Ζ. Κωνσταντοπούλου: «Ο κύβος ερρίφθη για τον λογιστικό έλεγχο του χρέους» (Επίκαιρα 19-24 Μαρτίου 2015)

zoeΙστορική μέρα ήταν η Τρίτη 17 Μαρτίου για την εξέλιξη  του δημόσιου χρέους και της υπερχρέωσης της Ελλάδας, όπως και για την πάλη όλων των λαών, κι όχι μόνο του ελληνικού, ενάντια στη θηλιά του χρέους, που τα τελευταία χρόνια αποδείχθηκε κρεματόριο για τα εργατικά και κοινωνικά δικαιώματα. Σε συνέντευξη Τύπου που διεξήχθη στη Βουλή και στην οποία συμμετείχαν η πρόεδρος της Βουλής, Ζωή Κωνσταντοπούλου, η ευρωβουλευτής Σοφία Σακοράφα κι ο ειδικός επιστήμονας σε θέματα επονείδιστου χρέους Βέλγος πολιτικός επιστήμονας Ερίκ Τουσέν ανακοινώθηκε η πρωτοβουλία της προέδρου της Βουλής να συγκροτήσει επιτροπή λογιστικού ελέγχου του δημόσιου χρέους. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία διεθνούς εμβέλειας καθώς για πρώτη φορά επί ευρωπαϊκού εδάφους συγκροτείται ανάλογη επιτροπή που θα ελέγξει τη νομιμότητα του δανεισμού. Πρώτα και κύρια των δανείων που ανέλαβε η Ελλάδα από το 2010 και μετά. Θα ελέγξει όμως και τα παλιότερα δάνεια της Ελλάδας. Για παράδειγμα τον δανεισμό που συνδέεται με τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004, τις προμήθειες της γερμανικής πολυεθνικής Ζίμενς, τα εξοπλιστικά προγράμματα, κ.α. Τα πρώτα δε συμπεράσματα θα παρουσιασθούν σε διεθνές συνέδριο που θα διεξαχθεί στην Αθήνα, αρχές Ιουνίου, ενώ στις αρχές Απριλίου στην Αθήνα θα γίνει η πρώτη συνεδρίαση της επιτροπής, οπότε και θα γίνει γνωστή η σύνθεσή της.

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Ξεκινώντας τη συνέντευξη Τύπου η πρόεδρος της Βουλής, Ζωή Κωνσταντοπούλου, τόνισε πως «ο λογιστικός έλεγχος αποτελεί αναφαίρετο δικαίωμα του ελληνικού λαού καθώς όλα τα προηγούμενα χρόνια το δημόσιο χρέος χρησιμοποιήθηκε σαν εργαλείο καταδυνάστευσης και εξανδραποδισμού του ελληνικού λαού και άλλοθι υπαναχώρησης από θεμελιώδεις αρχές του κράτους δικαίου». Επίσης, τόνισε πως «αντικείμενο και αποστολή αυτής της επιτροπής θα είναι να αποκωδικοποιηθεί το χρέος και να αναζητηθούν όλες οι παράμετροι και οι συμβάσεις που στοιχειοθετούν και συγκροτούν το χρέος. Να αντιστοιχηθούν τα δάνεια στους πραγματικούς σκοπούς για τους οποίους υπογράφτηκαν, ποιοί τόκοι έχουν πληρωθεί και πως συμφωνήθηκαν». Σε άλλο σημείο της ομιλίας της τόνισε πως «αποδεδειγμένα στην διόγκωση του δημοσίου χρέους έχουν συμβάλλει λεόντειες συμβάσεις και αντίστοιχες λεόντειες πρακτικές επιτοκίων και τόκων που εκτίναξαν το χρέος σε δυσθεώρητα ύψη». Τελειώνοντας  την ομιλία της τόνισε πως προηγούμενο διαγραφής χρέους δεν έχει υπάρξει μόνο εκτός Ευρώπης. Το προηγούμενο του 1953, όταν διαγράφτηκε ένα σημαντικό μέρος από το χρέος της Γερμανίας, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και σήμερα. «Ιστορικό παράδειγμα το οποίο θέτει όλους προ των ιστορικών τους ευθυνών, ιδίως εν όψει του ότι σήμερα η ελληνική κοινωνία κι ο ελληνικός λαός βρίσκονται ενώπιον ενός ασφυκτικού φερόμενου χρέους χωρίς να έχουν ανάλογη ευθύνη για διεθνή εγκλήματα όπως εκείνα για τα οποία λογοδότησε η Γερμανία στον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο».

Στη συνέχεια πήρε το λόγο η ευρωβουλευτής Σοφία Σακοράφα, που θα αναλάβει το κοπιώδες έργο της επικοινωνίας της επιτροπής λογιστικού ελέγχου με άλλα ευρωπαϊκά κοινοβούλια και το ευρωκοινοβούλιο. Μιλώντας δεν έκρυψε πως για την ίδια, που πρωτοστάτησε  από το 2011 στην Πρωτοβουλία για τη Συγκρότηση Επιτροπής Λογιστικού Ελέγχου, είναι μια ιδιαίτερα φορτισμένη στιγμή, καθώς ο αγώνας για κάτι που αγωνίστηκε παίρνει επιτέλους σάρκα και οστά. Άλλωστε η Σ. Σακοράφα είχε για πρώτη φορά θέσει το αίτημα της συγκρότησης επιτροπής λογιστικού ελέγχου από το βήμα της Βουλής, πριν πέντε χρόνια. Μιλώντας στη συνέχεια στάθηκε στις πρωτοβουλίες που λήφθηκαν σε όλη την Ελλάδα με ομιλίες, εκδηλώσεις και συγκέντρωση υπογραφών ώστε η Πρωτοβουλία να γειωθεί με την κοινωνία. Για το σήμερα τόνισε πως στον αντίποδα της κυρίαρχης προπαγάνδας πως οι Έλληνες ζουν σε βάρος των υπόλοιπων λαών της Ευρώπης, «οι Έλληνες, οι Ισπανοί κι οι Πορτογάλοι, οι λαοί της κεντρικής Ευρώπης κι οι λαοί ολόκληρου του κόσμου πληρώνουν πολύ ακριβά την διάσωση των τραπεζών και του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Ο Β. Σόιμπλε σε συνέντευξή του υποστήριξε πως ο ελληνικός λαός πρέπει να μάθει την αλήθεια. Διαβεβαιώνω λοιπόν τον Β. Σόιμπλε πως ο ελληνικός λαός θα μάθει πράγματι την αλήθεια. Για τα σκάνδαλα της Ζίμενς και των εξοπλιστικών προγραμμάτων, θα μάθει πως και γιατί εκτοξεύτηκε το δημόσιο χρέος πως και γιατί φτάσαμε στο Καστελόριζο το 2010, στο πρώτο και το δεύτερο μεσοπρόθεσμο, κ.α.».

Σημαντικό ρόλο στην οργάνωση της επιτροπής θα διαδραματίσει ο Ερίκ Τουσέν. Μιλώντας έθεσε ορισμένα ερωτήματα ενδεικτικά της κατεύθυνσης που θα κινηθεί η έρευνα από τους ανεξάρτητους επιστήμονες τους επόμενους μήνες. Για παράδειγμα: «Στις διμερείς συμβάσεις που υπέγραψαν οι ευρωπαϊκές χώρες με την Ελλάδα από το 2010 και μετά τηρήθηκε η έννομη τάξη; Οι όροι δανεισμού της Ελλάδας ήταν συμβατοί με το καταστατικό του ΔΝΤ;» Συνεχίζοντας τόνισε «πως θα ελεγχθεί κατά πόσο οι όροι των μνημονίων ήταν συμβατοί με το διεθνές δίκαιο. Επίσης η δανειοδότηση της Ελλάδας ποιους πραγματικούς στόχους ικανοποιούσαν; Τα συμφέροντα του ελληνικού λαού ή συγκεκριμένα επιχειρηματικά συμφέροντα;»

Η λειτουργία της επιτροπής είναι μια ιστορική στιγμή, καθώς για πρώτη φορά δίνεται η ευκαιρία με πειστικό τρόπο να αποδειχθεί γιατί το δημόσιο χρέος όχι απλώς δεν μπορεί, όπως αποδεικνύεται  ακόμη κι από τους ίδιους τους πιστωτές που το χαρακτηρίζουν μη βιώσιμο, αλλά δεν πρέπει επίσης και να πληρωθεί. Είναι μια επιχειρηματολογία που δεν απευθύνεται στους ειδήμονες, ή τουλάχιστον δεν απευθύνεται μόνο σε αυτούς, αλλά στην ελληνική κοινωνία καθώς τα επιχειρήματα και τα άρθρα του διεθνούς δικαίου που θα χρησιμοποιηθούν από τα πιο έγκυρα χείλη, αυτή την φορά, θα αποδείξουν το δίκαιο του αγώνα για διαγραφή του δημόσιου χρέους, με την ελπίδα να δώσουν επιπλέον ώθηση στους αγώνες που αποτελούν όρο εκ των ων ουκ άνευ για την διαγραφή του χρέους. Τότε, επιπλέον θα φανεί πως θα χρησιμοποιήσει η κυβέρνηση το πόρισμα της επιτροπής λογιστικού ελέγχου – θα προχωρήσει δηλαδή στην μονομερή διαγραφή του χρέους; – και ποια θα είναι η στάση των πιστωτών που ομνύουν κατά τ’ άλλα στο διεθνές δίκαιο… Η πρόεδρος της Βουλής που απαντώντας σε ερώτηση τόνισε πως ο κύβος ερρίφθη για τον λογιστικό έλεγχο, ανέφερε πως το πόρισμα πρέπει να κινητοποιήσει και τις τρεις εξουσίες: την εκτελεστική, τη νομοθετική και την δικαστική. Ίδωμεν…

Λογιστικός έλεγχος για την διαγραφή του χρέους (Εφημερίδα των Συντακτών, 27.1.2014)

frΗ Πρωτοβουλία για Συγκρότηση Επιτροπής Λογιστικού Ελέγχου δημιουργήθηκε τον Μάρτιο του 2011, με σκοπό να διεκδικήσει τον λογιστικό έλεγχο του δημόσιου χρέους, μέσα από την συγκρότηση μιας αντίστοιχης επιτροπής, που θα διευκολύνει, θωρακίζοντας νομικά, την διαγραφή όλου ή του μεγαλύτερου μέρους του. Απαραίτητη προϋπόθεση για να επιτελέσει τον σκοπό της είναι η σχετική επιτροπή να έχει εξοπλιστεί με τις απαραίτητες αρμοδιότητες από την κυβέρνηση, ώστε να μπορεί να έχει πρόσβαση σε δημόσια αρχεία για να ελέγξει ομολογιακές εκδόσεις, κρατικές προμήθειες, συμβάσεις, κ.λπ. Αναγκαίο να τονιστεί ότι κρίσιμο στοιχείο είναι η ανεξαρτησία της από το κράτος και τους μηχανισμούς του και η λογοδοσία της στην κοινωνία, για να μην καταντήσει κολυμβήθρα του Σιλωάμ. Κάτι τέτοιο δεν έγινε μέχρι στιγμής για πολιτικούς λόγους, όπως ξέρουμε.

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Υποσχεθήκαμε αρχικά να προχωρήσουμε σε δικές μας επεξεργασίες αξιοποιώντας δευτερογενείς πηγές (πχ δημοσιεύματα Τύπου). Έγινε σε ένα περιορισμένο βαθμό. Ενδεικτικά, σε εκδήλωση τον Δεκέμβριο του 2011, στην αίθουσα της ΕΣΗΕΑ παρουσιάστηκαν δύο πορίσματα που αφορούσαν την σχέση γερμανικών επανορθώσεων και χρέους κι επίσης τον τρόπο που η ένταξη της Ελλάδας στο ευρώ επηρέασε το δημόσιο χρέος. Σε εξέλιξη είναι κι άλλες έρευνες, όπως για παράδειγμα ο τρόπος που οι ιδιωτικοποιήσεις συνέβαλλαν στην αύξηση του δημόσιου χρέους, αντίθετα με ό,τι επικαλείται ο νεοφιλελευθερισμός.

Εν τω μεταξύ η αναδιάρθρωση του δημόσιου χρέους μέσω του PSI+ τον Μάρτιο του 2012 που άλλαξε άρδην το προφίλ με αποτέλεσμα το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος του πλέον να οφείλεται στον Μηχανισμό Στήριξης, όταν παλιά ήταν ομολογιακό, διευκόλυνε την αποκάλυψη του απεχθούς χαρακτήρα του χρέους. Η μη κύρωση από τη βουλή των δύο δανειακών συμβάσεων, κατά τον ενδεδειγμένο τρόπο, και άλλα επιχειρήματα που αναφέρουμε σε σχετικά πρόσφατες ανακοινώσεις μας και υπάρχουν στην ιστοσελίδα (elegr.gr) τεκμηριώνουν τον ισχυρισμό μας ότι τα δάνεια της Τρόικας μπορούν να χαρακτηριστούν απεχθή, από μια Επιτροπή Λογιστικού Ελέγχου, εξουσιοδοτημένη φυσικά με σχετικές αρμοδιότητες. Η δουλειά του λογιστικού ελέγχου υπό το πρίσμα της θεμελιώδους αλλαγής της σύνθεσης του χρέους έγινε, επομένως, πιο απλή. (Προς επίρρωση, ακόμη, οι δηλώσεις και η αρθρογραφία κορυφαίων καθηγητών δημοσίου δικαίου για τον αντισυνταγματικό χαρακτήρα των δανειακών συμβάσεων, η σύγκρουσή τους με το διεθνές δίκαιο, κ.λπ.). Αναγκαίο ωστόσο να ειπωθεί ότι κι αυτό το έργο για να έχει νόημα πρέπει να αποκρυσταλλωθεί στο πλαίσιο μιας επιτροπής επιφορτισμένης με αυτό το ρόλο. Κι όχι από μια πρωτοβουλία πολιτών ή στο πλαίσιο αρθρογραφίας και ανακοινώσεων, όπως έχει ήδη γίνει, προφανώς ανολοκλήρωτα.

Επιπλέον, τα προηγούμενα χρόνια η Πρωτοβουλία για τη Συγκρότηση Επιτροπής Ελέγχου προχώρησε σε πολλές δημόσιες εκδηλώσεις που στόχο είχαν να στηριχθούν οι κοινωνικοί αγώνες ενάντια στα Μνημόνια και το χρέος. Αναφέρω ενδεικτικά τον κύκλο εκδηλώσεων Κοινωνία υπό Κατασκευή Ι και ΙΙ (χειμώνας – άνοιξη 2012 και 2013) και Κοινωνία υπό κατασκευή ΙΙΙ που ήδη έχει ξεκινήσει, με την Εφημερίδα των Συντακτών να περιλαμβάνεται στους χορηγούς επικοινωνίας, όπως και πέρυσι.

Παρόλα αυτά, γνωρίζουμε ότι τα όσα κάναμε είναι αναντίστοιχα της πρόκλησης που δεχθήκαμε ως κοινωνία και λίγα για να αποκαλυφθεί ο απεχθής χαρακτήρας του δημόσιου χρέους, έτσι ώστε να μην πληρωθεί. Τουλάχιστον όμως συμβάλαμε στην απονομιμοποίησή του, κάνοντας γνωστό στην κοινωνία και κάθε άλλον ενδιαφερόμενο τον πιο εύκολο τρόπο για να διαγραφεί το χρέος και να μην ζήσουμε σαν δούλοι!

Στα μισά του δρόμου ο Κορέα, Αποστολή στον Ισημερινό (Πριν, 8 Απριλίου 2012)

«Εμείς τον είχαμε προειδοποιήσει τον Γιώργο Παπανδρέου έγκαιρα! Πριν ακόμη η Ελλάδα προσφύγει στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο ο τότε έλληνας πρωθυπουργός σε ένα διεθνές φόρουμ είχε απευθυνθεί στον πρόεδρο Ραφαέλ Κορέα, ζητώντας την εμπειρία του για την αντιμετώπιση του δημόσιου χρέους. Έλεγε πολλά ο έλληνας πρωθυπουργός. “Κοίτα” του αντιτείνει ο Ραφαέλ Κορέα. “Υπάρχει ένα πράγμα που δεν πρέπει να κάνεις κι ένα μόνο που πρέπει να κάνεις αν θες να μην το πληρώσεις. Αυτό που δεν πρέπει να κάνεις είναι να απευθυνθείς στο ΔΝΤ. Κι αυτό που πρέπει να κάνεις είναι να συστήσεις επιτροπή λογιστικού ελέγχου”. Στη συνέχεια ο Παπανδρέου έκανε τα ακριβώς αντίθετα…». Τάδε έφη ο υπουργός Εξωτερικών του Ισημερινού, Έκο Ρικάρδο Πατίνιο, στην ομιλία με την οποία κήρυξε την έναρξη του διεθνούς συνεδρίου στην πρωτεύουσα του Ισημερινού, Κίτο, με θέμα την διεθνή χρηματοπιστωτική αρχιτεκτονική και την εμπειρία από τον λογιστικό έλεγχο του χρέους.

«Σε χαιρετώ, χώρα καταραμένη του Ισημερινού. Παραείσαι άγρια». Με αυτά τα λόγια ξεκίναγε το κεφάλαιο που περιέγραφε την άφιξή του στο Κίτο ο Ανρί Μισό, στο ταξιδιωτικό του ημερολόγιο με τίτλο Ισημερινός (εκδ. Άγρα). Παρότι απ’ όταν γράφτηκε το βιβλίο έχουν περάσει περισσότερες από οκτώ δεκαετίες η αρχική εικόνα που αποκομίζει ακόμη και σήμερα ο επισκέπτης, πατώντας το πόδι του στα 2.800 μέτρα, όπου βρίσκεται το Κίτο, δεν απέχει σημαντικά. «Εδώ, καπνίζουμε το όπιο του μεγάλου υψόμετρου, σιγανή φωνή, βήματα μικρά, αναπνοή κοφτή… Η πρώτη εντύπωση είναι φριχτή, απελπιστική σχεδόν. Ορίζοντας δεν υπάρχει. Είμαστε ένα με τα σύννεφα. Στα ψηλά οροπέδια των Άνδεων, που απλώνονται, απλώνονται, χωρίς τελειωμό, χωρίς απρόοπτα».

Ωστόσο, η στροφή προς τα αριστερά που συντελέστηκε τα τελευταία χρόνια στον Ισημερινό (παράλληλα και σε αλληλεπίδραση με τις περισσότερες χώρες της Λατινικής Αμερικής) άλλαξε εκ βάθρων το τοπίο σε αυτή τη χώρα που έχει το ένα έκτο του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος και το ένα όγδοο του κατά κεφαλήν εισοδήματος της Ελλάδας. Σε τέτοιο βαθμό ώστε σήμερα ακόμη και ο βρετανικός Γκάρντιαν να χαρακτηρίζει τον Ισημερινό ως μια από τις καλύτερες χώρες για να ζει κανείς! Κι αυτό, χάρη στα μέτρα αναδιανομής κοινωνικού πλούτου που εφαρμόζει ο πρόεδρος Ραφαέλ Κορέα από το 2007 όταν ανέλαβε πρόεδρος της χώρας. Δύο ήταν οι βασικότερες πηγές εσόδων που χρηματοδότησαν τις παροχές. Κατ’ αρχάς τα χρήματα που κέρδισε σταματώντας να πληρώνει ένα μέρος του δημόσιου χρέους και συγκεκριμένα το εμπορικό, το δημόσιο χρέος δηλαδή που κατείχαν ιδιώτες και το οποίο χαρακτηρίστηκε παράνομο και απεχθές από τη διεθνή επιτροπή λογιστικού ελέγχου τον Δεκέμβριο του 2008, παρέχοντας έτσι την αναγκαία τεκμηρίωση για την παύση πληρωμών. Η δεύτερη πηγή εσόδων προήλθε από την μεγάλη αύξηση (από 13% σε 87%) στο μερίδιο του δημοσίου που ανακοίνωσε μονομερώς ότι θα εισπράττεται από τις πετρελαϊκές εξορύξεις τον Ιούλιο του 2010. Η σημαντική μείωση της ανεργίας, η παροχή για πρώτη φορά στα χρονικά της χώρας δωρεάν ή σχεδόν δωρεάν παροχών όπως υγεία και παιδεία και η αύξηση στα εισοδήματα έχουν οδηγήσει τα ποσοστά δημοτικότητας του Ραφαέλ Κορέα να παραμένουν «καρφωμένα» στο 70% κι ακόμη και σήμερα να μην αμφισβητείται σε πολιτικό επίπεδο.

Σε ένα δεύτερο ωστόσο επίπεδο ο Ραφαέλ Κορέα δέχεται μια διπλή αμφισβήτηση. Η πρώτη και πιο απειλητική προέρχεται από τα δεξιά. Τη σκληρή, αμερικανόθρευτη και οπλισμένη ως το λαιμό Δεξιά! Έγινε εμφανής τον Σεπτέμβριο του 2010 όταν η αστυνομία επιχείρησε να κάνει πραξικόπημα επικαλούμενη μειώσεις στους μισθούς τους που ανήγγειλε η κυβέρνηση. Η αποτυχημένη απόπειρα ανατροπής του Κορέα είχε την στήριξη της ολιγαρχίας του Ισημερινού που εξακολουθεί να στέκεται από διστακτική έως εχθρική απέναντι του. Οι σχέσεις μίσους γίνονται αμέσως αντιληπτές ακόμη κι από τον επισκέπτη αν ακούσει ή δει τα δελτία ειδήσεων των ραδιο-τηλεοπτικών σταθμών και διαβάσει τις εφημερίδες μεγάλης απήχησης που ανήκουν όλα σε ιδιώτες και καθημερινά πνέουν μένεα κατά του Κορέα. Προκειμένου μάλιστα να σπάσει αυτό το μονοπώλιο η κυβέρνηση πολύ πρόσφατα προχώρησε στην ίδρυση δημόσιας ραδιο-τηλεόρασης, η οποία εξακολουθεί έχει περιθωριακά ποσοστά. Ιδιαίτερη σημασία ωστόσο έχει πως η απελευθέρωση του Κορέα από τα χέρια των επίλεκτων της αστυνομίας δεν έγινε από τον λαό, όπως συνέβη για παράδειγμα με τον Ούγκο Τσάβες τον Απρίλιο του 2002.

«Καθόλου τυχαία» λένε όλοι οι συνομιλητές μας, στο διεθνές συνέδριο που διεξήχθη στο Κίτο 13, 14 και 15 Μαρτίου του 2002, με θέμα την νέα διεθνή χρηματοπιστωτική αρχιτεκτονική και το έργο των επιτροπών λογιστικού ελέγχου του δημόσιου χρέους. Με τον όρο νέα διεθνής χρηματοπιστωτική αρχιτεκτονική στη Λατινική Αμερική περιγράφεται το νέο σύστημα οικονομικών και πιστωτικών σχέσεων που έχει συγκροτηθεί στην πράξη, μετά την «έξωση», ατιμωτική τις περισσότερες φορές, που επέβαλαν οι αριστερές και κεντροαριστερές κυβερνήσεις στο ΔΝΤ. Το ρόλο του μισητού οργανισμού ως δανειστή έσχατης ανάγκης και παροχέα πιστώσεων για κοινωνικά και αναπτυξιακά προγράμματα ανέλαβε η Τράπεζα του Νότου που δημιουργήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2009 για να καλύψει το κενό μιας διεθνούς αναπτυξιακής τράπεζας από τις εξής χώρες: Αργεντινή, Βραζιλία, Παραγουάη, Ουρουγουάη, Ισημερινός, Βολιβία και Βενεζουέλα. Βασικός της γνώρισμα είναι ότι καλύπτει εκ των έσω και με όρους ισοτιμίας το κενό που εκ παραδόσεως καλυπτόταν από βορειοαμερικανικά κεφάλαια είτε του ιδιωτικού τομέα είτε πολυμερών οργανισμών όπως το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα. Στο πλαίσιο της νέας διεθνούς αρχιτεκτονικής η είσοδος των συγκεκριμένων χρηματοπιστωτικών οργανισμών έχει καταστεί περιττή αν δεν έχει απαγορευτεί.

Το μεγαλύτερο μέρος ωστόσο της συνάντησης αναλώθηκε στην πάλη ενάντια στο δημόσιο χρέος, μέσα κυρίως από την δράση των Επιτροπών Λογιστικού Ελέγχου τόσο εκεί που έχουν θεσμική κατοχύρωση, όπως στον Ισημερινό, όσο και σε άλλες χώρες που στο αίτημα συγκρότησης τους συμπυκνώνεται η πάλη για να μην πληρωθεί το δημόσιο χρέος. Ωστόσο, ακόμη και στον Ισημερινό, πλέον, το κύρος και η επιρροή που απολαμβάνει στην πράξη η επιτροπή δεν απέχει απ’ ότι συμβαίνει σε άλλες χώρες. Αυτό που συνέβη είναι ότι «η άνοδος και η πτώση» της Επιτροπής Λογιστικού Ελέγχου στον Ισημερινό, η περιθωριοποίησή της αποτελεί έναν ασφαλή δείκτη της συντηρητικής στροφής που έχει ακολουθήσει αυτά τα χρόνια η κυβέρνηση του Ραφαέλ Κορέα. Η άνοδός του στην εξουσία στηρίχθηκε κατά μεγάλο μέρος στο αίτημα του να διωχθεί το ΔΝΤ και να μην πληρωθούν οι πιστωτές. Σε αυτή την μάχη ο Κορέα αξιοποίησε πλήρως το πρώτο πόρισμα της επιτροπής που αφορούσε το δημόσιο χρέος απέναντι στους ιδιώτες. Τα στοιχεία αυτά συγκεντρώθηκαν μετά από εκατοντάδες ώρες εργασίας των μελών της επιτροπής, που όλοι τους δούλευαν σε εθελοντική βάση. Ακόμη και όσοι προέρχονταν από το εξωτερικό (Βέλγιο, Βραζιλία, Αργεντινή, κ.α.) με την κυβέρνηση να πληρώνει μόνο τα αεροπορικά τους εισιτήρια και το ξενοδοχείο στο οποίο διέμεναν. Τα εμπόδια δε που αντιμετώπισαν είναι ακόμη και σήμερα θέμα σχολιασμού, καθώς πολλές φορές κούτες με υλικό από το υπουργείο Οικονομικών εξαφανίζονταν από τα δωμάτια τους, με αποτέλεσμα στο τέλος, όταν πλησίαζε η ώρα έκδοσης του πορίσματος να μην βγαίνουν απ’ αυτά ούτε λεπτό. Με άλλα λόγια η στήριξη που απολάμβαναν ως άτομα κι ως επιτροπή από την κυβέρνηση ήταν πολύ υποδεέστερη της αναγκαίας για να ανταποκριθούν στο καθήκον που με κάθε επισημότητα (μέσω προεδρικού διατάγματος) ανέλαβαν.

Η σύγκρουση του Κορέα με τους ξένους πιστωτές συμπίπτει με το αποκορύφωμα της αριστερής του γραμμής. Τον Δεκέμβρη του 2009 ανακοινώνει εντελώς αναπάντεχα κυβερνητικό ανασχηματισμό που ως βασικό χαρακτηριστικό έχει την απομάκρυνση των πιο αριστερών υπουργών. Ο μόνος που μένει στην κυβέρνηση από την αριστερή πτέρυγα είναι ο σημερινός υπουργός Εξωτερικών, Έκο Ρικάρδο Πατίνιο. Ο Κορέα δικαιολογεί τον ανασχηματισμό, επικαλούμενος την ανάγκη συγκρότησης μιας «πιο αντιπροσωπευτικής κυβέρνησης». Μεταξύ των υπουργών που απομακρύνονται είναι ο Χόρχε Ακόστα, κορυφαίος οικονομολόγος του Ισημερινού κι εκ των ιδρυτικών μελών της Επιτροπής Λογιστικού Ελέγχου. Απομακρύνονται επίσης και όλοι οι οικονομικοί αξιωματούχοι, που έφεραν σε πέρας την παύση πληρωμών, όπως για παράδειγμα η τότε υπουργός Οικονομικών Βίλμα Σαλγκάδο, ο τότε κεντρικός τραπεζίτης Ντιέγκο Μπόρχα, κ.α. Ως αποτέλεσμα το ρεύμα που ανέδειξε τον Κορέα σήμερα έχει διασπαστεί στους «Ακοστικούς» και τους «Κορεϊκούς», με τους πρώτους να συγκεντρώνονται στην Επιτροπή Λογιστικού Ελέγχου, η οποία ακόμη και σήμερα εξακολουθεί να εκδίδει πορίσματα με υλικό τεκμηρίωσης χωρίς ωστόσο να αξιοποιούνται από την κυβέρνηση του Ραφαέλ Κορέα. Ο λόγος είναι πως ο συμβιβασμός του με το κεφάλαιο εκφράστηκε πριν απ’ οπουδήποτε αλλού στο μέτωπο του δημόσιου χρέους, αποδεχόμενος να πληρώσει τα μέρη εκείνα του χρέους που αφορούσαν εσωτερικούς πιστωτές (κυρίως τράπεζες), διμερή – διακρατικά δάνεια και άλλα προς διάφορους διεθνείς οργανισμούς. Δυνατότητα να κηρύξει στάση πληρωμών είχε! Όπως είχε και απέναντι στους ιδιώτες πιστωτές, με τη βοήθεια του λογιστικού ελέγχου. Αυτό όμως που πλέον έλλειπε ήταν η διάθεση να συγκρουστεί με την εγχώρια αστική τάξη και τον ιμπεριαλισμό.

Συγκρούσεις με επίκεντρο το περιβάλλον, διώξεις αγωνιστών

Το δεύτερο θέμα στο οποίο φάνηκε η απροθυμία του Ραφαέλ Κορέα να συγκρουστεί μέχρι τέλους με τον ιμπεριαλισμό ήταν το ζήτημα του περιβάλλοντος. Εξ ίσου ακανθώδες θέμα με το δημόσιο χρέος για τη μικρή αυτή χώρα της Λατινικής Αμερικής λόγω του ότι στο έδαφός της από τα νησιά Γκαλάπαγκος στον Ειρηνικό μέχρι τη ζούγκλα στα σύνορα με την Κολομβία φιλοξενούνται εκατοντάδες σπάνια είδη του ζωικού και φυτικού βασιλείου. Αυτό το γεγονός σε συνδυασμό με το ασυνήθιστα πλούσιο υπέδαφος του Ισημερινού (το οποίο ξεχειλίζει από πετρέλαιο μέχρι πλήθος μεταλλευμάτων) ανάγουν το θέμα της διαχείρισης του περιβάλλοντος στο πιο καυτό θέμα της πολιτικής ατζέντας. Ο λόγος είναι προφανής: κάθε απόφαση εκμετάλλευσης προκαλεί ασυνήθιστα υψηλό περιβαλλοντικό κόστος, σημαίνει την μετακίνηση κοινοτήτων ιθαγενών, κ.α.
Η κυβέρνηση του Κορέα επιδεικνύει μια παγκόσμια πρωτοτυπία: άρθρο που περιέλαβε στην πρόσφατη αναθεώρηση του συντάγματος βάσει του οποίου η προστασία του περιβάλλοντος αποτελεί για κάθε κυβέρνηση συνταγματική δέσμευση. Ο ίδιος ο Κορέα δε υποστηρίζει ότι καμιά άλλη κυβέρνηση στον κόσμο δεν έχει επιβάλει τόσα μέτρα προστασίας στις εξορυκτικές εταιρείες.
Για τον συνομιλητή μας όμως, τον Έντγκαρ Ις, η συμβολή της κυβέρνησης του Κορέα στο περιβάλλον είναι πολύ αμφιλεγόμενη. Ο Έντγκαρ Ις συμμετέχει στο Δημοκρατικό Λαϊκό Κίνημα και στο παρελθόν είχε διατελέσει υπουργός Περιβάλλοντος στην κυβέρνηση του Γκουτιέρες. Μια κυβέρνηση που ξεκίνησε με ένα πρόγραμμα ενάντια στο ΔΝΤ για να κάνει στη συνέχεια στροφή 180 μοιρών και στο τέλος ο επικεφαλής της να φύγει με ελικόπτερο. «Η υπό εξέλιξη στροφή του Κορέα θυμίζει την πολιτική στροφή του Γκουτιέρες» στον συνομιλητή μας. «Το ίδιο το σύνταγμα αναμφισβήτητα αποτέλεσε πρόοδο. Σηματοδότησε την ρήξη με το νεοφιλελευθερισμό, επ’ ουδενί όμως δεν μπορεί να χαρακτηριστεί αριστερό. Αρκεί να σας πω ότι για τους δημόσιους υπάλληλους απαγορεύει τις απεργίες ακόμη και τις συλλογικές διαπραγματεύσεις. Κατά τη γνώμη μου πρόκειται για ένα σύνταγμα και μια κυβέρνηση αστικού εκσυγχρονισμού που ως έργο έχει την επανακόλληση του θρυμματισμένου κοινωνικού ιστού που άφησαν πίσω τους οι ακραίες νεοφιλελεύθερες πολιτικές και το ΔΝΤ».
«Οι εχθρικές σχέσεις που διατηρεί πλέον η κυβέρνηση του Κορέα με τα κινήματα φαίνεται πεντακάθαρα από το πογκρόμ διώξεων που επιφυλάσσει σε όσους αγωνίζονται με μαχητικό τρόπο για την προστασία του περιβάλλοντος», συνεχίζει ο συνομιλητής μας που δραστηριοποιείται ενεργά στην πρωτοβουλία για το οικολογικό χρέος, η οποία εργάζεται από κοινού με την επιτροπή λογιστικού ελέγχου. «Αρκεί να σας πω ότι οι πιο πρωτοπόροι αγωνιστές σήμερα που μάχονται ενάντια στις κινέζικες εταιρείες που προκαλούν τεράστιες οικολογικές καταστροφές στην προσπάθεια τους να εκμεταλλευτούν το πετρέλαιο η τον χαλκό έχουν κατηγορηθεί για τρομοκρατία! Γύρω στους 500 αγωνιστές μπαινοβγαίνουν στις δικαστικές αίθουσες και προσπαθούν να αποδιώξουν από πάνω τους αυτές τις βαριές κατηγορίες. Καταλαβαίνετε ότι η κυβέρνηση του Κορέα έχει αξιοποιήσει στο έπακρο την τελευταία αμερικανική μόδα σε ότι αφορά τα δημοκρατικά δικαιώματα. Ενώ στα σύνορα με την Κολομβία ο Κορεα επιτρέπει στον  αμερικανικό στρατό να δρα ελευθέρα στο πλαίσιο του Σχεδίου Κολομβία» που ως πρόσχημα έχει την καταπολέμηση των ναρκωτικών κι ως πραγματικό ζητούμενο την στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στην Λατινική Αμερική.
Κι από που τέλως πάντων αντλεί την δημοτικότητα του ο Κορέα, ήταν η τελευταία ερώτηση που κάναμε στον συνομιλητή μας. «Από ένα πρωτοφανές σε έκταση για την Λατινική Αμερική πρόγραμμα κοινωνικών παροχών, που περισσότερο θυμίζει την κλασική ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία», ήταν η απάντηση του. Στο πλαίσιο αυτού του προγράμματος οι φτωχοί παίρνουν μια σειρά επιδόματα, η πρόσβαση στην υγεία είναι πλέον εντελώς δωρεάν, όταν στο παρελθόν τα πάντα τιμολογούνταν και πολλές χιλιάδες θέσεις στα πανεπιστήμια κάθε χρόνο δίνονται με τη μορφή υποτροφιών στους φτωχούς. Τα πανεπιστήμια ωστόσο παραμένουν ιδιωτικά, ο αναδασμός που προβλεπόταν στο σύνταγμα δεν έγινε ποτέ και η πιο εύφορη γη ανήκει στους γαιοκτήμονες ενώ στην αγορά εργασίας όπου η ανεργία έχει πέσει στο ιστορικά χαμηλό επίπεδο του 7% δεσπόζει μια εκτεταμένη γκρίζα ζώνη ελαστικών σχέσεων εργασίας», επισημαίνει ο Έντγκαρ Ις.
Ο περίπλοκος, αντιφατικός και κυρίως μεταβατικός χαρακτήρας της κοινωνικής και πολιτικής κατάστασης στον Ισημερινό φαίνεται από το γεγονός ότι σήμερα τα μεγαλύτερα αγκάθια στα πλευρά της κυβέρνησης είναι δυο κινήματα που αρχικά την στήριξαν και τα στήριξε: το κίνημα του λογιστικού ελέγχου που εξακολουθεί να χαρακτηρίζει κομμάτια του δημόσιου χρέους ως απεχθή και παράνομα διευκολύνοντας την πάλη για την μη πληρωμή του και το κίνημα των ιθαγενών που αρνούνται να παραδώσουν τη γη τους στις κινέζικες μεταλλευτικές εταιρείες.
Δυο κινήματα ζωντανά και ανυποχώρητα που επιβεβαιώνουν τα λόγια του Ανρί Μισό απ’ το βιβλίο του Ισημερινός: «Δυστυχισμένοι όσοι αρκούνται στα λίγα»…

Το δημόσιο χρέος δεν είναι μαύρο κουτί (Πριν, 20 Νοέμβρη 2011)

«Οποιοσδήποτε αγώνας για τον έλεγχο και την ακύρωση του δημόσιου χρέους δεν γίνεται στο όνομα και στη βάση των κοινών (ταξικών) συμφερόντων των “από κάτω”, πέρα από εθνικά σύνορα, είναι καταδικασμένος σε αποτυχία», τονίζει ο Γιώργος Μητραλιάς στην εισαγωγή του αποκαλυπτικού και χρήσιμου βιβλίου Ανοίγουμε τα βιβλία του δημόσιου χρέους (εκδ. Αλεξάνδρεια).
Προϊόν της κοινωνικής ριζοσπατικοποίησης και της πολύμορφης πάλης ενάντια στο χρέος είναι η έκδοση Ανοίγουμε τα βιβλία του δημόσιου χρέους – Τι είναι και πώς γίνεται ο λογιστικός έλεγχος του δημόσιου χρέους, που κυκλοφόρησε την άνοιξη από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια. Συγγραφείς του είναι ο βέλγος πολιτικός επιστήμονας που έχει πρωτοστατήσει στην πάλη ενάντια στο δημόσιο χρέος, Ερίκ Τουσέν, η βραζιλιάνα φοροτεχνικός Μαρία Λουσία Φατορέλι, συντονίστρια στη χώρα της, της Επιτροπής Λογιστικού Ελέγχου που έχει συγκροτηθεί με πρωτοβουλία των πολιτών και επίσης οι οργανώσεις CADTM και Jubilee South.  Η μετάφραση, η επιμέλεια και τα προλεγόμενα ανήκουν στον Γιώργο Μητραλιά.
Στα πρώτα τέσσερα κεφάλαια του βιβλίου υπάρχει αρχικά μια πολιτική τοποθέτηση για το ρόλο που διαδραματίζει το δημόσιο χρέος στις διεθνείς σχέσεις. «Είναι περισσότερο από ποτέ αναγκαίο να τοποθετήσουμε ξανά την ιστορία του χρέους των χωρών του Νότου μέσα στο πλαίσιο μιας στρεβλής ανάπτυξης, ενός καπιταλιστικού συστήματος σε κρίση και μιας άνισης κατανομής του πλούτου», αναφέρεται εισαγωγικά. Στο δεύτερο κεφάλαιο υπογραμμίζεται η ανάγκη πολιτικής δραστηριοποίησης εναντίον του χρέους: «Οι λογιστικοί έλεγχοι πρέπει να υποστηρίζονται από πλατιά κινητοποίηση», αναφέρουν οι συγγραφείς. Στα επόμενα δύο κεφάλαια παρέχονται τεχνικά στοιχεία για την πραγματοποίηση του λογιστικού ελέγχου (εφιστώντας την προσοχή για παράδειγμα στις εξαγωγικές πιστώσεις, τις ιδιωτικοποιήσεις κ.ά.) και παρουσιάζονται οι νομικές πτυχές. Η Μαρία Λουσία Φατορέλι παρουσιάζει την πολύτιμη (και ολότελα διαφορετική) εμπειρία από τον Ισημερινό και τη Βραζιλία, ενώ τέλος ο Ε. Τουσέν παραθέτει τη νομική επιχειρηματολογία για την ακύρωση του χρέους. «Τα χρέη των κρατών που συνάφθηκαν ενάντια στα συμφέροντα των ντόπιων πληθυσμών είναι νομικά άκυρα», τονίζει από την αρχή κιόλας του κειμένου του ο Ε. Τουσέν.
Η αξία του βιβλίου έγκειται στον πρωτότυπο συνδυασμό μεταξύ θεωρητικής ανάλυσης του χρέους (με βάση την εμπειρία των χωρών του Νότου για τον απλό λόγο ότι στο βόρειο ημισφαίριο εμφανίστηκε στην παρούσα εκρηκτική μορφή του μόνο το 2009) και των πολύμορφων αγώνων για την ακύρωσή του, όπως αναπτύχθηκαν με βασικό άξονα τις Επιτροπές Λογιστικού Ελέγχου. Μια διαδικασία που σε κάθε περίπτωση στόχευε να υποστηρίξει τον πολιτικό, μαζικό αγώνα για την ακύρωση του χρέους, αποτελούσε δηλαδή όργανο του κινήματος. «Στο σύνολό του το χρέος του Τρίτου Κόσμου εξοφλήθηκε με το παραπάνω, αλλά ο βραχνάς δεν εξαλείφθηκε, το αντίθετο μάλιστα. Απομένει ωστόσο να παρουσιάσουμε τις αδιάσειστες αποδείξεις του γεγονότος, πράγμα που σημαίνει πλήρεις και εξονυχιστικούς ελέγχους», αναφέρεται χαρακτηριστικά. Σε άλλο δε σημείο τονίζεται η ανάγκη επικέντρωσης στις ιδιωτικοποιήσεις στρατηγικών και επικερδών δημόσιων επιχειρήσεων που πουλήθηκαν σε πολύ χαμηλές τιμές.
Ιδιαίτερα κατατοπιστική είναι η εισαγωγή του Γιώργου Μητραλιά, που διαδραμάτισε πρωταγωνιστικό ρόλο στο σχηματισμό και της ελληνικής πρωτοβουλίας για τη συγκρότηση Επιτροπής Λογιστικού Ελέγχου. Συνοψίζοντας κατά ένα μέρος και αυτή την εμπειρία αναφέρει: «Και μόνο λοιπόν το γεγονός ότι αυτή η εξουσία αρνείται πεισματικά να πραγματοποιήσει το λογιστικό έλεγχο του δικού της χρέους και φρίττει ακόμα και στην ιδέα ότι κάποιοι παρείσακτοι “εξωθεσμικοί” θα τολμούσαν να το πράξουν, είναι ενδεικτικό της άρρωστης και βαθύτατα ελλειμματικής (αστικής και νεοφιλελευθερης) δημαοκρατίας μας».
Το αίτημα ωστόσο του ελέγχου του χρέους πάει πολύ πιο μπροστά καθώς «θίγει ζητήματα ποιοτικά ανώτερα και ανοίγει το δρόμο σε διαδικασίες που μπορούν να αποδειχθούν άκρως επικίνδυνες για το κατεστημένο και εν δυνάμει απελευθερωτικές για τη συντριπτική πλειονότητα των πολιτών. Πράγματι, απαιτώντας να ανοίξει και να ελέγξει τα βιβλία του δημόσιου χρέους και ακόμη καλύτερα, ανοίγοντας και ελέγχοντάς τα, το κίνημα του λογιστικού ελέγχου των πολιτών τολμά το “ανήκουστο”: Μπαίνει στην απαγορευμένη ζώνη, στα άδυτα των αδύτων των καπιταλιστικού συστήματος, εκεί όπου, εξ ορισμού, δεν γίνεται ανεκτός κανένας “παρείσακτος”».
 «Ταυτόχρονα όμως», συνεχίζει ο Γιώργος Μητραλιάς, «έρχεται αντιμέτωπο, κατευθείαν και χωρίς καμιά διαμεσολάβηση, με το ίδιο σύστημα καθώς αμφισβητεί την πιο κεντρική από τις εξουσίες του: Τη μονοπώληση του δικαιώματος να αποφασίζει για όλα τα σημαντικά οικονομικά, πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα της χώρας… Εδώ δεν πρόκειται ούτε για σκέτη διαφάνεια, ούτε καν για τον εκδημοκρατισμό της κοινωνίας. Πρόκειται για κάτι πολύ πιο βαθύ και καίριο, για το άνοιγμα μιας πελώριας ρωγμής στο τείχος της εξουσίας που μας περικυκλώνει. Μιας ρωγμής μέσα από την οποία γίνεται δυνατό να διαφαίνεται, έστω και θολά, ο “άλλος εφικτός κόσμος” του προσφιλούς χειραφετητικού οράματος των συνεταιρισμένων παραγωγών».  Υπ’ αυτή την έννοια, ο έλεγχος του δημόσιου χρέους είναι μόνο η αφορμή…

Φως στο ιρλανδικό χρέος έριξε ο λογιστικός έλεγχος (Επίκαιρα, 22/9/2011)

Μια σημαντική στιγμή στην πάλη των λαών ενάντια στην πληρωμή του δημόσιου χρέους ήταν η Πέμπτη 15 Σεπτέμβρη, όταν δόθηκε στη δημοσιότητα το πόρισμα της Επιτροπής Λογιστικού Ελέγχου που συστάθηκε στην Ιρλανδία. Η επιτροπή αποτελούταν από τρεις ανεξάρτητους καθηγητές τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που διδάσκουν στο πανεπιστήμιο του Λίμερικ. Το έργο τους δε, υποστηρίχθηκε από το βρετανικό συνδικάτο UNITE, που αποτελεί την μεγαλύτερη συνδικαλιστική ένωση της Μεγάλης Βρετανίας, και τις οργανώσεις Afri (Action from Ireland) και επίσης Debt and Development Coalition. Και με τις δύο αυτές οργανώσεις συνεργάζεται στενά η Πρωτοβουλία για τη Συγκρότηση Επιτροπής Λογιστικού Ελέγχου που έχει συγκροτηθεί στην Ελλάδα από τον Μάρτιο.

«Η Ιρλανδία λειτουργεί σαν ρουλέτα για τους μεγαλύτερους χαρτοπαίχτες του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος λόγω της απότομης αύξησης του όγκου συναλλαγών του δημόσιου χρέους στη δευτερογενή αγορά», ανέφερε ανακοίνωση του βρετανικού συνδικάτου, που εκδόθηκε με αφορμή το πόρισμα της Επιτροπής Λογιστικού Ελέγχου, η οποία συστάθηκε με πρωτοβουλία των «κάτω», χωρίς δηλαδή εξουσιοδότηση από τις ιρλανδικές αρχές ή πρόσβαση σε επίσημα στοιχεία. Και συνέχιζε με τα εξής: «Το ιρλανδικό δημόσιο χρέος ανέβηκε από λιγότερα από 20 δις. ευρώ στα τέλη του ’80 σε λιγότερα από 40 δις. ευρώ το 2007. Από τότε ξεπέρασε τα 91 δις. ευρώ. Το πρόγραμμα λιτότητας της κυβέρνησης που έχει οδηγήσει σε εκρηκτική ανεργία, στην επιστροφή στην μετανάστευση και στην απελπισία τη χώρα έχει απλώς αποτύχει να σταματήσει την ανεξέλεγκτη πορεία που ξεκίνησε τον Σεπτέμβρη του 2008 όταν η
τότε κυβέρνηση ξέγραψε το μέλλον μιας γενιάς για να διαφυλάξει τα συμφέροντα του διεθνούς πλούτου», καταλήγει η ανακοίνωση του βρετανικού συνδικάτου.

Το πόρισμα για το χρέος

Το πόρισμα της ιρλανδικής Επιτροπής Λογιστικού Ελέγχου, που αποκαλύπτοντας την σύνθεση του δημόσιου χρέους ξεσκεπάζει τις τράπεζες ως βασικό υπαίτιο για την εκτόξευσή του, αποτελεί μέχρι στιγμής την πιο πειστική και αδιαμφισβήτητη απάντηση στις κατηγορίες της ιρλανδικής κυβέρνησης που δια στόματος του πρώην υπουργού Οικονομικών δήλωσε κι αυτή …«μαζί τα φάγαμε» («We all partied» στα ιρλανδικά).

Αξίζει να μεταφέρουμε ένα εκτενές απόσπασμα από το τελευταίο κεφάλαιο του πορίσματος, που περιλαμβάνει την περίληψη και τα συμπεράσματα του. Ξεχωρίζει η διαπίστωση για την εκθετική αύξηση της κερδοσκοπίας που συνοδεύει την αύξηση του χρέους. Αναφέρεται κατά λέξη: «Το προφίλ των επενδυτών στο ιρλανδικό δημόσιο χρέος έχει αλλάξει σημαντικά από το 2008, όταν τέθηκαν σε εφαρμογή οι ιρλανδικές εγγυήσεις προς τις τράπεζες. Πριν την κρίση, το ιρλανδικό χρέος θεωρούταν από τις αγορές ως στοιχείο χαμηλής απόδοσης και χαμηλού κινδύνου κι έβρισκε συνήθως θέση στις
καταχωρήσεις των ευρωπαϊκών τραπεζών, των ασφαλιστικών εταιρειών και των συνταξιοδοτικών ταμείων. Η κρίση έχει αλλάξει το χαρακτήρα του ιρλανδικού δημόσιου χρέους κι έχει οδηγήσει στη δημιουργία μιας σειράς πιστωτικών εργαλείων που επηρεάζουν τον πιστωτικό κίνδυνο του ιρλανδικού δημοσίου. Τα τρία προηγούμενα χρόνια το μέγεθος των συναλλαγών στο ιρλανδικό δημόσιο χρέος και τα σχετικά εργαλεία ήταν χωρίς προηγούμενο τόσο σε όρους όγκου όσο και σε σχέση με το είδος των συναλλαγών.

»Σε όλη τη διάρκεια του 2009 υπήρχε αυξημένη κατοχή του ιρλανδικού δημόσιου χρέους από θεσμικούς καθώς οι πρωτοβουλίες μείωσης του ελλείμματος και “ποσοτικής χαλάρωσης” αναμένονταν να επηρεάσουν θετικά την ικανότητα του ιρλανδικού δημοσίου να αποπληρώσει το χρέος. Από τα μέσα του 2010 οι παραπάνω θεσμικοί άρχισαν να μειώνουν τις θέσεις τους στο ιρλανδικό δημόσιο χρέος καθώς η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αύξησε την αγορά ιρλανδικού χρέους, ανεξαρτήτως ημερομηνίας λήξης.

»Το δεύτερο τρίμηνο του 2010 ήταν μια περίοδος κατά την οποία οι συναλλαγές επί του ιρλανδικού δημόσιου χρέους άλλαξαν. Σημειώθηκε μια αύξηση στις κερδοσκοπικές συναλλαγές από αντισταθμιστικά κεφάλαια όπως Groveland Capital, Matrick Group και Corriente Advisors LLC, με βάση δημοσιεύματα του Τύπου… Πολλές από αυτές τις συναλλαγές σε CDS (Credit Default Swaps – συμβόλαια πιστωτικού κινδύνου) στοιχημάτιζαν πως η Ιρλανδία και άλλες περιφερειακές χώρες θα χρεοκοπήσουν ή θα προβούν σε αναδιάρθρωση του χρέους τους. Η μεταστροφή στην άποψη για το ιρλανδικό χρέος φαίνεται από την δραστηριότητα των πωλητών CDS που ξεκίνησαν να δανείζονται ιρλανδικό δημόσιο χρέος εν είδει αντιστάθμισης την οποία θα έπρεπε να αποπληρώσουν
αν συνέβαινε η χρεοκοπία».

Πρόβλημα της ευρωζώνης 

Στα συμπεράσματα του πορίσματος της Επιτροπής Λογιστικού Ελέγχου τονίζεται επίσης ότι το δημόσιο χρέος δεν αποτελεί ένα ιδιαίτερο ιρλανδικό πρόβλημα, καθώς σε όλη την ευρωζώνη την τελευταία τριετία, όσο δηλαδή διαρκεί η κρίση, το χρέος εκτινάχθηκε. Από σχεδόν 66% του ΑΕΠ το 2008, ξεπερνάει πλέον το 86% του ΑΕΠ.

Στο ίδιο κεφάλαιο επικρίνεται και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, σε σχέση με την στάση σιωπής που έχει επιλέξει να κρατά, συσκοτίζοντας συχνά την πραγματικότητα. Αναφέρει συγκεκριμένα: «Ο όρος “δημιουργική ασάφεια” εισήχθηκε στο κοινό λεξιλόγιο από τον Χένρι Κίσιντζερ για να περιγράψει την σκόπιμη χρήση μιας ασαφούς γλώσσας κατά τη διαπραγμάτευση ενός ευαίσθητου θέματος. Χρησιμοποιείται επίσης για να περιγραφεί η πολιτική της ΕΚΤ σε ό,τι αφορά την δημόσια πληροφόρηση για τις επιχειρήσεις διάσωσης των τραπεζών… Η ιδέα είναι πως όταν δεν γίνεται σαφές σε ποιόν ακριβώς βαθμό θα υποστηριχθούν οι τράπεζες, τότε μειώνεται ο ηθικός κίνδυνος για το σύστημα. Έχοντας δεχθεί κριτική ως συνώνυμο της παραποίησης, η δημιουργική ασάφεια μετά βεβαιότητας απάδει της διαφάνειας. Μόλις το 2010, η ΕΚΤ επανέλαβε την ανάγκη μυστικότητας. Σε ένα κείμενο γνώμης που δημοσιεύτηκε
τον Ιανουάριο του 2011 επί μιας προτεινόμενης οδηγίας αναφέρεται: “πληροφορίες για τον δανεισμό των κεντρικών τραπεζών ή άλλες διευκολύνσεις ρευστότητας που παρέχονται σε άλλα πιστωτικά ιδρύματα, περιλαμβανομένης της παροχής έκτακτης ρευστότητας (του γνωστού μας ELA)
πρέπει να παραμένουν εμπιστευτικές για να υπάρχει σταθερότητα στο χρηματοπιστωτικό σύστημα ως σύνολο και να διατηρείται σε περίοδο κρίσης η
δημόσια εμπιστοσύνη”».

Ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα έχει το καμπανάκι κινδύνου που χτυπάει η ιρλανδική ΕΛΕ σε ό,τι αφορά τις χρηματοδοτήσεις προς τις εμπορικές τράπεζες από την κεντρική τράπεζα μέσω του ELA. Ο κίνδυνος έγκειται στην μη αποπληρωμή των ποσών που παρέχει το κεντρικό πιστωτικό ίδρυμα, ώστε να μη ξεμείνουν από ρευστό οι εμπορικές τράπεζες. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο οι ζημιές θα περάσουν στον ισολογισμό της κεντρικής τράπεζας, καθιστώντας άμεση ανάγκη την αναπλήρωση του κεφαλαίου της, ενδεχομένως από το δημόσιο με αποτέλεσμα να αυξηθεί το δημόσιο χρέος. Τουλάχιστον στην Ιρλανδία
αυτό συνέβη. Γιατί άραγε να μην συμβεί το ίδιο και στην Ελλάδα, δεδομένου ότι τις τελευταίες εβδομάδες οι στρόφιγγες του ELA έχουν ανοίξει για τα καλά,
παραμένοντας ωστόσο το όνομα των παραληπτών επτασφράγιστο μυστικό;

Το απεχθές χρέος

Τα πορίσματα του λογιστικού ελέγχου στην Ιρλανδία, παρότι ολοκληρώθηκε χωρίς τις αναγκαίες εκείνες πληροφορίες που θα μπορούσε να δώσει ο κρατικός μηχανισμός και οι  δικαστικές αρχές, δίνουν επιπλέον επιχειρήματα σε όσους πιστεύουν ότι τουλάχιστον μεγάλο μέρος του δημόσιου χρέους είναι παράνομο και απεχθές και δεν πρέπει να πληρωθεί. Το εύρημά τους μάλιστα, ότι μεγάλο μέρος του χρέους βρίσκεται στα χέρια επαγγελματιών κερδοσκόπων, διευρύνει τα όρια της κριτικής απέναντι στη νομιμότητα του δημόσιου χρέους οπλίζοντας όσους αντιπαλεύουν την πληρωμή του με νέα επιχειρήματα. Η δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων του πορίσματος αποτελεί, χώρια των άλλων, και ένα μάθημα δημοκρατίας καθώς θέτει στο τραπέζι του δημόσιου διαλόγου την σύνθεση και την προέλευση του χρέους, με τρόπο μάλιστα ιδιαίτερα φιλικό ακόμη και στους μη ειδικούς. Ο χώρος που αφιέρωσαν οι συγγραφείς του κειμένου για να εξηγούν στους πολίτες πως λειτουργεί η αγορά ομολόγων αποτελεί μάθημα για όλους όσους ασχολούνται με τα κοινά. Πρώτα και κύρια προς όσους επιδιώκουν θέματα όπως το δημόσιο χρέος να παραμένουν εγκλωβισμένα στους χειρισμούς ειδικών, συχνά ανεξέλεγκτων, που λειτουργούν χωρίς καμιά νομιμοποίηση. Όπως ακριβώς συμβαίνει στην Ελλάδα.

Τα όργια δε που αποκαλύφθηκαν την προηγούμενη εβδομάδα στην στατιστική υπηρεσία, όπου μεγέθη όπως το δημοσιονομικό έλλειμμα παραποιούνταν καθ’ υπόδειξη των Βρυξελλών ώστε να φανεί δικαιολογημένη η πολιτική των άγριων περικοπών, καθιστούν ακόμη μεγαλύτερη ανάγκη το αίτημα να ανοίξουν τα βιβλία του δημόσιου χρέους και των δημόσιων οικονομικών στην κοινωνία.