Η Βόρεια Κορέα θύμα της στροφής των ΗΠΑ στην Ασία

«Η Πιονγκγιάνγκ έχει στείλει ένα σταθερό μήνυμα κατά τη διάρκεια των απ’ ευθείας συνομιλιών με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ότι είναι έτοιμη να αποδεχθεί μία συμφωνία να τερματίσει το πυρηνικό της πρόγραμμα, να το θέσει εξ ολοκλήρου στη διάθεση των επιθεωρητών της Διεθνούς Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας και να συμφωνήσει σε μια συμφωνία ειρήνης διαρκείας που θα αντικαταστήσει την “προσωρινή” ανακωχή του 1953. Πρέπει να εξετάσουμε σοβαρά την απάντησή μας σε αυτή την προσφορά. Η ατυχής επιλογή για τη Βόρεια Κορέα θα είναι να λάβει όποια μέτρα κρίνει απαραίτητα για να αμυνθεί απέναντι σε αυτό που ισχυρίζεται ό,τι φοβάται περισσότερο: μια στρατιωτική επίθεση που θα υποστηρίζεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες, από κοινού με προσπάθειες αλλαγής του πολιτικού καθεστώτος».

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Τα παραπάνω λόγια δεν ανήκουν ούτε στον πρόεδρο της Κίνας, ούτε στον Μπέρνι Σάντερς. Ανήκουν στον Τζίμι Κάρτερ, τον 39ο πρόεδρο των ΗΠΑ, και περιλαμβάνονται σε άρθρο γνώμης του που δημοσιεύθηκε στη Washington Post στις 24 Νοεμβρίου 2010. Ο δε τίτλος του υπογραμμίζει την επικαιρότητά του: «Το σταθερό μήνυμα της Βόρειας Κορέας προς τις ΗΠΑ».

Κι ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ έχει στο τραπέζι τη διπλωματική επιλογή, που μπορεί να ενεργοποιηθεί με μια άμεση πρόταση έναρξης συνομιλιών, επιλέγει να ρίχνει λάδι στη φωτιά απειλώντας τη Βόρεια Κορέα με «φωτιά και μανία». Τη στιγμή που η Βόρεια Κορέα δεν απειλεί, ως συνήθως, τη Νότια αλλά τη νήσο Γκουάμ, που βρίσκεται βόρεια της Παπούας Νέας Γουινέας, ανατολικά των Φιλιππίνων και νότια της Ιαπωνίας αποτελώντας αμερικανική αποικία, με τους κατοίκους της να είναι μεν πολίτες των ΗΠΑ αλλά δεύτερης κατηγορίας καθώς δεν έχουν δικαίωμα ψήφου. Το ένα τέταρτο δε του εδάφους του Γκουάμ καταλαμβάνουν αμερικανικές βάσεις. Το μήνυμα έτσι που στέλνει η Βόρεια Κορέα με τον πύραυλο που (υποτίθεται πώς) θα στείλει στη Γκουάμ είναι ότι η αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ αφορά όλη την Ασία.

Πρόκειται για εκτίμηση που δεν απέχει από την πραγματικότητα. Ήδη από την εποχή του Μπαράκ Ομπάμα, Στέιτ Ντιπάρτμεντ και Πεντάγωνο εγκαινίασαν τη «στροφή στην Ασία» στο πλαίσιο της οποίας το 60% του αμερικανικού ναυτικού ως το 2020 θα εδρεύει στην περιοχή του Ειρηνικού. Ο Τραμπ ανέβασε σε νέα επίπεδα τη «στροφή στην Ασία» εξαγγέλλοντας την υποστήριξή της με 80 υπερσύγχρονα πολεμικά πλοία που θα κατασκευαστούν γι’ αυτό το σκοπό. Το αμερικανικό παιχνίδι των προκλήσεων με τη Βόρεια Κορέα πιθανότατα είναι ένα ακόμη γύρισμα του τιμονιού που θα επιταχύνει τη «στροφή στην Ασία» και ως τελικό ζητούμενο έχει την αντιμετώπιση και καθυπόταξη της Κίνας.

Όλα αυτά τις μέρες που συμπληρωνόταν μια ακόμη επέτειο από το πυρηνικό ολοκαύτωμα στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι (στις 6 Αυγούστου 1945 κι ενώ ο πόλεμος είχε λήξει) με αποκλειστική ευθύνη αυτών που σήμερα «καίγονται» να μας σώσουν από τα πυρηνικά της Βόρεια Κορέας…

Πολύ υποκρισία!

Πηγή: Νέα Σελίδα

Ερίκ Τουσέν: «Ανοίξτε τα βιβλία του δημόσιου χρέους»! (Επίκαιρα, 9-15/12/2010)

Στη δημιουργία Επιτροπής Λογιστικού Ελέγχου που θα δώσει τα νομικά και ηθικά επιχειρήματα για την παύση πληρωμών του δημοσίου χρέους καλεί ο διακεκριμένος επιστήμονας και αγωνιστής Ερίκ Τουσαίν στη βαρυσήμαντη συνέντευξη που παραχώρησε στα Επίκαιρα. Ο Ερίκ Τουσαίν δεν μιλάει στη βάση υποθέσεων. Έχοντας ενεργή συμμετοχή στην Επιτροπή Λογιστικού Ελέγχου που συγκρότησε ο πρόεδρος του Ισημερινού, Ραφαέλ Κορέα, πριν τρία χρόνια μεταφέρει την πολύτιμη εμπειρία του από τις καθόλα νόμιμες μεθόδους που χρησιμοποίησε ο πρόεδρος του Ισημερινού για να απαλλαγεί από ένα μεγάλο μέρος του δημοσίου χρέους. Μέχρι και την δευτερογενή αγορά χρησιμοποίησε ο Κορέα με τις κατάλληλες κινήσεις για να μειώσει το δημόσιο χρέος. Υπήρχε όμως πολιτική βούληση, όχι άνευ όρων παράδοση στους ξένους πιστωτές και διαπόμπευση της χώρας, όπως στην Ελλάδα!

Ο Ερίκ Τουσαίν είναι ιστορικός και πολιτικός επιστήμονας, ιδρυτής και πρόεδρος της Επιτροπής για την Κατάργηση του Χρέους του Τρίτου Κόσμου (CADTM, www.cadtm.org). Έχει συγγράψει πολλά βιβλία για συναφή θέματα (Your money or your life! The tyranny of global finance, The World Bank: a never ending coup d’ etat, και άλλα). Το πιο πρόσφατο βιβλίο του που έγραψε μαζί με την Νταμιέν Μιλιέτ κυκλοφόρησε τον Σεπτέμβρη του 2010 και καταπιάνεται με το θέμα του παγκόσμιου χρέους και τις ευθύνες του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας. Τίτλος του: The debt, the IMF and the World Bank, sixty questions sixty answers (εκδόσεις Monthly Review).

–         Ποια είναι τα ειδικά χαρακτηριστικά της κρίσης δημοσίου χρέους που έχει ξεσπάσει εδώ και έναν χρόνο στην ευρωζώνη, διαφοροποιώντας την από άλλες κρίσεις χρέους που έχουν εμφανιστεί στο παρελθόν σε χώρες του Τρίτου Κόσμου;

–         Το βασικό χαρακτηριστικό αυτής της κρίσης είναι ότι αποτελεί δημιούργημα των ιδιωτικών τραπεζών κυρίως της Γερμανίας και της Γαλλίας που πλήττει τις χώρες της περιφέρειας (Ελλάδα, Ισπανία, Πορτογαλία, κ.α.) και του πρώην Σοβιετικού μπλοκ που εντάχθηκε στην ΕΕ την προηγούμενη δεκαετία. Πρόκειται λοιπόν για μια κρίση που εξελίχθηκε εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αυτή η κρίση αποτελεί επίσης δημιούργημα, κι αυτό είναι ένα δεύτερο χαρακτηριστικό της, των νεοφιλελεύθερων πολιτικών που εφαρμόστηκαν τις δεκαετίες ’80 – ’90 κι ως βασικό τους χαρακτηριστικό είχαν την μείωση των φόρων που πλήρωναν οι επιχειρήσεις και οι πλούσιοι. Το αποτέλεσμα στη συνέχεια ήταν να μειωθούν απότομα τα κρατικά έσοδα και να ανοίξει ο δρόμος για την σημερινή δημοσιονομική κρίση. Ανεξάρτητα δηλαδή από τις επιπλέον συγκυριακές αιτίες, η κρίση προετοιμάστηκε από τις φιλο-επιχειρηματικές πολιτικές των προηγούμενων δύο δεκαετιών.

Η τρίτη αιτία, που αποτέλεσε και τη σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι, ήταν το κόστος για τη διάσωση των ιδιωτικών τραπεζών σε χώρες όπως η Ισπανία, η Ιρλανδία, η Πορτογαλία.

– Όπως συνέβη και στην Ελλάδα. Οι κυβερνήσεις της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ έχουν θέσει στη διάθεση των τραπεζιτών την τελευταία τριετία, υπό την μορφή ρευστού και εγγυήσεων, 78 δισ. ευρώ!

– Σε αυτή την κατηγορία της Ισπανίας, της Ιρλανδίας, της Πορτογαλίας και της Ελλάδας θα ενταχθεί εντός λίγων εβδομάδων και η δική μου χώρα, το Βέλγιο. Κι αυτό λόγω της διάσωσης από το κράτος των τριών μεγάλων ιδιωτικών τραπεζών της Fortis, της Dexia και της KBC που είχε εκτεθεί πάρα πολύ στην ανατολική Ευρώπη και επίσης στην Ιρλανδία, κατέχοντας κρατικά ομόλογα ύψους 20 δισ. ευρώ.

– Κι ο λογαριασμός τώρα μεταβιβάζεται στους πολίτες;

– Ακριβώς! Τα ιδιωτικά χρέη μεταβιβάζονται στις δημόσιες αρχές και γι αυτό έχουμε την απογείωση του δημοσίου χρέους. Ως συνέπεια η έκρηξη του δημοσίου χρέους γίνεται μια πολύ καλή αφορμή για ένα νέο κύμα νεοφιλελεύθερων πολιτικών, πρωτοφανούς αγριότητας. Κι εννοώ αυτό που γίνεται στη χώρα σας, το οποίο μπορεί κάλλιστα να συγκριθεί με ότι συνέβη στις χώρες του Τρίτου Κόσμου από τη δεκαετία του ’80 μέχρι σήμερα με τη συμμετοχή του ΔΝΤ το οποίο έχει μια τεράστια εμπειρία σε αυτό τον τομέα. Οι ίδιες καταστροφικές, εγκληματικές πολιτικές εφαρμόζονται και σήμερα στην Ελλάδα, όπου μεταφέρεται αυτούσια όλη αυτή η αρνητική εμπειρία.

– Ο εφιάλτης πάντως του ΔΝΤ και του δημοσίου χρέους δεν αποτελεί μονόδρομο και χώρες όπως ο Ισημερινός απαλλάγηκαν από τα δεσμά τους. Πως έγινε αυτό;

– Στο τέλος του 2006 ο Ραφαέλ Κορέα κέρδισε τις προεδρικές εκλογές με βασική του εξαγγελία να τερματιστεί η απαράδεκτη κατάσταση με το εξωτερικό χρέος που απομυζούσε τους σπουδαιότερους πόρους της οικονομίας. Τον Ιούλιο του 2007 δημιούργησε με προεδρικό διάταγμα μια Επιτροπή Λογιστικού Ελέγχου του δημοσίου χρέους – εγχώριου και διεθνούς. Η έρευνα αφορούσε 30 ολόκληρα χρόνια από το 1976 μέχρι το 2006. Ο λογιστικός έλεγχος έγινε επίσης με την ουσιαστική συμμετοχή 12 ατόμων που προέρχονταν από την κοινωνία των πολιτών, από την κοινότητα των ιθαγενών που αποτελούν το 50% του πληθυσμού και αλλού. Επίσης 6 άτομα, ειδικοί για την ακρίβεια, προέρχονταν από το εξωτερικό.

– Ήσασταν ένας εξ αυτών…

– Ναι. Το κοινό χαρακτηριστικό όλων μας ήταν η μεγάλη εμπειρία που είχαμε από την ανάλυση του διεθνούς χρέους. Τεράστια σημασία είχε επίσης η απόφαση του Ραφαέλ Κορέα να υποστηρίξουν το έργο και τις αποφάσεις της Επιτροπής όλα τα όργανα του κράτους και αναφέρομαι στο υπουργείο Δικαιοσύνης, Οικονομικών, στις ανεξάρτητες αρχές κατά της διαφθοράς, το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους, το Ελεγκτικό Συνέδριο, κ.α. Όλοι αυτοί συμμετείχαν στις συνεδριάσεις μας. Δουλέψαμε εντατικά επί 14 μήνες, από τον Ιούλιο του 2007 μέχρι τον Σεπτέμβρη του 2008. Αναλύσαμε κάθε είδους σύμβαση που είχε υπογραφεί στους τομείς της ασφάλειας, των εμπορικών πιστώσεων, μεταξύ τραπεζών – ακόμη και του ιδιωτικού τομέα, με το ΔΝΤ, την Παγκόσμια Τράπεζα και άλλους πολυμερείς οργανισμούς. Βάλαμε επίσης στο μικροσκόπιο όλα τα διμερή δάνεια που είχε υπογράψει ο Ισημερινός με χώρες όπως η Ισπανία και η Γερμανία, ακόμη και τους όρους υπό τους οποίους συνάφθηκε το εσωτερικό χρέος. Σε αυτή τη δουλειά είχαμε τη βοήθεια 15 νομικών, ορκωτών λογιστών ελεγκτών, ειδικών στα δημόσια οικονομικά. Εξετάσαμε όχι μόνο όλα τα έγγραφα, αλλά και κάθε τι που αφορούσε το δανεισμό. Θέταμε για παράδειγμα το ερώτημα γιατί αυτό το δάνειο να συναφθεί με το συγκεκριμένο επιτόκιο και όχι με κάποιο άλλο, ποιο μέρος του αποπληρώθηκε, είχαμε το δικαίωμα να ανοίγουμε προσωπικούς τραπεζικούς λογαριασμούς αυτών που υπέγραφαν και παραλάμβαναν τα δάνεια. Επίσης ζητήσαμε παραστατικά από όλες τις τράπεζες για τα δάνεια που είχαν δοθεί ή υποτίθεται πως είχαν αποπληρωθεί γιατί έπρεπε να επιβεβαιωθεί κατά πόσο πραγματικά είχαν εξοφληθεί ακόμη και εκείνα τα δάνεια που θεωρητικά είχαν αποπληρωθεί.

– Η συμβολή των νομικών ποια ήταν;

– Ήταν αναντικατάστατη καθώς με τη βοήθειά τους εξετάσαμε τη νομιμότητα κάθε σύμβασης και των επιμέρους όρων της, τη συμβατότητά τους με το σύνταγμα της χώρας, το διεθνές δίκαιο και επίσης με το συμφέρον του έθνους. Ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε σε συγκεκριμένες οικονομικές συμβάσεις, έργων ασυνήθιστα μεγάλων διαστάσεων για τα μέτρα του Ισημερινού, όπως π.χ. μεγάλα φράγματα. Σε αυτή την περίπτωση μάλιστα δεν αρκεστήκαμε στις τυπικότητες. Με επίσημο τρόπο ρωτήσαμε την γνώμη των ντόπιων για τις επιπτώσεις που είχε στην καθημερινότητά τους η κατασκευή των φραγμάτων. Εξετάσαμε ακόμη και τους όρους που έγινε η χρηματοδότηση της κατασκευής τους κι αν όλα αυτά (κόστος, χρηματοδότηση) ήταν συγκρίσιμα με τις διεθνείς τιμές που επικρατούσαν για αντίστοιχες εργασίες.

Εξετάσαμε ακόμη και τους όρους των εμπορικών πιστώσεων που χορήγησαν στον Ισημερινό χώρες όπως η Γερμανία, με απώτερο στόχο να αγοραστούν γερμανικά προϊόντα για να ενισχυθούν οι γερμανικές εξαγωγές. Είναι δάνεια που δίνονται με σκοπό να υποστηριχθεί η αγορά προϊόντων αιχμής, όπως π.χ. της Ζίμενς. Καθήκον μας εμάς ήταν να ελέγξουμε τις τιμές με τις οποίες αγοράστηκε ο εξοπλισμός της Ζίμενς, κατά πόσο δηλαδή η τιμή ανταποκρινόταν στην ποιότητα. Κι αυτό γιατί σε πλήθος περιπτώσεων που εμπλέκονταν πολυεθνικές εταιρείες βρήκαμε ακραία φαινόμενα διαφθοράς. Αναφέρομαι για παράδειγμα σε κρατικές αγορές που δεν είχαν καμιά σχέση με τις ανάγκες της χώρας, αλλά αποτελούσαν αφορμές για να δοθούν μίζες.

–         Ανακαλύψατε συγκεκριμένες περιπτώσεις που πολυεθνικές επιχειρήσεις έδιναν μίζες;

–         Φυσικά. Οι πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις ήταν των αμερικανικών τραπεζών Citibank και JPMorgan. Αυτές οι τράπεζες συστηματικά δωροδοκούσαν κρατικούς υπαλλήλους σε όλη την κλίμακα του δημοσίου – ακόμη και τον υπουργό Οικονομικών – για να πεισθούν να υπογράψουν συμβάσεις που εξόφθαλμα έβλαπταν το δημόσιο συμφέρον και με προκλητικό τρόπο ευνοούσαν τα συμφέροντα των τραπεζών.

–         Γι’ αυτό ο Κορέα ήθελε την ενεργό συμμετοχή και των δημόσιων αρχών στην Επιτροπή σας…

–         Πράγματι. Στην Επιτροπή Λογιστικού Ελέγχου του Ισημερινού συμμετείχε ο ίδιος ο υπουργός Δικαιοσύνης και για κάθε ύποπτη περίπτωση που βρίσκαμε και αφορούσε όχι μόνο υπαλλήλους του υπουργείου Οικονομικών αλλά ακόμη και πρώην υπουργούς Οικονομικών εξέδιδε εντολή για δικαστική διερεύνηση. Η Δικαιοσύνη του Ισημερινού προχώρησε σε μηνύσεις ακόμη και εναντίον αμερικανικών τραπεζών γιατί αυτές οργάνωσαν τις επιχειρήσεις, αυτές δωροδοκούσαν.

Υπογραμμίζω πάντως ότι δεν ελέγξαμε μόνο τους όρους χρηματοδότησης αλλά όλη τη σκοπιμότητα κάθε κρατικής οικονομικής δοσοληψίας.

Μετά τα παραπάνω ο ίδιος ο πρόεδρος Ραφαέλ Κορέα δύο μόλις μήνες μετά την ολοκλήρωση των εργασιών μας, στις 14 Νοέμβρη 2008, ανακοίνωσε και επίσημα ότι στη βάση των ευρημάτων μας είναι υποχρεωμένος να προβεί στην παύση πληρωμών του δημοσίου χρέους ύψους, 3 δισ. δολ. που αντιπροσώπευε το 70% του χρέους υπό τη μορφή ομολόγων. Αιτιολόγησε την απόφασή του λέγοντας πως το χρέος δεν ήταν νόμιμο, αλλά ήταν προϊόν διαφθοράς και δωροδοκιών. Κατά συνέπεια δεν ήταν υποχρεωμένη η κυβέρνησή του να σεβαστεί τις διεθνείς δεσμεύσεις. Τους επόμενους πέντε μήνες ολόκληρους μήνες η κυβέρνηση τήρησε στάση σιωπής, δεν προέβη σε καμιά δημόσια ανακοίνωση για το θέμα, παρά το ενδιαφέρον που υπήρχε.

– Και να υποθέσουμε ότι δεν συνέβη λόγω φόρτου εργασιών…

– Ακριβώς! Ήταν μια τακτική. Οι πιστωτές ήταν ιδιαίτερα ανήσυχοι καθώς δεν ήξεραν τι θα συμβεί από κει και πέρα. Η αντίδρασή τους ήταν να αρχίσουν να ξεπουλούν μανιωδώς στην δευτερογενή αγορά τα ομόλογα του Ισημερινού. Και ξέρετε σε τι τιμή; Στο 20% της ονομαστικής τους αξίας! Τότε ακριβώς η κυβέρνηση του Ισημερινού, τον Απρίλη του 2009 απευθύνθηκε στους πιστωτές με την εξής πρόταση: «Προτιθέμεθα να αγοράσουμε όλα τα ομόλογα με έκπτωση 65%. Πληρώνουμε δηλαδή 35 σεντς το δολάριο. Συμφωνείτε ή όχι;» Οι κάτοχοι του 91% των ομολόγων δέχθηκαν αμέσως την ανταλλαγή. Επρόκειτο για μια τεράστια επιτυχία της κυβέρνησης καθώς επέβαλε κούρεμα της τάξης του 65%.

– Λόγω αυτής της πολύ σπουδαίας και χρήσιμης εμπειρίας σας να υποθέσω έχετε υποστηρίξει ότι η μόνη λύση για την Ελλάδα είναι να προσφύγει σε στάση πληρωμών του δημοσίου χρέους και δημιουργίας Επιτροπής Λογιστικού Ελέγχου που θα προσδιορίσει τις ευθύνες των πιστωτών για την εκτίναξή του η οποία θα επιτρέψει την σοβαρή του μείωση;

– Ακριβώς! Αυτή η επιλογή αποτελεί μονόδρομο πλέον για την Ελλάδα!

– Κατά πόσο όμως η Ελλάδα, δεδομένων των ιδιαιτεροτήτων της, μπορεί να ακολουθήσει αυτό το παράδειγμα;

– Οι διαφορές που υπάρχουν με τον Ισημερινό δείχνουν ότι για την Ελλάδα τα πράγματα είναι πιο εύκολα. Αν φυσικά υπάρχει πολιτική βούληση. Πάρτε για παράδειγμα υπ’ όψη σας ότι ο Ισημερινός είναι μια μικρή χώρα, που δεν έχει καν δικό της νόμισμα. Χρησιμοποιεί το δολάριο, αυτό είναι το επίσημο νόμισμά της. Κατά συνέπεια είναι πολύ πιο έντονα εκτεθειμένη σε διεθνείς οικονομικές πιέσεις. (σ.σ.: Το Ακαθάριστο Εθνικό Εισόδημα του Ισημερινού αντιστοιχεί στο 12% του Ελληνικού και το κατά κεφαλήν ΑΕΠ του Ισημερινού στο 10% του Ελληνικού). Το αίτημά της έγινε όμως δεκτό λόγω του ότι είχε πολύ ισχυρά νομικά και ηθικά ερείσματα και γι αυτό άλλωστε δεν συνοδεύτηκε από δικαστικές προσφυγές των πιστωτών κατά της κυβέρνησης.

– Λέγεται ωστόσο μετ’ επιτάσεως ότι οι αγορές θα τιμωρήσουν όποιες χώρες δεν σεβαστούν τις υποχρεώσεις τους…

– Πράγματι, αλλά πουθενά στην πράξη δεν έχει επιβεβαιωθεί αυτή η απειλή. Ο οικονομολόγος Κώστας Λαπαβίτσας στην τελευταία μελέτη του βρετανικού ινστιτούτου Research on Money and Finance (σ.σ. κι η οποία αναμένεται να κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις Λιβάνη τις επόμενες μέρες) δείχνει πως ούτε η Ρωσία το 1998, ούτε η Αργεντινή το 2001 τιμωρήθηκαν από τις αγορές. Αντίθετα, η μετέπειτα πορεία της οικονομίας τους έδειξε πόσο επιτυχημένη και επωφελής ήταν η επιλογή τους, να προβούν δηλαδή σε αθέτηση πληρωμών.

– Τι πρέπει άμεσα να κάνει η Ελλάδα κατά τη γνώμη σας για να δραπετεύσει απ’ αυτό το φαύλο κύκλο;

– Άμεσα πρέπει να συγκροτηθεί Επιτροπή Λογιστικού Ελέγχου με προσωπικότητες αναγνωρισμένου κύρους και εμπειρία. Η συμβουλή μου είναι μία: Ανοίξτε τα βιβλία! Εξετάστε με διαφανείς διαδικασίες και την παρουσία της κοινωνίας όλες τις κρατικές συμβάσεις – από τις πιο μεγάλες όπως για παράδειγμα των πρόσφατων Ολυμπιακών Αγώνων μέχρι τις πιο μικρές – και βρείτε ποιο μέρος του χρέους είναι προϊόν διαφθοράς, επομένως παράνομο και απεχθές κατά τη διεθνή νομική ορολογία και αρνηθείτε το!

Περί απεχθούς χρέους

Η θεωρητική θεμελίωση του όρου «απεχθές χρέος» οφείλεται στον ρώσο καθηγητή Νομικής, Αλεξάντερ Σακ. Η συμβολή του Σακ, ο οποίος την εποχή εκείνη – τη δεκαετία του ’20 – δίδασκε στο Παρίσι και δεν συγκαταλέγεται στους ριζοσπάστες διανοούμενους, έγκειται στις τρεις προϋποθέσεις που έθεσε έτσι ώστε ένα χρέος να χαρακτηρισθεί απεχθές οπότε κατά συνέπεια μια κυβέρνηση παύει να δεσμεύεται να το πληρώσει.

Οι τρεις όροι για να χαρακτηρισθεί απεχθές ένα χρέος ήταν: Πρώτο, να έχει συναφθεί χωρίς τη συγκατάθεση του έθνους. Δεύτερο, τα ποσά που εισέρευσαν από το δάνειο να σπαταλήθηκαν με τρόπο που αντιβαίνει στα συμφέροντα του έθνους και, τρίτο, ο πιστωτής να ήταν ενήμερος των παραπάνω. Να αναφερθεί πως η συνεισφορά του Σακ δεν έγινε σε κενό αέρα. Αντίθετα, αξιοποίησε πολύ συγκεκριμένα παραδείγματα όπου η παύση πληρωμών του δημοσίου χρέους αποφασίσθηκε με την παραπάνω αιτιολογική βάση. Το πρώτο παράδειγμα αφορούσε την άρνηση πληρωμής από τις ΗΠΑ το 1898 των χρεών που είχε αναλάβει η Κούβα όσο ήταν υπό ισπανική κατοχή και τα οποία οι ΗΠΑ στη συνέχεια αρνήθηκαν να επωμιστούν. Το δεύτερο παράδειγμα εξελίχθηκε είκοσι χρόνια αργότερα και πάλι πριν ο ρώσος νομικός δώσει περιεχόμενο στη ρήτρα του «απεχθούς χρέους». Αφορούσε ειδικότερα την απόφαση της κυβέρνησης της Κόστα Ρίκα να μην πληρώσει ένα δάνειο που είχε συνάψει η προηγούμενη δικτατορική εξουσία με την τράπεζα Royal Bank of Canada.

Η τεράστια συμβολή του Σακ έγκειται στην μετατόπιση του κέντρου βάρους της επιχειρηματολογίας υπέρ της παύσης πληρωμών του δημοσίου χρέους, η οποία παύει να επικεντρώνεται στην ηθική διάσταση του προβλήματος και μετατοπίζεται στη νομική. Το ερώτημα δηλαδή δεν είναι αν πλέον μπορεί μια χώρα να πληρώσει το δημόσιο χρέος της, αλλά αν πρέπει. Η συγκεκριμένη δυνατότητα αξιοποιήθηκε κατά κόρον τις τελευταίες δεκαετίες από πολλές κυβερνήσεις και κινήματα πολιτών.

Λ.Β.

Νικητής είναι… η Βραζιλία (Διπλωματία, 11ος/2009)

ΑΝΕΡΧΟΜΕΝΗ ΥΠΕΡΔΥΝΑΜΗ Η ΧΩΡΑ ΤΗΣ ΣΑΜΠΑΣ 

Η ΑΝΑΘΕΣΗ ΤΩΝ ΟΛΥΜΠΙΑΚΩΝ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΣΤΙΑΣ ΤΗΣ 

Όπως συνέβη και με το Πεκίνο, η ανάθεση των Ολυμπιακών Αγώνων στο Ρίο ντε Τζανέιρο της Βραζιλίας από την Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή επισφραγίζει τα τεράστια βήματα που έχει πραγματοποιήσει η χώρα της σάμπας τα τελευταία χρόνια και κυρίως τις λαμπρές της προοπτικές, αν φυσικά καταφέρει και ξεπεράσει τις τεράστιες κοινωνικές ανισότητες.

Πλήρης συμβολισμών ήταν η μάχη που έδωσε και κέρδισε το Ρίο ντε Τζανέιρο στις 4 Οκτώβρη εναντίον τριών άλλων πόλεων – του Σικάγου, του Τόκιο και της Μαδρίτης – καταφέρνοντας να κερδίσει τη φιλοξενία των Ολυμπιακών Αγώνων του 2016 κι έχοντας ήδη εξασφαλίσει τη φιλοξενία του παγκόσμιου κυπέλλου ποδοσφαίρου το 2014. Μαζί φυσικά κέρδισε και το έπαθλο που συνοδεύει την ανάθεση: επενδύσεις ύψους 14,4 δισ. δολ. Η μάχη έβριθε συμβολισμών γιατί δεν ήταν η πρώτη φορά που αντιπρόσωποι των ΗΠΑ, της Ιαπωνίας και της Ισπανίας αναγκάζονταν να διπλώσουν τις σημαίες τους και να αποχωρήσουν ηττημένοι. Κι άλλες φορές στο παρελθόν η Βραζιλία συγκρούστηκε μαζί τους, αναγκάζοντάς τους να αποδεχθούν την ανάδυση των νέων κέντρων οικονομικής δύναμης που φέρνει μαζί της η υποχώρηση των ΗΠΑ.

Η Ιαπωνία για παράδειγμα, ήταν ο πλέον διαπρύσιος αντίπαλος του θεσμού του G20, όπως εν συντομία έχει χαρακτηριστεί η σύνοδος των 19 πλουσιοτέρων χωρών του πλανήτη συν την Ευρωπαϊκή Ένωση, που συγκαλείται πλέον σε τακτική βάση έχοντας υποκαταστήσει πλήρως το πολιτικά απονομιμοποιημένο G8, αφότου ξέσπασε η τρέχουσα οικονομική κρίση. Η αντίδραση της Ιαπωνίας προήλθε από το ότι έχασε το προνόμιο να μιλάει εξ ονόματος όλης της Ασίας όπως δικαιούταν να κάνει μέχρι πριν δύο χρόνια που για την παγκόσμια οικονομία αποφάσιζε η σύνοδο των 8 πλουσιοτέρων κρατών του πλανήτη. Τώρα το δικαίωμά της αυτό το μοιράζεται μαζί με την Ινδία, την Ινδονησία, τη Νότια Κορέα, τη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία και, το πιο ενοχλητικό, μαζί και με την Κίνα. Μεγάλος χαμένος από τη συγκρότηση του G20 ήταν κι η Ισπανία, σε βαθμό τέτοιο που εξέφρασε πολλές φορές δημόσια την δυσφορία της για τ’ ότι δεν συμπεριλαμβάνεται, αντίθετα με άλλες χώρες που τις θεωρεί υποδεέστερες οικονομικά, με αποτέλεσμα να καλείται να παρακολουθεί τις συνεδριάσεις ως παρατηρητής. Μέλος ωστόσο ακόμη κι αυτού του διευρυμένου κλαμπ ισχυρών κρατών δεν είναι. Αντίθετα με την Βραζιλία, που πολλές φορές έχει συγκεντρώσει πάνω της τη διεθνή προσοχή, σε σημείο τέτοιο που πρόσφατα ο αμερικανός πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα να χαρακτηρίσει τον Λούλα, κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης, «άνθρωπο της εποχής μας». Ο σημαντικότερος λόγος για αυτούς τους επαίνους είναι οι εντυπωσιακές οικονομικές επιδόσεις της Βραζιλίας.

Ο άθλος που έχει επιτευχθεί την τελευταία οκταετία γίνεται ακόμη πιο εντυπωσιακός αν συγκριθεί με τη ζοφερή εικόνα που επικρατούσε μέχρι και πριν οκτώ χρόνια, πριν δηλαδή κερδίσει τις εκλογές ο Λούλα. Ένα νούμερο είναι αρκετό: 2.477%! Τόσος ήταν ο πληθωρισμός που επικρατούσε το 1993! Έκτοτε κύλησε πολύ νερό στο αυλάκι. Σημείο τομής ήταν οι εκλογές του 2002, που τις κέρδισε το Κόμμα των Εργατών του πρώην μεταλλεργάτη συνδικαλιστή Λούλα ντα Σίλβα. Η ανησυχία τότε για τους κινδύνους από την εκλογή του ήταν τόσο έντονες που το εθνικό νόμισμα έχασε σημαντικό μέρος της αξίας του. Έκτοτε όμως ξεκίνησε η ανοδική πορεία για να φθάσει σήμερα η Βραζιλία να χαρακτηρίζεται 9η οικονομία του κόσμου κατά τις πιο συντηρητικές εκτιμήσεις, και 5η κατά τις πιο υπερφίαλες. Κι ο δε Λούλα, που ετοιμάζεται να εγκαταλείψει το προεδρικό παλάτι λόγω του ότι απαγορεύεται να θέσει υποψηφιότητα για τρίτη φορά στις εκλογές που θα διεξαχθούν τον Οκτώβρη του 2010, να απολαμβάνει ποσοστά δημοτικότητας της τάξης του 76%, που δεν χαίρονται ούτε καν νεοεκλεγμένοι πρόεδροι!

Σε αυτή την πορεία η Βραζιλία, κράτησε τον πληθωρισμό καθηλωμένο στο 6%, το δημόσιο χρέος της στο 44%, τα συναλλαγματικά της αποθέματα στα 220 δισ. δολ. και το εμπορικό της ισοζύγιο πλεονασματικό στα 26 δισ. δολ. Ένδειξη του δυναμισμού της βραζιλιάνικης οικονομίας είναι και το έλλειμμα που έχει προκαλέσει στο ευρωπαϊκό ισοζύγιο. Με βάση ανακοίνωση της στατιστικής υπηρεσίας της ΕΕ, Eurostat, με ημερομηνία 2 Οκτώβρη 2009, μεταξύ του 2000 και 2008 η αξία των εξαγωγών από την ΕΕ των 27 προς τη Βραζιλία αυξήθηκαν κατά 50%, ενώ οι εισαγωγές σχεδόν διπλασιάστηκαν. Το αποτέλεσμα ήταν το έλλειμμα στο εμπορικό ισοζύγιο, εις βάρος της ΕΕ, να φθάσει από 1,8 δισ. ευρώ το 2000 στα 9,5 δισ. το 2009. Δηλαδή να τετραπλασιαστεί!

Σημείο σταθμός στην οικονομία της Βραζιλίας αποτέλεσε ο εντοπισμός πετρελαϊκών κοιτασμάτων στα βάθη της θάλασσάς της. Υπολογίζεται ότι σε ένα τεράστιο βάθος, άνω των 9 χιλιομέτρων από την επιφάνεια της θάλασσας, βρίσκονται από 5 έως 8 δισ. βαρέλια αργού πετρελαίου εξαιρετικής ποιότητας. Η εξόρυξή τους αναμένεται να προκαλέσει τεκτονικές δονήσεις στον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη, ακόμη πιο σημαντικές και απ’ αυτές που προκάλεσε η ανακάλυψη των κοιτασμάτων στη Βόρεια Θάλασσα τη δεκαετία του ’70. Η Βραζιλία ακόμη δεν έχει κατασταλάξει στο μοντέλο που θα προκρίνει για την εκμετάλλευσή τους. Αν δηλαδή θα ανατεθεί στην κρατική πετρελαϊκή εταιρεία Petrobras, τι μερίδιο θα έχουν από τα κέρδη τα 3 από τα 27 ομοσπονδιακά κρατίδια στα ύδατα των οποίων φιλοξενούνται τα κοιτάσματα, κοκ. Αν κάτι είναι σίγουρο αυτό αφορά την δέσμευση του Λούλα να δημιουργήσει ένα κεφάλαιο από τα κέρδη που θα αφήνει η εξαγωγή του πετρελαίου με το οποίο θα χρηματοδοτήσει την αντιμετώπιση της φτώχειας. Επίσης αυτό που είναι ακόμη πιο σίγουρο είναι οι διακρατικοί ανταγωνισμοί που έχει αρχίσει ήδη να τροφοδοτεί στην αμερικανική ήπειρο η μετατροπή της Βραζιλίας σε πετρελαιοεξαγωγική χώρα.

Όταν η συζήτηση για τα κοιτάσματα της Βραζιλίας μεσουρανούσε δίνοντας τροφή για τις πιο ακραίες φιλοδοξίες, τον Ιούλιο του 2008, ανακοινώθηκε επίσημα από την Ουάσινγκτον η σημαντικότερη είδηση στο επίπεδο της ισορροπίας στρατιωτικών δυνάμεων. Αφορούσε την επανίδρυση του Τέταρτου αμερικανικού Στόλου, που θα αποτελείται από 11 πλοία, 1 πυρηνοκίνητο υποβρύχιο και 1 αεροπλανοφόρο, με περιοχή επιχειρησιακής ευθύνης τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική. Η επίσημη αιτιολογία για την επανασύστασή του Τέταρτου Στόλου από την κυβέρνηση Μπους ήταν η αντιμετώπιση της τρομοκρατίας και παράνομων ενεργειών όπως το εμπόριο ναρκωτικών. Πραγματικά δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι διατάσσεται τέτοια συγκέντρωση στρατιωτικής ισχύος για να αντιμετωπιστούν οι παραγωγοί κόκας στα όρη των Άνδεων, με τον αρχιβαρώνο της κοκαΐνης, Πάμπλο Εσκομπάρ να έχει αποδημήσει προ πολλού και το αντάρτικο των FARC στην Κολομβία να αποτελεί παρελθόν… Πολύ περισσότερο όταν οι ΗΠΑ έλαβαν μια ακόμη στρατηγική απόφαση, από την ηγεσία του Μπαράκ Ομπάμα μάλιστα, οδηγώντας σε υψηλότερα επίπεδα το θερμόμετρο στη Νότια Αμερική. Ειδικότερα, η άδεια που έδωσε ο πρόεδρος της Κολομβίας Αλβάρο Ουρίμπε στις ΗΠΑ να χρησιμοποιούν ελεύθερα τις 9 βάσεις που διαθέτουν στη χώρα. Απόφαση που προκάλεσε κύματα διαμαρτυρίας σε όλη την υποήπειρο, ακόμη κι από τις πιο μετριοπαθείς κυβερνήσεις καθώς όλες ένιωσαν να απειλούνται! Στην πραγματικότητα οι ΗΠΑ πυροδότησαν μια κούρσα εξοπλισμών, μεγάλων μάλιστα ταχυτήτων.

Η χώρα που σήκωσε πρώτη το γάντι ήταν η Βραζιλία, όπως έδειξε η παραγγελία – μαμούθ από τη Γαλλία. Για την επισφράγισή της μάλιστα επισκέφθηκε ο ίδιος ο γάλλος πρόεδρος Νικολά Σαρκοζύ την Βραζιλία. Η παραγγελία, αρχικής αξίας 8,7 δισ. ευρώ, περιελάμβανε 36 αεροπλάνα Rafale, 4 υποβρύχια συμβατικής τεχνολογίας και 1 πυρηνοκίνητο. Ταυτόχρονα με την αγορά τους η Βραζιλία έσπευσε να υπογραμμίσει τον αμυντικό χαρακτήρα της κίνησής της, υπογραμμίζοντας ταυτόχρονα τη σημασία των όσων θα διακυβευτούν στην Νότια Αμερική τα επόμενα χρόνια. Ο υπουργός Άμυνας της Βραζιλίας, Νέλσον Γιομπίμ, (που ήταν υπουργός Δικαιοσύνης του προηγούμενου προέδρου και αντιπάλου του Λούλα) σε συνέντευξή του στην ισπανική εφημερίδα El Pais στις 28 Οκτώβρη, έδωσε μια εξαιρετικά διπλωματική αλλά πλήρης περιεχομένου απάντηση όταν ρωτήθηκε από τον δημοσιογράφο κατά πόσο υφίσταται μια κούρσα εξοπλισμών στην περιοχή. «Όχι, αυτό που υπάρχει είναι μια επανάκτηση του χαμένου χρόνου. Η μοναδική σύγκρουση είναι της Κολομβίας με τους FARC (Ένοπλοι Επαναστατικοί Στρατοί της Κολομβίας). Τα υπόλοιπα ανταποκρίνονται στην ανάγκη κάθε χώρας να υπερασπιστεί τους πλουτοπαραγωγικούς της πόρους. Το να έχεις μια καλή άμυνα σημαίνει ότι έχεις τη δυνατότητα να λες όχι, όταν έχεις την ανάγκη να πεις όχι»!

Με άλλα λόγια η Βραζιλία παρότι έχει τον ισχυρότερο στρατό της Λατινικής Αμερικής (15,5 δισ. δολ. έδωσε το 2008 από τον κρατικό προϋπολογισμό για αμυντικές δαπάνες) προβλέποντας τους κινδύνους που θα αντιμετωπίσει, εξοπλίζεται ακόμη πιο αποφασιστικά ώστε να μπορεί να προστατεύσει από ξένες επιβουλές τον εθνικό της πλούτο κι επίσης την πολιτική και οικονομική της ανεξαρτησία. Κι αυτό γιατί μια σειρά από κινήσεις που κάνει, παρότι ανολοκλήρωτες ακόμη, απειλούν σοβαρά την υφιστάμενη οικονομική τάξη πραγμάτων. Απειλητικός για παράδειγμα απέναντι στην κυριαρχία του δολαρίου είναι ο προβληματισμός που αναπτύσσουν Κίνα και Βραζιλία για την αναγκαιότητα να χρησιμοποιούν στις μεταξύ τους οικονομικές ανταλλαγές το δολάριο. Κι οι σχέσεις τους κάθε άλλο παρά περιθωριακές είναι, όπως συμβαίνει για παράδειγμα με την Ευρώπη, που οι ανταλλαγές της με την Βραζιλία αντιπροσωπεύουν το 2% του παγκόσμιου εμπορίου των 27. Η Κίνα αντίθετα τον Απρίλιο κατέλαβε την πρώτη θέση στον κατάλογο των εμπορικών εταίρων της Βραζιλίας. Υπό αυτό το πρίσμα το ακόλουθο απόσπασμα από άρθρο του βραζιλιάνου προέδρου σε κινέζικο περιοδικό που δημοσιεύθηκε τον Μάιο του 2009, έχει τεράστια σημασία: «Δε χρειαζόμαστε το δολάριο! Γιατί δύο σπουδαίες χώρες όπως η Κίνα και η Βραζιλία πρέπει να χρησιμοποιούν το δολάριο ως νόμισμα αναφοράς αντί των εθνικών τους νομισμάτων; Είναι παράλογο, όπως και το να δίνουμε σε μία μόνο χώρα την εξουσία να τυπώνει αυτό το νόμισμα. Πρέπει να δώσουμε περισσότερη αξία στο κινέζικο και βραζιλιάνικο νόμισμα»!

Και να σκεφθεί μάλιστα κανείς πως μετά τις δεξιές και φιλοαμερικανικές κυβερνήσεις του Μεξικού και της Κολομβίας, η Αριστερά του Λούλα είναι η πιο μετριοπαθής και φιλικά διακείμενη απέναντι στην Ουάσινγκτον, σε σύγκριση με τον αντιαμερικανικό άξονα των Κάστρο – Κορέα – Τσάβες – Μοράλες…

Το οικονομικό θαύμα της Βραζιλίας χάνει μεγάλο μέρος από τη λάμψη του όταν το βλέμμα πέφτει στην ακραία φτώχεια που συνεχίζει να επικρατεί, παρά τα βήματα που έχουν συντελεστεί. Αποτέλεσμα της φτώχειας και των τεράστιων κοινωνικών αντιθέσεων είναι και το οργανωμένο έγκλημα, που συνεχίζει να ανθεί, παρά την οικονομική ανάπτυξη της Βραζιλίας. Οι εφιαλτικές διαστάσεις που έχει προσλάβει ο πόλεμος των συμμοριών στις φαβέλες του Ρίο ντε Τζανέιρο, όπου κατοικεί ο 1 στους 3 από τα 6 εκ. κατοίκων του, αποκαλύφθηκαν όταν λίγες μέρες μετά την ανάθεση των Ολυμπιακών συμμορίες εγκληματιών κατέρριψαν με ρουκέτα ελικόπτερο της αστυνομίας (!) που συμμετείχε σε καταδίωξη κακοποιών! Η κατάρριψη μάλιστα έγινε 1,5 χιλιόμετρο μακριά από το θρυλικό γήπεδο Μαρακανά, όπου θα πραγματοποιηθούν οι τελετές έναρξης και λήξης των Ολυμπιακών Αγώνων κι ο τελικό του παγκόσμιου Κυπέλλου. Το χειρότερο είναι πως δεν επρόκειτο για μεμονωμένο φαινόμενο. Το Ρίο, με 4.631 νεκρούς (όταν η Νέα Υόρκη έχει 523, με βάση ρεπορτάζ των New York Times στις 22 Οκτώβρη) κρατάει τα σκήπτρα στην εγκληματικότητα, σε τέτοιο σημείο μάλιστα που οι επιδόσεις του μπορούν να συγκριθούν με τις απώλειες που παρατηρούνται σε εμφύλιους πολέμους χαμηλής έντασης! Εκτός αστικών κέντρων, στην αχανή ύπαιθρο της Βραζιλίας, η λάμψη του οικονομικού θαύματος χλομιάζει από το κίνημα των 4 εκ. ακτημόνων που συνεχίζουν να μάχονται ενάντια στα λατιφούντια. Για να γίνει εμφανής η αντίθεση αρκεί να αναφέρουμε πως, σύμφωνα με την Le Monde Diplomatique του Μαΐου, το 44% της γης ανήκει στο 1,5% των ιδιοκτητών και το 57% της γης στο 3,5% των ιδιοκτητών!

Από αυτές ακριβώς τις προκλήσεις, την αντιμετώπιση δηλαδή του οξυμένου κοινωνικού ζητήματος με τη βοήθεια των εσόδων από το πετρέλαιο, θα κριθεί αν η Βραζιλία θα γίνει αυτό που υποστήριζε ο αυστριακός συγγραφέας Στέβαν Τσβάιχ, σε ένα διήγημα που έγραψε το 1942: Μια χώρα του μέλλοντος…