Λεόντειες συμφωνίες για τους υδρογονάνθρακες (Επίκαιρα 22-28 Μαΐου 2014)

sky-shots-gunnison-003Μπορεί να φαντάζει απλοϊκό (σε βαθμό αφέλειας) αλλά Σαμαράς-Βενιζέλος και οι προηγούμενες κυβερνήσεις μόνο να κερδίσουν έχουν από τη διάδοσή του. Το σενάριο, με τίτλο «Η Ελλάδα στη χώρα των υδρογονανθράκων», θέλει την δημιουργία ενός κλίματος ευφορίας και υψηλών προσδοκιών με απώτερο ζητούμενο όλα τα δεινά των Μνημονίων αν όχι να ξεχαστούν, τουλάχιστον να είναι πιο υποφερτά μπροστά στην προοπτική να γεμίσουν τα δημόσια ταμεία και να δημιουργηθούν χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας από την εκμετάλλευση των πετρελαίων. Έτσι, τα τελευταία χρόνια έχουμε βρεθεί μπροστά σε ένα πληθωρισμό εξωπραγματικών προβλέψεων και φανταστικών προβολών με αφορμή τα πετρέλαια της Ελλάδας, με αποκορύφωμα τις ανακοινώσεις της Τετάρτης 14 Μαΐου, βάσει των οποίων θα ξεκινήσουν οι πρώτες γεωτρήσεις σε Ιωάννινα, Πατραϊκό Κόλπο και Κατάκολο. Στόχος τους είναι να διερευνηθεί κατά πόσο στις συγκεκριμένες περιοχές υφίστανται κοιτάσματα.

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Από μόνο του αυτό το σχέδιο είναι ελκυστικό και θα μπορούσε να αποβεί επωφελές. Το εξοργιστικό ωστόσο είναι πως οι κυβερνήσεις των τελευταίων ετών έχουν καταφέρει να υπονομεύσουν τις πραγματικές δυνατότητες που υφίστανται, σε βαθμό ώστε ακόμη κι αν πράγματι, στο πέρας αυτή της διαδικασίας που δεν θα είναι συντομότερα από 7 χρόνια, διαπιστωθεί η ύπαρξη εκμεταλλεύσιμων ποσοτήτων τα οφέλη για το δημόσιο να είναι σημαντικά υποδεέστερα αυτών που θα μπορούσε να εξασφαλίσει. Στην πράξη αμελητέα ως μηδαμινά.

Ανακοινώσεις – προεκλογικές εξαγγελίες

Τα πρώτα ερωτηματικά εγείρονται με αφορμή τον χρόνο που επιλέγη για να γίνουν οι σχετικές ανακοινώσεις, δηλαδή τέσσερις μέρες πριν τις εκλογές της τοπικής αυτοδιοίκησης, όταν ήταν γνωστός μάλιστα ο χαρακτήρας δημοψηφίσματος που είχαν προσλάβει κι η κυβέρνηση εναγωνίως αναζητούσε πειστήρια για να στηρίξει τη θεωρία του success story. «Η αναγγελία της υπογραφής των συμβάσεων “open door” ύστερα από κυοφορία 863 ημερών ίσως βρίσκεται στο ότι η όλη διαδικασία εξελίχθηκε εξωθεσμικά μέσω μιας 17μελούς επιτροπής για την αξιολόγηση των προσφορών, αντίθετα με αυτά που προβλέπει ο Νόμος 4001/22-8-2011, βάσει του οποίου η επιλογή γίνεται από τον Φορέα Υδρογονανθράκων, που υποτίθεται ότι είναι αρμόδιος για τις παραχωρήσεις. Εδώ και 33 μήνες όμως αυτός ο φορέας βρίσκεται ακόμη …στα χαρτιά. Ένας δεύτερος λόγος μπορεί να  είναι ότι οι εταιρείες βλέποντας τον επικοινωνιακό τρόπο χειρισμού του θέματος από την κυβέρνηση, ίσως  σκέφτηκαν ότι είναι ευκαιρία να διευρύνουν τα προνόμια που τους παρείχε ο νόμος και πίεζαν για καλύτερο φορολογικό καθεστώς, που φαίνεται πως το πέτυχαν, καθυστερώντας την υπογραφή των συμβάσεων για 314 μέρες μετά την  επιλογή τους», δήλωσε στα Επίκαιρα ο Δημήτρης Μπαμπασίκας, γεωφυσικός, που μέχρι πρόσφατα εργαζόταν στα Ελληνικά Πετρέλαια, προερχόμενος από την ΔΕΠ και διαθέτει εμπειρία 30 ετών στην έρευνα υδρογονανθράκων και στην επεξεργασία σεισμικών και γεωφυσικών δεδομένων.

Τι άλλο θα μπορούσε όμως να είχε γίνει αντί της διαδικασίας που, άγνωστο για ποιους λόγους, προτιμήθηκε, ήταν η ερώτησή μας. «Τα πράγματα θα μπορούσαν να εξελιχθούν διαφορετικά, πολύ πιο γρήγορα με διαφάνεια και αντικειμενικότητα», ήταν η απάντηση του Δημήτρη Μπαμπασίκα. «Μπορώ να σας περιγράψω μερικούς απλούς κανόνες αντικειμενικής αξιολόγησης. Πρώτο, να υπήρχαν ξεχωριστοί φάκελοι με την προσφορά επί της προκήρυξης αφενός me την οικονομική θέση και εμπειρία των διαγωνιζόμενων εταιρειών αφετέρου. Η οικονομική θέση των εταιρειών αποδεικνύεται με θεωρημένους ισολογισμούς της τελευταίας τριετίας και η εμπειρία από αντίστοιχα έργα σε άλλες περιοχές. Δεύτερο, ανοίγονται πρώτα οι φάκελοι με την οικονομική θέση και εμπειρία των εταιρειών και στην περίπτωση που πληρούνται οι προϋποθέσεις ανοίγονται στη συνέχεια και οι οικονομικές προσφορές. Τρίτο, για τις οικονομικές προσφορές υπάρχουν από πριν δημοσιοποιημένα κριτήρια  με διαφορετικά βάρη για τα επιμέρους τμήματα της προσφοράς, πχ αριθμός γεωτρήσεων, χιλιόμετρα σεισμικών καταγραφών, ποσοστό  δικαιωμάτων εκμετάλλευσης (royalties), signature bonus κ.α. Τέταρτο και τελευταίο, η όλη διαδικασία να ολοκληρωνόταν με το άνοιγμα των φακέλων παρουσία των εταιρειών και  ταυτόχρονη ανακοίνωση των αποτελεσμάτων. Αυτή τη διαδικασία, που εγγυάται την διαφάνεια, την εφάρμοζαν ακόμη και κράτη όπως η Λιβύη του Καντάφι! Με το άνοιγμα μάλιστα των προσφορών μπροστά στην δημόσια τηλεόραση πέραν από την διαφάνεια έχουμε τον νικητή του διαγωνισμού σύμφωνα με τον από πριν καθορισμένο και γνωστό στις εταιρείες τρόπο αξιολόγησης των συμβάσεων. Αν  είχαμε ακολουθήσει αυτή την διαδικασία πέραν όλων των άλλων πλεονεκτημάτων δεν θα είχε χαθεί τόσος πολύτιμος χρόνος για μικροκομματικούς λόγους»…

Ψίχουλα τα οφέλη του δημοσίου

Το μεγαλύτερο πρόβλημα ωστόσο από τις μέχρι σήμερα επιλογές σχετίζεται με τα έσοδα που εγγυημένα θα χάσει το ελληνικό δημόσιο. Μέσα στο νεοφιλελεύθερο οίστρο τους δηλαδή οι μνημονιακές κυβερνήσεις παραιτήθηκαν από σίγουρα κέρδη τα οποία θα βάλουν στην τσέπη οι εταιρείες! «Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής (ΥΠΕΚΑ), τα εκτιμώμενα απολήψιμα αποθέματα στον Πατραϊκό Κόλπο είναι της τάξης των 200 εκ. βαρελιών, στα Ιωάννινα 50-80 εκατ. βαρέλια και στο Κατάκολο 3 εκατ. βαρέλια. Ενώ, τα αναμενόμενα συνολικά έσοδα του Δημοσίου από τις δύο περιοχές που κατακυρώθηκαν σε βάθος χρόνου 25ετίας υπολογίζονται σε περίπου 11 δισ. ευρώ. Προσωπικά, προσεγγίζω το όφελος του Ελληνικού Δημοσίου κάνοντας τέσσερις παραδοχές: Πρώτο, για τις τιμές του πετρελαίου. Δεύτερο, για το συνολικό κόστος εξόρυξης. Τρίτο, για το ύψος των royalties (ποσοστό επί της παραγωγής) και τέταρτο, ότι θα αντληθούν όλα τα αναμενόμενα βαρέλια πετρελαίου, δηλαδή 283 εκ. βαρέλια.

Σχετικά με την πρώτη παραδοχή εκτιμούμε ότι οι τιμές θα κινηθούν στο επίπεδο των 100 δολ. ανά βαρέλι πετρελαίου, κάτι βέβαια που δεν μπορεί να εγγυηθεί κανένας. Σας θυμίζω ότι την δεκαετία του ‘90 οι τιμές είχαν πέσει στα 10 δολ. και το 2008 είχαν ανέβει στα 147 δολ. το βαρέλι.

Η δεύτερη παραδοχή έχει σχέση με το κόστος το οποίο και πάλι εξαρτάται από πολλούς παράγοντες με σημαντικότερους, το αν οι γεωτρήσεις είναι στην ξηρά ή στη θάλασσα, το βάθος της θάλασσας και το είδος του πετρελαίου. Με βάση δημοσιευμένα στοιχεία το κόστος ποικίλει σημαντικά. Για την Μ. Ανατολή υπολογίζεται σε περίπου 20 δολ. το βαρέλι, για την Ευρώπη, τη Νότια Αμερική, την Αφρική και την Ασία γύρω στα 55 δολ. το βαρέλι.

Έσοδα από 3,6 δις. έως 7,4 δις. για 25 χρόνια…

Η τρίτη παραδοχή έχει σχέση με το ύψος των royalties, που είναι διαφορετικά από σύμβαση σε σύμβαση και ναι μεν δεν γνωρίζουμε την συγκεκριμένη τιμή, αλλά γνωρίζουμε ότι κυμαίνονται από 2-20% επί της παραγωγής. Θα υπολογίσουμε τα έσοδα για το κράτος και τις εταιρείες για το 2% και για το 20% ξεχωριστά κι έτσι θα έχουμε το εύρος διακύμανσης των εσόδων τους. Με βάση τις παραπάνω παραδοχές έχουμε: έσοδα 28,3 δις. δολ. Γενικό κόστος: 15,56 δις δολ., προς  διανομή 12,73 δις δολ. Για royalties 2% και για royalties20% άμεσα έσοδα για το κράτος 566 εκ. δολ. και 5,66 δις δολ. αντίστοιχα. Τα  έσοδα των εταιρειών στην περίπτωση του 2% royalties είναι 12,73 δις δολ. – 0,56 δις δολ. = 12,17 δις δολ. – 3,04 δις δολ. (φόρος 25%) = 9,13 δις δολ. Στην περίπτωση του 20%  τα έσοδα των εταιρειών θα είναι  12,73 δις δολ. – 5,66 δις. δολ. = 7,075 δις δολ. – 1,77 δις δολ. (φόρος 25%)  = 5,31 δις δολ. Τα συνολικά έσοδα του κράτους (Royalties + φόροι) είναι 3,04 δις δολ. + 566 εκ. δολ. = 3,61 δις. δολ. και 5,66 δις δολ. + 1,77 δις δολ. =  7,43 δις. αντίστοιχα για 2% και 20% royalties.

Από τους παραπάνω υπολογισμούς τα έσοδα του κράτους σε βάθος 25 χρόνων (μέσος όρος εξόρυξης κοιτάσματος) θα κυμαίνονται μεταξύ 3,61 δις δολ. και 7,43 δις δολ. και των εταιρειών μεταξύ 5,31 δις δολ. και 9,13 δις δολ. ανάλογα με τα royalties. Αν μετατρέψουμε τα δολάρια σε ευρώ (με μια ισοτιμία 1,30 δολ./ευρώ) τα ποσά για το κράτος διαμορφώνονται από 2,78 δις ευρώ έως 5,71 δις ευρώ! Ποσά που είναι πολύ μικρότερα από αυτά που υπολογίζει το υπουργείο (11 δισ. ευρώ). Προϋπόθεση βέβαια για να εισπραχτούν και αυτά τα χρήματα είναι να λειτουργεί ο ελεγκτικός μηχανισμός, που μέχρι στιγμής υπάρχει μόνο στα χαρτιά, έτσι που κανείς δεν εγγυάται ότι το κόστος δεν θα είναι πολύ μεγαλύτερο από το υπολογισθέν -γνωρίζοντας το πώς οι εταιρείες ενεργούν σε τέτοιες περιπτώσεις – με συνέπεια ακόμη λιγότερα έσοδα για το κράτος».

Για τον Δημήτρη Μπαμπασίκα το έδαφος για την παραίτηση του ελληνικού δημοσίου απ’ όσα διεκδικεί και εξασφαλίζει σε ανάλογες συμφωνίες κάθε σύγχρονο κράτος που σέβεται τον εαυτό του προετοιμάστηκε επί υπουργίας Γ. Παπακωνσταντίνου και πρωθυπουργού Γ. Παπανδρέου: «Με τον νόμο 4001/11 που αναθεώρησε διατάξεις του Ν. 2289/95 μπήκαν οι βάσεις για παραχωρήσεις με πολύ ευνοϊκότερους όρους για τις εταιρείες. Στις αλλαγές περιλαμβάνεται η μείωση του συντελεστή φορολόγησης από 40% σε 25%, η μη δυνατότητα κρατικής συμμετοχής στις κοινοπραξίες έρευνας και εκμετάλλευσης, η αύξηση του χρόνου των παραχωρήσεων και η υπερβολική αύξηση στο μέγεθος των ερευνητικών οικοπέδων, των λεγόμενων μπλοκ. Το μέγιστο εμβαδόν του οικοπέδου παραχώρησης (μπλοκ) αυξήθηκε από 1.500 τ. χλμ. σε 20.000 τ. χλμ. για την θάλασσα και σε 4.000 τ. χλμ. από 750 τ. χλμ. για την ξηρά. Έτσι καθίσταται δυνατό να δοθεί όλη η θαλάσσια περιοχή Ιόνιου – Κρήτης σε ένα ερευνητικό γύρο με 10 μπλοκ. Η διεθνής πρακτική, αντίθετα, είναι τα ερευνητικά μπλοκ να δίδονται με μια στρατηγική που θα εξυπηρετεί την μεγιστοποίηση των εσόδων του κράτους, αξιοποιώντας πιθανές ερευνητικές επιτυχίες και την διαμόρφωση ενός πιο ώριμου πετρελαϊκού περιβάλλοντος στην κατεύθυνση ενός πιο προσοδοφόρου φορολογικού συστήματος. Με το να δοθούν πολλά μπλοκ μαζί, αντί να δοθούν σταδιακά αξιοποιώντας κάθε φορά το θετικό κλίμα που δημιουργείται, εκλείπει αυτή η δυνατότητα και από τον τρόπο χειρισμού του θέματος οι μόνες κερδισμένες τελικά θα είναι οι εταιρείες, δυστυχώς»!

Η αρνητική εμπειρία του Πρίνου

Το δυσάρεστο για τον Δημήτρη Μπαμπασίκα είναι ότι το ελληνικό δημόσιο είχε την εμπειρία για να μην επαναλάβει λάθη του παρελθόντος. Απλώς επέλεξε να μη την αξιοποιήσει. «Η κατάσταση στον Πρίνο για παράδειγμα μας έχει ξεφύγει εντελώς. Χρεώνουν το ένα άλλο ένα. Οι υπερτιμολογήσεις είναι πάγια τακτική. Δεν είναι δυνατό για παράδειγμα να διαβάζουμε σε ξένα περιοδικά ότι οι εξέδρες άντλησης στοιχίζουν 100 εκ. δολ και να μας χρεώνονται 400 εκ, λέω για παράδειγμα. Η αιτία του προβλήματος βρίσκεται στην έλλειψη ειδικών από την μεριά του ελληνικού δημοσίου που θα ελέγχουν τα έξοδα, που βάσει της σύμβασης είναι υποχρεωμένο να πληρώνει το ελληνικό δημόσιο. Και οι προβλέψεις των συμβάσεων έχουν ανατραπεί σε βάρος του δημοσίου, αλλά το χειρότερο είναι η αδυναμία του κράτους να επιβάλει έναν στοιχειώδη έλεγχο. Γι αυτό όμως απαιτείται γνώση».

Εν κατακλείδι, ο πετρελαϊκός θησαυρός αποδεικνύεται άνθρακας σε ό,τι αφορά τα έσοδα του δημοσίου. Για τις εταιρείες αντίθετα που θα εμπλακούν είναι πολύ πιθανό ο πετρελαϊκός πλούτος να αποδειχθεί πραγματικός θησαυρός…

Ιράν – Ιράκ: Η δεύτερη φορά δεν είναι πάντα φάρσα (Επίκαιρα, 23/12/2009)

Ας μην βιαστούν να χαρακτηρίσουν ως φάρσα τη συμβολική και αναίμακτη κατάληψη από τον ιρανικό στρατό τη νύχτα της 18ης Δεκέμβρη μιας ιρακινής πετρελαιοπηγής στα νότια σύνορα των δύο χωρών όσοι θυμούνται την τραγωδία του πολέμου Ιράν – Ιράκ τη δεκαετία του ’80 με το 1,5 εκ. νεκρούς. Γιατί, ο ανταγωνισμός μεταξύ των δύο χωρών αυτή τη φορά έρχεται από το μέλλον, από τις διαφορετικές προοπτικές που διανοίγονται για τις δύο γειτονικές χώρες.

Η εισβολή του Ιράν κατ’ αρχήν δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Το πετρελαιοφόρο κοίτασμα Φάκα στην επαρχία Μαϊσάν που κατέλαβαν οι Ιρανοί χωρίς να ρίξουν ούτε μία σφαίρα, είναι ένα από τα πολλά σημεία της παραμεθόριου Ιράν – Ιράκ όπου μετά τον πόλεμο δεν υπήρξε ακριβής οριοθέτηση των συνόρων. Η Τεχεράνη επιχείρησε να δώσει τώρα μια λύση στο αμφισβητούμενο καθεστώς κυριαρχίας της περιοχής γιατί εκείνη ακριβώς την εβδομάδα ο οικονομικός ανταγωνισμός μεταξύ των δύο χωρών έφτασε στο αποκορύφωμά του.

Από τη μια μεριά το Ιράκ ολοκληρώνοντας με επιτυχία εκείνη την εβδομάδα τον δεύτερο διαγωνισμό για την εκχώρηση επτά πετρελαϊκών του κοιτασμάτων αποχαιρετούσε δια παντός το καθεστώς του εμπάργκο που του είχε επιβληθεί από τις αρχές της δεκαετίας του ’90, με πρωτοβουλία των Αμερικανών και τη σφραγίδα του ΟΗΕ. Η αναστάτωση που προκάλεσε δε στον ΟΠΕΚ, καθώς η ορμητική του εισβολή τίναξε στον αέρα το σύστημα των ποσοστώσεων μεταξύ των κρατών μελών του, αποτέλεσε προανάκρουσμα των ανατροπών που θα φέρει η οργανική ένταξη του στο καρτέλ και την ευρύτερη αγορά, μετά από μια απουσία 20 ετών. Η επαναφορά του ωστόσο αναδιατάσσει την ισορροπία και με το Ιράν καθώς η δυνατότητα ανεμπόδιστης εκμετάλλευσης των κοιτασμάτων του έρχεται σε καταφανή αντίθεση με τα αυξανόμενα προσχώματα και τις σκληρότερες κυρώσεις που αντιμετωπίζει η γειτονική χώρα. Η αντίθεση δε, γίνεται εκρηκτική όταν τα προς εκμετάλλευση κοιτάσματα βρίσκονται σε αμφισβητούμενη περιοχή, όπως ακριβώς συνέβη με τη Φάκα, με αποτέλεσμα η επέλαση των πολυεθνικών στο Ιράκ να λειτουργεί απειλητικά για τα κυριαρχικά δικαιώματα του Ιράν στον ορυκτό του πλούτο!

Το Ιράν εκείνες ακριβώς τις μέρες έβλεπε τις προοπτικές της οικονομίας του να γίνονται ακόμη πιο ζοφερές. Συγκεκριμένα, μόλις δύο μέρες πριν η αμερικανική Βουλή των Αντιπροσώπων ψήφιζε με συντριπτική πλειοψηφία (344 από τους 435) την επέκταση του Νόμου για τις Κυρώσεις στην Επεξεργασία Πετρελαίου του Ιράν βάση το οποίου σκληραίνει απότομα το καθεστώς των κυρώσεων για όποιες επιχειρήσεις συνεργάζονται με το Ιράν στη διύλιση του πετρελαίου, είτε εξάγοντας καθαρό πετρέλαιο και βενζίνη είτε διευκολύνοντας μέσω του χρηματοπιστωτικού συστήματος σχετικές δραστηριότητες. Για το Ιράν κάτι τέτοιο ισοδυναμεί με στραγγαλισμό καθώς το 40% της επεξεργασμένης βενζίνης και το 11% του πετρελαίου που χρησιμοποιεί τα εισάγει. «Οι μόνες κυρώσεις που θα έχουν συνέπειες αφορούν την βενζίνη, όλες οι άλλες δεν φάνηκε να έχουν αποτέλεσμα» δήλωνε στους Financial Times ρεπουμπλικάνος βουλευτής στις 16 Δεκέμβρη.

Η πρόθεση των Αμερικάνων να σφίξουν την θηλιά που πέρασαν στον λαιμό του Ιράν το 1979 φάνηκε πεντακάθαρα όταν την ίδια μέρα, στις 16 Δεκέμβρη, οι New York Times αποκάλυπταν πως η δεύτερη μεγαλύτερη τράπεζα της Ελβετίας, η Credit Suisse, θα πλήρωνε πρόστιμο ύψους 500 εκ. δολ. στην αμερικανική κυβέρνηση επειδή έκανε δουλειές με το Ιράν παραβιάζοντας τον υφιστάμενο νόμο! «Αμερικάνοι ανακριτές ανακάλυψαν πως οι υπάλληλοι της Credit Suisse παραβίασαν τους νόμους παραποιώντας εξερχόμενα εντάλματα πληρωμών που αφορούσαν το Ιράν. Οι υπάλληλοι της τράπεζας αφαιρούσαν τις αναφορές στο Ιράν ή τις τράπεζές του, μια πρακτική που χαρακτηρίζεται “ξεγύμνωμα”. Ως αποτέλεσμα, λένε οι ανακριτές, ιρανικές τράπεζες όπως η Saderat και η Melli μπορούσαν να χρησιμοποιούν την Credit Suisse για να στέλνουν εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια μέσω τραπεζών της Νέας Υόρκης χωρίς εμπόδια», ανέφερε το ρεπορτάζ της αμερικανικής εφημερίδας.

Στη μέγγενη των αμερικανικών αρχών για τον ίδιο ακριβώς λόγο, επειδή διατηρούσε επαγγελματικές σχέσεις με το Ιράν, είχε πέσει επίσης τον Ιανουάριο που μας πέρασε και η βρετανική τράπεζα Lloyds TSB που αναγκάστηκε να πληρώσει πρόστιμο ύψους 350 εκ. δολαρίων στην αμερικανική κυβέρνηση!

Ο βαρύτατος πέλεκυς που έπεσε στα ταμεία των δύο ευρωπαϊκών τραπεζικών γιγάντων έδειξε ότι οι αμερικανικές αρχές είναι αποφασισμένες να εφαρμόσουν κατά γράμμα τη δρακόντεια νομοθεσία που έχουν ψηφίσει. Αποτέλεσε επίσης τροχιοδεικτική βολή για τις προθέσεις τους να ψηφίσουν και στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ένα νέο πακέτο κυρώσεων κατά του Ιράν, επικαλούμενες την απόρριψη από την Τεχεράνη της πρότασης της Διεθνούς Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας για εξαγωγή της διαδικασίας εμπλουτισμού του ουρανίου. Το ότι πρόκειται για πρόφαση βεβαιώνεται από το γεγονός ότι το Ιράν δεν απέρριψε, όπως εσφαλμένα αναφέρεται, την πρόταση των Δυτικών να εμπλουτίζεται στο εξωτερικό το ουράνιο που χρειάζεται για το πυρηνικό του πρόγραμμα. Αντίθετα την αποδέχτηκε με τέτοιους όρους όμως ώστε να ακυρώνεται το αμερικανικό σχέδιο που παραπέμπει στο αόριστο μέλλον την απόκτηση από το Ιράν της κρίσιμης εκείνης ποσότητας εμπλουτισμένου ουρανίου που θα του δώσει τη δυνατότητα να θέσει σε λειτουργία τον αντιδραστήρα. Γιατί απ’ ότι φάνηκε με την πρότασή τους οι Δυτικοί αυτό ακριβώς ήθελαν: να αφαιρέσουν από το Ιράν το ουράνιο που έχει ήδη εμπλουτίσει. Για ποιόν άλλο λόγο να απορρίψουν την πρόταση του ιρανού υπουργού Εξωτερικών, Μανουχέρ Μοτάκι, που κατατέθηκε σε ομιλία στο Μπαχρέιν παρουσία αμερικανών στρατιωτικών, όπως μεταφέρθηκε από την Wall Street Journal στις 14 Δεκέμβρη: «Θα μεταφέρουμε 400 κιλά (ουρανίου από τα 1.200 που συνολικά διαθέτει) στο νησί Κις του Περσικού κι εσείς θα μεταφέρετε το ισοδύναμό τους»!

Η επέμβαση του Ιράν κατ’ επέκταση στο Ιράκ αποτέλεσε άμεσο αποτέλεσμα των συγκρούσεων και πολυεπίπεδων αντιθέσεων που πυροδοτεί η αμερικανική παρέμβαση στην περιοχή κι ειδικότερα η ορμητική άνοδος του Ιράκ κι η σχεδιαζόμενη οικονομική συρρίκνωση του Ιράν.

Το Ιράκ, Ελ Ντοράντο των πετρελαϊκών (Επίκαιρα, 19/12/2009)

Στη ιρακινή αντιπροσωπεία θα είναι στραμμένο το ενδιαφέρον όλων των υπόλοιπων χωρών μελών του ΟΠΕΚ που θα συνεδριάσουν την ερχόμενη Τρίτη, 22 Δεκέμβρη, στην πρωτεύουσα της Αγκόλα. Ο λόγος σχετίζεται με την ορμητική επάνοδο του Ιράκ στην πετρελαϊκή αγορά.

Το προανάκρουσμα είχε σημάνει τον Ιούνιο, όταν για πρώτη φορά μετά την αμερικανική εισβολή του 2003 η κυβέρνηση του Ιράκ προχώρησε σε διεθνή διαγωνισμό για την εκχώρηση πετρελαιοφόρων κοιτασμάτων. Ο δεύτερος διαγωνισμός ολοκληρώθηκε την προηγούμενη εβδομάδα. Συνολικά υπογράφηκαν 10 συμβόλαια που αφορούν ισάριθμες εκμεταλλεύσεις. Ο στόχος της ιρακινής κυβέρνησης είναι από 2,5 εκ. βαρέλια που παράγει σήμερα την ημέρα να φθάσει σε 6 χρόνια τα 7 εκ. βαρ. και σε μια δεκαετία τα 12 εκ. βαρ. Αυτή η ποσότητα υπερβαίνει την σημερινή παραγωγή της Ρωσίας κι ισοδυναμεί με την παραγωγή της Σαουδαραβίας. Όταν θα εκπληρωθεί το ιρακινό σχέδιο κι η εξορυκτική του βιομηχανία θα πάψει να υπολειτουργεί όπως συμβαίνει από το 1990, όταν επιβλήθηκαν για πρώτη φορά κυρώσεις στο καθεστώς του Σαντάμ Χουσεΐν (κι όλο τον ιρακινό λαό!), τότε το Ιράκ θα συγκαταλέγεται στις 5 μεγαλύτερες πετρελαιοεξαγωγικές χώρες. Ήδη τα βεβαιωμένα κοιτάσματα 115 δισ. βαρ. το κατατάσσουν στην τρίτη θέση μετά τη Σαουδική Αραβία και το Ιράν!

Ο στόχος της Βαγδάτης όμως ισοδυναμεί με ωρολογιακή βόμβα καθώς θα τινάξει στον αέρα την εύθραυστη ισορροπία που επικρατεί μεταξύ των 12 χωρών του ΟΠΕΚ (Αγκόλα, Αλγερία, Εκουαδόρ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Ιράκ, Ιράν, Κατάρ, Κουβέιτ, Λιβύη, Νιγηρία, Σαουδική Αραβία και Βενεζουέλα) που ως απώτερο ζητούμενο έχει τη διατήρηση των τιμών σε ένα σχετικά υψηλό επίπεδο που να εγγυάται την ευρωστία των δημόσιων οικονομικών των 12 μελών του. Η «οροφή» που τίθεται κάθε φορά στην εξόρυξη και γίνεται σεβαστή σε αδρές έστω γραμμές από κάθε κράτος μέλος αυτό το σκοπό εξυπηρετεί: να αποφευχθεί μια ελεύθερη πτώση της τιμής του μαύρου χρυσού ως αποτέλεσμα της αθρόας προσφοράς. Τούτη η ισορροπία σε τεντωμένο σχοινί περιγράφεται πολύ παραστατικά από την ετήσια έκδοση του βρετανικού Economist με τίτλο «Ο κόσμος το 2010». «Ο ΟΠΕΚ είναι σε μια δύσκολη θέση», αναφέρει. «Καθώς οι τιμές του πετρελαίου θα ανέρχονται ορισμένα μέλη θα παραβιάζουν τις ποσοστώσεις τους στέλνοντας περισσότερο πετρέλαιο στην αγορά, σπρώχνοντας προς τα κάτω έτσι τις ανερχόμενες τιμές. Κινήσεις για να υποστηριχθούν οι τιμές από την άλλη θα διακινδυνεύουν να στραγγαλίσουν τη ζήτηση».

Το Ιράκ ωστόσο έχει δηλώσει πως δεν πρόκειται να δείξει τον παραμικρό σεβασμό στα όρια παραγωγής του ΟΠΕΚ, καθώς επί δύο ολόκληρες δεκαετίες που ίσχυε το εμπάργκο η παραγωγή του υπολειπόταν σημαντικά αυτής που θεωρητικά του αναλογούσε. Ως αποτέλεσμα μια χώρα που κάθεται πάνω σε λίμνες πετρελαίου αδυνατεί να παράσχει ηλεκτρική ενέργεια στον πληθυσμό της σε 24ωρη βάση κι οι διακοπές του ρεύματος είναι καθημερινό φαινόμενο! Τώρα που μπορεί, γιατί να μην διασφαλίσει τα διαφυγόντα κέρδη της; Αν το Ιράκ υλοποιήσει την υπόσχεσή του (απειλή για άλλους) τότε η συνοχή του ΟΠΕΚ (του τελευταίου καρτέλ σύμφωνα με τους Αμερικάνους που επανειλημμένες φορές έχουν ζητήσει την διάλυσή του) θα δοκιμαστεί σοβαρά. Κερδισμένοι δε, δεν θα είναι οι καταναλωτές αλλά οι πετρελαϊκές εταιρείες που θα διευρύνουν το ποσοστό κέρδους τους μεταφέροντας στους δικούς τους τραπεζικούς λογαριασμούς τα διαφυγόντα κέρδη των πετρελαιοεξαγωγικών κρατών.

Το μεγαλύτερο εμπόδιο για την ευόδωση των ιρακινών σχεδίων προέρχεται από την έκρυθμη κατάσταση που συνεχίζει να επικρατεί στο εσωτερικό. Οι ισχυρότατες βομβιστικές επιθέσεις την Τρίτη 8 Δεκέμβρη στη Βαγδάτη, σε ένα μάλιστα από τα κτίρια όπου είχε προαναγγελθεί ότι θα γίνει ο διεθνής διαγωνισμός για τα πετρελαϊκά κοιτάσματα, υπενθύμισε ότι η αποκλιμάκωση της βίας κι η μείωση των βομβιστικών επιθέσεων με παγιδευμένα ΙΧ στη Βαγδάτη (από 207 το 2007, σε 88 το 2008 και 46 μέχρι τώρα φέτος) δεν θα πρέπει να θεωρείται δεδομένη. Πολύ περισσότερο όσο θα πλησιάζουμε στις 7 Μάρτη, οπότε κατά πάσα πιθανότητα θα διεξαχθούν οι βουλευτικές εκλογές, μετά την συμφωνία που επιτεύχθηκε στην ιρακινή Βουλή στις 6 Δεκέμβρη.

Έκρυθμη όμως παραμένει η κατάσταση και στο Κιρκούκ, όπως δείχνει το γεγονός ότι οι μισές βομβιστικές επιθέσεις που καταγράφονται σε όλο το Ιράκ παρατηρούνται στη συνοριακή γραμμή που χωρίζει το ιρακινό Κουρδιστάν από την υπόλοιπη χώρα. Το ερώτημα γύρω από το οποίο στρέφεται το ενδιαφέρον όλου του Ιράκ και των γύρω κρατών είναι σε ποιόν… ανήκει το Κιρκούκ. Οι Κούρδοι απαντούν στους ίδιους! Ζητούν δε να ενσωματωθεί το Κιρκούκ στο ημι-αυτόνομο ιρακινό Κουρδιστάν, επικαλούμενοι την ιστορική πληθυσμιακή σύνθεση της πόλης που εξακολουθούν να χαρακτηρίζουν ως τη δική τους Ιερουσαλήμ πριν ο Σαντάμ Χουσεΐν ξεκινήσει την αραβοποίησή της, με τη μεταφορά και την εγκατάσταση Αράβων. Όλοι οι υπόλοιποι – σιίτες και σουνίτες άραβες, ακόμη και τουρκομάνοι, σε μια σπάνια έκφραση ενότητας, μαζί με τη Βαγδάτη και τις γειτονικές χώρες – απαντούν ότι το Κιρκούκ (με έναν πληθυσμό που δεν ξεπερνά τους 850.000 ανθρώπους) είναι αραβικό. Το αδιέξοδο που υπάρχει επί χρόνια αντανακλάται και στις άγονες διαπραγματεύσεις που διεξάγονται με την αιγίδα του ΟΗΕ και των Αμερικανών με επίδικο αντικείμενο το μέλλον του Κιρκούκ κι ειδικότερα ποιος θα νέμεται τα έσοδα από τα μυθικά πετρελαϊκά του κοιτάσματα.

Η στασιμότητα των διαπραγματεύσεων παρόλα αυτά δεν αποτρέπει σημαίνουσες προσωπικότητες του Στέιτ Ντιπάρτμεντ που έπαιξαν ρόλο στο Κουρδιστάν ως σύμβουλοι της κυβέρνησής του, όπως ο πρώην πρέσβης Πίτερ Γκαλμπέιθ, γιος του οικονομολόγου Τζον Κένεθ Γκαλμπρέιθ, να εκτελούν χρέη διαμεσολαβητή σε χρυσά ντιλ μεταξύ της κουρδικής κυβέρνησης και νορβηγικών πετρελαϊκών εταιρειών, όπως αποκάλυψε ρεπορτάζ των New York Times στις 13 Νοέμβρη.

Ο αγώνας τώρα δικαιώνεται λοιπόν…