Success story υπάρχει και λέγεται Ισλανδία!

Παρηγοριά στον άρρωστο μέχρι να βγει η ψυχή του, να ‘ρθει δηλαδή ο επόμενος, ήταν η επιβράβευση προς την ελληνική κυβέρνηση του επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας όπως αποκαλείται η ασφαλιστική εταιρεία των ευρωπαϊκών τραπεζών.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Κατά την ομιλία του στο συνέδριο του Εκόνομιστ στην Αθήνα, ο Κλάους Ρέγκλινγκ, επανάφερε τη συζήτηση περί success story, λέγοντας ότι μπορεί και η Ελλάδα να γίνει ένας ακόμη κρίκος στην αλυσίδα των επιτυχιών, μετά την Πορτογαλία, την Ιρλανδία και την Κύπρο εάν κι εφ’ όσον εφαρμόσει όλες τις μεταρρυθμίσεις. Αν δηλαδή μειώσει κι άλλος τις συντάξεις και πουλήσει ό,τι έχει ακόμη απομείνει στο δημόσιο.

Η αλήθεια ωστόσο είναι πώς success story υπάρχουν στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Είναι η Ισλανδία! Κι όποιος βιαστεί να πει ότι το Ρέικιαβικ δεν ανήκει στην Ευρώπη, ας ανατρέξει στην εποχή που η Ισλανδία συζητούσε την ένταξη της στην ΕΕ…

Η Ισλανδία λοιπόν αποτελεί κορυφαία περίπτωση επιτυχίας, σύμφωνα με στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα ο ΟΟΣΑ την εβδομάδα που πέρασε (εδώ η σχετική έκθεση) για πολλούς και σοβαρούς λόγους.

Πρώτο, οι ρυθμοί ανάπτυξης του ισλανδικού ΑΕΠ το 2016 ξεπέρασαν το 125%, θεωρώντας ως βάση υπολογισμού το 2010 (=100). Στον ευρωπαϊκό Νότο αντίθετα (Ισπανία, Ιταλία, Ελλάδα, Πορτογαλία) το ΑΕΠ στο τέλος του 2016 βρισκόταν στο 95% των επιπέδων του 2010. Ακόμη δηλαδή η νότια Ευρώπη δεν έχει ανακάμψει από την κρίση!

Δεύτερο, η Ισλανδία είναι η χώρα με τον μεγαλύτερο δείκτη ισότητας, μεταξύ όλων των χωρών του ΟΟΣΑ. Στην άλλη άκρη του φάσματος με επίπεδα ανισότητας χειρότερα του μέσου όρου των χωρών του ΟΟΣΑ βρίσκεται ο ευρωπαϊκός Νότος.

Τρίτο, στην Ισλανδία η ανεργία από 8% το 2011, για πρώτη φορά το 2016 μετά την κρίση έπεσε κάτω από 3%, επανήλθε έτσι στα επίπεδα που είχε πριν την κρίση. Στην Ελλάδα η ανεργία παραμένει πάνω από 20% κι οι υπουργοί καμαρώνουν.

Τέταρτο, στην Ισλανδία οι πραγματικοί μισθοί έχουν αυξηθεί κατά ένα τρίτο σχεδόν από το 2010 και για την ακρίβεια βρίσκονται στο 170%, με έτος αναφοράς το 1995 (=100).

Πέμπτο, στην Ισλανδία το δημόσιο χρέος έχει μειωθεί από 100% του ΑΕΠ το 2011 στο 60% σχεδόν το 2016. Στον ευρωπαϊκό Νότο αντίθετα το δημόσιο χρέος παραμένει στα ίδια ή μεγαλύτερα ύψη σε σύγκριση με τα επίπεδα που βρισκόταν στο απόγειο της κρίσης.

Βέβαια, η Ισλανδία τα πέτυχε όλα αυτά επειδή αρνήθηκε να σώσει τις τράπεζες και να πληρώσει το χρέος οδηγώντας στο κόκκινο τις σχέσεις της με την Αγγλία και την Ολλανδία. Προχώρησε σε ρήξη με τους πιστωτές κι έκλεισε οριστικά το κεφάλαιο της κρίσης. Στην Ελλάδα που η μια κυβέρνηση μετά την άλλη προσκυνά τους πιστωτές κρίση, ανεργία και υποτέλεια είναι ακόμη εδώ…

Το άρθρο δημοσιεύεται στην εφημερίδα Πριν

Παρελθόν τα δίσεκτα χρόνια για την Ισλανδία (Επίκαιρα, 11-17/9/2015)

icelandΕίναι ελάχιστες οι φορές που ένα συνέδριο οικονομολόγων απασχολεί τον Τύπο. Ακόμη λιγότερες είναι οι φορές που η δημοσιογραφία έχει βρει ενδιαφέροντα θέματα στο ετήσιο συνέδριο της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Ένωσης.

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Η φετινή χρονιά, ωστόσο, αποτέλεσε εξαίρεση. Αφορμή ήταν επιστημονική ανακοίνωση, εκ μέρους της Άρνα Βαρνταρντότιρ, όπου κατέγραφε τις αρνητικές συνέπειες της οικονομικής κρίσης που έπληξε την Ισλανδία το 2008. (Εδώ ολόκληρο το άρθρο).

Κρίση, όπως …κάπνισμα και ποτό

Η αναπληρώτρια καθηγήτρια της Επιχειρηματικής Σχολής της Κοπεγχάγης εξέτασε τα στοιχεία από το εθνικό μητρώο γεννήσεων της Ισλανδίας για να ελέγξει τις επιπτώσεις που είχε η κατάρρευση των τριών τραπεζών της χώρας την πρώτη εβδομάδα του Οκτώβρη του 2008 σε εκείνα τα μωρά που δεν είχαν ακόμη γεννηθεί κι ήταν ακόμη στο πρώτο τους τρίμηνο. Η διαίσθησή της αναπληρώτριας καθηγήτριας επιβεβαιώθηκε πλήρως από τα ευρήματά της: Η κρίση μείωσε το μέσο βάρος των παιδιών κατά τη γέννησή τους κατά 120 γραμμάρια. Επίσης, οι πιθανότητες να πάσχουν από διάφορες ασθένειες που υποφέρουν τα νεογέννητα ήταν σημαντικά αυξημένες. Με τα δικά της λόγια, «τα ευρήματά μου δείχνουν πως το οικονομικό άγχος, συνηθισμένος παράγοντας άγχους στις ανεπτυγμένες οικονομίες, επιδρά στο βάρος των νεογέννητων κατά τον ίδιον τρόπο που επιδρούν τα πιο ευρέως αναφερόμενα ταμπού στη συμπεριφορά, το κάπνισμα και το ποτό»!

Η κρίση έκανε μετάσταση πολύ γρήγορα στην υγεία των πολιτών και τις δημογραφικές στατιστικές όλων των χωρών που πλήγηκαν από την κρίση την τελευταία πενταετία. Οι αλλαγές ήταν τόσο ραγδαίες μεταβολές που σπάνια συναντιούνται σε καιρό ειρήνης. Σε αυτό το πλαίσιο η Ισλανδία δεν ήταν εξαίρεση. Ενδεικτικά να αναφερθεί δημοσίευμα του πρακτορείου Μπλούμπεργκ που, με βάση στοιχεία των Ηνωμένων Εθνών στις 6 χώρες με τον ποιο γερασμένο πληθυσμό το 2050, οι 4 είναι οι χώρες της νότιας Ευρώπης. Με την Ιαπωνία και τη Ν. Κορέα να κρατούν τα σκήπτρα ακολουθούν Ισπανία, Πορτογαλία, Ελλάδα και Ιταλία. Το κοινό χαρακτηριστικό αυτών των χωρών είναι πως ένα ποσοστό μεγαλύτερο του 40% του πληθυσμού το 2050 θα υπερβαίνει τα 60 χρόνια. Πλευρές της δημογραφικής κρίσης αποτυπώθηκαν σε πρόσφατη έρευνα του βρετανικού Γκάρντιαν (23 Αυγούστου), βάσει της οποίας η Ισπανία έχει ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά γεννήσεων στην Ευρώπη με κάθε γυναίκα που βρίσκεται στη σχετική ηλικία να γεννάει 1,27 παιδιά, όταν ο μέσος ευρωπαϊκός όρος είναι 1,55. Για την Πορτογαλία η Γιουροστάτ εκτιμά πως μέχρι το 2050 θα είναι η χώρα με την μικρότερη αναλογία παιδιών κάτω των 15 ετών: μόλις 11,5% του πληθυσμού. Ενώ στην Ιταλία το ποσοστό των γεννήσεων έπεσε από 2,37 το 1970 σε 1,39 το 2013, ωθώντας ακόμη και το νεοφιλελεύθερο πρωθυπουργό Ματέο Ρέντσι να εξαγγέλλει επιπλέον επιδόματα, χωρίς ωστόσο ούτε να ανακόψει το κύμα μετανάστευσης νέων ανθρώπων προς τη βόρεια Ευρώπη και κυρίως τη Γερμανία που προκάλεσε η κρίση, ούτε να πείσει τα νέα ζευγάρια, που δεινοπαθούν από την ανεργία και τους χαμηλούς μισθούς να γεννήσουν κι άλλα παιδιά. Όσο για την Ελλάδα, τα στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα πρόσφατα το Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων είναι αποκαλυπτικά: Ο πληθυσμός της Ελλάδας φτάνει στο υψηλότερο σημείο του τη διετία 2008 και 2009, αγγίζοντας τα 11,19 εκ. κι έκτοτε αρχίζει μια σταθερή μείωση: 2010: 11,15 εκ. 2011: 11,12 εκ., 2012: 11,04 εκ. και το 2013 (τελευταίο έτος για το οποίο υπάρχουν στοιχεία): 10,95 εκ. άτομα, φτάνουμε δηλαδή στα επίπεδα του 2001. Η οπισθοδρόμηση σε όλο της το μεγαλείο!

Εύσημα ΟΟΣΑ σε Ισλανδία

Παρόλα αυτά όλες οι παραπάνω economyχώρες δεν μοιράζονται πλέον την ίδια μοίρα. Η Ισλανδία, για την ακρίβεια, έχει από καιρό εγκαταλείψει την Εθνική της Παρακμής, αφήνοντας μόνες τους τις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου να αποχαιρετούν τη νεολαία τους που φεύγει τρέχοντας και να βλέπουν την υγεία του πληθυσμού να υποβαθμίζεται ραγδαία. Την πρόοδο της Ισλανδίας τη χαιρέτησε πρόσφατα ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης, που στην Ελλάδα είναι γνωστός για τις οδηγίες φιλελευθεροποίησης που παραδίδει, με τη μορφή εργαλειοθήκης. Παρότι εύκολα μπορούμε να φανταστούμε τις φλύκταινες που έβγαλαν τα στελέχη του διεθνούς οργανισμού με αφορμή την απόφαση της Ισλανδίας να εθνικοποιήσει τις χρεοκοπημένες τράπεζες της και να μην πληρώσει τα χρέη τους, τώρα, δεν είχε άλλη επιλογή από την δημόσια αναγνώριση της προόδου που έχει συντελεστεί στην Ισλανδία, σε όλα μάλιστα τα επίπεδα: από το δημόσια οικονομικά μέχρι την άμβλυνση των αντιθέσεων. (Εδώ η έκθεση)
Ειδικότερα, το ΑΕΠ της χώρας έχει προ πολλού ξεπεράσει το ανώτατο σημείο που είχε φθάσει πριν την κρίση, το 2008, υπερκαλύπτοντας τις απώλειες των επόμενων δύο χρόνων. Αυτός ο άθλος επιτεύχθηκε λόγω της υποτίμησης του εθνικού τους νομίσματος, της ισλανδικής κορώνας, της αύξησης των τουριστών και τη ανόδου της καταναλωτικής δαπάνης που επήλθε μετά το κούρεμα μέρους του ιδιωτικού χρέους. Σε μια σειρά τομείς, όπως ικανοποίηση από τη ζωή, υγεία, περιβάλλον, εκπαίδευση, υγεία και θέσεις εργασίας οι επιδόσεις της Ισλανδίας υπερτερούν των μέσων επιδόσεων του ΟΟΣΑ. Επίσης, η μισθολογική ανισότητα (όπως μετριέται από τη σχέση του εισοδήματος των υψηλά αμειβόμενων ως προς τους χαμηλοαμειβόμενους) είναι από τις χαμηλότερες στον ΟΣΣΑ και σαφώς μικρότερη από της Ελλάδας, της Ισπανίας και της Πορτογαλίας. Τέλος, το δημοσιονομικό ισοζύγιο πέρυσι ήταν οριακά ελλειμματικό, φέτος ισοσκελισμένο και το 2016 πλεονασματικό.

Για τα επιτεύγματα της Ισλανδίας μετά την απόφασή της να κηρύξει στάση πληρωμών μιλήσαμε με τον καθηγητή Χούγκιν Θορστέινσον, βασικό σύμβουλο από το 2012 του υπουργείου Βιομηχανίας και Τεχνολογίας αρχικά και Οικονομικών στη συνέχεια.

Huggin«Η έκθεση του ΟΟΣΑ μας δείχνει πόσο μακριά έχει φτάσει η Ισλανδία, μετά την οικονομική κατάρρευση του 2008. Η ανεργία προβλέπεται ότι θα πάει κάτω από 4% το τρέχον έτος, τα δημόσια οικονομικά είναι σταθερά με ένα υγιές πλεόνασμα, και η αύξηση του ΑΕΠ γύρω στο 4%. Ένας από τους κύριους λόγους για την ισλανδική ανάκαμψη είναι ότι στον απόηχο της συντριβής, η κυβέρνηση επικεντρώνεται στη διατήρηση της κοινωνικής πρόνοιας στην Ισλανδία. Η χώρα επέλεξε ένα διαφορετικό δρόμο από ό, τι πολλές από τις χώρες που βίωσαν την παγκόσμια οικονομική κρίση που ακολούθησαν δυστυχώς ένα παραδοσιακό πακέτο λιτότητας που αποδεικνύεται επιζήμια για τη χώρα σε μια οικονομική κρίση. Αντί περικοπής των επιδομάτων ανεργίας, επιλέγηκε να διατηρηθεί ένα αποδεκτό βιοτικό επίπεδο μέχρι να ανακάμψει η οικονομία και οι άνθρωποι μπορούν να εισέλθουν εκ νέου στην αγορά εργασίας.

Η προοδευτική φορολόγηση έχει επίσης σημαντική επίδραση στη σταθεροποίηση των δημόσιων οικονομικών με την εισαγωγή ενός φόρου περιουσίας, τραπεζική εισφορά και ειδικός φόρος για τη βιομηχανία αλιείας. Η φορολόγηση σε τομείς ή τα άτομα που μπορούν να συμβάλουν περισσότερο στην κοινωνία κατά τη διάρκεια των σκληρών χρόνων είναι σημαντική για την αναδιανομή του πλούτου, όταν τόσοι πολλοί αντιμετωπίζουν μια πτώση στο εισόδημά τους λόγω της οικονομικής κρίσης.

Η Ισλανδία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει προκλήσεις. Ωστόσο, η χώρα πρέπει να συνεχίσει να επικεντρώνεται στη διατήρηση της ισότητας και της ισχυρής δομής κοινωνικής πρόνοιας».

Η Ισλανδία λοιπόν, των 400.000 κατοίκων γρήγορα αποχαιρέτησε τα χρόνια της κρίσης και εύκολα μπορεί τώρα να κοιτάει το παρελθόν ξέροντας ότι ήταν μια παρένθεση που έκλεισε. Αντίθετα με την Ελλάδα, που επιλέγει ξανά και ξανά τη συνταγή της λιτότητας…

Η σκληρή λιτότητα δεν ήταν μονόδρομος, το παράδειγμα της Ισλανδίας το αποδεικνύει (Επίκαιρα, 23-30/12/2014)

iceΔύο εκθέσεις για τις συνέπειες της κρίσης που δόθηκαν στη δημοσιότητα με διαφορά τριών ημερών, με την πρώτη να αναφέρεται στην Ισλανδία και την δεύτερη στην Ελλάδα, δείχνουν ότι το τεράστιο κοινωνικό κόστος που καταβλήθηκε στη χώρα μας από το 2010 και μετά δεν ήταν μονόδρομος! Η διαχείριση της κρίσης στην Ελλάδα, με το κόστος της προσαρμογής να μετακυλίεται στους κοινωνικά αδύνατους συνειδητά και προσχεδιασμένα κι από τις τρεις κυβερνήσεις που πήραν την εξουσία από το 2010 και μετά, αποτελούσε μία από τις πολλές δυνατές πολιτικές επιλογές και προφανώς την …χειρότερη.

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Στην Ισλανδία, αντίθετα, τα κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα δεν δέχθηκαν το πλήγμα που υπέστησαν στην Ελλάδα! Το συμπέρασμα προκύπτει από την ανακοίνωση που εξέδωσε στις 15 Δεκεμβρίου το γραφείο του ύπατου αρμοστή για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα των Ηνωμένων Εθνών, στην οποία περιλαμβάνεται μια πρώτη αποτίμηση της επίσκεψης στην νησιώτικη σκανδιναβική χώρα του ανεξάρτητου εμπειρογνώμονα του ΟΗΕ Χουάν Πάμπλο Μποχοσλάβσκι. (Εδώ η επίσημη ανακοίνωση) Η οριστική έκθεση θα υποβληθεί προς συζήτηση στην σύνοδο του Μαρτίου του Συμβουλίου για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, που έχει την έδρα του στην Γενεύη.

«Κι άλλες χώρες που αντιμετωπίζουν ανάλογες καταστάσεις μπορούν να διδαχθούν από το δρόμο που επέλεξε η Ισλανδία για να ανταποκριθεί στην κρίση που περιλάμβανε την προστασία του πυρήνα του συστήματος κοινωνικής πρόνοιας, προσπάθειες για να διασφαλιστεί η συμμετοχή των πολιτών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων και για να εδραιωθεί η πολιτική, διοικητική και δικαστική λογοδοσία»,  αναφέρεται στην ανακοίνωση του εμπειρογνώμονα των Ηνωμένων Εθνών.

Αύξηση κοινωνικών δαπανών

Στη συνέχεια περιγράφονται τα όσα ακριβώς έγιναν στην Ισλανδία∙ κι είναι όλα αυτά  που κάνουν την διαφορά με την Ελλάδα κι όλες τις άλλες χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας όπου τα κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα συνεθλίβησαν από την μπότα της Τρόικας και τους ασφυκτικούς περιορισμούς που θέτει το ευρωπαϊκό κοινό νόμισμα: «Το χρέος πολλών τοπικών επιχειρήσεων διαγράφηκε σε μεγάλο βαθμό για να εξασφαλιστεί ότι οι οικονομικά βιώσιμες επιχειρήσεις θα επιβιώσουν και η απασχόληση θα διαφυλαχθεί. Η υποτίμηση της Ισλανδικής κορώνας βοήθησε την ζήτηση που υποκινείται από τις εξαγωγές κι ειδικότερα την αλιεία, ενώ συνέβαλε στην άνθηση του τουρισμού». Έκπληξη προκαλεί και η πρόοδος που σημειώθηκε στην κοινωνική πολιτική της Ισλανδίας, μεσούσης μάλιστα της κρίσης! «Η κυβέρνηση πρέπει να επαινεθεί για την διαφύλαξη των βασικών κοινωνικών δαπανών από περικοπές. Ενώ τα δημόσια έσοδα έπεσαν σημαντικά ως συνέπεια της οικονομικής κρίσης, το κράτος έλαβε μια στρατηγική απόφαση να διατηρήσει το ποσοστό του προϋπολογισμού που αφιερώνεται στην υγεία και την εκπαίδευση, αυξάνοντας ταυτόχρονα τις δαπάνες της κοινωνικής προστασίας από περίπου 8,5% το 2008 σε πάνω από 10,5% (μεταξύ 2009-2012)».

Το παράδειγμα της Ισλανδίας εξαίρεται από τον εμπειρογνώμονα του ΟΗΕ και σε ότι αφορά στην φορολογική πολιτική. «Η επανεισαγωγή ενός προοδευτικού φορολογικού συστήματος συνεισέφερε σημαντικά ώστε να διασφαλιστεί πως οι πιο ευάλωτοι θα διαφυλαχθούν περισσότερο από τις συνέπειες της κρίσης. Επιπλέον, εισήχθη προσωρινός φόρος στον πλούτο για να δημιουργηθούν έσοδα. Καθώς το διαθέσιμο εισόδημα έπεσε σε όλη την κοινωνία, το φτωχότερο 20% στην Ισλανδία έχασε μεταξύ 2008 και 2010 γύρω στο 9% του διαθέσιμου εισοδήματός του, ενώ το 10% των πλουσιότερων νοικοκυριών που είχε συγκεντρώσει περιουσία τα χρόνια της οικονομικής φούσκας απώλεσε το 38% του εισοδήματός του. Αυτές οι πολιτικές επίσης βοήθησαν τη σταθεροποίηση της εσωτερικής ζήτησης, καθώς οι πολίτες με χαμηλότερα εισοδήματα δαπανούσαν ένα σημαντικά υψηλότερο ποσοστό των κεφαλαίων τους σε αγαθά και υπηρεσίες».

Παράδειγμα προς μίμηση αποτελεί η Ισλανδία και σε ό,τι αφορά την απασχόληση, σύμφωνα με τον απεσταλμένο του ΟΗΕ που έμεινε μια εβδομάδα στην Ισλανδία και συνομίλησε όχι μόνο με κυβερνητικούς αξιωματούχους, αλλά επίσης με αντιπροσώπους κοινωνικών οργανώσεων, ενώ επισκέφθηκε και γειτονιές όπου ήρθε σε επαφή με καθημερινούς ανθρώπους. «Καθώς η ανεργία κορυφώθηκε στο 10% μεταξύ 2009 και 2010, ποτέ δεν έφτασε τα πρωτοφανή επίπεδα άλλων ευρωπαϊκών χωρών που είναι παγιδευμένες στην κρίση χρέους. Ενεργητικά προγράμματα στην αγορά εργασίας, ανοιχτή δευτεροβάθμια εκπαίδευση και πανεπιστήμια επέτρεψαν σε ένα πολύ μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού να βρίσκεται είτε στη δουλειά ή στην εκπαίδευση… Η κυβέρνηση, αντί να μειώσει την χρονική διάρκεια των επιδομάτων ανεργίας, προσωρινά την αύξησε σε μέγιστη διάρκεια τεσσάρων χρόνων».

Εμβάθυνση της δημοκρατίας

Τέλος αξίζει να μεταφερθούν οι δημόσιοι έπαινοι προς το Ρέικιαβικ για την εμβάθυνση της δημοκρατίας, που επιτεύχθηκε αυτά τα χρόνια: «Την επομένη της τραπεζικής κατάρρευσης οι ισλανδοί πολίτες βγήκαν στους δρόμους διαμαρτυρόμενοι μπροστά από τη Βουλή. Δεν έγινα δέκτης αναφορών για υπερβολική χρήση δύναμης από αξιωματικούς της αστυνομίας…  Για πρώτη φορά στην ισλανδική ιστορία διεξήχθησαν δημοψηφίσματα».

Τα συμπεράσματα για την Ελλάδα της Διεθνούς Ομοσπονδίας για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (FIDH), που δόθηκαν στη δημοσιότητα την Πέμπτη 18 Δεκεμβρίου με συνέντευξη Τύπου στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων (εδώ η έκθεση), κινούνται στην εντελώς, μα εντελώς αντίθετη κατεύθυνση, σε σχέση με τα συμπεράσματα από την Ισλανδία. Το μαρτυρά ο ίδιος ο τίτλος της έκθεσης: «Υποβαθμίζοντας τα δικαιώματα: το κόστος της λιτότητας στην Ελλάδα», με κάθε παράγραφο από τις 80 σελίδες της να αποτελεί ράπισμα για τις κυβερνήσεις που διαχειρίστηκαν την κρίση και διεθνή διασυρμό της χώρας μας! Σταχυολογούμε μόνο και μόνο για να γίνει εμφανής η αντίθεση: «Οι εκπρόσωποι της αποστολής με έκπληξη διαπίστωσαν ότι οι προσπάθειες των αρχών επικεντρώθηκαν σχεδόν αποκλειστικά στους οικονομικούς και δημοσιονομικούς στόχους, παραβλέποντας τις κοινωνικές επιπτώσεις των παρεμβάσεων αυτών καθώς και τις επιπτώσεις στα ανθρώπινα δικαιώματα. Κατά τη διάρκεια πολυάριθμων συζητήσεων με εκπροσώπους των ελληνικών αρχών, η απασχόληση δεν τέθηκε ούτε μία φορά ως πρωταρχικός στόχος των πολιτικών που υιοθετήθηκαν για την αντιμετώπιση της κρίσης» αναφέρεται χαρακτηριστικά. Σε άλλο σημείο αποδοκιμάζεται ο μόνιμος χαρακτήρας των μέτρων που εφαρμόστηκαν με αφορμή την κρίση «στον βαθμό που προοιωνίζονται μια νέα “ομαλότητα” στην οποία πράγματα που θεωρούνταν αδιανόητα μόνο λίγα χρόνια πριν, γίνονται τώρα αποδεκτά με προθυμία». Οι συντάκτες της έκθεσης, που συνάντησαν την αδιαφορία της κυβέρνησης, με έναν μόνο υπουργό να δέχεται να συναντηθεί μαζί τους, αμφισβητούν ακόμη και την αποτελεσματικότητα των πολιτικών λιτότητας: «Δεν αποτελούν ούτε την μοναδική εφικτή απάντηση στην κρίση, αλλά ούτε την πιο αποτελεσματική. Μια τέτοια προσέγγιση δημιουργεί τον κίνδυνο εμβάθυνσης της κρίσης» επισημαίνουν. Άποψη που δικαιώθηκε από την χρονική διάρκεια – ρεκόρ της ελληνικής κρίσης…

Θα μπορούσε να ειπωθεί, ως αντεπιχείρημα, ότι ο διαφορετικός χαρακτήρας της κρίσης επέτρεψε να εκδηλωθούν διαφορετικοί τρόποι αντιμετώπισης της. Η κρίση της Ελλάδας, πράγματι, διέφερε από την κρίση της Ισλανδίας, όπως κάθε κρίση χρέους έχει διαφορετικά γνωρίσματα. Η βασικότερη διαφορά ωστόσο απορρέει από την πληρωμή ή όχι του χρέους. Αυτή η διαφορά μεταξύ Ισλανδίας και Ελλάδας είναι που καθόρισε και την διαφορετική διαχείριση. Αν οι Ισλανδοί είχαν δεχτεί να πληρώσουν το χρέος που δημιούργησε η αχαλίνωτη κερδοσκοπία των προηγούμενων χρόνων τότε προφανώς δεν θα υπήρχε, για παράδειγμα, καμία δυνατότητα αύξησης της διάρκειας των επιδομάτων ανεργίας. Δημιουργήθηκε αυτή η δυνατότητα επειδή πήραν την γενναία απόφαση, αψηφώντας την κινδυνολογία, να προβούν σε παύση πληρωμών. Η Ελλάδα αντίθετα, όπως επίσης η Ιρλανδία, η Κύπρος, η Πορτογαλία κι άλλες χώρες εφάρμοσαν τις ίδιες πολιτικές κοινωνικής γενοκτονίας, αντίθετα με την Ισλανδία, από τη στιγμή που δέχτηκαν τους όρους των πιστωτών… Αυτή και μόνο είναι η ουσιώδης διαφορά!

Εντός ΕΕ (Κύπρος), εκτός ΕΕ (Ισλανδία) κι αρκετά για να βγουν συμπεράσματα (Unfollow, Απρίλιος 2014)

_no_to_icesave_no_to_euΑντίθετα με την Κύπρο, η Ισλανδία υπερέβη την κρίση γιατί εθνικοποίησε τις τράπεζες αντί να τις «διασώσει», ενώ εκμεταλλεύθηκε τις δυνατότητες άσκησης ευέλικτης συναλλαματικής πολιτικής που παρέχει το εθνικό νόμισμα

Η Ισλανδία και η Κύπρος αποτελούν τον ορισμό των δύο άκρων, παρά ορισμένες ομοιότητες μοναδικές στον κόσμο ομολογουμένως που μοιράζονται. Η πρώτη ομοιότητα σχετίζεται με τον μικρό πληθυσμό τους που στην μεν Ισλανδία είναι κάτω των 400.000 ενώ στην Κύπρο είναι σχεδόν διπλάσιος, παραμένοντας πάντως σημαντικά χαμηλότερος από τον μέσο όρο των υπόλοιπων κρατών μελών της Ευρώπης. Το γεγονός, επίσης, ότι αμφότερα τα κράτη είναι νησιά. Επιπλέον, πέραν του ότι δεν μοιράζονται κοινά χερσαία σύνορα με κάποιο άλλο κράτος, είναι ότι το ίδιο κράτος, η Αγγλία, που είχε υπό την κατοχή της και τις δύο χώρες στο παρελθόν όταν ήταν αποικιακή δύναμη, που εξακολουθεί να επιβουλεύεται αυτά τα σύνορα! Κι αν όχι στην φυσική τους μορφή, με καθαρό τρόπο στα κυριαρχικά δικαιώματα που συνοδεύουν κάθε κυρίαρχο κράτος. Στην περίπτωση της Ισλανδίας έγινε εμφανές με τους λεγόμενους «πολέμους του μπακαλιάρου» που ξέσπασαν τις δεκαετίες του ’50 και το ’70 κι είχαν ως επίδικο την ακτίνα δράσης των αλιευτικών σκαφών, δοθέντος ότι η αλιεία αποτελεί σχεδόν μονοκαλλιέργεια για την Ισλανδία. Στην περίπτωση της Κύπρου οι επιβολές της Αγγλίας εκδηλώθηκαν τελευταία φορά με τον δραστήριο ρόλο που ανέλαβε στην σύνταξη του διχοτομικού Σχεδίου Ανάν, ενώ προκαλεί με τις στρατιωτικές βάσεις που διατηρεί στο Ακρωτήρι και την Δεκέλεια στο πλαίσιο ενός αποικιοκρατικού καθεστώτος που ισοδυναμεί με κατοχή. Τέλος, μια ακόμη σημαντική ομοιότητα σχετίζεται με την υπερδιόγκωση του χρηματοπιστωτικού τομέα (980% του ΑΕΠ το ενεργητικό των ισλανδικών τραπεζών το 2008 και 800% του ΑΕΠ το ενεργητικό των κυπριακών τραπεζών το 2012) που ανέδειξε τις τράπεζες και στις δύο χώρες σε σεισμικό επίκεντρο μιας από τις πιο βίαιες και απρόβλεπτες οικονομικές κρίσεις που βίωσαν στην ιστορία τους. Κάπου εδώ όμως τελειώνουν οι ομοιότητες μεταξύ Κύπρου και Ισλανδίας.

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Η απόσταση που χωρίζει τα δύο κράτη, ιδανικά σημεία για την τοποθέτηση των δύο εκ των τεσσάρων καρφιτσών στον ευρωπαϊκό χάρτη, είναι ευθέως ανάλογη και δηλωτική της αβυσσαλέας διαφοράς στην ιδιοσυγκρασία των δύο λαών με τους μεν Ισλανδούς να αποτελούν το σημείο διασταύρωσης και πήξης της εγκράτειας του τυπικού Σκανδιναβού με την ψυχρότητα του μέσου Άγγλου και τους μεν Κύπριους να αποτελούν σημείο διασταύρωσης και βρασμού του ενθουσιασμού του μέσου Έλληνα με την τάση στην υπερβολή του καθημερινού Μεσανατολίτη. Οι διαφορές μεταξύ των δύο νησιών που βρίσκονται το ένα στο βορειοδυτικό άκρο της γηραιάς ηπείρου και το άλλο στο νοτιοανατολικό διαστέλλονται στο έπακρο, λαμβάνοντας αυστηρά και μόνο πολιτικό περιεχόμενο, αν εξετάσουμε προσεκτικότερα, και σε αντιπαραβολή, τις συνταγές που εφαρμόστηκαν για την αντιμετώπιση της κρίσης. Επίσης αν δούμε την κατάσταση στο οποίο βρίσκονται τώρα.

Αύξηση της ανεργίας στην Κύπρο

Στο νησί της Αφροδίτης πρόσφατα συμπληρώθηκε ένας χρόνος από τα δύο δραματικά συμβούλια των υπουργών Οικονομικών της ευρωζώνης (Eurogroup), στις 15 και 24 Μαρτίου 2013, όπου λήφθηκε η πρωτοφανής απόφαση κατάσχεσης των καταθέσεων των Κυπρίων αποταμιευτών, οι οποίοι χωρίς να ερωτηθούν αναγορεύτηκαν υπαίτιοι της κρίσης. Η Κύπρος έκτοτε εξακολουθεί να είναι στον οικονομικό γύψο. Η ανεργία έχει ξεπεράσει το 17%, ενώ για το 2015 προβλέπεται να υπερβεί το 19%, μισθοί και συντάξεις στον ιδιωτικό τομέα έχουν επισήμως μειωθεί κατά 30-40%, οι εργασιακές σχέσεις έχουν επιδεινωθεί, η δημόσια περιουσία είναι θέμα χρόνου να ξεπουληθεί, το ΑΕΠ πέρυσι μειώθηκε κατά 5,4%, φέτος (σύμφωνα με εκτίμηση της Ernst & Young) αναμένεται να συρρικνωθεί κατά 4% και το 2015 κατά 0,5%, χρονιά για την οποία η ΕΕ πρόσφατα προέβλεπε επιστροφή στην ανάπτυξη… Τα έκτακτα και «βραχυπρόθεσμα» μέτρα στην κίνηση των κεφαλαίων που επιβλήθηκαν πέρυσι, παρά την σταδιακή τους χαλάρωση, δεν πρόκειται να αρθούν πριν το τέλος του 2014, ενώ βρόχο στο λαιμό της οικονομίας αποτελούν τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια που στο τέλος του Νοεμβρίου του 2013 ανέρχονταν σε 25,1 δισ. ευρώ (αντιπροσωπεύοντας περίπου το 50% του συνόλου) όταν σχεδόν ένα χρόνο πριν, στο τέλος του 2012, ανέρχονταν σε 15,5 δισ. ευρώ, σε μια οικονομία συνολικής αξίας (ΑΕΠ) 17 δισ. ευρώ.

Η Ισλανδία παρότι δέχθηκε πριν απ’ οποιαδήποτε άλλη ευρωπαϊκή χώρα τα παλιρροϊκά κύματα που απελευθέρωσε η κατάρρευση της αμερικάνικης κτηματικής αγοράς στην άλλη όχθη του Ατλαντικού σχεδόν δεν …βράχηκε. Η κρίση παρότι πολυεπίπεδη – νομισματική, τραπεζική και χρηματοπιστωτική – αποτέλεσε μια σύντομη παρένθεση για την χώρα που το 2011 είδε το ΑΕΠ της να αυξάνεται κατά 2,7%, το 2012 κατά 1,5% και το 2013 κατά 3,3%, ενώ η ανεργία σήμερα βρίσκεται στο 5% και ο πληθωρισμός σε απόλυτα ελεγχόμενα (αν όχι ιδανικά) επίπεδα, της τάξης του 4%.

Η εξέλιξη αυτή δεν ήταν αυτονόητη. Τον Οκτώβρη του 2008 η ισλανδική κορώνα βρέθηκε σε ελεύθερη πτώση, επιτόκια και πληθωρισμός εκτοξεύθηκαν κοντά στο 18% κι η ανεργία το 2010 ανήλθε στο πρωτοφανές για την χώρα επίπεδο του 9,3%, όταν το 2008 ήταν σχεδόν 1%! Η διαφορά της Κύπρου με την Ισλανδία ομοιάζει καταπληκτικά με την διαφορά μεταξύ της Ιρλανδίας και της Κύπρου, δεδομένου ότι και στον λεγόμενο «Κέλτικο Τίγρη» επίκεντρο της κρίσης ήταν οι τράπεζες. Εν ολίγοις, υπάρχουν δύο θεμελιώδεις διαφορές που αποτελούν την κόκκινη διαχωριστική γραμμή μεταξύ μιας συνταγής επίλυσης της κρίσης που φορτώνει το κόστος στις πλάτες των πολιτών και της συνταγής που ξεπερνάει την κρίση καταφέρνοντας πλήγματα στην δεσποτεία του κεφαλαίου. Στην Κύπρο (και την Ιρλανδία) το κράτος αντί να αφήσει τις τράπεζες να καταρρεύσουν, και στη συνέχεια να τις εθνικοποιήσει αφού πρώτα εγγυούταν στο ακέραιο τις καταθέσεις, επέλεξε να τις διατηρήσει εν ζωή σε βάρος φορολογουμένων, καταθετών και εργαζόμενων. Επίσης το ευρώ περιόρισε ασφυκτικά τις δυνατότητες της οικονομικής πολιτικής να επουλώσει γρήγορα τις πληγές που προκάλεσε η κρίση, ανάγοντας σε μονόδρομο ένα εφιαλτικό πρόγραμμα λιτότητας που σχεδιάστηκε από την Τρόικα επί προέδρου Δ. Χριστόφια και ξεκίνησε να υλοποιείται επί Ν. Αναστασιάδη.

Στον αντίποδα, η Ισλανδία εθνικοποίησε τις 3 μεγαλύτερες τράπεζες που αποτελούσαν το 85% του τραπεζικού συστήματος (Glitnir, Kaupthingκαι Landsbanki), εγγυήθηκε τις καταθέσεις των Ισλανδών πολιτών και όχι των Άγγλων και Ολλανδών που διατηρούσαν λογαριασμούς και, το σημαντικότερο, επέτρεψε στην ισλανδική κορώνα να υποτιμηθεί κατά 50%. Τα αποτελέσματα είναι ακόμη και σήμερα ορατά. Με βάση πρόσφατη ανακοίνωση της στατιστικής υπηρεσίας της Ισλανδίας η άνοδος του ΑΕΠ οφείλεται σχεδόν αποκλειστικά στις εξαγωγές της αλιευτικής βιομηχανίας. Οι σημαντικές επιδόσεις της οδήγησαν το 2013 να καταγραφεί το μεγαλύτερο εμπορικό πλεόνασμα από το 1945, όταν ένα χρόνο μετά την ανεξαρτησία της χώρας ξεκίνησαν οι επίσημες στατιστικές!

Ήρωες, έστω και κατά λάθος, στην Ισλανδία

Ποιες ήταν όμως οι επιπτώσεις της υποτίμησης του εθνικού νομίσματος στα μισθιακά εισοδήματα κι επίσης στα δάνεια που είχαν συναφθεί με όρους ξένου νομίσματος κι έπρεπε να αυξηθούν; Ερώτημα που τίθεται συχνά κι όταν συζητιέται η έξοδος της Ελλάδας από το ευρώ. Για το θέμα μιλήσαμε με τον Χιούγκιν Φρέιρ Θόρστεινσον, ένα πρόσωπο που όλα τα προηγούμενα κρίσιμα χρόνια βρέθηκε σε νευραλγικές θέσεις της δημόσιας ζωής της Ισλανδίας. Σύμβουλος του υπουργού Οικονομικών από το 2009 ως το 2012 και του υπουργείου Βιομηχανίας και Καινοτομίας από το 2012 ως το 2013, τους τελευταίους μήνες είναι λέκτορας Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Ακουρέιρι, στα βόρεια της χώρας. «Προχωρήσαμε σε σημαντικές διαγραφές χρεών πολιτών και επιχειρήσεων. Το ίδιο το ανώτατο δικαστήριο χαρακτήρισε παράνομα δάνεια με όρους ξένου νομίσματος. Η κυβέρνηση επίσης ανακοίνωσε μέτρα υποστήριξης σε εισοδηματικές κατηγορίες που βρίσκονταν σε επισφαλή θέση. Το σημαντικότερο όμως, που θα ήθελα να κρατήσουν οι αναγνώστες μας σε Κύπρο και Ελλάδα χωρίς να υποστηρίζω ότι όλα έγιναν τέλεια στη Ισλανδία (κατά λάθος ήρωες μας θεωρώ) είναι ότι η έξοδος από την κρίση επιτυγχάνεται καλύτερα με μέτρα αναδιανομής εισοδήματος».

Τι μέτρα συγκεκριμένα εφαρμόστηκαν στην Ισλανδία; «Επέκταση της καθολικής κοινωνικής ασφάλισης ώστε να συμπεριλαμβάνει την οδοντιατρική περίθαλψη για παιδιά και διεύρυνση του δημόσιου δικτύου μεταφορών. Δεν έγινε καμία ιδιωτικοποίηση! Επίσης αυξήσαμε την φορολογία στα υψηλόμισθα φυσικά πρόσωπα και τις εταιρείες, ενώ μέτρα ελέγχου της κίνησης κεφαλαίου απέτρεψαν κύμα φυγής επιχειρήσεων. Επιβάλαμε επιπλέον φόρο στις αλιευτικές εξαγωγικές επιχειρήσεις, που επωφελήθηκαν της υποτίμησης της κορώνας, και στις νέες τράπεζες. Επιπλέον η συνειδητή επιλογή να διατηρούμε δημοσιονομικά ελλείμματα μας επέτρεψε να στηρίξουμε τα φτωχά εισοδήματα. Για παράδειγμα με το 1% του ΑΕΠ το 2011 και το 2012 επιδοτούσαμε το επιτόκιο σε υπερχρεωμένα νοικοκυριά, ενώ το 2011 ψηφίσθηκε ένα πακέτο στήριξης της οικονομίας που αύξησε τους μισθούς και τις παροχές του κράτους πρόνοιας. Ως αποτέλεσμα ακόμη κι ο ΟΟΣΑ αναγνώρισε την θεαματική πτώση της εισοδηματικής ανισότητας στην Ισλανδία. Σε όλες τις άλλες χώρες η κρίση όξυνε τις ανισότητες»!

Μόνο που όλα τα παραπάνω, δυνάμενα να υλοποιηθούν άμεσα κι όχι μακροπρόθεσμα όταν όλοι θα είμαστε νεκροί κατά την διάσημη ρήση του Κέινς με την οποία χλεύαζε την οικονομική ορθοδοξία της εποχής του, αποκλείονται εξ ορισμού όσο είμαστε εντός του ευρώ και της ΕΕ, που η λιτότητα αποτελεί την μοναδική ενδεδειγμένη συνταγή υπέρβασης της κρίσης, ενώ το ενιαίο νόμισμα απαγορεύει την υιοθέτηση μιας ελαστικής συναλλαγματικής πολιτικής.

Οι απειλές της Τρόικας και το ισλανδικό παράδειγμα (Πριν, 1 Δεκεμβρίου 2013)

??????Με πάσα προς την κυβέρνηση ώστε να εμφανιστεί με την πλάτη στον τοίχο και θύμα αφόρητων πιέσεων ισοδυναμεί η αναβολή της επίσκεψης της Τρόικας, όπως ανακοινώθηκε προχθές Παρασκευή το απόγευμα από διεθνές ειδησεογραφικό πρακτορείο. Οι εκπρόσωποι των πιστωτών επρόκειτο να επισκεφθούν την Αθήνα αύριο, Δευτέρα 2 Νοεμβρίου. Κατά τη προσφιλή τους όμως τακτική ανέβαλαν την επίσκεψη και τις προγραμματισμένες συναντήσεις μέχρις ότου η κυβέρνηση δεχθεί όλες τους τις απαιτήσεις, αίροντας τις επιφυλάξεις που διατηρεί για λόγους εσωκομματικών ισορροπιών. Οι πιέσεις της Τρόικας επικεντρώνονται σε τρία μέτωπα: Πρώτο, στο θέμα των πλειστηριασμών ζητώντας την άρση κάθε περιοριστικού μέτρου που αφορά την πρώτη κατοικία. Στόχος τους είναι να πιεστούν οι δανειολήπτες να αποπληρώσουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μέρος των οφειλών τους. Διαφορετικά τα σπίτια να βγουν στο σφυρί διευκολύνοντας την αύξηση του τζίρου της αγοράς ακινήτων. Το δεύτερο μέτρο σχετίζεται με τον ξαφνικό θάνατο της αμυντικής βιομηχανίας. Επισήμως, το ζητούμενο από το κλείσιμο των Ελληνικών Αμυντικών Συστημάτων και των άλλων μονάδων είναι να τερματιστεί η επιβάρυνση του προϋπολογισμού και να υλοποιηθεί ο στόχος των απολύσεων. Στην πραγματικότητα η Τρόικα (και η Τασκ Φορς) λειτουργώντας ως μακρύ χέρι της ευρωπαϊκής και δη της γερμανικής βιομηχανίας ζητάει να βγει από την μέση ένας επικίνδυνος ανταγωνιστής έτσι ώστε οι δουλειές στο μέλλον και τώρα τα συμβόλαια να περάσουν στις γερμανικές εταιρείες. Το τρίτο μέτρο που ζητάει η Τρόικα σχετίζεται με την κάλυψη του δημοσιονομικού κενού, που σημαίνει επιπλέον μέτρα λιτότητας ύψους άνω των 10 δισ. ευρώ, τα οποία θα ενσωματωθούν αργότερα στον κρατικό προϋπολογισμό, ακυρώνοντας εκ των προτέρων αυτόν που ήδη συζητιέται στη Βουλή και θα ψηφιστεί το επόμενο Σάββατο 7 Δεκέμβρη.

Αίτημα της Τρόικας είναι να μειωθούν περαιτέρω οι συντάξεις. Σε αυτή την κατεύθυνση είναι πολύ πιθανό να υιοθετηθούν τα μέτρα που πρότεινε ο ΟΟΣΑ στην έκθεσή του για τον ανταγωνισμό, η οποία μάλιστα προλογίζεται από τον γκαουλάιτερ της Τασκ Φορς, Χορστ Ράιχενμπαχ, δείχνοντας τον συντονισμό που υπάρχει μεταξύ όλων αυτών των ιμπεριαλιστικών οργανισμών. Ο ΟΟΣΑ πρότεινε να αναθεωρηθεί το μοντέλο συνταξιοδότησης και, στο εξής, το ύψος των συντάξεων να είναι συνάρτηση της περιουσιακής κατάστασης του ωφελημένου, όπως συμβαίνει στην Αυστραλία όπου το κοινωνικό κράτος είναι θεμελιωμένο σε μια ανταποδοτική βάση. Το ίδιο όμως συμβαίνει και στην Γερμανία κατά ένα τρόπο, με τα επιδόματα ανεργίας κι εν γένει την κοινωνική πολιτική να χορηγείται υπό πολύ αυστηρές προϋποθέσεις. Η διαφορά ωστόσο είναι ότι σε εκείνες τις χώρες το ύψος των παροχών εξασφαλίζει μια αξιοπρεπή διαβίωση. Στην Ελλάδα όμως οι κοινωνικές παροχές είναι ψιχία!

Μάρτυρας του οξύτατου κοινωνικού προβλήματος είναι η κατάταξη της Ελλάδας στην τέταρτη θέση σε πανευρωπαϊκό επίπεδο από την στατιστική υπηρεσία με κριτήριο το ποσοστό του πληθυσμού που ζει σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικό αποκλεισμό (34,6%), μετά την Βουλγαρία (49,3%) που κατέχει την πρώτη θέση, τη Ρουμανία (41,7%) που κατέχει την δεύτερη και την Λετονία (36,6%) την τρίτη. Ιδιαίτερη πολιτική σημασία, ωστόσο, έχει ότι αν στον πάτο της κοινωνικής πολιτικής βρίσκονται οι τέσσερις συγκεκριμένες χώρες που αποδείχτηκαν οι καλοί μαθητές του ΔΝΤ και της ΕΕ, συμφωνώντας να εφαρμόσουν τις θεραπείες σοκ των δανειστών, στο άλλο άκρο βρίσκονται κατά πλειοψηφία οι σκανδιναβικές χώρες που απέφυγαν την μέγγενη του ευρώ. Η χώρα δε με το μικρότερο ποσοστό πληθυσμού που ζει σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικό αποκλεισμό είναι η Ισλανδία, με ποσοστό 12,7%! Η χώρα αυτή που όταν το πολιτικό σύστημα της Ελλάδας αποδεχόταν αδιαμαρτύρητα τα μνημόνια, κινδυνολογώντας ότι η εναλλακτική λύση σήμαινε χρεοκοπία και αποκλεισμό από τις αγορές (μνημόνια ή χρεοκοπία απειλούσαν τότε), αρνήθηκε να ακολουθήσει τις συνταγές των πιστωτών και προχώρησε σε παύση των πληρωμών, θέτοντας σε προτεραιότητα τις ανάγκες των πολιτών της κι όχι την διάσωση τραπεζών και πιστωτών. Σήμερα η Ισλανδία, που μόνος φυσικός πλούτος τον οποίο διαθέτει είναι ιαματικές πηγές, δεν έχει μόνο θετικούς ρυθμούς μεγέθυνσης (4%) και μια ανεργία που η Ελλάδα δεν είχε δει ούτε καν την υποτιθέμενη περίοδο της ευημερίας (6%) αλλά έχει και το μικρότερο ποσοστό φτώχειας. Ούτε καταστράφηκε, ούτε έγινε κράτος παρίας της διεθνούς κοινότητας. Κι αυτό το οφείλει στην ανυπακοή της! Να γιατί κι η Ελλάδα πρέπει ακόμη και τώρα να προχωρήσει σε παύση πληρωμών του δημόσιου χρέους της, στέλνοντας από κει που ήρθαν Τρόικα, ΟΟΣΑ κι όλη αυτή την διεθνή μαφία, κι αποφασίζοντας να κατευθύνει όλα αυτά τα δισεκατομμύρια που πάνε στους απατεώνες των αγορών στην αντιμετώπιση της ανεργίας και την στήριξη της κοινωνικής πολιτικής.