Μαύρη τρύπα εμφυλίων και μετανάστευσης η Αφρική (Μετροπόλιταν, 18/5/2009)

Σε εστία αποσταθεροποίησης μετατρέπεται η μαύρη ήπειρο όσο βυθίζεται στην οικονομική κρίση που προκαλεί η πτώση της τιμής των βασικών εμπορευμάτων, η μείωση των ροών κεφαλαίων, της διεθνούς βοήθειας και των μεταναστευτικών εμβασμάτων

  

Μια κρίση μέσα στην κρίση με εντελώς ιδιάζοντα χαρακτηριστικά και πολύ πιο απειλητικές διαστάσεις είναι σε εξέλιξη στην μαύρη ήπειρο εδώ και περίπου ένα χρόνο. Αρχικά, υπήρχε η προσδοκία, που γρήγορα αποδείχθηκε ευσεβής πόθος, ότι η Αφρική θα έμενε αλώβητη από την πανδημία της αμερικανικής κτηματικής αγοράς, λόγω του γεγονότος ότι ουδέποτε οι τράπεζές της είχαν εκτεθεί στα τοξικά ομόλογα που οδήγησαν στη χρεοκοπία ακόμη και υπεραιωνόβιους τραπεζικούς κολοσσούς. Παρόλα αυτά η κρίση παρέσυρε την Αφρική με πολύ πιο ορμητικό τρόπο και πολύ πιο δραματικές συνέπειες. Αν στην Αμερική η κρίση έγινε ορατή με κατασχέσεις σπιτιών και μαζικές απολύσεις και στην Ευρώπη, με άνοδο της ανεργίας και μείωση των μισθών, στην μόνιμα υποσιτισμένη Αφρική έγινε αισθητή με την πείνα και το θάνατο. Η διαφορά βρισκόταν στο σημείο εκκίνησης…

Καθόλου αναπάντεχο έτσι δεν ήταν το καμπανάκι κινδύνου που έκρουσε ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης στις αρχές Μαΐου όταν σε έκθεση του υπογράμμιζε με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο τις απειλές που είναι ήδη σε εξέλιξη – δεν πρόκειται δηλαδή για εικασίες που αφορούν το μακρινό μέλλον. «Υπάρχουν ενδείξεις αυξημένης πολιτικής έντασης», αναφέρεται στην έκθεση του διεθνούς οργανισμού η οποία επίσης υπογράφεται από την Αφρικανική Αναπτυξιακή Τράπεζα και την Οικονομική Επιτροπή του ΟΗΕ για την Αφρική. «Η κατάσταση παραμένει έντονη σε ορισμένες χώρες και νέες εντάσεις θα μπορούσαν να ξεσπάσουν τους επόμενους μήνες λόγω της επιδείνωσης των οικονομικών συνθηκών εξ αιτίας της παγκόσμιας κρίσης… Παρότι αρκετές κυβερνήσεις διαχειρίστηκαν την κατάσταση το 2008 υιοθετώντας υποστηρικτικά μέτρα και συγκρατώντας την κοινωνική δυσαρέσκεια η κατάσταση το 2009 είναι πιθανό να αποδειχθεί πιο προκλητική».

Σήμα κινδύνου για 26 φτωχές χώρες από τις οποίες οι μισές ανήκουν στην υποσαχάρια Αφρική είχε εκπέμψει και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο στις αρχές Μαρτίου, θυμίζοντας όμως τις εκκλήσεις πατροκτόνου προς το δικαστήριο να τον λυπηθεί επειδή είναι ορφανός…

Προς επιβεβαίωση των παραπάνω ανησυχιών αρκεί μια φευγαλέα ματιά σε ορισμένα στρατιωτικο-πολιτικά γεγονότα του τελευταίου διαστήματος, που μόνο του το καθένα απ’ αυτά πιθανά να μην έχει τόσο μεγάλη σημασία. Στη Σομαλία οι θάλασσες στο έλεος των πειρατών και η στεριά στο έλεος ενός βίαιου εμφυλίου που μαίνεται για 18 χρόνια. Στη Νότια Αφρική ρατσιστικά πογκρόμ εναντίον μεταναστών από γειτονικές χώρες. Στη Μαυριτανία, τη Μαδαγασκάρη, τη Γουινέα και τη Γουινέα Μπισάο στρατιωτικά πραξικοπήματα. Στο Τσαντ αντεπίθεση των ανταρτών που αλληλοτροφοδοτείται με αντικυβερνητικές εκδηλώσεις κοινωνικής διαμαρτυρίας και εισβολή του στρατού στο γειτονικό Σουδάν. Διαδηλώσεις και στο Καμερούν με στόχο τις υψηλές τιμές των τροφίμων και τον αυταρχισμό του προέδρου. Η Γουινέα Μπισάο και η Σενεγάλη, όαση πολιτικής σταθερότητας μέχρι πρόσφατα, μετατρέπονται σε χώρες διακίνησης ναρκωτικών, ενδιάμεσος σταθμός των δρόμων της κοκαΐνης από τη Λατινική Αμερική στην Ευρώπη, με αποτέλεσμα οι κοινωνικές και πολιτικές τους δομές να αποσαρθρώνονται από το μαύρο χρήμα και το οργανωμένο έγκλημα, λειτουργώντας διαβρωτικά και για τις γειτονικές χώρες.

Η καταβύθιση της Αφρικής στην κρίση, που δημιουργεί πρωτόγνωρους κινδύνους και για την Ευρώπη, είναι αποτέλεσμα πέντε διαφορετικών αιτιών.

Η σημαντικότερη αιτία έγκειται στην κάθετη πτώση των τιμών των πρώτων υλών. Δεδομένης της ασυνήθιστα υψηλής εξάρτησης των περισσότερων αφρικανικών χωρών από τέτοιου είδους εξαγωγές, η πτώση της τιμής των βασικών εμπορευμάτων μέσα σε ένα χρόνο μεταξύ 40% και 50% (όπως βεβαιώνεται στους πίνακες που δημοσιεύει ο βρετανικός Εκόνομιστ στις τελευταίες του σελίδες) έθεσε τις περισσότερες αφρικανικές χώρες στην τροχιά της κρίσης. Χαρακτηριστικά, το 80% των εξαγωγών της Μποτσουάνα αφορά διαμάντια.

Η δεύτερη πύλη από την οποία εισήλθε η κρίση στην Αφρική είναι η διεθνής βοήθεια. Προσδιορισμένη ανέκαθεν ως ποσοστό επί του ΑΕΠ των ανεπτυγμένων χωρών (για τα κράτη μέλη της ΕΕ ενδεικτικά είναι 0,56% του ΑΕΠ τους), η κάθετη μείωση του παραγόμενου προϊόντος από την μια άκρη της γης ως την άλλη σημαίνει μια ανάλογη μείωση στα ποσά που λαμβάνουν οι αναπτυσσόμενες χώρες. Δεν είναι όμως μόνο αυτό. Βλέποντας οι κυβερνήσεις των ανεπτυγμένων χωρών τα ελλείμματά τους να αυξάνονται ανεξέλεγκτα μειώνουν αυθαίρετα τη διεθνή τους βοήθεια, αθετώντας τις δεσμεύσεις τους. Το έχουν ήδη πράξει η Γαλλία, η Ιρλανδία και η Ιταλία. Το μέγεθος των συνεπειών γίνεται εμφανές αν δούμε την «εξάρτηση» που έχουν αποκτήσει μια σειρά χώρες απ’ αυτά τα χρήματα. Στη Μοζαμβίκη για παράδειγμα το 2008 το 42% του ΑΕΠ της προήλθε από τη διεθνή βοήθεια. Και σε μια σειρά άλλες χώρες (Μπουρουντί, Πράσινο Ακρωτήρι, Μαλαουί, Γουινέα Μπισάο, Ρουάντα, Λεσόθο, κ.α.) η διεθνής βοήθεια υπερβαίνει το 10% του ΑΕΠ τους. (Για να έχουμε ένα μέτρο σύγκρισης ας σκεφτούμε τι σοκ θα υποστεί η ελληνική οικονομία αν διακοπούν οι απολήψεις από την ΕΕ που ανέρχονται «μόλις» στο 2,6% του ΑΕΠ…)

Η τρίτη αιτία πίσω από την κρίση που μαστίζει την Αφρική είναι η έλλειψη ρευστού που παρατηρείται διεθνώς. Η απόφαση όλων των ανεπτυγμένων δυτικών κρατών να ανακοινώσουν έκτακτες χρηματοδοτήσεις στην οικονομία για να αποτραπεί η ύφεση επέφερε μια πρωτοφανή για τις τελευταίες λίγες δεκαετίες έλλειψη ρευστού στις διεθνείς αγορές. Κι αν για την Ελλάδα αυτή η έλλειψη σήμανε άνοδο του spread, δηλαδή τοκογλυφικά επιτόκια, για την Γκάνα σήμανε ακύρωση διεθνούς διαγωνισμού για την πώληση ομολόγων αξίας 300 εκ. δολ. επειδή απλώς αδυνατούσε να επωμιστεί τους όρους που έθεταν οι διεθνείς πιστωτές. Κι άλλες χώρες, όπως η Τανζανία, η Κένυα, η Ουγκάντα κι η Νιγηρία μετέθεσαν για το απώτερο μέλλον την έκδοση δικών τους ομολόγων. Πρόσφατη έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας προειδοποιούσε ότι στις αναπτυσσόμενες χώρες το 2009 θα φθάσει μόνο το 17% των καθαρών ιδιωτικών ροών κεφαλαίου που εισέρευσαν το 2007. Η μείωση αυτή θα κάνει ακόμη πιο άδικη την παγκόσμια κατανομή των επενδύσεων στο πλαίσιο του οποίου στην Αφρική και δη την υποσαχάρια αναλογούσαν ανέκαθεν ξεροκόμματα: Με το 12% το παγκόσμιου πληθυσμού μόλις το 3% των άμεσων ξένων επενδύσεων. Ο συνδυασμός των δύο παραπάνω συντείνει σε δραματικές περικοπές των δημόσιων κοινωνικών δαπανών και σε ακύρωση επενδυτικών σχεδίων και ανεργία.

Μια επιπλέον, τέταρτη, οδό μέσω της οποίας γίνεται αντιληπτή η κρίση στην Αφρική αφορά στην δραματική συρρίκνωση των εμβασμάτων που στέλνουν οι μετανάστες στις οικογένειές τους – τόσο του ύψους τους όσο και του αριθμού τους. Το 2007 οι Αφρικανοί που ζουν στο εξωτερικό έστειλαν στα σπίτια τους 19 δισ. δολ., ποσό διπλάσιο σε σχέση με τρία χρόνια πριν. Αποτελώντας όμως το μαλακό υπογάστριο των εργαζομένων στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, οι μετανάστες ήταν οι πρώτοι που βίωσαν την κρίση. Και μαζί μ’ αυτούς ολόκληρες χώρες όπως το Λεσόθο για παράδειγμα καθώς το 28% του ΑΕΠ του προέρχεται από εμβάσματα.

Τέλος, ένας καθοριστικός λόγος για τον οποίο σήμερα η Αφρική είναι στο χειρότερο σημείο των τελευταίων δεκαετιών, αφορά την σημαντική άνοδο των τιμών των ειδών διατροφής. Τα δημητριακά, το ρύζι, το καλαμπόκι και η σόγια για παράδειγμα, παρά την πτώση της τιμής τους από πέρυσι εξακολουθούν να στοιχίζουν σχεδόν 30% ακριβότερα απ’ ότι το 2005.

Ως αποτέλεσμα όλων των παραπάνω, με βάση στοιχεία του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας, ενώ την τριετία 2003-’05 μειώθηκε στο 16% του παγκόσμιου πληθυσμού το ποσοστό όσων υποσιτίζονται, από 20% το 1990–’92, πλέον ανέρχεται τουλάχιστον στο 18%. Επίσης απειλούνται με πλήρη ανατροπή κι οι στόχοι της Χιλιετίας που είχαν καθορισθεί από τον ΟΗΕ για την εξάλειψη της φτώχειας καθώς υπολογίζεται ότι 90 εκ. άνθρωποι ακόμη θα οδηγηθούν στην πείνα παγκοσμίως, φθάνοντας τον αριθμό τους στο 1 δισ. από τους οποίους οι περισσότεροι ζουν στην Αφρική.

Αν όλα τα παραπάνω προβλήματα στο εσωτερικό της μαύρης ηπείρου οδηγούν σε εμφύλιους και διακρατικούς πολέμους για την οικειοποίηση των ολοένα και λιγότερο προσοδοφόρων πλουτοπαραγωγικών πηγών, σφαγές πληθυσμών για να διευκολυνθεί η επέκταση και ανατροπές νόμιμων κυβερνήσεων, δεν είναι μικρότερης σημασίας οι επιπτώσεις και στο εξωτερικό. Το κάθε άλλο. Το δείχνει η έξαρση της πειρατείας στη Σομαλία και τα καραβάνια των απελπισμένων που διασχίζουν την αφρικανική έρημο, για να περάσουν την Μεσόγειο ακόμη και με αυτοσχέδια πλωτά μέσα ελπίζοντας σε μια καλύτερη τύχη στην Ευρώπη…

Λίβανος, χώρα των βαθιών, εκρηκτικών αντιθέσεων (Πριν, 18 Οκτώβρη 2009)

ΑΔΥΝΑΜΙΑ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΥ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ

Η σημασία των εκλογών της 7ης Ιουνίου στο Λίβανο υπογραμμίστηκε έντονα με αφορμή τις επισκέψεις της υπουργού Εξωτερικών και του αντιπροέδρου των ΗΠΑ, Χίλαρι Κλίντον και Τζο Μπάιντεν. Κοινός τόπος των δημόσιων δηλώσεων τους ήταν η προειδοποίηση, εν είδει απειλής, προς τους ψηφοφόρους, «μην τυχόν και ψηφίσετε το μπλοκ της Χεζμπολάχ»… Προτροπή που έπιασε τόπο, αν κρίνουμε από τα αποτελέσματα. Δε λείπουν ωστόσο κι αυτοί που προσπαθώντας να ερμηνεύσουν το αναπάντεχο αποτέλεσμα υποστηρίζοντας πως ηθελημένα το μπλοκ της αντίστασης παραιτήθηκε από την δυνατότητα νίκης στις εκλογές, μόνο και μόνο για να μην συμβεί ότι συνέβη στην Παλαιστίνη, όταν τον Ιανουάριο του 2006 νικητής των εκλογών αναδείχθηκε η Χαμάς και να ακολουθήσει το φονικό εμπάργκο κατά των Παλαιστινίων.

Σε αυτή την ερμηνεία («θεωρία συνωμοσίας» για πολλούς) συνηγορεί και η εκτίμηση πως η Χεζμπολάχ είναι αμφίβολο αν χρειάζεται κυβέρνηση. «Σκιώδης κυβέρνηση» την χαρακτήριζε πρόσφατο τεύχος του αμερικανικού περιοδικού Φόρεϊν Αφαίαρς και «κράτος εν μη κράτει» από πολλούς η Χεζμπολάχ, γέννημα θρέμμα της ισραηλινής εισβολής του 1982 και κατοχής του Νότιου Λιβάνου μέχρι το 2000, έχει τον δικό της πρωτότυπο κι απρόβλεπτο πάντα τρόπο να κερδίζει ότι απαιτεί. Φάνηκε την 7η Μαΐου 2008, όταν δεν δίστασε να εισβάλλει με ομάδες ενόπλων στις πιο καλά φρουρούμενες συνοικίες των δυτικόφιλων αστών, απειλώντας δηλαδή με νέο εμφύλιο κι όντας πολύ νωπές ακόμη οι μνήμες από την ταπείνωση που οδήγησε τον εβραϊκό στρατό, για να επιβάλλει τα αιτήματα της. Να μην αγγίξει χέρι δυτικού ή κυβερνητικού το αυτόνομο τηλεπικοινωνιακό της δίκτυο, που κατά πολλούς συνέβαλε τα μέγιστα στη νίκη του 2006, κι ούτε επίσης να μετακινηθεί ο υπεύθυνος ασφαλείας της από το διεθνές αεροδρόμιο της Βηρυτού.

Τα αιτήματά της όπως συμπυκνώθηκαν στη διεκδίκηση δικαιώματος βέτο στα υπουργικά συμβούλια, κατέστησαν συνταγματική πρόβλεψη με τη συμφωνία της Ντόχα που υπογράφτηκε στο Κατάρ, αμέσως μετά τα επεισόδια της 7ης Μαΐου. Έτσι το σχήμα «15-10-5», δηλαδή 15 υπουργοί από την πλειοψηφία, 10 από την αντιπολίτευση και 5 διορισμένοι από τον πρόεδρο διασφαλίζουν στην κυβέρνηση την ισορροπία τρόμου. Η ισορροπία όμως αυτή κινδυνεύει πάλι να διασαλευτεί με αποκλειστική ευθύνη του εντολοδόχου πρωθυπουργού Σαάντ Χαρίρι (οργάνου των ΗΠΑ, της Γαλλίας και της Σαουδικής Αραβίας) με δύο τρόπους: με την απαίτησή του να πάρουν οι δυτικόφιλες δυνάμεις το υπουργείο Επικοινωνιών, κι όχι ο σύμμαχος της Χεζμπολάχ, και την επιμονή του να σχηματίσει κυβέρνηση της πλειοψηφίας θεωρώντας ότι η συμφωνία της Ντόχας δέσμευε την προηγούμενη κυβέρνηση μόνο.

 ΜΕ ΤΟ ΧΕΡΙ ΣΤΗΝ ΣΚΑΝΔΑΛΗ 

Κράτος διαιρεμένο υπό τη συνεχή απειλή του Ισραήλ

Ο Λίβανος αγαπάει τα αδιέξοδα, έχει μάθει να ζει στην κόψη του ξυραφιού… Μάρτυρας οι βαθιές διαχωριστικές γραμμές που χωρίζουν τη χώρα ακόμη και τώρα, μετά δηλαδή την φρίκη δύο εμφυλίων πολέμων, σε άπειρα μικρά κομμάτια, προετοιμάζοντας την επομένη σύγκρουση.

Για τους αρχιτέκτονες του πολιτικού συστήματος του Λιβάνου (όπως ακριβώς συμβαίνει στη Βοσνία – Ερζεγοβίνη, την ΠΓΔΜ και το Ιράκ πιο πρόσφατα) η κατανομή εξουσιών στη βάση των θρησκευτικών ομάδων, με αποτέλεσμα ο πρόεδρος της Δημοκρατίας να είναι πάντα μαρωνίτης, ο πρωθυπουργός σουνίτης κι ο  πρόεδρος της Βουλής σιίτης κι η αναπαραγωγή αυτών των «πολιτικών ποσοστώσεων» σε όλη την κλίμακα της δημόσιας διοίκησης, αποτρέπει το ξέσπασμα πολέμων. Στην πράξη διαιωνίζει την ένταξη σε μια θρησκευτική ομάδα και τις συνακόλουθες θρησκευτικές ή και εθνοτικές διαιρέσεις. Ποιος θα τολμήσει να διακηρύξει την απαλλαγή του από τα θρησκευτικά βαρίδια και τον αθεϊσμό όταν αυτό συνεπάγεται την απώλεια μιας σειράς κατοχυρωμένων δικαιωμάτων και θεσμοθετημένων προνομίων;

Στους πολέμους του Λιβάνου άλλωστε ανάλογες εθνοτικές και θρησκευτικές αντιθέσεις αποτελούσαν ανέκαθεν μόνο την αφορμή. Πραγματική αιτία ήταν ο έλεγχος από τον ιμπεριαλισμό και το κεφάλαιο αυτής της μικρής και στενόμακρης λωρίδας γης που από την εποχή του Αλέξανδρου και των Σταυροφόρων μέχρι τα χρόνια της αποικιοκρατίας αποτελούσε έπαθλο για κάθε υπερδύναμη. Έτσι κάθε επιτυχία μετατρεπόταν στο αντίθετό της.

Η ορμητική ανάπτυξη του Λιβάνου την πρώτη μεταπολεμική περίοδο (όταν κάθε μεγάλο θέαμα που κέρδιζε τις εντυπώσεις στην παρισινή νύχτα ήταν άγραφος νόμος πως στην επόμενη σεζόν θα εμφανιζόταν στο Καζίνο του Λιβάνου κι η Χώρα των Κέδρων ήταν μαζί Ελβετία και Γαλλία της Μέσης Ανατολή) έδωσε τη θέση της σε δύο εμφυλίους πολέμους. Στη ρίζα τους ήταν δύο δυναμικές. Η πρώτη σχετιζόταν με την παρέμβαση του διεθνούς παράγοντα και το γεγονός ότι ακόμη και σήμερα στο Λίβανο συμπυκνώνονται και κρίνονται όλες οι γεωπολιτικές αντιθέσεις που διχάζουν την Μέση Ανατολή. Το ρόλο πυροκροτητή στην έκρηξή τους παίζει η γειτνίασή του με το Ισραήλ κι η φιλοξενία 415.000 παλαιστινίων προσφύγων, που αντιστοιχούν τουλάχιστον στο 10% του πληθυσμού. Σε καμιά άλλη χώρα της Μέσης Ανατολής δε φαίνεται πειστικότερα απ’ όσο συμβαίνει στον Λίβανο πώς η διαιώνιση της αδικίας σε βάρος των Παλαιστινίων αποτελεί παράγοντα αστάθειας για ένα ολόκληρο κράτος. Μάρτυρας η σφαγή στο προσφυγικό στρατόπεδο της Σατίλα στη Βηρυτό το 1982, που νομιμοποίησε την οπλοφορία των Παλαιστινίων στα 12 επίσημα προσφυγικά στρατόπεδα και τα αιματηρά επεισόδια μεταξύ Παλαιστινίων και κυβερνητικού στρατού στο προσφυγικό στρατόπεδο Ναχρ ελ Μπάρεντ στην Τρίπολη το 2007, που αποτέλεσε πρώτης τάξης ευκαιρία για τον επανεξοπλισμό του λιβανέζικου στρατού από τους Αμερικανούς.

Ο δεύτερος λόγος που βυθίζει τόσο τακτικά τον Λίβανο σε εμφύλιους πολέμους είναι οι τρομακτικές κοινωνικές αντιθέσεις. Στον Λίβανο δεν συναντάς ούτε ένα ζητιάνο – λόγω πιθανότατα των πολυσχιδών προνοιακών μουσουλμανικών ιδρυμάτων που δημιουργούν ένα αξιοζήλευτο δίχτυ κοινωνικής προστασίας. Οι κοινωνικές διαφορές όμως είναι αβυσσαλέες. Αποτυπώνονται σε δύο χαρακτηριστικές εικόνες. Η πρώτη, είναι στο κέντρο της Βηρυτού, ντάουν τάουν, όπως τη λένε ακόμη κι ίσοι δεν μιλάνε ούτε μια (άλλη) λέξη αγγλικά. Αυτή την περιοχή ο δολοφονημένος το 2005 πρώην πρωθυπουργός Ραφίκ Χαρίρι αγόρασε έναντι πινακίου φακής από τους ιδιοκτήτες της για να την ανοικοδομήσει με αναγκαστικό νόμο, δημιουργώντας ένα τεράστια σκάνδαλο, με αποτέλεσμα σήμερα να θυμίζει περισσότερο τη Βιέννη ή το Μιλάνο, παρά πόλη της Μέσης Ανατολής. Σε αυτούς τους δρόμους, όπως και στους λόφους της Βηρυτού, μπορεί να δει κανείς τα περισσότερα πολυτελή αυτοκίνητα που υπάρχουν ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο στη γη. Θεόρατα, πανάκριβα τζιπ, μοντέλα ενός ή δύο ετών το πολύ στο σύνολό τους πάντα καλογυαλισμένα αποτελούν αδιάψευστα τεκμήρια ακραίου, μυθικού πλούτου για μια κοσμοπολίτικη και ξιπασμένη ελίτ που ασχολιέται με τραπεζικές, εφοπλιστικές κι εμπορικές δραστηριότητες και κατασκευές.

Η άλλη εικόνα που συμπληρώνει το ταξικό δίπολο συναντιέται στη νότια Βηρυτό, η οποία κατοικείται κυρίως από Σιίτες. Εκεί βρίσκεται το προπύργιο της Χεζμπολάχ και της αντίστασης και γι αυτό το λόγο δέχθηκε τις περισσότερες ισραηλινές επιθέσεις το 2006 – μάρτυρας, η συνεχιζόμενη ανοικοδόμηση. Οι φωτογραφίες εδώ, για λόγους ασφαλείας, απαγορεύονται αυστηρά. Πολύ αυστηρά. Οι γυναίκες φορούν μαντίλα, τα ανδρικά πρόσωπα είναι άνθρωποι του μεροκάματου, τα αυτοκίνητα παλιά και χιλιοτρακαρισμένα, οι μποτιλιαρισμένοι δρόμοι γεμάτοι λακούβες. Αυτός είναι ο άλλος Λίβανος που συνθλίβεται από τον ακραίο νεοφιλελευθερισμό (ούτε καν δημόσια λεωφορεία δεν υπάρχουν!) και δεν αποτελεί τουριστικό προορισμό. Αυτός όμως είναι ο Λίβανος που ταπείνωσε το Ισραήλ δύο φορές. Μια φορά το 2000 όταν αναγκαστικά, λόγω των σοβαρών απωλειών, τερμάτισε τη κατοχή του νότιου Λιβάνου μετά από 22 χρόνια και την άλλη φορά το 2006.

8 εναντίον 14 Μάρτη

Η ΗΓΕΜΟΝΙΑ ΤΗΣ ΧΕΖΜΠΟΛΑΧ

Τα δύο μέτωπα που συγκρούονται μέχρι εσχάτων στο σύγχρονο Λίβανο είναι το μπλοκ της αντίστασης, της 8ης Μάρτη και το φιλοδυτικό μπλοκ της 14ης Μάρτη. Το φιλοαμερικανικό μπλοκ συγκροτήθηκε στις καθημερινές διαδηλώσεις που ξέσπασαν το 2005 μετά την δολοφονία του Χαρίρι στις 14 Φεβρουαρίου κι έμειναν γνωστές ως «επανάσταση των Κέδρων», πιστό αντίγραφο των έγχρωμων επαναστάσεων που οργάνωσε η CIA στην ανατολική Ευρώπη. Επίσημο αίτημα τους ήταν να αποχωρήσει ο συριακός στρατός κατοχής, όπως κι έγινε κατ’ απαίτηση του ΟΗΕ, για να ακολουθήσει μετά από ένα χρόνο η εισβολή του Ισραήλ, χωρίς την απειλή μιας ευρύτερης σύρραξης… Το μπλοκ της αντίστασης πήρε το όνομά του από μια μεγαλειώδη συγκέντρωση που πραγματοποίησε αυτή την ημερομηνία υπεραμυνόμενο της αντίστασης στο Ισραήλ και τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό κι αποκρούοντας την προσπάθεια περιθωριοποίησής του, που ήταν το ανώτερο ζητούμενο.

Η συγκρότηση αυτών των δύο μετώπων κι η συσπείρωση όλων σχεδόν των κομμάτων κι οργανώσεων του Λιβάνου στους κόλπους τους δεν εκφράζει μόνο την ένταση με την οποία τίθεται στον Λίβανο το πρόβλημα των ιμπεριαλιστικών επεμβάσεων, αναγκάζοντας όλους να επιλέξουν αν θα ταχθούν με τον ιμπεριαλισμό ή την αντίσταση. (Και τιμωρώντας επίσης με πολιτικό αφανισμό, παρά τη σπουδαία πολιτική τους κληρονομιά, όσους κρατούν επαμφοτερίζουσα στάση στη βάση ελιτίστικων κριτηρίων όπως για παράδειγμα το ΚΚ Λιβάνου). Η δημιουργία μετώπων είναι επίσης κι ο τρόπος με τον οποίο υπερβαίνουν τα αυστηρά όρια που θέτει το σύνταγμα στην αντιπροσώπευση κάθε θρησκευτικής – πολιτικής ομάδας. Γι αυτό και στο μέτωπο της 8ης Μάρτη του οποίου ηγείται η Χεζμπολάχ συμμετέχει ο χριστιανός Μισέλ Αούν κοκ.

Η ελκτική δύναμη ωστόσο της Χεζμπολάχ (με το πρόσωπο του γενικού γραμματέα της, Χασάν Νασράλα, να το συναντάς παντού: σε αφίσες, πανώ, κούπες, μαντήλια, μπλούζες, ακόμη και αρωματικά για το αυτοκίνητο!) προκύπτει από την αταλάντευτη και μαχητική της στάση εναντίον του Ισραήλ, σε σημείο να αποτελεί τον πλέον αξιόπιστο εγγυητή της ανεξαρτησίας και της εδαφικής ακεραιότητας του Λιβάνου. Παράλληλα οι προνομιακές σχέσεις που έχει δημιουργήσει με τις λαϊκές μάζες, παρότι δεν αλλάζουν το χαρακτήρα της ως θεοκρατική οργάνωση, την καθιστούν εκφραστή των πιο πληβειακών συμφερόντων. Στο εσωτερικό τους δε και στη βάση της αιματηρής εμπειρίας έχει αναπτυχθεί μια γενιά στελεχών πρώτης γραμμής σήμερα που από τη δεκαετία του ’80 πολέμησαν μαζί με την Αριστερά τον σιωνισμό και τον ιμπεριαλισμό και είδαν να διαψεύδονται από κοινού οι ελπίδες που έθρεφαν στις αραβικές ηγεσίες. Υπό αυτό το πρίσμα, και παράλληλα φυσικά με την κρίση της Αριστεράς, μπορεί να ερμηνευθεί το μεσουράνημα της Χεζμπολάχ κι η μετεξέλιξή της.