Γεράκια πάνω από τη Λατινική Αμερική

 

3500Παραπλανητικά είναι τα μηνύματα που έστειλε η πρόσφατη επίσκεψη του αμερικανού προέδρου Μπαράκ Ομπάμα στην Αβάνα. Όποιοι έσπευσαν να ενστερνιστούν τα συμπεράσματα περί κανονικοποίησης των σχέσεων των ΗΠΑ με το νησί της επανάστασης και πολύ περισσότερο να μιλήσουν για εξομάλυνση των σχέσεων της Ουάσινγκτον με την εκ παραδόσεως φλεγόμενη Λατινική Αμερική καλά θα κάνουν να ρίξουν το βλέμμα τους σε μια σειρά γεγονότα που προμηνύονται νέες και μάλιστα οξύτατες κοινωνικές εντάσεις στο εσωτερικό της κάθε χώρας. Σε αυτό το φόντο η επίθεση φιλίας των ΗΠΑ δεν είναι παρά προπέτασμα καπνού για να διευκολύνει στο άμεσο μέλλον μια πιο ενεργή παρέμβαση των Αμερικανών. Προς επίρρωση οι πολύ πρόσφατες εξελίξεις σε τέσσερις χώρες: Την Κούβα, την Αργεντινή, το Περού και τη Βραζιλία.

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Οι πολιτικές ανατροπές στην οικονομική υπερδύναμη της Λατινικής Αμερικής επιβεβαιώνουν ότι ο νεοφιλελευθερισμός είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με πραξικοπήματα. Κι αν όχι στρατιωτικά, απλώς κοινοβουλευτικά, όπως αυτό που είναι σε εξέλιξη στη Βραζιλία κι ως κορυφή του παγόβουνου έχει την απομάκρυνση της προέδρου Ντίλμα Ρουσέφ από την προεδρία, όπου εξελέγη για δεύτερη φορά τον Οκτώβρη του 2014. Ό,τι απέτυχε λοιπόν να κάνει ο άγριος νεοφιλελευθερισμός με τις κάλπες το δρομολογεί μέσω παλατιανών πραξικοπημάτων. Παρότι την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές δεν είναι γνωστή η ψήφος των 81 γερουσιαστών, εν τούτοις η συντριπτική πλειοψηφία που σχηματίστηκε στην κάτω Βουλή με 513 ψήφους υπέρ και 137 κατά της παραπομπής της για χειραγώγηση των δημοσιονομικών μεγεθών ώστε να μη φανεί το πραγματικό ύψος του ελλείμματος, προοικονομεί μια αντίστοιχη απόφαση της Γερουσίας που θα σημάνει την απομάκρυνσή της για 6 μήνες από την προεδρία μέχρι να ολοκληρωθεί η εκδίκαση της υπόθεσής της. Το κενό θα καλύψει ο Μισέλ Τεμέρ μέχρι τώρα αντιπρόεδρος της Βραζιλίας κι επικεφαλής του συμμαχικού κόμματος PMDB, με το οποίο συνεργάστηκε το Κόμμα Εργατών για να σχηματίσει κυβέρνηση, εξασφαλίζοντας έτσι την παραμονή του στην εξουσία επί 13 συνεχή χρόνια. Τον Τεμέρ κατηγόρησε η ίδια η Ρουσέφ ως αρχιτέκτονα της συνομωσίας.

Κοινοβουλευτικό πραξικόπημα στη Βραζιλία

Το κίνητρο του 73χρονου συνταγματολόγου και φερόμενου ως κεντρώου πολιτικού Τεμέρ δεν είναι μόνο το πάθος για εξουσία. Η αβυσσαλέα πολιτική απόσταση που τον χωρίζει από την διάδοχο του Λούλα φάνηκε πεντακάθαρα το 2015 όταν το κόμμα του εξέδωσε ένα μανιφέστο με τίτλο «Γέφυρα για το μέλλον» που στην πραγματικότητα αποτελούσε παράθυρο στο παρελθόν του πιο κανιβαλικού νεοφιλελευθερισμού. Συγκεκριμένα, ζητούσε περισσότερες ιδιωτικοποιήσεις, ευέλικτες εργασιακές σχέσεις, τερματισμό της αυτόματης τιμαριθμικής αναπροσαρμογής στις συντάξεις που επιτρέπει την αύξησή τους ανάλογα με τον πληθωρισμό και μια πιο ανοιχτή στον κόσμο οικονομία. «Όλα αυτά ήχησαν σαν μουσική στα αφτιά των επενδυτών» έγραφαν πρόσφατα οι Φαϊνάνσιαλ Τάιμς. Το διάστημα που ακολούθησε οι συνεχείς υποβαθμίσεις της βραζιλιάνικης οικονομίας από τους οίκους αξιολόγησης επέτειναν την ύφεση στην οικονομία (με αποτέλεσμα το 2015 το ΑΕΠ να συρρικνωθεί κατά 3,8% καταγράφοντας τη χειρότερη πτώση των τελευταίων 25 ετών και η βιομηχανική παραγωγή κατά 6,2%) και ακολούθως την πολιτική αστάθεια για να φτάσουμε στο εν εξελίξει πραξικόπημα.

Αξίζει να ειπωθεί ότι δεν είναι η πρώτη φορά στη Βραζιλία που επιλέγεται η διαδικασία της παραπομπής ως μοχλός πολιτικών μεταβολών. Και το 1992 επίσης μια αντίστοιχη διαδικασία παραπομπής του εκλεγμένου προέδρου άνοιξε το δρόμο για την επιβολή ενός δρακόντειου νεοφιλελεύθερου (σταθεροποιητικού κατ’ ευφημισμό) προγράμματος, με ονομαστικό στόχο την αντιμετώπιση του υπερπληθωρισμού και πραγματικό την κατάργηση των κοινωνικών δικαιωμάτων και κατακτήσεων. Το ίδιο επιχειρείται και τώρα: Η απομάκρυνση της Ρουσέφ από την εξουσία θα εγκαινιάσει μια περίοδο βίαιης αφαίρεσης κοινωνικών παροχών που προσέφερε ο Λούλα κι η προστατευόμενή του στους φτωχούς της Βραζιλίας κι η εξασφάλισή τους ήταν εφικτή την προηγούμεη περίοδο λόγω της ανόδου της οικονομίας. Η ανατροπή των οικονομικών δεδομένων πλέον όμως αλλάζει και τους όρους της πολιτικής. Κι αυτή η αλλαγή ισχύει για όλη την Λατινική Αμερική: προσδιορίζεται δε από δύο βαρύνουσας σημασίας εξελίξεις: Πρώτο, την επιβράδυνση της κινέζικης οικονομίας και δεύτερο, την πτώση της τιμής των βασικών εμπορευμάτων, που αποτελούν το βασικότερο εξαγώγιμο είδος όλων σχεδόν των χωρών της αμερικάνικης υποηπείρου.

Η ύφεση στη Λατινική Αμερική δίνει το πολιτικό προβάδισμα στις πιο επιθετικές δυνάμεις των επιχειρηματικών ελίτ που έχουν ως σημαία τους τον κοινωνικό ρεβανσισμό, κλείνοντας απότομα τον κύκλο των αναδιανεμητικών πολιτικών που κυριάρχησαν τις προηγούμενες δεκαετίες. Προς επίρρωση αυτού του συμπεράσματος επίσης τα αποτελέσματα των εκλογών του πρώτου γύρου στο Περού, όπου το υψηλότερο ποσοστό της τάξης του 40% κατέγραψε η κόρη του δικτάτορα Φουτζιμόρι που εξακολουθεί να βρίσκεται στη φυλακή καταδικασμένος σε πολυετή κάθειρξη για το πραξικόπημα του 1992 και για σκάνδαλα. Το χειρότερο για τους Περουβιανούς είναι πως στο δεύτερο γύρο της 5ης Ιουνίου έχουν να επιλέξουν ανάμεσα στον «φουτζιμορισμό» με ανθρώπινο πρόσωπο που επαγγέλλεται η Κέικο Φουτζιμόρι και σε έναν κεντρώο ονόματι Πέδρο Πάμπλο Κουτζίνσκι που βγήκε δεύτερος με ποσοστό 24% ο οποίος σπούδασε στη Οξφόρδη και στο Πρίνστον κι έκτοτε έχει δουλέψει στο ΔΝΤ, την Παγκόσμια Τράπεζα στη Γουόλ Στριτ, το Σίτι, κ.α. Εδώ προφανώς δεν υφίσταται καν μικρότερο κακό καθώς κι οι δύο υποψήφιοι εκφράζουν το απόλυτο κακό… Στην ατζέντα δε της πολιτικής ζωής του Περού της επόμενης μέρας των εκλογών, σύμφωνα με τον Εκόνομιστ, είναι μια σαρωτική μεταρρύθμιση στις εργασιακές σχέσεις που θα απελευθερώσει πλήρως τις απολύσεις. Κι αυτό παρότι ήδη το 70% των Περουβιανών εργάζεται σε κακοπληρωμένες, ανασφαλείς δουλειές του λεγόμενου άτυπου τομέα.

Ρευστό στους κερδοσκόπους από την Αργεντινή

Αντίθετα με τη Βραζιλία όπου οι οίκοι αξιολόγησης όξυναν την πολιτική κρίση, προκαλώντας αστάθεια, στην Αργεντινή οι ίδιοι οίκοι λειτούργησαν διαμετρικά αντίθετα. Για να ενθαρρύνουν την στροφή στα δεξιά που έφερε στην εξουσία τον Μαουρίσιο Μάκρι στις πρόσφατες εκλογές η μια αναβάθμιση διαδέχεται την άλλη. Το γεγονός δε ότι ο νέος αργεντίνος πρόεδρος πρωταγωνιστούσε στα Έγγραφα του Παναμά δεν ενόχλησε κανέναν, ούτε η συρρίκνωση της οικονομίας κατά 1% το 2015 ούτε κι έκρηξη του πληθωρισμού στο 30%. Θεωρήθηκαν όλα αυτά πολύ φυσιολογικά από τη στιγμή που ο νέος πρόεδρος αποφάσισε να ταΐσει τους κερδοσκόπους με ζεστό χρήμα. Από την πρόσφατη δημοπρασία ομολόγων που επανέφερε την Αργεντινή στις αγορές ομολόγων 15 χρόνια μετά τη στάση πληρωμών του 2001, και κατά την οποία το Μπουένος Άιρες ζήτησε 15 δισ. δολ. τα μισά χρήματα θα δοθούν πάλι πίσω στους πιστωτές για να αποπληρωθούν οι κερδοσκόποι! Στην πραγματικότητα πίσω από τις κραυγές του νέου υπουργού Οικονομικών Αλφόνσο Πρατ-Γκέι «η Αργεντινή επέστρεψε» κρύβεται η αρχή μιας αιμορραγίας του λαού της Αργεντινής καθώς δεκάδες δισ. θα φεύγουν από τη χώρα για να χρηματοδοτούν τους κερδοσκόπους.

Οι γύπες της κερδοσκοπίας κόβουν βόλτες πάνω και από την Κούβα. Η απόφαση της Αβάνας το Δεκέμβριο του 2015 να ρυθμίσει στο πλαίσιο της Λέσχης του Παρισιού τα διακρατικά της χρέη μετά τη στάση πληρωμών του 1986 άνοιξε την όρεξη και στους ιδιώτες πιστωτές που, σύμφωνα με τον διεθνή Τύπο, όρισαν εκπρόσωπό τους για να αξιώσει από την Κούβα την αποπληρωμή τους. Η αποπληρωμή εκ μέρους της Κούβας των χρεών της θα προκαλέσει απώλεια πολύτιμων πόρων που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για άσκηση κοινωνικής πολιτικής. Είναι μια εξέλιξη δραματική για τα συμφέροντα του λαού της Κούβας που μόνο εξομάλυνση δεν προμηνύεται… Η επίσκεψη του Ομπάμα επομένως συμβολίζει ένα νέο γύρο απειλών για την Κούβα!

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Επίκαιρα την Παρασκευή 22 Απριλίου 2016

Ελλάδα: κι όμως χειρότερα από την Αργεντινή! (Επίκαιρα 7-13 Αυγούστου 2014)

argentina-vulture-protest-largeΤο ερώτημα που απαντήθηκε με τον πιο ευχάριστο τρόπο στις 30 Ιουλίου είναι αν μία κυρίαρχη χώρα μπορεί να γυρίσει την πλάτη της στα κερδοσκοπικά κεφάλαια και να αρνηθεί να τα πληρώσει. Το μάθημα που έδωσε η Αργεντινή είναι πως ένα κυρίαρχο κράτος διατηρεί το δικαίωμα να αρνηθεί την αποπληρωμή ομολόγων που κατέχουν τα κερδοσκοπικά κεφάλαια!

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Η απόφαση της προέδρου της Αργεντινής, Κριστίνας Κίρχνερ, μπορούσε εύκολα να προβλεφθεί από τις 16 Ιουνίου κιόλας όταν η αμερικανική δικαιοσύνη, διά του δικαστή Τόμας Γκριέζα, προχώρησε σε μια απόφαση που τίναζε στον αέρα κάθε κοινώς και επισήμως αποδεκτή διαδικασία αναδιάρθρωσης δημοσίου χρέους. Στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας μια αναδιάρθρωση δημοσίου χρέους, που ακολουθεί την αδυναμία μιας χώρας να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της, θεωρείται περατωθείσα από τη στιγμή που η συντριπτική πλειοψηφία των κατόχων ομολόγων αποδεχθεί τους νέους όρους που συμφωνούνται από κοινού και μπορούν να περιλαμβάνουν από μείωση της ονομαστικής τιμής (κούρεμα) μέχρι επιμήκυνση της περιόδου αποπληρωμής, κ.α. Ό,τι ακριβώς δηλαδή συνέβη στην Ελλάδα το 2012 με το PSI που συμφωνήθηκε με πρωθυπουργό τον δοτό Λουκά Παπαδήμο και υπουργό Οικονομικών τον Βαγγέλη Βενιζέλο κι ό,τι επίσης συμφωνήθηκε, μεταξύ πολλών άλλων περιπτώσεων διεθνώς, με την Αργεντινή το 2010 όταν οριστικοποιήθηκε η ανταλλαγή ομολόγων που επιχείρησε να κανονικοποιήσει την παύση πληρωμών στην οποία προχώρησε το Μπουένος Άιρες τον Δεκέμβριο του 2001 μετά από μια λαϊκή εξέγερση που ζητούσε να σταματήσει να εξυπηρετείται το δημόσιο χρέος που είχε οδηγήσει την ανεργία και την φτώχεια σε πρωτόγνωρα ύψη. Συγκρίνοντας μάλιστα την Ελλάδα και την Αργεντινή, δεν μπορούμε να μην υπογραμμίσουμε ότι η αθέτηση πληρωμών στην οποία προχώρησε η Ελλάδα το 2012 ήταν πολύ μεγαλύτερης αξίας από αυτή της Αργεντινής. Όσες τσιρίδες κι αν βάζει ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος της ΝΔ, Σπύρος Γεωργιάδης, σαρώνοντας τις ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές συχνότητες οριζοντίως και καθέτως, τα 105 δισ. ευρώ του 2012 είναι περισσότερα από τα 100 δισ. δολ. του 2001. Κατά συνέπεια, για όσους επιλέγουν τις συγκρίσεις και αξιολογούν το γόητρο κάθε χώρας σε συνάρτηση με την υπακοή που δείχνει στους πιστωτές της, η Ελλάδα είναι μεγαλύτερος μπαταχτσής από την Αργεντινή. Το φέσι που φόρεσε στις αγορές είναι μεγαλύτερο. Απρόσμενος μάρτυρας η τελευταία έκθεση της Blackrock που χαρακτήριζε την πειθήνια Ελλάδα πιο επιρρεπή σε κίνδυνο χρεοκοπίας απ’ ότι την ατίθαση Αργεντινή!

Παύση πληρωμών σε κερδοσκόπους

Η διαφορά της Αργεντινής με την Ελλάδα είναι ότι η χώρα που γέννησε τον Τσε αρνήθηκε να πληρώσει εκείνους τους κατόχους των ομολόγων (9% επί του συνόλου) που δεν δέχθηκαν να μπουν στην αναδιάρθρωση. Αντίθετα με ό,τι έκανε η Ελλάδα το 2012 όταν ανέλαβε με κάθε προθυμία να πληρώσει 6 δις ευρώ, αναγνωρίζοντας το δικαίωμα των κερδοσκόπων να μην συμμετάσχουν στην αναδιάρθρωση. Η Αργεντινή δηλαδή αυτή τη στιγμή στιγματίζεται διεθνώς επειδή αντί να κλείσει 100-200 σχολεία, δεκάδες πανεπιστημιακά τμήματα και να απολύσει μερικές χιλιάδες γιατρούς και καθηγητές όπως έκανε χωρίς δεύτερη σκέψη ο Σαμαράς έτσι ώστε να βρει τα χρήματα που ζητούν οι κερδοσκόποι, τους είπε απλώς να κόψουν το λαιμό τους…

Η αμερικάνικη δικαιοσύνη, στέλνοντας μήνυμα στη διεθνή μαφία που θησαυρίζει από τις αγοραπωλησίες κρατικών ομολόγων ότι μπορεί να συνεχίζει να επιβάλλει το αμερικάνικο δίκαιο σε ομολογιακές εκδόσεις κρατών περιορισμένης κυριαρχίας όπως η Ελλάδα, προχώρησε σε μια εξωφρενική απόφαση, μνημείο μεροληψίας. Στις 16 Ιουνίου, αποφάσισε (σε ερμηνεία της ρήτρας pari passu) ότι δεν μπορεί να ολοκληρωθεί καμία πληρωμή σε κατόχους «κουρεμένων» ομολόγων από την κυβέρνηση της Αργεντινής αν ταυτοχρόνως δεν αποπληρωθούν κι οι κερδοσκόποι που αρνήθηκαν να συμμετάσχουν στην αναδιάρθρωση. Το αποτέλεσμα ήταν ποσό αξίας 539 εκ. δολαρίων που είχε ήδη καταθέσει το αργεντίνικο δημόσιο στην τράπεζα New York Mellon να μην μπορεί να μεταβιβαστεί στους («κουρεμένους») ομολογιούχους, αν δεν εξοφλούταν το Elliott Management που ζητούσε 1,6 δις. δολάρια! Έτσι ο δικαστής Τόμας Γκριέζα μετέτρεψε τους ομολογιούχους σε ασπίδα προστασίας της πιο άγριας κερδοσκοπίας, που μιλώντας για το κεφάλαιο Elliott Management είναι από τους μεγαλύτερους χρηματοδότες των Ρεπουμπλικάνων. Ο λόγο τους δηλαδή εισακούεται σε όλους τους αρμούς της αμερικάνικης εξουσίας. Η απόφαση της αμερικάνικης δικαιοσύνης, που με αυτό τον τρόπο θωράκισε την πρωτοκαθεδρία της Νέας Υόρκης στον ανταγωνισμό των χρηματοπιστωτικών κέντρων, τίναξε στον αέρα το διεθνές δίκαιο για έναν επιπλέον λόγο: Επειδή στα κουρεμένα ομόλογα υπήρχε η ρήτρα «δικαιωμάτων επί μελλοντικών προσφορών» (RUFO, rights upon future offers) που επιβάλλει στο Μπουένος Άιρες πως αν σε οποιονδήποτε κάτοχο ομολόγων προσφέρει καλύτερους όρους, σε σχέση με τα κουρεμένα, τότε αυτόματα αυτοί οι όροι ισχύουν και για τα κουρεμένα. Οπότε η αναδιάρθρωση ακυρώνεται! Το κόστος από την πιθανή ενεργοποίηση αυτής της ρήτρας θα σήμαινε ότι η Αργεντινή όφειλε να καταβάλλει από 120 έως 500 δις. δολάρια επιπλέον. Ενδεχόμενο αδύνατο…

Δυσφορία για τις ΗΠΑ

Για όλους τους παραπάνω λόγους ο αμερικάνος νομπελίστας οικονομολόγος Τζόζεφ Στίγκλιτς χαρακτήρισε την απόφαση βόμβα, ενώ ακόμη και αντιπρόσωποι του ΔΝΤ που συνεχίζουν να θεωρούν την Αργεντινή «κόκκινο πανί» (παρότι αποπλήρωσε όλα τα δάνεια στον μισητό οργανισμό μέχρι το 2006) δεν έκρυψαν την δυσφορία τους για την απόφαση της αμερικάνικης δικαιοσύνης καθώς τινάζει στον αέρα τους μοναδικούς κοινά αποδεκτούς μηχανισμούς αναδιάρθρωσης δημόσιων χρεών. Σε αυτό το φόντο η επίδειξη δύναμη που έκανε η Αργεντινή (η οποία εξ αρχής χαρακτήρισε πολιτική την αντιπαράθεση) αρνούμενη ακόμη και να συζητήσει συμβιβαστικές λύσεις με τους κερδοσκόπους πριν της επιβληθεί από το δικαστήριο, συγκέντρωσε τον σεβασμό δεκάδων κρατών και προσωπικοτήτων απ’ όλο τον κόσμο που σε μία αντιπαράθεση μεταξύ κυρίαρχων κρατών από την μια και συναδέλφων του Σόρος από την άλλη, έκαναν την προφανή επιλογή.

Η επόμενη μέρα για την Αργεντινή δεν είναι τόσο ζοφερή όσο την παρουσιάζουν ΜΜΕ και πολιτικοί – απολογητές του Μνημονίου. Το Μπουένος Άιρες έγκαιρα σύναψε συμφωνία με το Πεκίνο που μεταξύ άλλων (εκσυγχρονισμός σιδηροδρομικού δικτύου, κατασκευή δύο υδροηλεκτρικών εργοστασίων, κ.α.) περιελάμβανε και συμβόλαιο ανταλλαγής νομισμάτων, ύψους 11 δις. δολ., ώστε να ενισχύσει τα συναλλαγματικά του αποθέματα για να μπορεί να χρηματοδοτεί τις εισαγωγές του. Έτσι, φαίνεται πως το πέπλο προστασίας που άπλωσε ο Λευκός Οίκος στα «αρπακτικά κεφάλαια», όπως πρόσφατα οι κυρώσεις στις ρωσικές εταιρείες και τα πρόστιμα στις ευρωπαϊκές τράπεζες, εντείνουν τον διχασμό της παγκόσμιας οικονομίας σε δύο αντιμαχόμενα μπλοκ: ΗΠΑ και ΕΕ από την μια και Ασία, Αφρική και Λατινική Αμερική από την άλλη.

Για ομολογιούχους και ασφαλιστικά ταμεία σιωπή!

Εκπρόσωποι και στελέχη της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ που ξέχασαν ότι και η Ελλάδα είχε τεθεί σε καθεστώς επιλεκτικής χρεοκοπίας (selective default) το 2012, όπως ακριβώς κι η Αργεντινή τώρα από την Standard & Poors, επιχειρώντας να δικαιολογήσουν την υποτέλεια και την γερμανοδουλεία τους ξεχείλιζαν από υποκρισία, όταν επιτίθονταν στην Αργεντινή, παίρνοντας το μέρος των συναδέλφων του Σόρος. Αν θέλουν να είναι συνεπείς κατά την υπεράσπιση των δικαιωμάτων εκείνων των ομολογιούχων που δεν εντάχθηκαν στην αναδιάρθρωση, οφείλουν έστω και τώρα να αναγνωρίσουν το ίδιο δικαίωμα στα ασφαλιστικά ταμεία που έχασαν 14 δις. ευρώ από την ανταλλαγή των ομολόγων του 2012 όπως και στα φυσικά πρόσωπα, στους οποίους άλλωστε προεκλογικά τόσο η ΝΔ όσο και το ΠΑΣΟΚ υπόσχονταν να διορθώσουν την αδικία. Κάτι που ποτέ δεν έκαναν, την ίδια στιγμή που πληρώνουν μέχρι τελευταίο ευρώ τους κερδοσκόπους που επένδυσαν στα ελληνικά ομόλογα και αρνήθηκαν να πάρουν μέρος στην αναδιάρθρωση, έχοντας λάβει μέχρι στιγμής 3 δισ. ευρώ. Γιατί έστω και τώρα ΝΔ και ΠΑΣΟΚ να μην δώσουν μια νέα ώθηση στο …success story τους επιστρέφοντας στους ομολογιούχους και τα ασφαλιστικά ταμεία τα ποσά που έχασαν το 2012;

Σαμαράς και Βενιζέλος που θεωρούν τις απώλειες του PSI περασμένα – ξεχασμένα μπορούν να συνεχίσουν να υπερασπίζονται τα συμφέροντα της κερδοσκοπίας εντός κι εκτός Ελλάδας, βυσσοδομώντας κατά της Αργεντινής που μετά την παύση πληρωμών του 2001 ποτέ δεν γνώρισε την ανεργία, την φτώχεια και την ύφεση της Ελλάδας. Μόνο που η άλλη όψη αυτής της επιλογής τους είναι οι αυτοκτονίες ομολογιούχων, η διάλυση του ασφαλιστικού συστήματος, η εκτόξευση της φτώχειας και της ανεργίας σε δυσθεώρητα ύψη και η μετατροπή της Ελλάδας σε αποικία των πιστωτών.

Χρηματιστήριο Αθηνών: Ό,τι φάνε, ό,τι πιούνε… (Πριν, 12 Ιανουαρίου 2014)

xrimatistiriaΣε χρονιά της μεγάλης αρπαχτής εξελίχθηκε το 2013 για το χρηματιστήριο που είδε τον γενικό δείκτη, εν μέσω φτώχειας και ύφεσης, να αυξάνεται κατά 28%!

Η Ελλάδα είναι η χώρα των ρεκόρ. Το τελευταίο διάστημα ακούμε από κυβερνητικούς ότι η Ελλάδα πέτυχε την ταχύτερη δημοσιονομική προσαρμογή σε όλη την ΕΕ, επειδή κατάφερε να μειώσει το δημοσιονομικό έλλειμμα τόσο γρήγορα. Τρώνε την σκόνη μας ακόμη κι οι Γερμανοί, δηλαδή. Το γεγονός δε ότι η Ελλάδα αποτελεί τον ορισμό της κρατικής χρεοκοπίας είναι ήσσονος σημασίας, όπως ήσσονος σημασίας και προφανώς άσχετο το ένα με το άλλο ήταν το γεγονός ότι η προ 15ετίας Ελλάδα του Σημίτη βρισκόταν στο ναδίρ όλων των κατατάξεων εντός της ΕΕ ή της ευρωζώνης. Οι υψηλοί ρυθμοί που κατέγραφε όμως τότε η αύξηση του ΑΕΠ (της τάξης του 3% ακόμη και 4%) κι ήταν πράγματι οι ταχύτεροι της ΕΕ, έκαναν τον εμπνευστή της ισχυρής Ελλάδας να την παρουσιάζει ως την ταχύτερα αναπτυσσόμενη χώρα στην Ευρώπη. Και τότε δηλαδή οι υπανάπτυκτοι Γερμανοί κι άλλοι βορειοευρωπαίοι έβλεπαν την πλάτη μας...  

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Η χρεοκοπημένη Ελλάδα του 2014 όμως, που οι συχνότερες αναφορές στον διεθνή Τύπο γίνονται στο πλαίσιο εντελώς απαξιωτικών χαρακτηρισμών του τύπου «μην καταντήσουμε σαν την Ελλάδα», έχει κάτι για το οποίο μπορεί να επαίρεται. Είναι η αλματώδης αύξηση του γενικού δείκτη του χρηματιστηρίου κατά 28%, που κατέταξε την ελληνική κεφαλαιαγορά στη λέσχη των χρηματιστηρίων με τις υψηλότερες επιδόσεις ανά τον κόσμο, μαζί με την Γερμανία (26% ο δείκτης Dax), την Ιαπωνία (56,7% ο Nikkei) και τις ΗΠΑ (28% ο Dow Jones) αλλά και την Ιρλανδία (33%) και την Βουλγαρία (40%). Η άνοδος του ελληνικού δείκτη (από τις 907,9 μονάδες στις 31 Δεκεμβρίου 2012 στις 1.162,68 στις 31 Δεκεμβρίου 2013) συνοδεύτηκε επίσης από αύξηση κερδών των εισηγμένων, με βάση τα αποτελέσματα του 9μηνου, κατά 150,6%, από αύξηση της αξίας των ημερήσιων συναλλαγών (στα 84,8 εκ. ευρώ) κατά 64% σε σχέση με πέρυσι και από μια συνακόλουθη αύξηση της χρηματιστηριακής αξίας των εταιρειών κατά 100%, καθώς από τα 33 δισ. ευρώ εκτινάχθηκε στα 66 δισ. ευρώ.
Η παραπάνω είναι η μοναδική θετική πλευρά, γιατί όσο περισσότερο εξετάζουμε σε λεπτομέρειες την άνοδο του γενικού δείκτη του χρηματιστηρίου το 2013, τόσο περισσότερο ερχόμαστε αντιμέτωποι με μια κατάσταση βαθιά νοσηρή που επιβεβαιώνει την φήμη του ελληνικού χρηματιστηρίου σαν άνδρο της πιο άγριας κερδοσκοπίας και κάθε είδους αρπαχτής. Μάλιστα, η αθώωση στις αρχές Δεκεμβρίου των 42 κατηγορουμένων για την φούσκα του 1999, με την οποία έκλεισε και τυπικά (και μάλιστα με διακομματική, όχι απλώς δικομματική συναίνεση) το τεράστιο εκείνο σκάνδαλο λειτουργεί και σαν πράσινο φως για ακόμη μεγαλύτερα όργια με θύμα τις καταθέσεις του απλού και ανυποψίαστου κόσμου. Ως προς το παρόν πάντως το καύσιμο που απογείωσε το χρηματιστήριο δεν ήταν η εγχώρια ρευστότητα, αλλά ποσά προερχόμενα από κερδοσκοπικά κεφάλαια αντιστάθμισης κινδύνου (χετζ φαντς) που ξεπερνούν τα 2 δισ. ευρώ κι ήρθαν στην Αθήνα μετά την επίσκεψη του Έλληνα πρωθυπουργού στην Ουάσινγκτον, στις αρχές Οκτωβρίου. Μια εβδομάδα αργότερα, στις 10 Οκτωβρίου, έγραφαν τα εξής οι Financial Times σε ρεπορτάζ τους, με τον καθόλου τιμητικό τίτλο «κέρδη των χετζ φαντς στην γη των ελληνικών ευκαιριών»: «Από τον Άντριου Λιβέρις της Dow Chemical μέχρι τον πρέσβη Τζον Νεγκροπόντε, το απαύγασμα της ελληνικής διασποράς συγκεντρώθηκε την προηγούμενη εβδομάδα να τσουγκρίσει τα ποτήρια της σαμπάνιας. Τον λόγο πήρε ο Μπιλ Κλίντον, κλέβοντας τα φώτα της δημοσιότητας από το άλλο τιμώμενο πρόσωπο της βραδιάς που ήταν ο Αντώνης Σαμαράς, ο έλληνας πρωθυπουργός. Το ιδιαίτερο της βραδιάς φάνηκε από την λίστα των προσκεκλημένων: μαζί με τους Έλληνες, οι καλύτεροι της Γουόλ Στριτ. Επιπλέον, για τον Α. Σαμαρά το γκαλά σήμανε το τέλος ενός τουρ στη Νέα Υόρκη που είχε ξεκινήσει με μια ιδιωτική συνάντηση με τον Τζέιμι Ντάιμον της JP Morgan ενώ το απόγευμα αφιερώθηκε στους μάνατζερ της βιομηχανίας των χετζ φαντς, περιλαμβανομένου του Τζον Πόλσον, του δισεκατομμυριούχου επικεφαλής της ομώνυμης εταιρείας. Και για όλα αυτά υπήρχε σημαντικός λόγος. Τα χετζ φαντς – που κάποτε κατηγορήθηκαν ότι προκάλεσαν την όξυνση ακόμη κι ότι δημιούργησαν την ελληνική κρίση χρέους ρίχνοντας τις τιμές των ομολόγων – είναι τώρα μεταξύ των πιο ένθερμων και σημαντικών παικτών της ελληνικής αγοράς. Η Ελλάδα με 1,4 εκ. ανέργους μετατρέπεται σε γη της ευκαιρίας για τους κερδοσκόπους του χρηματοπιστωτικού τομέα».  
Η συγκεκριμένη συνάντηση του Σαμαρά με τους κερδοσκόπους έστρωσε το χαλί ώστε το δεύτερο μισό του έτους το ελληνικό χρηματιστήριο να σπάει το ένα ρεκόρ μετά το άλλο, αφήνοντας οριστικά πίσω του την ελεύθερη πτώση που κατέγραφε μέχρι το καλοκαίρι φτάνοντας στις 15 Ιουλίου 2013 τις 800,32 μονάδες που αποτέλεσε και αρνητικό ρεκόρ έτουςς. Η σημαντικότερη αιτία λοιπόν για την άνοδο του χρηματιστηρίου ήταν η στήριξη των κερδοσκόπων. Εξέλιξη που κατά κανέναν τρόπο δεν μπορεί να θεωρείται θετική καθώς τα χετζ φαντς όπως απρόβλεπτα εμφανίστηκαν, για να εκμεταλλευτούν τα εξευτελιστικά επίπεδα που έχουν φτάσει οι τιμές των ελληνικών μετοχών επιτρέποντας τεράστιες υπεραξίες ακόμη και ενδοσυνεδριακές, το ίδιο αναπάντεχα θα εξαφανιστούν, κοντά στις ευρωεκλογές πιθανά, έχοντας πρώτα αφαιμάξει την ελληνική αγορά. Δεν θα είναι άλλωστε η πρώτη φορά. Ένας από τους μεγάλους κερδισμένους της απόφασης του συμβουλίου υπουργού Οικονομικών της ευρωζώνης το Νοέμβριο του 2012 για επαναγορά μέρους του ελληνικού δημόσιου χρέους ήταν το χετζ φαντ Third Point που είχε αγοράσει τα ελληνικά ομόλογα στα 17 λεπτά ανά ευρώ τον Μάιο του 2012, για να τα πουλήσει τέσσερις μήνες αργότερα στα 34 λεπτά διπλασιάζοντας τα χρήματα που είχε τοποθετήσει και βγάζοντας καθαρό κέρδος 500 εκ. δολάρια. Αφού λοιπόν έβγαλαν λεφτά από τα ομόλογα (που φαινόταν η πιο χαμένη υπόθεση) γιατί να μην επιχειρήσουν να βγάλουν και από τις μετοχές; 
Σημασία ωστόσο έχει να υπογραμμίσουμε ότι το πάρτι στο χρηματιστήριο δεν δηλώνει ούτε προμηνύεται κάτι θετικό για τους εργαζόμενους, ούτε καν για την ίδια την οικονομία και τις επιχειρήσεις, όπως θα ήταν για παράδειγμα μια ανάλογη αύξηση του κύκλου εργασιών, που θα μπορούσε να σημάνει την δημιουργία νέων θέσεων εργασίας.
Έτσι, ακόμη κι αυτή η άνοδος του γενικού δείκτη δεν αναιρεί την εικόνα καχεξίας και κρίσης του χρηματιστηρίου όπως βεβαιώνεται χαρακτηριστικά απ' το ότι η πλειοψηφία των εισηγμένων εξακολουθούν να εμφανίζουν ζημιές ή να βρίσκονται στο περιθώριο (προς διαγραφή, υπό αναστολή ή στην επιτήρηση) ή από το κύμα της μεγάλης φυγής από την Ελλάδα ιστορικών εταιρειών, μεγάλης κεφαλαιοποίησης, όπως είναι η Κόκα Κόλα, η Φάγε και η Βιοχάλκο. Η τελευταία μάλιστα, που ήταν εισηγμένη από το 1947 κι είχε έντονο εξαγωγικό προσανατολισμό, φεύγει από την Ελλάδα για το Βέλγιο (που έχει υψηλότερη φορολόγηση), λόγω των απαγορευτικών συνθηκών δανειοδότησης. Οι τράπεζες με άλλα λόγια που έχουν στραγγίξει τον κρατικό προϋπολογισμό αντλώντας περισσότερο από ένα ΑΕΠ από το 2008 προκάλεσαν μια από τις πιο αρνητικές αλλαγές στον ελληνικό επιχειρηματικό χάρτη, αποδεικνύοντας παράλληλα πόσο κούφιες είναι κι οι διακηρύξεις για την ανάγκη στροφής στις εξωτερικές αγορές... 
Την πλήρη αναντιστοιχία του κλίματος ευφορίας που επιχειρεί να διαμορφώσει η κυβέρνηση εκμεταλλευόμενη την πρόσκαιρη και κερδοσκοπική άνοδο του γενικού δείκτη με την ευρύτερη κατάσταση της οικονομίας υποδηλώνουν δύο ακόμη πρόσφατες εξελίξεις, πέραν της ασήμαντης ...λεπτομέρειας ότι η Ελλάδα το 2013 ήταν στον έκτο χρόνο ύφεσης έχοντας απολέσει σχεδόν το 22% του ΑΕΠ της. Το πρώτο σχετίζεται με το αρνητικό ρεκόρ τριετίας που κατέγραψαν οι εξαγωγές τον Νοέμβριο, χάνοντας 22,6% σε σχέση με το Νοέμβριο του 2012. Το δεύτερο γεγονός σχετίζεται με την συνεχιζόμενη μείωση της βιομηχανικής παραγωγής τον ίδιο μήνα κατά 6,1%, σε σχέση με τον προηγούμενο χρόνο. (Όσοι σπεύσουν να σνομπάρουν την βιομηχανική παραγωγή ή να αποδώσουν την πτώση της σε ευρύτερη, διεθνή τάση ας λάβουν υπ' όψη τους ότι τον ίδιο ακριβώς μήνα η βιομηχανική παραγωγή στη Γερμανία αυξήθηκε κατά 3,5% σε ετήσια βάση, με την παραγωγή κεφαλαιουχικών αγαθών να αυξάνεται κατά 5,1%! Η κρίση κι η ίδια η ευρωζώνη επομένως οξύνουν τις αντιθέσεις, αναβαθμίζοντας τη θέση των ιμπεριαλιστικών – ηγεμονικών χωρών σε βάρος των υπολοίπων).
Το δικό τους μερίδιο ωστόσο στην προσέλκυση κεφαλαίων και την άνοδο του δείκτη έχουν κι οι αντεργατικές αλλαγές των τελευταίων ετών. Με την μεγαλύτερη σαφήνεια που μπορούσε να ειπωθεί το διατύπωσε διαχειριστής κεφαλαίων της JP Morgan σε αφιέρωμα του πρακτορείου Bloomberg στην Ελλάδα, στις αρχές Νοέμβρη: «Η Ελλάδα αρχίζει να βγαίνει από την κρίση γιατί μείωσε τόσο πολύ τα επίπεδα κόστους, ώστε αν υπάρξει θετικό ΑΕΠ τα περιθώρια αύξησης κέρδους αναμένεται να είναι τεράστια». Με άλλα λόγια, ακόμη και δια μέσω των κερδοσκόπων, τοποθετούνται στην ελληνική αγορά τμήματα του διεθνούς κεφαλαίου που σπεύδουν να μετατρέψουν σε κέρδη και ζεστό ρευστό τις αντιδραστικές μεταρρυθμίσεις των μνημονίων που μείωσαν κάθετα το εργατικό κόστος. 
Οι αντιλαϊκές πολιτικές ήδη αποτελούν την αιτία για ένα μέρος, μικρό προφανώς, της ευημερίας που βιώνει το χρηματιστήριο, όπως φαίνεται από την πορεία πολλών μετοχών και ιδίως αυτών που σχετίζονται με τις ιδιωτικοποιήσεις, βεβαιώνοντας έτσι ότι η άνοδος του δείκτη περνάει μέσα από τις τσέπες μας. Επίσης περνάει μέσα κι από απολύσεις, όπως για παράδειγμα αυτές που ανακοίνωσε πρόσφατα ο ΟΤΕ, υπό την μορφή εθελούσιας εξόδου την οποία αποδέχτηκαν 1.827 εργαζόμενοι, ένα μέρος των οποίων θα αντικατασταθεί από 500 νέους εργαζόμενους οι οποίοι θα προσληφθούν από δουλεμπορικές εταιρείες για 480 ευρώ.  
Εν κατακλείδι, η μετεωρική άνοδος του δείκτη του χρηματιστηρίου το 2013 δεν συνοδεύεται μόνο από την εμβάθυνση της κρίσης, τον αυξανόμενο δυισμό της οικονομίας και την εξαθλίωση της κοινωνικής πλειοψηφίας. Εκφράζει και την επιθετικότητα του κεφαλαίου που απαίτησε τις αλλαγές των Μνημονίων και τώρα επιστρέφει να πάρει το μερδικό που του ανήκει από την λεία... 

Ελλάδα, “γη της ευκαιρίας για κερδοσκόπους” (Επίκαιρα 17-23.10.2013)

Quantilus_finance1Μόνο τιμή δεν περιποιούσε στην Ελλάδα το αναλυτικό ρεπορτάζ της βρετανικής εφημερίδας Financial Times στις 10 Οκτωβρίου. Αφορμή για το κείμενο στάθηκε η συνάντηση που οργανώθηκε στο Μανχάταν της Νέας Υόρκης, με αφορμή την πρόσφατη επίσκεψη του Έλληνα πρωθυπουργού στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου συμμετείχε η οικονομική αφρόκρεμα της ελληνικής διασποράς. Ανέφερε κατά λέξη η οικονομική εφημερίδα, δίνοντας το στίγμα των επαφών που πραγματοποιήθηκαν και πολύ πιθανά των συμφωνιών που έγιναν: “Τα κεφάλαια αντιστάθμισης κινδύνου (hedge funds) – που κάποτε κατηγορήθηκαν ότι οδήγησαν σε παροξυσμό ακόμη κι ότι προκάλεσαν την ελληνική κρίση χρέους πιέζοντας προς τα κάτω τις τιμές των ομολόγων – συγκαταλέγονται τώρα ανάμεσα στους πιο ενθουσιώδεις και σημαντικούς παίχτες της ελληνικής αγοράς. Η Ελλάδα, με 1,4 εκ. ανέργους, μετατρέπεται σε γη της ευκαιρίας για κερδοσκόπους της χρηματοπιστωτικής αγοράς”.

Η βρετανική εφημερίδα είναι προφανές ότι δεν εμφορείται από κάποια αντιπάθεια απέναντι στους ξένους επενδυτές. Αντίθετα, συμμερίζεται την κυρίαρχη αντίληψη που θεωρεί ψήφο εμπιστοσύνης για μια εθνική οικονομία (ας μας συγχωρηθεί το τελευταίο…) την προτίμηση που της δείχνουν τα ξένα κεφάλαια. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, το κέντρο βάρους του ρεπορτάζ της και το καμπανάκι κινδύνου, στρεφόταν ειδικότερα στα κεφάλαια αντιστάθμισης κινδύνου που δεν αποτελούν ευχή, αλλά κατάρα για οποιαδήποτε χώρα αποκτήσει την τύχη να αποτελέσει πόλο έλξης από τους διαχειριστές τους που θα επιλέξουν να επενδύσουν εκεί τα χρήματα τους.

Φυγή υγειών επιχειρήσεων

Δεδομένου ότι δεν είναι η πρώτη φορά που παρατηρείται ενδιαφέρον διεθνών επενδυτών τέτοιας …ανωτέρας ποιότητας για την Ελλάδα τροφοδοτώντας σχετικά δημοσιεύματα του διεθνούς Τύπου, γίνεται ορατή δια γυμνού οφθαλμού η μαύρη τρύπα στην οποία οδεύει η ελληνική οικονομία κι εύκολα περιγράφεται από την εξής εικόνα: Από την μια πλευρά σημαντικές παραγωγικές κι εξορυκτικές επιχειρήσεις να προγραμματίζουν την μεταφορά τους στο εξωτερικό (όπως η Βιοχάλκο) ή να οδηγούνται στο λουκέτο (όπως η Λάρκο), ανήμπορες να αντέξουν το ενεργειακό κόστος που έχει πολλαπλασιαστεί ή τα πολύ υψηλά επιτόκια δανεισμού. Η φυγή μάλιστα τέτοιων επιχειρήσεων κολοσσών για τα ελληνικά δεδομένα αποτελεί την κορυφή του παγόβουνου γιατί ταυτόχρονα μικρότερες επιχειρήσεις στην παραγωγή και το εμπόριο κλείνουν η μια μετά την άλλη. Πρόσφατη έκθεση της συνομοσπονδίας ελληνικού εμπορίου (ΕΣΕΕ) υπολόγιζε ότι τα τελευταία χρόνια έχει κλείσει το 25% ακόμη και το 30% των επιχειρήσεων στην Αττική και την Αθήνα, αντίστοιχα. Από την άλλη πλευρά η Ελλάδα μετατρέπεται σε “γη των ευκαιριών” για όσους επιδιώκουν το γρήγορο και ασφαλές κέρδος όπως είναι τα κεφάλαια αντιστάθμισης κινδύνου που αυτή τη στιγμή είναι η μοναδική κατηγορία κεφαλαίων που δίνει το χρίσμα της στην Ελλάδα. Στο κέντρο του ενδιαφέροντός τους δε, βρίσκονται αποκλειστικά και μόνο χρηματοπιστωτικές δραστηριότητες που χαρακτηρίζονται από την μικρή συμβολή τους στην απασχόληση, ενώ το επίπεδο των αμοιβών είναι πολύ χαμηλό.

Ό,τι λάμπει επομένως δεν είναι χρυσός κι οι πολυαναμενόμενες επενδύσεις ενδέχεται να αποδειχθούν μια …τρύπα στο νερό και για την ακρίβεια απλές μεταβιβάσεις κεφαλαίων οι οποίες να τοποθετηθούν σε μετοχές ή ομόλογα, χωρίς να δημιουργούν ούτε μια θέση εργασίας. Έτσι όμως το κενό που δημιουργήθηκε στην ελληνική οικονομία εξ αιτίας της μείωσης του ΑΕΠ κατά 21,5% από το 2008 μέχρι το 2013 δεν θα κλείσει ποτέ! Κι ας φαίνεται να εισρέουν δισεκατομμύρια… Μάλιστα το κενό στις επενδύσεις, όπως υπογράμμισε η πρόσφατη έκθεση του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΕΕ, είναι πολύ μεγαλύτερο. Η μείωση των επενδύσεων από το 2008 ως το 2013 ανέρχεται στο 65%! Το μελετητικό ίδρυμα της ανώτατης εργατικής συνομοσπονδίας εκφράζει τον κίνδυνο η ελληνική οικονομία να “βρεθεί εγκλωβισμένη σε μια ανατροφοδοτούμενη διαδικασία ύφεσης” κι η Ελλάδα να “μεταλλάσσεται σε οικονομικό και κοινωνικό σχηματισμό πλήρους υποβάθμισης των επενδύσεων, της παραγωγής και της εργασίας”. Οι ανησυχίες αυτές, που κινούνται σε διαμετρικά αντίθετη τροχιά από τους κυβερνητικούς ευφημισμούς για success story κάθε φορά που η κυβέρνηση υπογράφει μια συμφωνία που συνήθως αναφέρεται σε αλυσίδες εφοδιασμού με κινέζικες πολυεθνικές, δεν διατυπώνονται τυχαία ή αβάσιμα. Μόνο για το 2012 η παρατηρούμενη αποεπένδυση αγγίζει το 8% του ΑΕΠ και προκύπτει από το πολύ χαμηλό ποσοστό επενδύσεων, της τάξης του 13% του ΑΕΠ, και το υψηλό επίπεδο αποσβέσεων, που αγγίζει το 21% του ΑΕΠ. Το ζοφερό μέλλον που επιφυλάσσεται για την ελληνική οικονομία, με άλλα λόγια για πολλές δεκαετίες ακόμη θα θυμόμαστε με νοσταλγία τα ποσοστά μεγέθυνσης της δεκαετίας του ’90 και του πρώτου μισού της επόμενης δεκαετίας, υπογραμμίζεται από την διαπίστωση ότι ένας μακροχρόνιος ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ, 3,5% ετησίως, προϋποθέτει συνολικές επενδύσεις 20% του ΑΕΠ και παραγωγικές επενδύσεις (εκτός κατοικιών) 15% του ΑΕΠ.

Φαύλος κύκλος αποεπένδυσης και δημόσιου χρέους

Τη δική του αρνητική συμβολή στην προσέλκυση επενδύσεων έχει και το διογκούμενο πρόβλημα του δημόσιου χρέους, όπως καταγράφεται στο προσχέδιο του κρατικού προϋπολογισμού που δόθηκε πρόσφατα στη δημοσιότητα όπου αναφέρεται ότι το δημόσιο χρέος από 299,7 δισ. ευρώ το 2009 (129,7% του ΑΕΠ) έχει φθάσει φέτος τα 321 δισ. (175,5%). Αντίθετα δηλαδή με τις δεσμεύσεις που είχαν αναλάβει οι πιστωτές όταν εκπονούσαν και πίεζαν για να εφαρμοστούν απαρέγκλιτα τα Μνημόνια, το δημόσιο χρέος δεν μειώθηκε αλλά αυξήθηκε. Κατάφεραν το ακατόρθωτο, πετυχαίνοντας μια αύξηση του χρέους κατά 45 ποσοστιαίες μονάδες, που δεν έχει παρατηρηθεί ποτέ άλλοτε σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα! “Το μέγεθος του χρέους (και του λόγου χρέους) επηρεάζει αρνητικά τους ρυθμούς μεγέθυνσης. Καθιστά επιφυλακτικές τις αγορές και αποτρέπει όσους σχεδιάζουν να επενδύσουν στην πραγματική οικονομία”, αναφέρει συγκεκριμένα η έκθεση του γραφείου προϋπολογισμού της Βουλής με τίτλο “το δημόσιο χρέος μετά το τέλος του Μνημονίου (2014)”, περιγράφοντας τον φαύλο κύκλο που έχει δημιουργηθεί μεταξύ έλλειψης επενδύσεων και υπέρογκου δημόσιου χρέους. Στην ίδια έκθεση αναφέρεται επίσης ότι “η χώρα είναι σε χειρότερη θέση να αντιμετωπίσει το πρόβλημα του δημόσιου χρέους της αφού έχει καταρρεύσει η παραγωγική της βάση”. Καταλήγει μάλιστα τονίζοντας ότι “ένα “κούρεμα” του χρέους εντός της Ευρωζώνης, θα επιτάχυνε την ανάπτυξη, ενθαρρύνοντας τις επενδύσεις”.

Συμπερασματικά, η ελληνική οικονομία έχει βρεθεί σε ένα απίστευτο αδιέξοδο όπου το αυξανόμενο δημόσιο χρέος επιτείνει τις τάσεις αποεπένδυσης κι αυτές με τη σειρά τους εξαλείφουν οποιαδήποτε ελπίδα αποπληρωμής, ακόμη και ήπιας διαχείρισης, του δημόσιου χρέους που θα μπορούσε να σημάνει την έναρξη ενός χρηστού κύκλου επενδύσεων και μεγέθυνσης της οικονομίας που θα αύξαναν τις θέσεις απασχόλησης και την γενική ευημερία (με το συμπάθιο πάλι και το τελευταίο μιας και λέξεις όπως ευημερία κοντεύουν να ταυτιστούν με τον έκλυτο βίο και την διαφθορά). Δύο τρόποι υπάρχουν για να πάψει αυτός ο γύρος του θανάτου που μπορούσε εύκολα να προβλεφθεί πριν οδηγηθούμε στη σημερινή κατάντια: Ο πρώτος είναι να μην πληρωθεί το δημόσιο χρέος με απόφαση που θα λάβει και μονομερώς θα ανακοινώσει το ελληνικό κράτος ασκώντας όλα τα δικαιώματα που του παρέχει το διεθνές δίκαιο. Ο δεύτερος τρόπος είναι να εγκαταλείψει την επιεικώς ανόητη και αυτοχειριαστική άποψη που θέλει το δημόσιο να απέχει από κάθε είδους επένδυση κι αυτές να ανατεθούν στο ιδιωτικό τομέα και μάλιστα στα διεθνή κεφάλαια. Πέντε χρόνια μετά, το συμπέρασμα που αβίαστα εξάγεται είναι ότι αυτό το σχέδιο δεν προχωράει, τουλάχιστον για χώρες με μία εσωτερική αγορά τόσο μικρή όσο της Ελλάδας. Ήταν εξ αρχής αποκύημα νοσηρής νεοφιλελεύθερης φαντασίας κι αποδεδειγμένα πλέον αποτελεί τον συντομότερο δρόμο για να μετατραπεί μια χώρα σε οικονομική έρημο. Όσο γρηγορότερα εγκαταλειφθεί και αντικατασταθεί από ένα άλλο πιο ρεαλιστικό, με συμμετοχή των δημοσίων επενδύσεων που θα είναι στραμμένο στην μείωση της ανεργίας, την κάλυψη των διατροφικών αναγκών και την ενίσχυση της απειλούμενης περιφερειακής συνοχής τόσο καλύτερα θα είναι για μέλλον όλων μας.

Πλημμύρισε στους δρόμους η οργή κατά των τραπεζών (Επίκαιρα, 6-12/5/2010)

Στις περισσότερες μεγάλες πόλεις των ΗΠΑ ο φετινός εορτασμός της Πρωτομαγιάς είχε ως αίτημα την ακύρωση του ρατσιστικού, αντι-προσφυγικού νόμου που ψηφίσθηκε στην πολιτεία της Αριζόνας. Περισσότεροι από 50.000 διαδηλωτές στο Λος Άτζελες κι από 20.000 στο Σικάγο και το Ντάλας, για να αναφέρουμε 3 μόνο από τις 70 πόλεις όπου εορτάστηκε η Πρωτομαγιά, απαίτησαν από τον ίδιο τον Ομπάμα να παρέμβει κηρύσσοντας αντι-συνταγματικό το σχετικό νόμο.

Στο Μανχάταν όμως ο παλμός χτυπούσε αλλού…

Περισσότεροι από 10.000 διαδηλωτές, κατόπιν έκκλησης του μεγαλύτερου εργατικού συνδικάτου των ΗΠΑ της AFL-CIO, κατέκλυσαν το κέντρο της πόλης φωνάζοντας συνθήματα εναντίον των τραπεζών. Λίγη ώρα δε πριν, κατά τρόπο ασυνήθιστο για τις ΗΠΑ και υπό την πλήρη ανοχή της αστυνομίας, εκατοντάδες διαδηλωτές κατέλαβαν τις εισόδους των πολυτελών γραφείων χρηματοπιστωτικών ομίλων όπως η JP Morgan. Ο γνωστός ταύρος, που βρίσκεται στη διασταύρωση των οδών Γουόλ Στριτ και Μπρόουντ, αυτή τη φορά δεν παρέπεμπε στη ρώμη των χρηματιστηριακών αγορών, αλλά ήταν το ραντεβού των διαδηλωτών και το σημείο από το οποίο μίλησε ο ηγέτης του εργατικού συνδικάτου, Ρίτσαρντ Τούμκα. «Η ζωή μας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την επιβίωσή μας. Κι όλοι μας πληρώνουμε το τίμημα για εκείνους που η απληστία τους δεν είχε όρια. Περισσότερες από 8,5 εκατ. χαμένες θέσεις εργασίας – αυτό είναι το τίμημα της απληστίας, αυτό είναι το πραγματικό κόστος των μπόνους των τραπεζιτών, των ιδιωτικών τζετ και του κάθε λογής κόλπου όπως αυτού που προκάλεσε τα προβλήματα στην Goldman Sachs την προηγούμενη εβδομάδα».

Οι οξείς χαρακτηρισμοί του εργατικού ηγέτη δεν ακούστηκαν τόσο ανοίκεια στα αυτιά των συγκεντρωμένων, ούτε της πολιτικής και οικονομικής ελίτ των ΗΠΑ. Η οργή κατά των τραπεζιτών ενάμισι χρόνο μετά τα μέσα του Σεπτέμβρη του 2008, όταν η κρίση έφθασε στο αποκορύφωμά της, συνεχίζεται αμείωτη και γνωρίζει νέα ρεκόρ λόγω της ακόλουθης παράδοξης κατάστασης που έχει δημιουργηθεί: Οι τράπεζες, χάρη των αφειδώλευτων κρατικών χρηματοδοτήσεων ύψους 800 δισ. δολ., τελικά σώθηκαν, με αδιάψευστο μάρτυρα τα κέρδη που ανακοίνωσε η Goldman Sachs για το πρώτο τρίμηνο του 2010 τα οποία έφθασαν το εξωφρενικό ποσό των 3,46 δισ. δολ., την ίδια στιγμή που η ανεργία καταρρίπτει το ένα ρεκόρ μετά το άλλο, ξεπερνώντας για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες το 10%! Την ίδια στιγμή οι επίσημες αποκαλύψεις για τα όργια του τραπεζικού τραστ συνεχίζονται αμείωτες και παρόλα αυτά η πολιτική ηγεσία κάνει τη μια υπαναχώρηση μετά την άλλη στην προσπάθειά της να ρυθμίσει την ασύδοτη, κι όχι απλώς ανεξέλεγκτη, χρηματοπιστωτική αγορά.

Το κατ’ εξοχήν πεδίο όπου διαδραματίζονται οι σοβαρότερες και πιο αποκαλυπτικές συγκρούσεις γύρω από τα έργα και τις ημέρες των τραπεζών είναι εδώ και λίγες εβδομάδες τα κοινοβουλευτικά σώματα των ΗΠΑ, κι ειδικότερα η Γερουσία κι οι επιτροπές της όπου διεξάγονται παράλληλα δύο μαραθώνιες συζητήσεις. Η πρώτη αφορά την ψήφιση ενός νόμου που θα διασπά τους γιγαντιαίους χρηματοπιστωτικούς ομίλους διαχωρίζοντας το τμήμα της λιανικής από την επενδυτική τραπεζική. Στο επίκεντρο αυτής της διαμάχης βρίσκονται όλοι εκείνοι οι όμιλοι που αποδείχθηκαν «υπερβολικά μεγάλοι για να χρεοκοπήσουν», υπό την έννοια ότι μια πιθανή κατάρρευσή τους θα έθετε σε κίνδυνο όλη την οικονομία των ΗΠΑ. Έτσι προκρίθηκε η επιχορήγησή τους από το κράτος, δηλαδή τους αμερικανούς φορολογούμενους που οδήγησε το δημοσιονομικό έλλειμμα στο 12,7% του ΑΕΠ. Περιττό να ειπωθεί ότι μακρύ χέρι του σκιώδους τραπεζικού τομέα που φέρει τεράστιο μερίδιο ευθύνης για το ξέσπασμα της κρίσης, είναι οι Ρεπουμπλικάνοι οι οποίοι μπλοκάρουν συνεχώς την ψήφιση του νόμου στη Γερουσία, αξιοποιώντας το γεγονός ότι οι Δημοκρατικοί δεν έχουν τις 60 ψήφους που απαιτούνται. Αυτή είναι η πρώτη νομοθετική μάχη που διεξάγεται.

Η δεύτερη, πολύ πιο εντυπωσιακή, μάχη διεξάγεται σε μια ανακριτική επιτροπή του Κογκρέσου, όπου πρώην και νυν στελέχη του κολοσσού της Goldman Sachs εξετάζονται για να αποκαλυφθεί η ανάμιξή τους σε μια περίπτωση κραυγαλέας εξαπάτησης του επενδυτικού κοινού. Ειδικότερα αφορούσε την συμμετοχή της τράπεζας σε ένα επενδυτικό προϊόν υψηλού κινδύνου ονόματι Abacus που πόνταρε στη χρεοκοπία άλλων προϊόντων της κτηματικής αγοράς που είχε η ίδια τράπεζα ήδη εκδώσει! Κάτι που για… εντελώς ανεξήγητους και πάνω απ’ όλα τυχαίους λόγους τελικά συνέβη, ζημιώνοντας τους πελάτες της κατά 1 δισ. δολ. κι αυξάνοντας τα κέρδη της τράπεζας κατά 15 – 20 εκ. δολ. Στη συνέχεια, όταν έπρεπε για την ακρίβεια να πληρώσει κι η ολλανδική τράπεζα ABN Amro 841 εκ. δολ. για το στοίχημα που είχε χάσει, τα κέρδη της Goldman Sachs εκτοξεύτηκαν! «Έχετε ευθύνη να αποκαλύψετε στον πελάτη ότι χειρίζεστε ένα αντίθετο συμφέρον από το δικό του;», ρώτησε ένας δημοκρατικός Γερουσιαστής το στέλεχος της Goldman Sachs που είχε την ευθύνη για τα κτηματικά δάνεια. Κι η απάντησή του, μνημείο του εγγενούς χαρακτήρα που έχει η σύγκρουση συμφέροντος, ήταν: «Δεν αποτελεί ευθύνη ενός διαμορφωτή της αγοράς»!

Εξ ίσου σοβαρές ευθύνες με τους χρηματοπιστωτικούς κολοσσούς για την κατάρρευση της αγοράς κτηματικών δανείων του 2007 μοιράζονται και οι οίκοι αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας, που βάλλονται πανταχόθεν – με εξαίρεση φυσικά την Ελλάδα, όπου κανένας κυβερνητικός δεν τολμάει να φέρει στην επιφάνεια τα όργια στα οποία έχουν επιδοθεί οι εταιρείες Standard & Poor’s, Moody’s και Fitch λες και φοβάται πως η Ελλάδα χάσει την… εύνοιά τους. Η δημόσια κατακραυγή εναντίον των «τριών μεγάλων» όπως συχνά αποκαλούνται πηγάζει από τις αυθαίρετες αξιολογήσεις τους με την υψηλότερη δυνατή βαθμολογία επενδυτικών προϊόντων που στη συνέχεια κατέρρευσαν σαν χάρτινοι πύργοι. Το 93% των δομημένων προϊόντων που είχαν βαθμολογήσει με ΑΑΑ το 2006, αποκάλυψε ο νομπελίστας Πολ Κρούγκμαν από τη στήλη του στους New York Times την προηγούμενη εβδομάδα, σήμερα έχουν υποβαθμιστεί στην κατηγορία των σκουπιδιών! Αυτή είναι η σοβαρότητα των οίκων αξιολόγησης που κρεμόμαστε από τα χείλη τους…

Παρόλα αυτά θα ήταν υπερβολικά απλουστευτικό ένα σχήμα που θα είχε από την μια τους κακούς κερδοσκόπους κι από την άλλη την κυβέρνηση του Μπαράκ Ομπάμα η οποία πασχίζει δήθεν να βάλει τάξη στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Κι αυτό γιατί οι ευθύνες του Λευκού Οίκου για το πάρτι που συνεχίζεται στη Γουόλ Στριτ είναι τεράστιες. Όπως δε συνέβη και με την μεταρρύθμιση του ασφαλιστικού συστήματος, που η οργή της Δεξιάς από την ψήφισή του δεν έκρυψε την απογοήτευση όσων είχαν πιστέψει τις προεκλογικές του εξαγγελίες για καθολική υγειονομική κάλυψη, έτσι και με την αναμενόμενη ρύθμιση του χρηματοπιστωτικού τομέα, η Αριστερά του Δημοκρατικού Κόμματος νιώθει ακόμη μια φορά… απογοητευμένη. Μάρτυρας όχι μόνο το συνδικάτο της AFL–CIO που διαδήλωνε ενάντια στις τράπεζες αλλά ακόμη και διανοούμενοι όπως ο Νόαμ Τσόμσκι, ο οποίος σε πρόσφατη ομιλία του με αφορμή μια ακόμη βράβευση του, περιέγραψε με τα ακόλουθα λόγια την… πύρινη σχέση του αμερικανού προέδρου με τη Γουόλ Στριτ: «Η χρηματοπιστωτική βιομηχανία προτίμησε τον Ομπάμα από τον Μακ Κέιν. Περίμεναν να ανταμειφθούν και ανταμείφθηκαν. Τότε ο Ομπάμα άρχισε να επικρίνει τους άπληστους τραπεζίτες και πρότεινε μέτρα ρύθμισης. Η τιμωρία γι’ αυτό ήταν ταχύτατη. Έστρεψαν το χρήμα τους στους Ρεπουμπλικάνους. Έτσι ο Ομπάμα είπε στους τραπεζίτες, “εντάξει παιδιά” και διαβεβαίωσε τον επιχειρηματικό κόσμο: “Εγώ, όπως κι οι περισσότεροι Αμερικάνοι, δεν εχθρευόμαστε την επιτυχία των ανθρώπων ή τον πλούτο. Είναι μέρος του συστήματος της ελεύθερης αγοράς”. Οι άνθρωποι το είδαν αυτό και δυσφόρησαν», ήταν τα λόγια του Τσόμσκι.

Οπότε, αν και την επόμενη Πρωτομαγιά κι αφού μάλιστα θα έχει ψηφισθεί ο επίμαχος νόμος για τη ρύθμιση του χρηματοπιστωτικού τομέα, η AFL-CIO διαδηλώνει πάλι μεταξύ Γουόλ Στριτ και Μπρόουντ, ας μην παραξενευτούμε…