Για ποιόν δουλεύει το «κοινό» νόμισμα…

sel-24-basiΔεν περίμεναν τις γιορτές για να ανοίξουν σαμπάνιες στη Φρανκφούρτη. Τα χαρμόσυνα νέα ήρθαν στις 20 Δεκεμβρίου, με αφορμή την ανακοίνωση (εδώ το πλήρες κείμενο) για το νέο ύψος ρεκόρ που έφθασε το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών τον Οκτώβριο, αγγίζοντας τα 28,4 δισ. ευρώ.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Τη μεγαλύτερη ώθηση σε αυτή την αύξηση έδωσαν οι επενδύσεις χαρτοφυλακίου που συνεχίζουν να ξεπερνούν σημαντικά (όπως φαίνεται και στο διάγραμμα) τις άμεσες επενδύσεις. Η εικόνα ωστόσο της «πλεονασματικής ευρωζώνης» πιο πολλά αποκρύπτει παρά αποκαλύπτει, καθώς στο εσωτερικό της οι διαφορές δεν είναι μόνο σημαντικότατες, με τις χώρες της περιφέρειας να καταγράφουν σταθερά έλλειμμα κι αυτές του κέντρου πλεόνασμα, αλλά και εντεινόμενες. Δηλαδή, ελλείμματα και πλεονάσματα σταθερά δεν ακολουθούν μια συγκλίνουσα πορεία αλλά μόνιμα αυξάνονται! Κι αυτό κάθε άλλο παρά τυχαία συμβαίνει.

Το «θαύμα» της ευρωζώνης, σε διεθνές επίπεδο, δεν θα υπήρχε αν δεν υπήρχε το νέας κοπής «γερμανικό θαύμα», εντός και εκτός ευρωζώνης, όπως αποτυπώνεται στη πορεία του λογαριασμού τρεχουσών συναλλαγών του Τέταρτου Ράιχ που από ελλειμματικός στα τέλη του 1990, όταν δηλαδή δημιουργούταν το ευρώ, μετατράπηκε ταχύτατα σε πλεονασματικός για να φτάσει φέτος, το 2016, σύμφωνα με εκτιμήσεις του Ινστιτούτου Ifo να ξεπεράσει αυτόν της Κίνας, αγγίζοντας το ιλιγγιώδες ποσό των 278 δισ. ευρώ και να γίνει ο μεγαλύτερος του κόσμου. Τη σημαντικότερη συμβολή στην ξέφρενη κούρσα του γερμανικού ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών είχε το εμπόριο αγαθών, με τις εξαγωγές το πρώτο εξάμηνο του 2016 να υπερβαίνουν τις εισαγωγές κατά 159 δισ. δολ. Από μια άλλη οπτική γωνία, οι γερμανικές εξαγωγές από 30% του ΑΕΠ της χώρας το 2000 έφτασαν το 47% το 2015. Σε ένα δε ακόμη πιο αναλυτικό επίπεδο, τη σημαντικότερη συμβολή σε αυτή την αύξηση είχαν οι εξαγωγές στις ευρωπαϊκές χώρες, με τη διαμορφούμενη δυναμική να αυξάνει διαρκώς τα ελλείμματα των άλλων χωρών της ευρωζώνης, προς όφελος των γερμανικών εξαγωγών.

Το τεράστιο αυτό (πρωτίστως) οικονομικό όφελος της Γερμανίας ουδέποτε θα είχε καταγραφεί αν δεν υπήρχε το ευρώ που όχι μόνο κατήργησε τη νομισματική προστασία περιφερειακών χωρών με ασθενέστερες παραγωγικές δομές, αλλά προσέφερε στη Γερμανία κι ακόμη μία ώθηση: Το πλεονέκτημα μιας συναλλαγματικής ισοτιμίας, που σύμφωνα με έκθεση του ΔΝΤ το Σεπτέμβριο του 2016, είναι 15-20% υποτιμημένη. Εύκολα λοιπόν γίνεται αντιληπτό ότι σε περίπτωση που η Γερμανία διέθετε δικό της εθνικό νόμισμα, ουδέποτε θα γευόταν την ώθηση που δίνουν στην παραγωγική της μηχανή οι (οφειλόμενες στο φθηνό για τη Γερμανία ευρώ) υψηλές εξαγωγές.

Μόνο που αναγκαία προϋπόθεση για τη γερμανική επιτυχία είναι η συντριβή της παραγωγικής μηχανής της ευρωπαϊκής περιφέρειας…

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Πριν στις 24 Δεκεμβρίου 2016

ΕΚΤ: Υπηρέτρια των αγορών, τιμωρός των Ιταλών

bΜε χαρές και πανηγύρια έγινε δεκτή από τις αγορές η απόφαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας στις 8 Δεκεμβρίου (εδώ η σχετική ανακοίνωση) να επεκτείνει μέχρι το τέλος του επόμενου έτους το πρόγραμμα αγοράς ομολόγων, έστω κι αν η αξία των μηναίων αγορών από τον Απρίλιο θα μειωθεί στα 60 από τα 80 δισ. ευρώ.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Ο δείκτης του χρηματιστηρίου της Φρανκφούρτης DAX κατέγραψε ετήσιο ρεκόρ (κι ας καταψήφισε στην κλειστή συνεδρίαση της ΕΚΤ την πρόταση παράτασης του προγράμματος Ποσοτικής Χαλάρωσης ο επικεφαλής της κεντρικής τράπεζας της Γερμανίας, Γιενς Βάιντμαν) ξεπερνώντας τις 11.000 μονάδες για πρώτη φορά από τον Δεκέμβριο του 2015, για να ακολουθήσει και ο γαλλικός δείκτης CAC, καταγράφοντας κι αυτός ετήσιο ρεκόρ. Ο ενθουσιασμός έφτασε μέχρι την άλλη όχθη του Ατλαντικού όπου τα σημαντικότερα χρηματιστήρια άνοιξαν καταγράφοντας ιστορικά ρεκόρ.

Ο ενθουσιασμός με τον οποίο έγινε δεκτή η απόφαση συνέχισης των αγορών ομολόγων από την ΕΚΤ οφείλεται στα τεράστια οφέλη που θα προκαλέσει η πλημμυρίδα ρευστού στις τράπεζες. Τι κι αν τα οφέλη δεν πρόκειται να διαχυθούν σε όλη την έκταση των επιχειρήσεων που συνεχίζουν να διψούν για φθηνές χρηματοδοτήσεις ή στους καταναλωτές; Το κύριο μέλημα της ΕΚΤ ήταν και παραμένει η απρόσκοπτη αναπαραγωγή του κύκλου του χρήματος και των πολιτικών που την υπηρετούν. Γι’ αυτό το λόγο με την ίδια άνεση που ανοίγει τις στρόφιγγες στις τράπεζες, πετάει στα βράχια την ιταλική τράπεζα Monte dei Paschi, που είναι η αρχαιότερη τράπεζα στον κόσμο και η τρίτη μεγαλύτερη τράπεζα της Ιταλίας.

Συγκεκριμένα η απόρριψη εκ μέρους της ΕΚΤ, την Παρασκευή το απόγευμα, του αιτήματος της ιταλικής τράπεζας να της δοθεί περισσότερος χρόνος για να ολοκληρώσει την ανακεφαλαιοποίησή της, που γινόταν μάλιστα με κεφάλαια του ιδιωτικού τομέα, οδηγεί σε απότομη όξυνση την ιταλική κρίση, καθώς πλέον η μοναδική επιλογή που μένει στην κυβέρνηση είναι να κινήσει η ίδια τις διαδικασίες ανακεφαλαιοποίησης της στο πλαίσιο των σχετικών οδηγιών της ΕΚΤ, στις οποίες προβλέπεται και η επιβολή τεράστιων ζημιών στους πιστωτές της. Πρόκειται για πολλές χιλιάδες Ιταλών που αγόραζαν αδιακρίτως ομόλογα της τράπεζας, στις αρχές μάλιστα της κρίσης, πιστεύοντας ότι πρόκειται για μια εγγυημένη και ασφαλή επένδυση.

Με την απόφασή της η ΕΚΤ τινάζει στον αέρα την πολιτική και οικονομική ζωή της γειτονικής χώρας, τιμωρώντας έτσι τους Ιταλούς για την απόφαση τους να μαυρίσουν τον εκλεκτό της Μέρκελ, Ματέο Ρέντσι, στο δημοψήφισμα της Κυριακής 4 Δεκεμβρίου. Είναι σίγουρο ότι πολύ σύντομα οι Ιταλοί θα αναπολούν με νοσταλγία τη σημερινή εύθραυστη ισορροπία των ιταλικών τραπεζών. Ως αποτέλεσμα το πλειοψηφικό ρεύμα κατά του ευρώ θα γνωρίσει νέες δόξες.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Πριν στις 11 Δεκεμβρίου 2016

Πλειστηριασμοί: Χέρι – χέρι τα «κοράκια» με τους τραπεζίτες

 

5Σε μοχλό ταχείας και βίαιης αναδιάρθρωσης όλης της οικονομίας θα εξελιχθεί πολύ σύντομα η διάταξη που ψηφίστηκε στο δεύτερο πολυνομοσχέδιο την Κυριακή 22 Μαΐου 2016 και προβλέπει την απελευθέρωση της πώλησης τραπεζικών δανείων. (Κεφάλαιο Ε’: αντικατάσταση διατάξεων του Ν. 4354/2015 Α’ 176- Εθνική στρατηγική για τη διαχείριση του ιδιωτικού χρέους – Άλλες διατάξεις). Τα συγκεκριμένα άρθρα συνιστούν τομή σε σχέση με το μέχρι σήμερα πλαίσιο γιατί πρώτο, δίνουν την τελευταία προθεσμία για προστασία της πρώτης κατοικίας που χρησιμοποιείται ως υποθήκη μέχρι αξίας 140.000 ευρώ και, το σημαντικότερο, επιτρέπουν την πώληση όχι μόνο των μη εξυπηρετούμενων δανείων, γνωστών κι ως «κόκκινων» (όσα δάνεια δεν αποπληρώνονται επί 90 τουλάχιστον ημέρες), αλλά και των εξυπηρετούμενων!

Του Λεωνίδα Βατικιώτη

Τα κόκκινα δάνεια αφορούν στο 53% των συνολικών δανείων που έχουν χορηγήσει οι τράπεζες κι ανέρχονται σε 108 δισ. ευρώ. Ένα σοβαρό ποσό εξ αυτών μπορεί ήδη (από 1/1/2016) να πουληθεί. Πρόκειται για τα δάνεια των μεγάλων επιχειρήσεων, που ανέρχονται περίπου σε 40 δις. ευρώ. Τα υπόλοιπα «κόκκινα» είναι στεγαστικά (29 δις. ευρώ με το 43%, δηλαδή 12 δις. ευρώ, να είναι δάνεια πρώτης κατοικίας), καταναλωτικά (10 δις. ευρώ) επιχειρηματικά (20 δις. ευρώ) και τα υπόλοιπα 9 δις. είναι παρκαρισμένα στα χαρτοφυλάκια των «κακών τραπεζών». Σε αυτά τα 108 δισ. ευρώ θα πρέπει να προστεθούν μερικές χιλιάδες ακόμη δάνεια, συνολικής αξίας 14 δις. ευρώ που φέρουν εγγύηση του ελληνικού δημοσίου και για τα οποία η Ευρωομάδα της 24ης Μαΐου απαίτησε να ισχύουν ό,τι και τα υπόλοιπα τραπεζικά δάνεια: απελευθέρωση της πώλησής τους και πλειστηριασμοί!

Το πρόβλημα των κόκκινων δανείων είναι αποτέλεσμα της κρίσης της ελληνικής οικονομίας και της παρατεταμένης λιτότητας. Η συντριβή του διαθέσιμου εισοδήματος από το 2010 λόγω των μειώσεων σε μισθούς και συντάξεις και της ανεργίας ευθύνεται σχεδόν κατά αποκλειστικότητα για την αδυναμία χιλιάδων νοικοκυριών να ανταποκριθούν στις δανειακές απαιτήσεις που ανέλαβαν πριν την κρίση, όταν όλοι ήταν σίγουροι πώς το εισόδημά τους θα αυξάνεται με το πέρασμα του χρόνου. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι ένα παρεμφερές ποσοστό ύψους 45% μόνον μπορεί και καταβάλλει «έγκαιρα και στο ακέραιο» τις φορολογικές του υποχρεώσεις, όταν το 2012 το ποσοστό της εισπραξιμότητας ανερχόταν στο 60%, το 2010 στο 73%, κοκ. Με ανάλογη ταχύτητα αυξάνονται οι ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις στα ασφαλιστικά ταμεία, τη ΔΕΗ, κοκ.

ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ και πιστωτές επομένως θα κάνουν επίδειξη δύναμης, προχωρώντας ακόμη και σε κατασχέσεις σπιτιών, σε εκείνα τμήματα της κοινωνίας που δέχθηκαν τα πιο συντριπτικά πλήγμα της κρίσης. Δεν το λες και κοινωνική ευαισθησία…

Το ερώτημα ωστόσο που δημιουργείται είναι αν και με ποιο τρόπο θα βοηθήσουν τις τράπεζες οι πλειστηριασμοί. Η σύμφωνη γνώμη των τραπεζιτών, έστω και με σφιγμένα δόντια, δεν προσφέρει ασφαλή απάντηση στο παραπάνω ερώτημα, γιατί και στο παρελθόν αυτό που συνέφερε τους τραπεζίτες αποδείχθηκε πώς δεν συμφέρει τις τράπεζες. Μάρτυρας η πλημμυρίδα δανείων που προσέφεραν σε όποιον σχεδόν υπέβαλε αίτηση. Μάρτυρας επίσης η συστηματική παραβίαση των οδηγιών της Τράπεζας της Ελλάδας για το ανώτατο όριο των δόσεων που δεν έπρεπε να υπερβαίνει το 40% του εισοδήματος του δανειολήπτη, και το οποίο μετατρεπόταν σε κενό γράμμα μέσα από μια υπερπροσφορά άλλων δανείων (πχ για επισκευή). Και σε αυτή την περίπτωση το άμεσο συμφέρον των τραπεζιτών αποδείχθηκε ότι απάδει του συμφέροντος των τραπεζών.

Έστω και υπ’ αυτή την προϋπόθεση η απάντηση των τραπεζών συνοδεύεται από όρους κι ειδικότερα σχετίζεται με τις προβλέψεις που έχουν ήδη κάνει, ενσωματώνοντας δηλαδή στις οικονομικές τους καταστάσεις τον αυξανόμενο κίνδυνο που εκπροσωπούν οι αθετήσεις χρέους εκ μέρους των δανειοληπτών. Κατά μέσο όρο οι προβλέψεις τους κυμαίνονται στο 55%, που σημαίνει πώς για πωλήσεις δανείων κάτω του 45% χάνουν και για πωλήσεις άνω του 45% κερδίζουν, και στις δύο περιπτώσεις τη διαφορά. Ωστόσο, με βάση τη φημολογία που έχει ήδη δει το φως της δημοσιότητας οι ζημιές τους θεωρούνται παραπάνω από σίγουρες. Εξαιρετικές θα είναι οι περιπτώσεις που θα ωφεληθούν, καθώς άνθρωποι της αγοράς θεωρούν σίγουρο πως τα «κοράκια» θα αγοράσουν τα καταναλωτικά δάνεια από 5% ως 10% της αξίας τους, τα επιχειρηματικά από 10% ως 30% και τα στεγαστικά από 30% ως 50%. Παρόλα αυτά οι τραπεζίτες συμφωνούν στη δημιουργία του νέου πλαισίου που θα επιτρέψει τους πλειστηριασμούς. Κατά τη γνώμη μας αυτό συμβαίνει για τέσσερις τουλάχιστον λόγους:

Πρώτο, γιατί θα έρθει ρευστό. Η οικονομική κατάσταση των τραπεζών παραμένει τόσο δραματική (είναι στατιστικά αδύνατο να είναι κανείς τόσο αποτυχημένος επαγγελματικά όπως οι έλληνες τραπεζίτες) που ακόμη και μια πώληση δανείων στο 5% της αξίας τους που θα προκαλέσει ζημιές 40% είναι καλοδεχούμενη γιατί αυξάνει τη ρευστότητα και βελτιώνει το ταμείο. Και μπορεί στον υπόλοιπο καπιταλισμό όλοι πλέον να συμφωνούν πως η ρευστότητα δεν είναι πανάκεια, στη διψασμένη για μετρητό Ελλάδα όμως δεν ισχύει κάτι τέτοιο, ακόμη.

Δεύτερο γιατί αυτό ζητούν οι πιστωτές. Είναι ο σημαντικότερος λόγος. Το κλείσιμο της αξιολόγησης από το ΣΥΡΙΖΑ μπορεί για εργαζόμενους, ανέργους και συνταξιούχους να έφερε αύξηση του ΦΠΑ, επιπλέον ιδιωτικοποιήσεις, περικοπές στις συντάξεις κ.α., για τους τραπεζίτες όμως φέρνει μόνο καλά, έστω και υπό τη μορφή των υποσχέσεων. Συγκεκριμένα, την αποδοχή από την ΕΚΤ ελληνικών ομολόγων για παροχή ρευστότητας στις τράπεζες (το περίφημο waiver που είχε καταργηθεί στις 5 Φεβρουαρίου 2015) οπότε δε θα χρειάζεται να δανείζονται από τον πανάκριβο μηχανισμό του ELA. Φέρνει επίσης τη συμπερίληψη των ελληνικών τραπεζών στο πρόγραμμα Ποσοτικής Χαλάρωσης της ΕΚΤ που θα επιφέρει μια επιπλέον ρευστότητα ύψους 3,5 έως 4 δις. ευρώ. Επομένως, το ισοζύγιο μεταξύ κερδών (από το κλείσιμο της αξιολόγησης) και ζημιών (από την επέλαση των κορακιών) είναι θετικό. Γίνεται δε απείρως πιο επωφελές αν σκεφτούμε ότι έτσι ακυρώνονται κι οι κίνδυνοι που δημιουργεί για την προσωπική περιουσία των μεγαλομετόχων το bail in, βάσει του οποίου η διάσωση των τραπεζών θα γίνεται «εκ των έσω» ξεκινώντας από τους μετόχους και τους ομολογιούχους. Οι σχετικοί κίνδυνοι αυξάνονται αν δούμε την κατρακύλα των τραπεζικών μετοχών μετά και την τελευταία ανακεφαλαιοποίηση του Δεκεμβρίου του 2015, όταν με ευθύνη των ΣΥΡΙΖΑίων το ελληνικό δημόσιο έχασε τα δικαιώματα που διατηρούσε έστω εν δυνάμει. Η συρρίκνωση της συμμετοχής του δημοσίου σε μειοψηφικά ποσοστά στο μετοχικό τους κεφάλαιο (40,39% στην Εθνική – όταν πριν την ανακεφαλαιοποίηση ήταν 57,24%, 26,42% στην Πειραιώς – 66,93% πριν, 11,1% στην Άλφα – 60,2% πριν και 2,38% στη Γιούρομπανκ όταν πριν την ανακεφαλαιοποίση ήταν 35,41%) αντίθετα με ό,τι λεγόταν δε σηματοδότησε μια νέα περίοδο δυναμικής τους ανάπτυξης. Προς επίρρωση η συντριβή των μετοχών τους, που δεν αποτράπηκε ούτε από το «μάζεμα» των μετοχών, το reverse split, που ως στόχο είχε να σταματήσει να γελάει ο κόσμος με την εξαΰλωση των τιμών των τραπεζικών μετοχών. Η εικονική άνοδος της τιμής της μετοχής τους (ως αποτέλεσμα της ανταλλαγής 100 παλιών προς 1 νέα μετοχή για Πειραιώς και Γιούρομπανκ, 50 προς 1 για την Άλφα και 15 προς 1 για την Εθνική), ούτε καν φρένο δεν έβαλε στην πτώση της τιμής τους. Τα δωράκια της αξιολόγησης μπορούν να αποτρέψουν τους κινδύνους από την ελεύθερη πτώση της κεφαλαιοποίησης.

Τρίτο, γιατί έτσι θα επιταχυνθούν οι αναδιαρθρώσεις του επιχειρηματικού χάρτη. Η υψηλή συγκέντρωση των κόκκινων δανείων σε συγκεκριμένους κλάδους της οικονομίας (πχ κατασκευές και διαχείριση ακινήτων) διευκολύνει σενάρια εκτεταμένων κλαδικών αναδιαρθρώσεων, με εξαγορές και συγχωνεύσεις ομοειδών, υπερχρεωμένων επιχειρήσεων.

Τέταρτο, γιατί οι τραπεζίτες θα είναι οι πρώτοι που θα θησαυρίσουν από τη δημιουργία της νέας αγοράς. Από το 2010 μέχρι φέτος οι τραπεζοϋπάλληλοι έχουν μειωθεί κατά 16.000 (από 60.000 σε 44.000). Με τις αλλεπάλληλες εθελούσιες εξόδους ουκ ολίγοι διευθυντές και ανώτερα στελέχη με γνώση της αγοράς και των τραπεζικών χαρτοφυλακίων περιμένουν σαν μάννα εξ ουρανού το άνοιγμα της αγοράς για να αξιοποιήσουν τις γνώσεις και τις επαφές τους. Οι εταιρείες Διαχείρισης και Απόκτησης Απαιτήσεων από Δάνεια και Πιστώσεις (ΕΔΑΔΠ και ΕΑΑΔΠ) που θα αγοράζουν τα δάνεια και θα προχωρούν σε πλειστηριασμούς θα λειτουργούν σαν παράσιτα, δημιουργώντας έναν παράλληλο και σκιώδη τραπεζικό τομέα, μια χρηματοπιστωτική παράγκα που ανεξαρτήτως του ρυθμιστικού πλαισίου θα λειτουργεί με όρους μαφίας! Συνεπώς, η συντεχνία των τραπεζιτών, που αποδείχθηκε η πιο ανθεκτική στην κρίση μετά τη συντριβή μηχανικών και δικηγόρων, έχει πολλά να κερδίσει απ’ αυτή την αγορά!

Τέλος, οφείλουμε να απαντήσουμε και στον ανώνυμο ΣΥΡΙΖΑίο, που θα ρωτήσει και τι άλλο να κάναμε… Πριν πει «δεν υπάρχει άλλη εναλλακτική» ας προσπαθήσει να σκεφτεί τι κοινωνική ανακούφιση θα προσέφερε σε χιλιάδες οικογένειες ανέργων αν αυτά τα σπίτια τα αγόραζε το κράτος. Επίσης, τι τεράστιες δυνατότητες ανάταξης της οικονομίας και εξόδου από την ύφεση θα δημιουργούνταν αν το κράτος ή οι δήμοι ηγούνταν των διαδικασιών αναδιάρθρωσης των καθημαγμένων από την κρίση κλάδων, επιδεικνύοντας όμως το δέοντα σεβασμό στις θέσεις εργασίας, τις εργασιακές σχέσεις και την ανάγκη βιώσιμης ανάπτυξης. Όλα αυτά όμως προϋποθέτουν συγκρούσεις κι όχι υποταγή στους πιστωτές και την τραπεζική μαφία.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Unfollow, Ιούνιο 2016.

Αγάπη και μίσος μεταξύ Σόιμπλε και Ντράγκι

draghi-schaeubleΗ αμφισβήτηση της περίφημης ανεξαρτησίας της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, με την έννοια του δικαιώματος της διοίκησής της να αποφασίζει για τη νομισματική πολιτική που θα εφαρμόσει χωρίς να παίρνει υπ’ όψη της τις εκλεγμένες πολιτικές ηγεσίες, δεν είναι από μόνη της προβληματική. Είναι καλοδεχούμενη! Αλλεπάλληλες είναι οι κριτικές που έχει δεχθεί για την απόσπαση από τη δημοκρατική λογοδοσία ενός εκ των σημαντικότερων τομέων της οικονομικής πολιτικής, λες και η δημοκρατία ή η διαφάνεια στον τρόπο λήψης των αποφάσεων αποτελούν εμπόδια στην οικονομική ανάπτυξη ή την οικονομική σταθερότητα… Πρόκειται άλλωστε για μια συρρίκνωση του πεδίου της δημοκρατίας για την οποία ποτέ δεν ερωτήθηκαν οι λαοί της Ευρώπης. Η αμφισβήτηση της ανεξαρτησίας της ΕΚΤ λοιπόν θα ήταν ευπρόσδεκτη αν…

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Αν η κριτική στην ανεξαρτησία της δεν ασκούταν από τα δεξιά! Δηλαδή, αν δεν εκπορευόταν από το Βερολίνο που επέβαλε το συγκεκριμένο πλαίσιο λειτουργίας και δράσης, και τώρα, σύμφωνα με ρεπορτάζ του γερμανικού περιοδικού Σπίγκελ, να στέκεται κριτικά και καχύποπτα απέναντι στον πρόεδρό της, Μάριο Ντράγκι, αμφισβητώντας στην πράξη την ανεξαρτησία της. Πηγές του γερμανικού υπουργείου Οικονομικών απαντώντας σε ερωτήσεις δημοσιογράφων αρνήθηκαν φυσικά κάτι τέτοιο επιρρίπτοντας την ευθύνη στον ίδιο τον Ντράγκι που θα πρέπει να ελέγξει κατά πόσο σέβεται κι εφαρμόζει απαρέγκλιτα την εντολή υπό την οποία λειτουργεί… Στην πράξη το γερμανικό υπουργείο επιβεβαίωσε έτσι το χάσμα που χωρίζει Βερολίνο και Φρανκφούρτη.

Προσοχή στις καταθέσεις!

Αφορμή στάθηκε η απόφαση της ΕΚΤ τον Μάρτιο να προσφέρει φθηνό χρήμα στις εμπορικές τράπεζες σε μια προσπάθεια αύξησης του δανεισμού κι επίσης να μειώσει τα επιτόκια παρέμβασης, οδηγώντας το επιτόκιο καταθέσεων σε αρνητικά επίπεδα (-0,4%). Η συγκεκριμένη εξέλιξη σαν να άνοιξε τον ασκό του Αιόλου στη Γερμανία, με ένα πλήθος αξιωματούχων να επιτίθενται στον Μάριο Ντράγκι. Στην αιχμή του δόρατος της κριτικής τους βρίσκονταν οι απώλειες που θα καταγράψουν οι γερμανοί καταθέτες και δη οι συνταξιούχοι που εκ παραδόσεως αποταμιεύουν σημαντικό μέρος των οικονομιών τους. Υπολογίζεται, ενδεικτικά, ότι στις τράπεζες καταλήγει ένα ασυνήθιστα υψηλό μέρος των οικονομιών τους, γύρω στο 40%, όταν στις ΗΠΑ σε αποταμιευτικούς λογαριασμούς καταλήγει μόνο το 15%. Εναντίον της ΕΚΤ στράφηκε και ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε που χαρακτήρισε τον Ντράγκι κατά 50% (!) υπαίτιο για την ανέλπιστη επιτυχία που κατέγραψε στις πρόσφατες κρατιδιακές εκλογές το ακροδεξιό κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία. Κατά τον γερμανό υπουργό Οικονομικών ο πρόεδρος της ΕΚΤ ευθύνεται κατά το ήμισυ επειδή το ένα από τα δύο κεντρικά συνθήματα της Εναλλακτικής, με το οποίο δελέαζε την συντηρητική τρίτη ηλικία, αφορούσε τα αρνητικά επιτόκια της ΕΚΤ… Κι επειδή το άλλο σύνθημα της αφορούσε την πολιτική ανοιχτών θυρών της Μέρκελ απέναντι στους πρόσφυγες, με βάση τα λεγόμενα των νοσταλγών του Χίτλερ που συναγελάζονται κάτω από τις σημαίες της Εναλλακτικής, εύκολα μπορούμε να υποθέσουμε ότι ο Σόιμπλε θεωρεί κατά το άλλο ήμισυ υπαίτια για την άνοδο της Εναλλακτικής την ίδια την Μέρκελ…

Ο πρόεδρος της ΕΚΤ ανεβάζοντας τους τόνους της (ασυνήθιστης σε ένταση) αντιπαράθεσης αντέτεινε, στο πλαίσιο δημόσιας ομιλίας του, πως τα σημερινά προβλήματα δεν έχουν ως αιτία τα χαμηλά επιτόκια αλλά τη χρόνια υπερσυσσώρευση αποταμιεύσεων για την οποία ευθύνεται η Γερμανία. Από την κριτική του δεν ξέφυγαν τα γερμανικά πλεονάσματα τρεχουσών συναλλαγών που επί μια δεκαετία ξεπερνούν το 5%. Επικαλέστηκε επιπλέον το γεγονός ότι το 18% της παγκόσμιας οικονομίας (με βάση του ΑΕΠ) λειτουργεί σε περιβάλλον αρνητικών επιτοκίων, ενώ αν σε αυτές τις χώρες προστεθούν κι εκείνες που έχουν μηδενικό επιτόκιο ή 1% τότε το ποσοστό φτάνει στο 40%! Λαμβανομένου δε υπ’ όψη πως σχεδόν μηδενικά επιτόκια έχει η Ιαπωνία από τα μέσα της δεκαετίας του ’90, οι ΗΠΑ από το 2008 κι η Αγγλία εδώ και 7 χρόνια φαίνεται πως η ΕΚΤ μόνο εξαίρεση δεν αποτελεί.

ez trend gdp

Η σημαντικότερη ωστόσο επιβράβευση της ΕΚΤ, σε ότι αφορά την κριτική που δέχεται από το μπλοκ του σκληρού νεοφιλελευθερισμού ήρθε από τις οικονομικές επιδόσεις της ευρωζώνης όπως δόθηκαν στη δημοσιότητα την Τρίτη 3 Μαΐου 2016. Αν θέλουμε να είμαστε σοβαροί η μεγέθυνση του ΑΕΠ το πρώτο τρίμηνο του τρέχοντος έτους κατά 0,6% πριν λίγες δεκαετίες θα χαρακτηριζόταν χωρίς δεύτερη σκέψη ως στασιμότητα. Στη γηραιά ήπειρο όμως μόνο βεγγαλικά δεν έριξαν. Η αύξηση του ΑΕΠ κατά 0,6% χαρακτηρίστηκε ως επιτυχία όχι μόνο γιατί κινείται σε θετικά επίπεδα, αλλά για δύο ακόμη λόγους. Ο πρώτος σχετίζεται με το γεγονός ότι για πρώτη φορά η ευρωζώνη ξεπέρασε έστω και οριακά τόσο την Αγγλία (0,4%) όσο και τις ΗΠΑ (0,5%). Ο δεύτερος λόγος χαράς σχετίζεται με το γεγονός πως για πρώτη φορά, όπως φαίνεται και στο διάγραμμα που παραθέτουμε, η ανάπτυξη του ΑΕΠ αγγίζει το επίπεδο του πρώτου τριμήνου του 2008, πριν οι ρυθμοί αύξησης του προϊόντος αρχίσουν να φθίνουν. Μπορούν να καυχώνται λοιπόν οι επιτελείς της ευρωζώνης ότι ο κύκλος της κρίσης 8 χρόνια μετά, επιτέλους έκλεισε. Κάπου εδώ σταματούν και τα ευχάριστα νέα…

Κενό 13 ετών!

Φθάνοντας το ΑΕΠ της ευρωζώνης για πρώτη φορά, μετά από 8 χρόνια, τα προ κρίσης επίπεδα (κι αυτό λόγω των μέτρων νομισματικής χαλάρωσης που ισχύουν από τον Μάρτιο του 2015 και της πτώσης των τιμών του πετρελαίου) δε σημαίνει ότι ανακτήθηκε και η δυναμική που είχε η ευρωπαϊκή οικονομία από το 1999 μέχρι εκείνη τη χρονιά. Με βάση εκτίμηση της βρετανικής εφημερίδας Φαϊνάνσιαλ Τάιμς, εάν δεν μεσολαβούσε η κρίση του 2008, κάνοντας μια γραμμική προβολή της μέχρι τότε οικονομικής μεγέθυνσης σήμερα το ΑΕΠ θα ήταν κατά 13% μεγαλύτερο. Είναι προφανές ότι αυτό το κενό ποτέ δεν πρόκειται να καλυφθεί. Αβίαστα συνάγεται επομένως το συμπέρασμα πως η κρίση του 2008 άφησε μόνιμα και μη επανορθώσιμα σημάδια στο σώμα της οικονομίας της ευρωζώνης.

Άμεσα με το προηγούμενο σχετίζεται κι ένα ακόμη συμπέρασμα που αφορά την εκρηκτική και πρωτοφανή αύξηση των ανισομετριών στο εσωτερικό της ευρωζώνης. Το κοινό νόμισμα μόνο κατ’ ευφημισμό μπορεί πλέον να αποκαλείται έτσι όπως βεβαιώνουν ορισμένα ενδεικτικά μόνον στοιχεία: Για παράδειγμα, το πρώτο τρίμηνο, μπορεί το ΑΕΠ της ευρωζώνης να έφτασε το 100% του ΑΕΠ του πρώτου τριμήνου του 2008, ωστόσο η Γερμανία ξεπέρασε το 110% των επιπέδων του 2008, ενώ η Ισπανία μόλις το 90%. Η Ελλάδα για το 2016 προβλέπεται να έχει ύφεση της τάξης του 1,6%, ενώ η ευρωζώνη ως μέσο όρο θα έχει μεγέθυνση του ίδιου ακριβώς ποσοστού: 1,6%! Οι αποκλίνουσες τροχιές φαίνονται και στην ανεργία. Ενώ σε επίπεδο ευρωζώνης τα στελέχη της Γιούροστατ καμαρώνουν που μειώθηκε στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 5 ετών (10,2%) παραμένοντας ωστόσο σε διψήφια επίπεδα, στην Ελλάδα όμως η ανεργία συνεχίζει να καταγράφει πανευρωπαϊκό ρεκόρ, πλήττοντας το 25,8% του εργατικού δυναμικού… Γι’ αυτή την αδικία Βερολίνο και Φρανκφούρτη δεν διχάζονται. Ο Ντράγκι αποδεικνύεται ότι μπορεί άθελά του να ρίχνει νερό στο μύλο των ακροδεξιών ρατσιστών της Εναλλακτικής εξασφαλίζει όμως καλύτερα από τον καθένα τα μακροπρόθεσμα συμφέροντα του γερμανικού κεφαλαίου, επιτρέποντας στο ευρώ να σαρώνει το δικαίωμα στην εργασία σε Βορρά και Νότο κι επίσης παγιώνοντας τη θέση των περιφερειακών χωρών σε μια δεύτερη σταθερά υποβαθμισμένη ταχύτητα που θα προσφέρει την καύσιμη ύλη για την απογείωση των χωρών του κέντρου.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε πρώτη φορά στο περιοδικό Επίκαιρα στις 6 Μαΐου 2016

Προς όφελος των τραπεζών τα μέτρα Ντράγκι

mar«Αν προσπαθούσα να εξηγήσω την απόφαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας της 10ης Μαρτίου σε ένα παιδί θα το έκανα κάπως έτσι: Φαντάσου ότι περιμένεις ένα ταξίδι κατά τη διάρκεια των σχολικών διακοπών που θα κάνεις το γύρο της χώρας κι αντί γι’ αυτό χάνεις δύο εβδομάδες από το σχολείο, πετάς με αεροπλάνο πρώτη θέση για τη Ντίσνεϋλαντ, κατά τη διάρκεια του ταξιδιού μπαίνεις στο πιλοτήριο, μετά μένεις σε ένα σοκολατένιο ξενοδοχείο, είσαι σε θέση να δοκιμάζεις κάθε παιχνίδι κάθε μέρα χωρίς να περιμένεις στη σειρά και στο τέλος πριν κοιμηθείς παίζεις μόνος σου με τον πραγματικό Μίκυ Μάους». Με αυτά τα λόγια περιέγραψε τις ανακοινώσεις του Μάριο Ντράγκι στους Financial Times στέλεχος της Ντόιτσε Μπανκ. Ναι, της γερμανικής τράπεζας που για το 2015 ανακοίνωσε ζημιές ύψους 6,7 δισ. ευρώ (για πρώτη φορά μετά το 20108) και για το πρώτο τρίμηνο του 2016 επιπλέον ζημιές ύψους 2,1 δις. ευρώ, χωρίς ακόμη κανείς να γνωρίζει αν θα καταφέρει να απασφαλίσει την ωρολογιακή βόμβα ύψους 75 τρις δολ. που έχει ενεργοποιήσει στα θεμέλια του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος με τοποθετήσεις σε παράγωγα υψηλού κινδύνου.

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Κι όποιος ακόμη δεν έχει πειστεί για το ποιοί είναι οι ευνοημένοι και για ποιους σχεδιάστηκαν τα μέτρα Ντράγκι ας ρίξει μια ματιά στην αντίπερα όχθη του Ατλαντικού, όπου μια μέρα μετά τις ανακοινώσεις, την Παρασκευή 11 Μαρτίου τόσο ο δείκτης Dow όσο κι ο δείκτης S&P500 κατέγραψαν το υψηλότερο επίπεδο από τις αρχές του 2016. Για όλους έχει ο «Σούπερ Μάριο»…

Οι ανακοινώσεις που έγιναν στην Φρανκφούρτη συνέπεσαν με την συμπλήρωση ενός έτους αφότου η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ξεκίνησε να εφαρμόζει, αντιγράφοντας την αμερικανική ομοσπονδιακή τράπεζα, το δικό της πακέτο νομισματικής χαλάρωσης, ρίχνοντας στην αγορά κάθε μήνα 60 δις. ευρώ σε μια προσπάθεια να δώσει ώθηση στην βαλτωμένη οικονομία και να αποτρέψει τον αποπληθωρισμό. Το Δεκέμβριο του 2015 με νεώτερή της απόφαση επέκτεινε το πρόγραμμα μέχρι το Μάρτιο του 2017. Με την ίδια απόφαση μείωσε το επιτόκιο καταθέσεων στο -0,3% από -0,2%.

Πλημμυρίδα ρευστού

Οι ανακοινώσεις της 10ης Μαρτίου ήταν στην ίδια κατεύθυνση, με μεγαλύτερη ένταση.  Καταψηφίστηκαν δε, ως είθισται, από τον αντιπρόσωπο της Γερμανίας στο διοικητικό συμβούλιο της ΕΚΤ και τον επικεφαλής της ολλανδικής κεντρικής τράπεζας που αν και τα χρηματοπιστωτικά τους ιδρύματα ωφελούνται τα μέγιστα, στον καταμερισμό ρόλων έχουν αναλάβει να παίζουν τους «σκληρούς», ζητώντας σφιχτή νομισματική πολιτική. Συγκεκριμένα, το ποσό που θα πέφτει στην αγορά θα αυξηθεί φτάνοντας τα 80 δισ. ευρώ μηνιαίως, αρχής γενομένης από τον Απρίλιο. Με αυτό το ποσό πλέον δεν θα αγοράζονται μόνο κρατικά ομόλογα όπως συνέβαινε ως τώρα (εξαιρουμένων αυθαίρετα, εννοείται, εκείνων των χωρών που ήθελε να πιέσει πολιτικά, όπως η Ελλάδα, το πρώτο επτάμηνο του 2015) ή καλυμμένα τραπεζικά ομόλογα με υποθήκες ακίνητης περιουσίας. Στη λίστα με τα ψώνια πλέον συγκαταλέγονται και εταιρικά ομόλογα που εκδίδουν επιχειρήσεις. Σε παγκόσμιο επίπεδο, πρόκειται για τη δεύτερη μεγαλύτερη αγορά ομολόγων μετά από αυτή των κρατικών (με το χαρακτηριστικό τους να είναι ότι κατά τεκμήριο αποτελούν προϊόντα υψηλότερου ρίσκου και αντίστοιχων αποδόσεων) αντιπροσωπεύοντας σύμφωνα με την τράπεζα Merrill Lynch, το 30% της αγοράς ομολόγων. Η προσθήκη τους στη λίστα εν δυνάμει αγορών  της ΕΚΤ επανέφερε ήδη τις αποδόσεις τους σε λογικά επίπεδα μετά την άνοδο που προκάλεσαν οι ανησυχίες για την παγκόσμια οικονομία, την πτώση των τιμών των εμπορευμάτων και την οικονομία της Κίνας. Το επιτόκιο μειώνεται περαιτέρω στο -0,4% ενώ, κι αυτό είναι πραγματικά νέο, η ΕΚΤ θα εγκαινιάσει τέσσερις νέες πράξεις χρηματοδότησης των τραπεζών (επονομαζόμενες Στοχευμένες Μακροπρόθεσμες Λειτουργίες Αναχρηματοδότησης – Targeted Longer-Term Refinancing Operations) από τον Ιούνιο του 2016 μέχρι τον Μάρτιο του 2017. Με αυτές τις πράξεις, επί της ουσίας η ΕΚΤ, θα πληρώνει τις εμπορικές τράπεζες για να δανείζουν χρήματα και να αυξάνουν έτσι τη ρευστότητα της οικονομίας, όπως ελπίζει η Φρανκφούρτη ότι θα συμβεί. Με το νέο αυτό εργαλείο τέσσερις φορές το χρόνο οι εμπορικές τράπεζες  θα διεκδικούν ρευστό ίσο με το 30% των δανείων τους, το οποίο υποχρεούνται να επιστρέψουν μέχρι το 2020, χωρίς καμία επιβάρυνση. Μιλάμε δηλαδή για 4ετή δωρεάν δανεισμό! Στην περίπτωση δε που οι τράπεζες δανειστούν περισσότερα χρήματα θα καταβάλουν επιτόκιο ύψους 0,4%. Μόνον…

Η συλλογιστική της ΕΚΤ έχει ως εξής: διευκολύνοντας τις τράπεζες, αυτές θα αυξήσουν τα δάνειά τους στις επιχειρήσεις, οι οποίες με τη σειρά τους θα προχωρήσουν σε νέες επενδύσεις κι έτσι θα αυξηθεί το ΑΕΠ. Μέχρι στιγμής δεν έχει υλοποιηθεί τίποτε από τα παραπάνω. Μάρτυρας τα αναιμικά ποσοστά αύξησης του ΑΕΠ, καθώς για φέτος η οικονομία της ευρωζώνης αναμένεται να αυξηθεί κατά 1,4% και για το 2017 και το 2018 κατά 1,7% και 1,8% επίσης. Ο μόνος στόχος για τον οποίο η ΕΚΤ μπορεί να επαίρεται ότι υλοποιείται είναι του πληθωρισμού, καθώς παραμένει σταθερά κάτω από 2%. Για την ακρίβεια το 2016 θα είναι ο τρίτος χρόνος στη σειρά που ο πληθωρισμός στην ευρωζώνη θα κινείται κάτω από το μισό του 2%, φλερτάροντας επικίνδυνα με τον αποπληθωρισμό. Δοθείσης της αδυναμίας αυτής της πολιτικής να τροφοδοτήσει την οικονομική ανάπτυξη (που δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας) αποτυγχάνοντας δηλαδή, βεβαιωμένα πλέον, στον ονομαστικό της στόχο, συνάγεται ότι ο μοναδικός ωφελημένος των μέτρων που ανακοίνωσε η ΕΚΤ είναι οι τράπεζες. Ζητούμενο από τη μεριά της Φρανκφούρτης είναι η εξυγίανση των τραπεζικών χαρτοφυλακίων, κι ας μη το ομολογεί δημόσια!

Ζητούνται καταναλωτές

Η αναποτελεσματικότητα των μέτρων της ΕΚΤ δείχνει επίσης ότι το πρόβλημα των επιχειρήσεων που δεν προχωρούν σε επενδύσεις ή και δημιουργία νέων θέσεων εργασίας δεν είναι η έλλειψη ρευστού κι εν γένει κεφαλαίων. Το πρόβλημα τους είναι, μεταξύ άλλων, η ελλιπής καταναλωτική ζήτηση λόγω παρατεταμένης λιτότητας που δεν επιτρέπει στους μισθωτούς και τα μεσαία στρώματα να προβούν σε αγορές ειδών πέραν των άμεσα αναγκαίων, τα χαμηλά περιθώρια κέρδους που αφήνει η μεταποίηση, αντίθετα με τις υπεραποδόσεις της χρηματοπιστωτικής αγοράς, κ.α.

Επομένως, η δραπέτευση από αυτή την παγίδα ρευστότητας που με μαθηματική ακρίβεια οδηγεί στην ιαπωνοποίηση της ευρωπαϊκής οικονομίας θα μπορούσε να γίνει μόνο αν στηριζόταν ξανά το λαϊκό εισόδημα με αυξήσεις σε μισθούς, συντάξεις και επιδόματα ανεργίας, με μείωση των ωρών εργασίας που θα δημιουργούσε επιπλέον θέσεις εργασίας αντιμετωπίζοντας το πρόβλημα της ανεργίας, κ.α. Πρόκειται για πολιτικές όμως που είναι καταστατικά απαγορευμένες στο πλαίσιο της ευρωζώνης…

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Επίκαιρα στις 17 Μαρτίου 2016