκινητοπομπή του ειδικού στρατιωτικού σώματος των Λαϊκών Επιστρατευμένων Δυνάμεων που έχει κατ’ επανάληψη γραφτεί ότι στην πράξη διοικείται από τους Φρουρούς της Επανάστασης του Ιράν, πήγαινε πολύ πιο μακριά από την Αρμπίλ. Έφτανε στην Ουάσινγκτον. Κι ήταν η απάντηση του Ιράν και του επίσης σιίτικου Ιράκ στην ομιλία του Ντόναλντ Τραμπ, μόλις τρεις μέρες πριν, δηλαδή την Παρασκευή 13 Οκτωβρίου, βάσει της οποίας αμφισβητήθηκε η συμφωνία για τα πυρηνικά του Ιράν του 2015. Επίσης ο Τραμπ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να επιβάλλει κυρώσεις στους Φρουρούς της Επανάστασης, που δεν αποτελούν απλώς και μόνο ένα στρατιωτικό σώμα επιλέκτων αλλά και την πολιτική ραχοκοκαλιά που εξασφαλίζει τη σταθερότητα και τη συνέχεια του ιρανικού συστήματος εξουσίας.

Οι ΗΠΑ είχαν διαφωνήσει με το δημοψήφισμα της 25ης Μαρτίου (όπου η πρόταση ανεξαρτησίας εγκρίθηκε από το 93% των ψηφισάντων), ενώ το Ισραήλ που δε συνδέεται μόνο με ιστορικούς δεσμούς με τους Κούρδους δεν είχε κρύψει την ικανοποίησή του. Παρόλα αυτά οι ΗΠΑ ήταν αυτές που εξασφάλισαν την αυξημένη αυτονομία (και στην πράξη ανεξαρτησία) της Κούρδικης Περιφερειακής Κυβέρνησης από το 1991, την επομένη του πρώτου πολέμου στον Κόλπο όταν μαζί με την Αγγλία επέβαλαν τη ζώνη απαγόρευσης πτήσεων επικαλούμενοι τα πέρα για πέρα πραγματικά εγκλήματα του Σαντάμ Χουσεϊν κατά των Κούρδων. Στην πράξη όμως προέβησαν στο διαμελισμό του εναέριου χώρου του Ιράκ για να προσεταιρισθούν τη στρατηγική μειονότητα των Κούρδων και να τους χρησιμοποιήσουν σαν μοχλό επαναχάραξης των συνόρων στην περιοχή. Η παρουσία των περίπου 30 εκ. Κούρδων σε τέσσερα κομβικά κράτη (Ιράκ, Τουρκία, Συρία, Ιράν) υποσχόταν υπεραποδόσεις σε εκείνη την πολιτική «επένδυση». Και για τους ίδιους τους Κούρδους επιπλέον λόγους να στρέφονται εναντίον τους όλες οι κυβερνήσεις των γειτονικών κρατών, όπως επιβεβαιώθηκε την Δευτέρα 16 Οκτωβρίου, όταν με την κατάληψη του Κιρκούκ έληξαν πρόωρα οι ελπίδες μιας εύκολης ανεξαρτησίας…

25 Οκτωβρίου 2017

Πηγή: Εφημερίδα Νέα Σελίδα

Επιτυχία Ισραήλ και ΗΠΑ το κουρδικό δημοψήφισμα

Η πρωτοβουλία για το δημοψήφισμα που διεξάγεται σήμερα στην Καταλονία μπορεί να ανήκει στην αστική τάξη της πλουσιότερης ισπανικής περιοχής, αλλά δεν εντάσσεται ούτε καν συνάδει με τα σχέδια του ευρωπαϊκού ιμπεριαλισμού. Γι’ αυτό κι η ανοχή της ΕΕ απέναντι στο κατασταλτικό παραλήρημα της Μαδρίτης.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Το δημοψήφισμα αντίθετα που διεξήχθη τη Δευτέρα 25/9 στο ιρακινό Κουρδιστάν, έστω κι αν εκφράζει τη χρόνια επιθυμία για εθνική αυτοδιάθεση ενός καταπιεσμένου λαού (εξ ου κι η υψηλή συμμετοχή της τάξης του 72% και το ακόμη υψηλότερο ποσοστό του «Ναι» που έφτασε το 93%), εξυπηρετεί πλήρως τα σχέδια του ιμπεριαλισμού στην περιοχή. Κι ας έσπευσαν οι ΗΠΑ να αποδοκιμάσουν την πρωτοβουλία του Μασούντ Μπαρζανί, για να  διαφυλάξουν τις διπλωματικές τους σχέσεις στη Μέση Ανατολή. Μάρτυρας αυτού του «ματωμένου γάμου» είναι η η ολόθερμη υποστήριξη του Ισραήλ που δεν αναγνώρισε μόνο το δημοψήφισμα αλλά και τη δημιουργία ενός ανεξάρτητου κράτους, όταν όλοι δηλώνουν πώς απαιτείται χρόνος ακόμη μέχρι να καθορισθούν οι λεπτομέρειες του διαζυγίου με τη Βαγδάτη. Ο σιωνιστής ηγέτης όμως Μπ. Νετανιάχου βιάζεται…

Η επί δεκαετίες υψηλή προστασία που χαίρουν οι Κούρδοι του Ιράκ από το εβραϊκό κράτος (με αλλεπάλληλα αξιόπιστα ρεπορτάζ να περιγράφουν την Έρμπιλ ως προκεχωρημένο φυλάκιο των ισραηλινών υπηρεσιών για να παρακολουθούν τα τεκταινόμενα σε Ιράν και Ιράκ) κορυφώθηκε τα 3 τελευταία χρόνια όταν το Ισραήλ αποδείχθηκε μια «ζωτική πηγή κεφαλαίων στη στεγνή από ρευστό περιοχή», όπως έγραφαν οι Financial Times στις 23 Αυγούστου 2015, αποκαλύπτοντας ότι το Ιρακινό Κουρδιστάν κάλυπτε τότε το 77% της ισραηλινής ζήτησης για πετρέλαιο! «Άλλοι», περιέγραφε το ίδιο ρεπορτάζ «έχουν υποστηρίξει ότι αυτός μπορεί να είναι ένας τρόπος ώστε το Ισραήλ να διοχετεύσει οικονομική υποστήριξη στους Κούρδους». Έτσι φτάσαμε σήμερα το Ιρακινό Κουρδιστάν να είναι η μόνη χώρα στην περιοχή της Μέσης Ανατολής στην οποία ανεμίζουν ισραηλινές σημαίες δίπλα από τις Κουρδικές! Το επίτευγμα επομένως του Ισραήλ είναι η σταδιακή έστω δημιουργία ενός κράτους που είναι το μοναδικό στη Μέση Ανατολή το οποίο δε διάκειται εχθρικά απέναντι στο Σιωνισμό.

Εν είδει παρενθέσεως εντύπωση προκαλεί πώς στις χώρες που περιέγραφε το ρεπορτάζ της βρετανικής εφημερίδας ότι διοχετευόταν το κουρδικό πετρέλαιο, και χρηματοδοτούσαν έτσι τα υπό εξέλιξη τότε αποσχιστικά σχέδια, πέρα από το Ισραήλ που απορροφούσε το ένα τρίτο του κουρδικού πετρελαίου συμπεριλαμβανόταν μαζί με την Κύπρο και η Ελλάδα. Δημιουργείται εδώ μια απορία πολιτικής φύσεως: Προϋπήρξε πολιτική απόφαση το πρώτο εξάμηνο του 2015 ώστε στα ελληνικά διυλιστήρια να ρέει κουρδικό πετρέλαιο και με τα λεφτά των ελλήνων καταναλωτών να χρηματοδοτείται η δημιουργία ενός μικρού Ισραήλ εντός των Ιρακινών συνόρων;

Επανερχόμενοι στο Κουρδικό, η επικείμενη ανεξαρτητοποίηση του (που μπορεί να θεωρηθεί κι ως επιβράβευση για τη βοήθεια που προσφέρθηκε στις ΗΠΑ, όταν εισέβαλαν στο Ιράκ το 2003) δεν αποτελεί ένα πλήγμα μόνο για το σιιτικό Ιράκ, καθώς η Βαγδάτη χάνει μαζί με την εδαφική ακεραιότητά του και το 12% της πετρελαϊκής της παραγωγής που βρίσκεται στο κουρδικό υπέδαφος. Μάλιστα, τα αποθέματα του ιρακινού Κουρδιστάν φθάνοντας τα 45 δισ. βαρέλια, υπερβαίνουν ακόμη κι αυτά της Νιγηρίας που είναι μέλος της ΟΠΕΚ, προσφέροντας μια σίγουρη βάση οικονομικής ανεξαρτητοποίησης από τη Βαγδάτη. Θα αποτελεί επίσης αγκάθι στα πλευρά του Ιράν, δεδομένου ότι εκεί κατοικούν τα 7 εκ. Κούρδων από τα 30 που βρίσκονται στα 4 κράτη της περιοχής, αλλά και της Τουρκίας που βρίσκεται σε ανοιχτό πόλεμο με του Κούρδους από τη δεκαετία του ’80, καθώς η Έρμπιλ θα τροφοδοτεί αποσχιστικά κινήματα στο εσωτερικό και των δύο χωρών.

Γι’ αυτό βιάζεται ο Νετανιάχου…

Πηγή: εφημερίδα Πριν

Τουρκία: ανοιχτά τα μέτωπα με στρατηγούς και Κούρδους (Επίκαιρα, 9-15/9/10)

Νέες συλλήψεις στρατιωτικών πραγματοποιήθηκαν το προηγούμενο Σαββατοκύριακο στην Τουρκία, επιβεβαιώνοντας τη συνέχεια της αντιπαράθεσης του νεο-ισλαμικού κατεστημένου με τους στρατηγούς. Οι συλλήψεις πραγματοποιήθηκαν με την κατηγορία ότι οι οκτώ στρατιωτικοί σχεδίαζαν συνωμοσία εναντίον του αναπληρωτή πρωθυπουργού Μπουλέντ Αρίντς. Ο στρατός από τη μεριά του, τους κάλυψε πλήρως υποστηρίζοντας ότι βρίσκονταν σε διατεταγμένη υπηρεσία διερευνώντας περιστατικά διαρροής επίσημων εγγράφων… Εξ ίσου έντονα πυορροεί και το δεύτερο μέτωπο της Άγκυρας, το κουρδικό. Εν όψει του δημοψηφίσματος που θα διεξαχθεί την Κυριακή 12 Σεπτέμβρη, οπότε συμπληρώνονται 30 χρόνια από την ανάληψη της εξουσίας από τη  αιματοβαμμένη χούντα του Οζάλ, ο τούρκος πρωθυπουργός, επένδυσε σημαντικά στην επίσκεψή του στο Ντιγιάρμπακιρ, που βρίσκεται στο κέντρο του τουρκικού Κουρδιστάν. Η ομιλία του ξεχείλιζε από συμβολισμούς καθώς το μεγαλύτερο μέρος της αναλώθηκε στην περιγραφή των δικών του αρνητικών εμπειριών από τα χρόνια των διώξεων και της φυλακής. Το υπονοούμενο ήταν σαφές: Κούρδοι και νεο-ισλαμιστές έχουν από κοινού υποφέρει από το κεμαλικό κατεστημένο στο παρελθόν, οπότε τώρα, το δημοψήφισμα που περιορίζει τις εξουσίες του στρατού αναθεωρώντας βασικές διατάξεις του συντάγματος που καθιέρωσε η χούντα, αποτελεί σπάνια ευκαιρία για τους Κούρδους αν θέλουν να επανενταχθούν στην πολιτική ζωή και να τιμωρήσουν τους λεγόμενους πασάδες.

Η αλήθεια είναι πως η κυβέρνηση του Ταγίπ Ερντογάν αναθεώρησε την εγκληματική πολιτική των προηγούμενων κοσμικών κυβερνήσεων επί του Κουρδικού, όταν απαγορευόταν η χρήση της λέξης Κούρδος, ακόμη και τα παράγωγά της, υπό την απειλή βαρύτατων ποινών. Επιχείρησε δε να ακολουθήσει μια πολιτική ενσωμάτωσης των Κούρδων που θα τραβάει το χαλί κάτω από τα πόδια των ανταρτών και όσων υποστηρίζουν την απόσχιση του τουρκικού Κουρδιστάν από την Τουρκία. Δεν είναι τυχαία τα υψηλά ποσοστά που συγκέντρωσε το κόμμα του Ερντογάν στις κουρδικές περιοχές στις τελευταίες εκλογές του 2007. Συγκεκριμένα εξέλεξε 6 βουλευτές, όταν το Ρεπουμπλικανικό κεμαλικό Κόμμα δεν εξέλεξε κανέναν και το κουρδικό φιλικό προς το ΡΚΚ κόμμα εξέλεξε 4 βουλευτές. Οι Ρεπουμπλικάνοι από την μεριά τους, όπως φάνηκε κι από την επίσκεψη στο Ντιγιάρμπακιρ του νέου ηγέτη τους Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου (ο οποίος διαδέχθηκε τον Ντενίς Μπαϊκάλ) μια μέρα μετά τη επίσκεψη του Ερντογάν, επιχειρούν να συμμαχήσουν με τους Κούρδους προβάλλοντας το στόχο μείωσης του ορίου του 10% για να μπει κάποιο κόμμα στην Βουλή στο 5%. Ένα όριο που προβάλλει εξ ίσου απειλητικά και για τους Κούρδους και για τους κεμαλιστές.

Παρόλα αυτά, για τους ίδιους τους Κούρδους, οι πολιτικές ενσωμάτωσης αποτελούν παραχωρήσεις ήσσονος σημασίας. Δεν είναι καθόλου τυχαία η απόφαση του κουρδικού Κόμματος Ειρήνης και Δημοκρατίας (BPD) να μποϋκοτάρει το δημοψήφισμα. Μια απόφαση την οποία αναμένεται να ακολουθήσουν οι μισοί Κούρδοι της Ανατολίας, που ζητούν την θέσπιση ενός νέου συντάγματος, ριζικά διαφορετικού από αυτό που επέβαλαν οι στρατιωτικοί.

Οι πύρινες σχέσεις των Κούρδων με το κυβερνών Κόμμα Ανάπτυξης και Δημοκρατίας φάνηκαν πεντακάθαρα και από την κατηγορία που εκκρεμεί εις βάρος του δημάρχου του Ντιγιάρμπακιρ, η οποία ενδέχεται να του στοιχίσει ακόμη και δέκα χρόνια φυλάκιση. Συγκεκριμένα κατηγορείται από έναν ανήλικο Κούρδο, που ως γνωστό αποτελεί υπόδειγμα… αμερόληπτης και αξιόπιστης μαρτυρίας, ότι τον χρημάτισε για να συμμετάσχει στις ένοπλες ομάδες του ΡΚΚ… Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πρόκειται για ωμό εκβιασμό με απώτερο στόχο να εξασφαλισθεί η πειθάρχηση του δημάρχου και η συμμόρφωση του με την κυβέρνηση.

Το πραγματικό τεστ αλήθειας ωστόσο για τις σχέσεις των Κούρδων με την Άγκυρα πρόκειται να διεξαχθεί την επομένη του δημοψηφίσματος κι ως επίδικο θα έχει την τύχη της ανακωχής που ανακοίνωσε το ΡΚΚ τον Αύγουστο, εν όψει του Ραμαζανιού και της προεκλογικής εκστρατείας. Το ερώτημα είναι κατά πόσο θα ανανεωθεί η ανακωχή που λήγει μια εβδομάδα μετά το δημοψήφισμα ή η λήξη της θα σημάνει νέες συγκρούσεις Κούρδων και στρατού, που ως αδιαμφισβήτητο νικητή έχουν τον στρατό, σε ό,τι αφορά την διελκυστίνδα μεταξύ στρατιωτικών και ισλαμιστών. Η επίγνωση αυτού του γεγονότος, της αναβάθμισης του κύρους των στρατιωτικών όσο συνεχίζονται οι μάχες, δεν αποκλείεται να είχε τη δική της επίδραση στην απόφαση του ΡΚΚ να διακόψει προσωρινά τις μάχες με τον τουρκικό στρατό.

Για τους πασάδες τυχόν αναζωπύρωση του μετώπου θα αποτελούσε θείο δώρο καθώς θα τους έβγαζε από την θέση άμυνας στην οποία έχουν περιέλθει όλη αυτή τη χρονιά μετά τις αποκαλύψεις για το πραξικόπημα που σχεδίαζαν και την ευρύτερη αναταραχή (περιλαμβανομένης και κρίσης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις) που θα διευκόλυνε την ανατροπή των ισλαμιστών από την κυβέρνηση, υπό την επίκληση των έκτακτων περιστάσεων. Το σχέδιο καταστρώθηκε το 2003, ένα χρόνο μετά την πρώτη εκλογική νίκη του Κόμματος Ανάπτυξης και Δημοκρατίας κι αν ευοδωνόταν θα οδηγούσε στο πέμπτο πραξικόπημα του στρατού από το 1960. Μέχρι τώρα δε τα αλλεπάλληλα κύματα συλλήψεων έχουν οδηγήσει στο εδώλιο του κατηγορουμένου σχεδόν 200 άτομα, εκ των οποίων πολλοί είναι εν ενεργεία και απόστρατοι αξιωματικοί, διανοούμενοι, ακαδημαϊκοί, δημοσιογράφοι, κ.α. Οι εικόνες δε που μετέδωσαν τα τηλεοπτικά μέσα με τα τεράστια οπλοστάσια που ήταν κρυμμένα σε σπίτια και αποθήκες υπονόμευσε το κύρος του στρατού που από δύναμη εγγύησης της σταθερότητας εμφανίστηκε σαν δύναμη αποσταθεροποίησης και υπονόμευσης της ομαλότητας. Η σύγκρουση του Ερντογάν με τους στρατηγούς έφθασε σε νέα επίπεδα το καλοκαίρι, στις αρχές Αυγούστου συγκεκριμένα, όταν στο πλαίσιο των τακτικών κρίσεων, ο αποχωρών αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων, Ιλκέρ Μπασμπούγ, επιχείρησε να αναβαθμίσει 12 ανώτατους αξιωματικούς που ήταν αναμεμειγμένοι στο σχέδιο Βαριοπούλα! Απύθμενο θράσος, δηλωτικό από μια σκοπιά της αυτοπεποίθησης των στρατηγών και της τεράστιας ισχύος που διαθέτουν, παρότι οι μετριοπαθείς ισλαμιστές του Ερντογάν βρίσκονται στην εξουσία οκτώ ολόκληρα χρόνια και σ’ αυτή την περίοδο δεν μπορεί παρά να έχουν προωθήσει τους δικούς τους ανθρώπους στην στρατιωτική ιεραρχία.

Περιττό να αναφερθεί πως τα δύο αυτά μπρα ντε φερ που είναι σε εξέλιξη, με τους Κούρδους και τους στρατηγούς, δεν εμποδίζουν την Άγκυρα να ασκεί μια επιθετική εξωτερική πολιτική. Φάνηκε όχι μόνο από τις προκλήσεις με τις οποίες συνόδευσε την φιλική κατά τ’ άλλα επίσκεψή του στη Ρόδο ο υπουργός Εξωτερικών, Αχμέντ Νταβούτογλου, αλλά κι από τις επίσημες διαμαρτυρίες του σερβοβόσνιου προέδρου με αφορμή την πρόσφατη επίσκεψη του προέδρου Γκιουλ στο Σεράγεβο ότι επεμβαίνει στα εσωτερικά πολιτικά ζητήματα της Βοσνίας – Ερζεγοβίνης, που έχει μετατραπεί σε ευρωπαϊκό προγεφύρωμα της Άγκυρας.

Παρόλα αυτά τα μέτωπα με τους Κούρδους και τους στρατηγούς είναι που θα κρίνουν την επόμενη μέρα της κυβέρνησης Ερντογάν.