Μπρέτον Γουντς ΙΙΙ: Ένα νέο νομισματικό σύστημα για ένα νέο οικονομικό χάρτη

Οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας επιταχύνουν την ανάδυση ενός πολυπολικού κόσμου

Ακόμη κι όσοι διατυπώνουν τις πιο αποκλίνουσες εκτιμήσεις για τις επιπτώσεις του εμπάργκο στη Ρωσία σε ένα συμπέρασμα συμφωνούν: ότι η νομισματική τάξη που αναδύθηκε το 1973 θάφτηκε οριστικά και αμετάκλητα στα ερείπια της Ουκρανίας!  

Tου Λεωνίδα Βατικιώτη

Κατά τ’ άλλα οι εκτιμήσεις απέχουν όσο η Ανατολή από τη Δύση. Στην μια άκρη, η κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας ανακοίνωσε την μερική άρση των περιορισμών στη κίνηση κεφαλαίων που επιβλήθηκε αμέσως μετά τις κυρώσεις της ΕΕ και των ΗΠΑ κατά της Ρωσίας. Ενθαρρυμένες οι νομισματικές αρχές από την αποκατάσταση της συναλλαγματικής ισοτιμίας του ρουβλιού στα επίπεδα του 2021, γύρω στα 80 ρούβλια ανά δολάριο ή ευρώ από 139 ανά δολάριο που έφτασε στο απόγειο της υποτίμησής του στις 9 Μαρτίου, μείωσαν τις προμήθειες για μετατροπή ρουβλιών σε συνάλλαγμα όπως και τα επιτόκια. Επίσης, επέτρεψαν ξανά στις τράπεζες να πουλούν ευρώ και δολάρια σε ιδιώτες όπως και τις αναλήψεις, διευκολύνοντας την πρόσβαση των Ρώσων σε ξένο νόμισμα.  

Η απίστευτη και εντελώς απρόβλεπτη (για Δυτικούς και Ανατολικούς) ανθεκτικότητα του ρουβλιού, που επέτρεψε στον ρώσο πρόεδρο να δηλώσει ότι «η στρατηγική του οικονομικού κεραυνοβόλου πολέμου (blitzkrieg) απέτυχε» μπορεί να αποδοθεί σε δύο λόγους: Πρώτο, επειδή λόγω του εμπάργκο δεν εισάγονται πλέον ευρωπαϊκά και αμερικανικά εμπορεύματα στην Ρωσία όπως πριν τις 24 Φεβρουαρίου και κατ’ επέκταση δεν υπάρχει πλέον ανάγκη για ξένο συνάλλαγμα που να εξυπηρετήσει πληρωμές προμηθευτών. Μειωμένη ζήτηση συναλλάγματος προκύπτει κι από την μειωμένη τουριστική κίνηση των Ρώσων στο εξωτερικό. Δεύτερο, επειδή η τιμή του πετρελαίου έφτασε στα υψηλότερα επίπεδα από το 2014, οι μειωμένες εξαγωγές πετρελαίου δεν ισοδυναμούν με μειωμένα έσοδα για την Ρωσία. Εκτιμάται χαρακτηριστικά, από το ίδρυμα Bruegel, ότι μόνο από την Ευρώπη εισρέουν στα ρωσικά ταμεία πάνω από 800 εκ. δολ. ημερησίως!

Τιμή αργού πετρελαίου, δολάρια ανά βαρέλι

Επιπλέον προβληματισμό δημιουργούν και οι εκτιμήσεις της επικεφαλής της ρωσικής κεντρικής τράπεζας, Ελβίρα Ναμπιουλίνα, που δήλωσε ότι η ανθεκτικότητα της ρωσικής οικονομίας δεν θα κρατήσει για πολύ, μιας και ως τώρα οι ρωσικές εταιρείες ανάλωναν εισαγόμενες πρώτες ύλες από τα αποθέματά τους. Τα αποθέματα ωστόσο τώρα αρχίζουν να εξαντλούνται, με αποτέλεσμα αργά ή γρήγορα η παραγωγή και η κατανάλωση να βρεθούν αντιμέτωπες με παραλυτικές ελλείψεις. Δηλώσεις για αρνητικές επιπτώσεις του εμπάργκο στον ρωσικό ενεργειακό τομέα πραγματοποίησε και ο ρώσος πρόεδρος στις 14 Απριλίου, τονίζοντας την αύξηση του κόστους που αντιμετωπίζει η ενεργειακή βιομηχανία.

Μακροπρόθεσμα οι περισσότερες από τις παραπάνω επιπτώσεις, που αναμένεται να επιβαρύνουν την ρωσική οικονομία, χωρίς και πάλι να είναι βέβαιο,  θα αντιμετωπιστούν στο πλαίσιο δύο πολιτικών: Πρώτο, της υποκατάστασης εισαγωγών που σχεδιασμένα και εντατικά έχει αποφασίσει να προωθήσει η Ρωσία.

Υποκατάσταση εισαγωγών

Η πολιτική της υποκατάστασης εισαγωγών, εμβληματική πριν μισό περίπου αιώνα από χώρες της περιφέρειας στην προσπάθειά τους να αναιρέσουν την οικονομική τους υποτέλεια στην Δύση, πολύ πριν αποτύχει να αποδώσει τα υποσχόμενα θεωρήθηκε ύβρη στο πλαίσιο της ανερχόμενης νεοφιλελεύθερης οικονομικής ορθοδοξίας. Εγκαταλείφθηκε δε, λόγω της παγκοσμιοποίησης. Πλέον όμως δεν αποτελεί …αίρεση. Με το σύνθημα «ανθεκτικότητα κι όχι αποδοτικότητα» (resiliency, not efficiency) να υιοθετείται από την μια άκρη του Ατλαντικού ως την άλλη (και μιλώντας πάντα για το βόρειο ημισφαίριο) στον απόηχο πρώτο του εμπορικού πολέμου του Τραμπ, δεύτερο της κρίσης πανδημίας, τρίτο της διάρρηξης των εφοδιαστικών αλυσίδων που ακολούθησε την υγειονομική κρίση και τέταρτο της έλλειψης πρώτων υλών και τροφίμων εξ αιτίας του πολέμου αλλά κυρίως των κυρώσεων που επέβαλλαν ΗΠΑ και ΕΕ κατά της Ρωσίας, το παγκόσμιο χωριό εσχάτως δεν αισθάνεται και πολύ …καλά. Προφανώς, ΗΠΑ και ΕΕ, διαθέτουν το τεχνολογικό προβάδισμα ώστε η ανθεκτικότητα να μην της καταδικάσει στην  τεχνολογική υστέρηση. Κατά πόσο το διαθέτει και ο αναδυόμενος ευρωα-ασιατικός πόλος μένει να αποδειχθεί.

Ωστόσο, σε προϊόντα χαμηλής τεχνολογικής έντασης όπως στα αγροτικά η Ρωσία κατάφερε μετά το 2014 όταν στο πλαίσιο των κυρώσεων διακόπηκαν οι εξαγωγές από την ΕΕ, να καταστεί από ελλειμματική, πλεονασματική! Συντελέστηκε δηλαδή σε ένα σύντομο σχετικά χρονικό διάστημα ένα οικονομικό θαύμα, με αποτέλεσμα όχι μόνο η ρωσική αγορά να μην στερηθεί φρούτα, κρέατα, αλλαντικά και τυροκομικά, αλλά και σε ορισμένα να καταστεί εξαγωγική χώρα, για πρώτη φορά από την τσαρική εποχή!

Ευρύτερα, οι εκτιμήσεις των διεθνών οργανισμών προβλέπουν πτώση του ρωσικού ΑΕΠ κατά 10-15% για το τρέχον έτος, λόγω του πολέμου και των κυρώσεων, και πληθωρισμό 17%.

Ο δεύτερος τρόπος που θα χρησιμοποιήσει η Ρωσία για να ανταπεξέλθει στη νέα κατάσταση, που ως στόχο έχει τον οικονομικό στραγγαλισμό της ή την μετατροπή της σε Βόρεια Κορέα όπως δήλωσε ο ίδιος ο Μπάιντεν, είναι η επιτάχυνση των διαδικασιών ενοποίησης και ωρίμανσης του αναδυόμενου πολυ-πολικού κόσμου. Κι εδώ οι ΗΠΑ, για να διασφαλίσουν την μακροημέρευση της σημερινής τάξης δεν διστάζουν να χρησιμοποιήσουν την μέγιστη δύναμη πυρός που διαθέτουν, όπως οι οικονομικές κυρώσεις.

Μετά την επέμβαση στην Ουκρανία, ΗΠΑ και ΕΕ δεν στράφηκαν μόνο εναντίον της Ρωσίας αλλά κι εναντίον της Κίνας. Στο στόχαστρο των Δυτικών τέθηκε η πιο άμεση οδός διαφυγής της Ρωσίας από τον αποκλεισμό που της επιβλήθηκε όταν της απαγορεύτηκε η χρήση του συστήματος μεταφοράς μηνυμάτων του χρηματοπιστωτικού τομέα SWIFT (Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication). Η «έξοδος κινδύνου» για την Ρωσία ήταν η σύζευξη των εναλλακτικών δικτύων μεταβίβασης εντολών που αμφότερες οι χώρες ανέπτυξαν τα τελευταία χρόνια.

Η Κίνα επόμενος στόχος

Ειδικότερα, η Ρωσία αμέσως μετά τις πρώτες απειλές που δέχτηκε για αποκλεισμό από το SWIFT, όταν προσάρτησε την Κριμαία το 2014, προχώρησε στην ανάπτυξη και εφαρμογή ενός εναλλακτικού δικτύου, του SPFS (System for Transfer of Financial Messages). Το 2015, που ξεκίνησε να λειτουργεί το ρωσικό SWIFT, έγινε για πρώτη φορά λειτουργικό και το κινέζικο ομόλογό του, που ξεκίνησε να οικοδομείται το 2012, ονόματι CIPS (Cross Border Interbank Payment System). Το κινέζικο δίκτυο δεν σχεδιάστηκε ως ευθέως ανταγωνιστικό, δηλαδή εν δυνάμει υποκατάστατο του SWIFT, αν δούμε ότι στους μετόχους του συμμετέχουν τράπεζες όπως η γαλλική BNP Paribas, η βρετανική HSBC και η αμερικανική Citi.

Η σύγκριση του ρωσικού και κινέζικου δικτύου με το SWIFT δεν αφήνει κανένα περιθώριο για αμφιβολίες σχετικά με την επιρροή των μεν και του δε. Το SWIFT (που τέθηκε σε λειτουργία το 1973 για να υπηρετήσει και να επιταχύνει την διεθνοποίηση του κεφαλαίου) είναι ο γίγαντας και τα δύο εναλλακτικά συστήματα είναι οι …ψύλλοι. Ενώ στο SWIFT είναι ενταγμένα πάνω από 11.000 χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που δραστηριοποιούνται σε περισσότερες από 200 χώρες και εδάφη, αποστέλλοντας 40 εκ. μηνύματα ημερησίως, το κινέζικο CIPS χρησιμοποιείται κυρίως για μηνύματα του χρηματοπιστωτικού τομέα μεταξύ Κίνας και Χονγκ – Κονγκ. Στο  δε ρωσικό SPFS εντάσσονται μόλις 400 χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, τα περισσότερα εκ των οποίων έχουν την έδρα τους στη Ρωσία ή πρόκειται για θυγατρικές τους στην Γερμανία, την Ελβετία κοκ, ενώ το 2020 ανταλλάσονταν μέσω του ρωσικού SWIFT μόλις 2 εκ. μηνύματα μηνιαίως. Το 2020 στη Ρωσία μέσω του SPFS πραγματοποιήθηκε το 20% των μηνυμάτων που αφορούσαν χρηματοπιστωτικές συναλλαγές, ενώ από την ίδια χρονιά χρησιμοποιήθηκε ευρέως από τις χώρες της Ευρωασιατικής Οικονομικής Ένωσης Αρμενία, Λευκορωσία, Καζακστάν και Κιργιζία. Η πρόσφατη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου της Ευρωασιατικής Ένωσης με χώρες όπως η Σερβία, το Ιράν κ.α. δείχνει όχι μόνο την δυνατότητα επέκτασης του ρωσικού SWIFT, αλλά και τις διεργασίες οικονομικής συνεργασίας που είναι σε εξέλιξη πέραν του δίπολου ΗΠΑ – ΕΕ. Ο όρος δε, που έθεσαν οι Βρυξέλλες στην Σερβία να εξέλθει από την ευρωασιατική συμφωνία ελεύθερου εμπορίου για να ενταχθεί στην ΕΕ, δείχνει τις ξεκάθαρα ανταγωνιστικές σχέσεις μεταξύ των δύο μπλοκ (ΕΕ και Ευρωασιατική Οικονομική Ένωση).

Χωρίς δεύτερη σκέψη επομένως το ρωσικό και κινέζικο δίκτυο ανταλλαγών μηνυμάτων δεν απειλούν το SWIFT κι αρκεί μια πρώτη ματιά για να συμπεράνουμε ότι έχοντας ξεπεράσει την βρεφική, διέρχονται τη νηπιακή τους ηλικία. Παρόλα αυτά αποτελούν απειλή!

«Σε απόλυτους όρους, η διεθνής επέκταση και των δύο συστημάτων είναι ακόμη ελάχιστη. Ωστόσο, οι τρέχουσες κυρώσεις χωρίς αμφιβολία θα επιταχύνουν την εξάπλωση των εναλλακτικών συστημάτων, κι επίσης τη βούληση διασύνδεσής τους. Πόσο γρήγορα θα μπορούσαν να συνδεθούν ή πόσο εύκολη θα ήταν μια θεωρητική διασύνδεση των ρωσικών και κινέζικων συστημάτων λόγω της κρίσης είναι κάτι για το οποίο μόνο υποθέσεις μπορούμε να διατυπώσουμε. Είναι όμως ένα σενάριο που θα πρέπει να φοβόμαστε. Όχι μόνο επειδή περιορίζει την μελλοντική μας ικανότητα να το χρησιμοποιούμε για κυρώσεις, αλλά επειδή η έλλειψη ενός ενιαίου, παγκόσμιου και ευέλικτου συστήματος μπορεί να έχει συνέπειες στην παγκόσμια οικονομία». Τάδε έφη καθηγήτρια Συστημάτων Πληροφορικής στο περιοδικό Forbes, στις 5 Μαρτίου 2022, σε άρθρο με τίτλο «Πώς η αποκοπή της Ρωσίας από το SWIFT θα αλλάξει το χρηματοπιστωτικό τοπίο».

Λίγες μόλις εβδομάδες μετά την δημοσίευση του παραπάνω άρθρου τρεις ρεπουμπλικανοί αμερικανοί γερουσιαστές ανέλαβαν να φράξουν τον δρόμο της διασύνδεσης των συστημάτων SWIFT Κίνας και Ρωσίας, με ένα νομοσχέδιο. Βάσει των διατάξεών του προβλέπονται αυστηρότατες κυρώσεις για τα κινέζικα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που θα συνεργαστούν με ρωσικά χρησιμοποιώντας το κινέζικο ή το ρωσικό SWIFΤ (CIPS ή SPFS)! Οι κυρώσεις συγκεκριμένα που θα τους επιβληθούν περιλαμβάνουν το πάγωμα των λογαριασμών στις ΗΠΑ όσων ιδρυμάτων εμπλακούν σε συναλλαγές με τα ρωσικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα αξιοποιώντας τις δύο εναλλακτικές πλατφόρμες ανταλλαγής μηνυμάτων!

Το νομοσχέδιο των Ρεπουμπλικάνων (με το ευρηματικό και συμβολικό αρκτικόλεξο CURB CIPS – Crippling Unhinged Russian Belligerence and Chinese Involvement in Putin’s Schemes) αποδεικνύεται κίνηση – ματ για τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό, καθώς οι κινέζικες τράπεζες που θα επιχειρήσουν να λειτουργήσουν ως γέφυρα για να υπερβεί η Ρωσία τις (ούτως ή άλλως ηθικά απαράδεκτες) κυρώσεις κινδυνεύουν αυτόματα να περιπέσουν στο ίδιο καθεστώς κυρώσεων με τη Ρωσία…  Δείχνει ταυτόχρονα ότι ακόμη κι εκείνες οι ρωσο-κινέζικες πρωτοβουλίες που έγκαιρα επιχείρησαν να προσπεράσουν και να αντικαταστήσουν κεντρικούς θεσμούς της ευρωαμερικανικής κυριαρχίας στον χρηματοπιστωτικό τομέα, όπως το SWIFT, αναπτύχθηκαν και διασυνδέθηκαν ανεπαρκώς σε σχέση με τις ανάγκες της εν εξελίξει πόλωσης…

Παρόλα αυτά, τα εμπόδια που θέτουν οι Αμερικανοί (παίζοντας εμφανώς …άμυνα) δεν επιβραδύνουν, αλλά αντίθετα επιταχύνουν τις πρωτοβουλίες οικονομικού απογαλακτισμού του έτερου πόλου. Είναι ενδεικτικά όσα συμβαίνουν στο πεδίο των πιστώσεων και της νομισματικής πολιτικής στη σκιά του πολέμου στην Ουκρανία, δίνοντας νέο νόημα στον σουμπετεριανό όρο «δημιουργική καταστροφή»…

Η Ρωσία μπορεί να αποδείχθηκε απροετοίμαστη απέναντι στις αμερικανικές κυρώσεις, καθώς τα δυσθεώρητα συναλλαγματικά της διαθέσιμα ύψους 630 δισ. δολ. που θα αποτελούσαν μια ισχυρότατη αντισεισμική θωράκιση αποδείχθηκαν κενό γράμμα μιας και υπόκεινταν σε εντολές κατάσχεσης, έπαιξε και κέρδισε ωστόσο σε ένα άλλο οικονομικό πεδίο, αμιγώς εθνικό, πολύ υψηλών όμως απαιτήσεων: Στις πιστώσεις. Εδώ η Μόσχα, δεν διάβασε μόνο σωστά τις προθέσεις των Δυτικών, με αφορμή τι απειλές τους μετά την προσάρτηση της Κριμαίας, αλλά έπραξε και τα δέοντα. Έκανε επίδειξη χειρισμών ακριβείας από την αρχή ως το τέλος!

Η ανθεκτικότητα 🙂 των πιστωτικών και χρεωστικών καρτών στην Ρωσία στηρίχθηκε στην ανάπτυξη τον Αύγουστο του 2014 του Εθνικού Συστήματος Πληρωμής Καρτών. Έναν χρόνο μετά, το 2015, και η Visa και η Mastercard υποχρεώθηκαν να υπογράψουν συμφωνία με το Εθνικό Σύστημα Πληρωμής Καρτών της Ρωσίας, βάσει της οποίας οι εκκαθαρίσεις των πληρωμών πραγματοποιούνταν στην Μόσχα. Η προσθήκη της λέξης Mir (ειρήνη) στις κάρτες των δύο κολοσσών του χρηματοπιστωτικού τομέα που κυκλοφορούσαν στην Ρωσία έδειχναν ότι τελούσαν υπό την παρακολούθηση του ρωσικού συστήματος πληρωμών. Μια παρακολούθηση τόσο …διακριτική, ώστε τον Μάρτιο του 2022 όταν Visa και Mastercard ανακοίνωσαν την αναστολή των εργασιών τους στη Ρωσία (πηγαίνοντας πολλά βήματα παραπέρα από το γράμμα των κυρώσεων που απαιτούσε την διακοπή των πληρωμών από και προς ορισμένες πολύ συγκεκριμένες ρωσικές τράπεζες) οι συναλλαγές με κάρτες δεν αντιμετώπισαν καμία διακοπή! Ένα πλήρως λειτουργικό σύστημα που είχε κατασκευαστεί να υφίσταται ως εφεδρεία, μπήκε στην πρώτη γραμμή αντικαθιστώντας πλήρως Visa και Mastercard. Οι Ρώσοι καταναλωτές δεν αντιλήφθηκαν καμιά αλλαγή στη χρήση των καρτών τους.

Ρωσία – Κίνα και μαζί και μόνες 

Ενδιαφέρον εδώ έχει πώς παρότι η Μόσχα δεν δίστασε να αναθέσει στην κινέζικη Huawei την υποστήριξη των ρωσικών καρτών, που τις υπηρετεί από κοινού με μια ρωσική εταιρία παραγωγής λογισμικού, παρόλα αυτά η Μόσχα δεν επέλεξε την εύκολη οδό της UnionPay (UPI) με έδρα τη Σαγκάη, που θα μπορούσε αβίαστα να επεκταθεί και στην ρωσική αγορά. Παρότι μάλιστα το 2020 η 1 από τις 2 νέες κάρτες που εκδόθηκαν ήταν της UnionPay. Οι ρωσικές αρχές προφανώς δεν ήθελαν να αντικαταστήσουν τις αμερικανικές πολυεθνικές με μια κινέζικη.

Η ζημιά που υπέστησαν από τις κυρώσεις οι δύο πολυεθνικές – σύμβολα του χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού, δείχνουν πώς πολλά από τα τιμωρητικά μέτρα που επέβαλαν ΗΠΑ και ΕΕ κατά της Ρωσίας, ήδη γυρίζουν μπούμερανγκ. Πλήττουν αποκλειστικά και μόνο τους σχεδιαστές τους!

Υπάρχουν ωστόσο και χειρότερες επιπτώσεις που μπορεί να προκύψουν. Όπως οι εθνικοποιήσεις από τη Ρωσία των δυτικών επιχειρήσεων που θα αποχωρήσουν, βάσει νόμου που ψήφισε η ρωσική Βουλή. Ή, ακόμη χειρότερα για τις δυτικές επιχειρήσεις, οι αιτήσεις χρήσης κορυφαίων λογότυπων όπως McDonald’s και Coca – Cola ακόμη, που έχουν με έκπληξη ανακαλύψει αμερικάνοι δικηγόροι ασχολούμενοι με τα πνευματικά δικαιώματα…

Η μητέρα των μαχών ωστόσο θα διεξαχθεί στο νομισματικό πεδίο. Το ρωσικό σχέδιο, όπως έχει εκτενώς αναπτυχθεί από τον διακεκριμένο κι έμπειρο οικονομολόγο Σεργκέι Γκλαζίεβ, μέλος της Ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών, φιλοδοξεί να πλήξει τον ακρογωνιαίο λίθο της αμερικανικής πλανητικής κυριαρχίας που είναι το δολάριο.

Το σχέδιο της Ρωσίας για έναν νέο νόμισμα, που έχει την ενεργητική υποστήριξη της Ευρωασιατικής Οικονομικής Ένωσης και της Κίνας θα στηρίζεται σε ένα καλάθι 20 περίπου εμπορευμάτων (commodities) που αποτελούν αντικείμενο συναλλαγής σε χρηματιστήρια: από πετρέλαιο, φυσικό αέριο και μέταλλα μέχρι σιτάρι, ζάχαρη και καφέ. Η αντοχή του νέου αυτού νομίσματος έχει ελεγχθεί στην πάροδο του χρόνου μέσα από μαθηματικά μοντέλα, επιδεικνύοντας μια αξιοπιστία που λείπει από το ευρώ και το δολάριο. Η εισαγωγή του προβλέπεται να γίνει σε τρία στάδια εκκινώντας από διμερείς συμφωνίες ανταλλαγής νομισμάτων, ενώ στο τελευταίο στάδιο θα περιλαμβάνει την δημιουργία ψηφιακού νομίσματος στο οποίο θα μπορούν να συμμετέχουν όλες οι ενδιαφερόμενες χώρες, με προεξάρχουσες Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα και Νότια Αφρική (BRICS) κι όσες άλλες πιθανά ενδιαφέρονται. Το ειδικό βάρος κάθε νομίσματος στο «καλάθι» που θα δημιουργηθεί θα είναι ανάλογο του ΑΕΠ κάθε χώρας όπως μετριέται σε μονάδες αγοραστικής δύναμης, του μεριδίου της στο διεθνές εμπόριο, της έκτασής της, κ.α.

Ο βαθμός σύγκρουσης του νέου νομισματικού συστήματος, ορίζεται από την δυνατότητα που θα παρέχεται σε οποιαδήποτε χώρα εντάσσεται να προχωράει σε αθέτηση πληρωμών προς πιστωτές του δημοσίου χρέους της σε ευρώ ή δολάρια, όπως ακριβώς ΗΠΑ και ΕΕ σήμερα θεωρούν δικαίωμα τους να κατάσχουν τα συναλλαγματικά αποθέματα της Βενεζουέλας ή της Ρωσίας! Το νέο νόμισμα θα στηρίζεται σε σταθερές αξίες όπως οι πρώτες ύλες και γι’ αυτό τον λόγο χαρακτηρίζεται stablecoin και όχι στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Θα αναπτύσσεται δε στον αντίποδα των κρυπτονομισμάτων (Bitcoin, Ethereum, ApeCoin, κ.α.) που αποτελούν την πεμπτουσία της κερδοσκοπίας ή τον ορισμό του …money for nothing με εξαίρεση την ασύλληπτη ηλεκτρική ενέργεια που καταναλώνουν και τις εκπομπές ρύπων που παράγουν…

bitcoin technology background with circuit lines

Το παραπάνω σχέδιο όσο απόμακρο και να μας φαίνεται ήδη υλοποιείται αν και βρίσκεται ακόμη στο εμβρυακό του στάδιο. Έχει δε την αποδοχή όχι μόνο χωρών που για διαφορετικούς λόγους βρέθηκαν στο στόχαστρο του ιμπεριαλισμού από την Βενεζουέλα μέχρι το Ιράν (που ήταν η πρώτη χώρα η οποία αποκόπηκε από το SWIFT στο πλαίσιο των κυρώσεων που της επιβλήθηκαν κατ’ επιταγή Ισραήλ και Σαουδικής Αραβίας, με πρόσχημα τα πυρηνικά της), αλλά ακόμη και χωρών που αποτελούν τοπικές υπερδυνάμεις στην Ασία ή τη νότια Αμερική.

Το νομισματικό σύστημα που μεθοδικά και πίσω από ένα πέπλο σιωπής των δυτικών Μέσων Ενημέρωσης εκκολάπτεται, εδώ και δέκα χρόνια με λίκνο το Οικονομικό Φόρουμ της Αστάνα, είναι εμφανές ότι θα εκφράσει και θα επιταχύνει ένα νέο οικονομικό χάρτη, έναν διεθνή καταμερισμό και συνδυασμό εργασίας ολότελα διαφορετικό από τον σημερινό. Οι αρχιτέκτονες του όσο κι αν αποκηρύσσουν δημόσια τον όρο Μπρέτον Γουντς ΙΙΙ, είναι εμφανές ότι αυτό ακριβώς περιγράφουν. Όπως η συμφωνία του Μπρέτον Γουντς που υπογράφτηκε τον Ιούλιο του 1944 δημιούργησε τα θεμέλια της μεταπολεμικής οικονομικής τάξης, και το Μπρέτον Γουντς ΙΙ, αρχής γενομένης το 1971, θέσπισε την απελευθέρωση των ροών κεφαλαίων και εμπορίου και την αποσύνδεση των συναλλαγματικών ισοτιμιών από τον χρυσό, μεταξύ πολλών άλλων όπως την δημιουργία της πλατφόρμας SWIFT, έτσι και το Μπρέτον Γουντς ΙΙΙ φιλοδοξεί να επιταχύνει το τέλος της αμερικανο-ευρωπαϊκής οικονομικής κυριαρχίας και να εκφράσει την άνοδο των περιφερειακών καπιταλιστικών δυνάμεων σε σύγκρουση με τις ΗΠΑ και την ΕΕ.

Σε αυτό το πλαίσιο ενώ δεν θα εκλείπουν οι συγκρούσεις (μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν ή Σαουδικής Αραβίας και Ιράν), είναι σίγουρο ότι μέθοδοι πολιτικής επιβολής και τιμωρίας όπως τα εμπάργκο κατά της Κούβας ή της Βενεζουέλας δεν θα έχουν χώρο, λόγω της έλλειψης ενός οικονομικού χωροφύλακα όπως οι ΗΠΑ και επίσης λόγω αλληλεγγύης που ανέκαθεν επιδείκνυε στο εσωτερικό του ο παγκόσμιος Νότος. Αυτό δε που ευχόμαστε είναι ο νέος πολυ-πολικός κόσμος να μην αντιγράψει από την Κίνα το μοντέλο δημοκρατίας, πολυφωνίας και ανοχής στην αντίθετη άποψη που επικρατεί στο εσωτερικό της…

Νέα νομισματική τάξη 

Για την ανάδυση μιας νέας νομισματικής τάξης έκανε λόγο πολύ πρόσφατα ακόμη και τραπεζίτης, στέλεχος της Credit Suisse με προϋπηρεσία στην αμερικανική κεντρική τράπεζα και το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών, που γράφει ότι το παγκόσμιο νομισματικό σύστημα ποτέ δεν θα είναι το ίδιο με αυτό που ήταν πριν την κρίση στην Ουκρανία. Συγκεκριμένα πριν οι επτά πλουσιότερες χώρες του κόσμου κατασχέσουν τα συναλλαγματικά αποθέματα της Ρωσίας. Με τα δικά του λόγια «είμαστε μάρτυρες της γέννησης του Μπρέτον Γουντς ΙΙΙ – μιας παγκόσμιας (νομισματικής) τάξης επικεντρωμένης γύρω από νομίσματα της Ανατολής στηριγμένα σε εμπορεύματα που θα εξασθενίσουν το σύστημα του ευρωδολαρίου και θα συμβάλουν σε πληθωριστικές πιέσεις στη Δύση». Για τον ίδιο, τα εμπορεύματα (στα οποία θα στηρίζεται το stablecoin) είναι εγγυήσεις και οι εγγυήσεις είναι χρήμα.

Όσο κι αν φαίνεται παράδοξο σε ένα νέο Μπρέτον Γουντς ομνύουν και οι ΗΠΑ κι αναφερόμαστε μάλιστα στο σκληρό αμερικανικό κατεστημένο που πρωτοστατεί στην επιβολή των κυρώσεων κατά της Ρωσίας. Όπως η Ζάνετ Γιέλεν, υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ και επικεφαλής της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας μέχρι το 2019, προερχόμενη μάλιστα από τους Δημοκρατικούς. Μιλώντας στο Ατλαντικό Συμβούλιο στις 13 Απριλίου όχι μόνο επιτέθηκε σφοδρά σε χώρες όπως η Κίνα που στέκονται στο ενδιάμεσο μεταξύ Ρωσίας και ΗΠΑ, απρόθυμες να εφαρμόσουν τις κυρώσεις. Επιπλέον, ζήτησε να μην περιμένουν να τελειώσει  ο πόλεμος Ρωσίας – Ουκρανίας ώστε οι δυτικοί ηγέτες να προχωρήσουν σε μια νέα σύνοδο ανάλογη εκείνης στο Μπρέτον Γουντς το 1944, που ως θέμα θα έχει τον αποκλεισμό από τις αλυσίδες αξίας της Δύσης εκείνων των χωρών που δεν συμμερίζονται πλήρως τις ηθικές – ιδεολογικές αξίες της Δύσης. Με άλλα λόγια εκείνων των χωρών που δεν είναι πλήρως υποταγμένες σε ΗΠΑ και ΕΕ!

Η πρόταση της Γιέλεν αναλύθηκε περαιτέρω από τους Financial Times μέσω μάλιστα της δημοσιογράφου τους που διεύθυνε τη συζήτηση στο Ατλαντικό Συμβούλιο. Σε άρθρο της με τίτλο «Είναι καιρός για ένα νέο Μπρέτον Γουντς» επανέλαβε ότι πρέπει να κοπεί μόνιμα η δυνατότητα κάποιων χωρών να χρησιμοποιούν τις πρώτες του ύλες για πολιτικούς λόγους. Κι η αναφορά δεν περιορίζεται μόνο στην αποκαλούμενη πετρο-πολιτική της Ρωσίας, αλλά και στις σπάνιες γαίες της Κίνας. Για να αποτραπεί αυτή η δυνατότητα προτείνεται η μετάβαση σε ένα νέο σύστημα διεθνών ανταλλαγών στο οποίο θα συμμετέχουν μόνο οι φιλικές χώρες προς τις ΗΠΑ και την ΕΕ! Η αμερικανίδα υπουργός Οικονομικών εισάγει μάλιστα, χωρίς να διεκδικεί δάφνες πρωτοτυπίας, τον όρο friend-shoring προς αντικατάσταση του offshoring (εξωχώρια ανάθεση) που βάσει της νεοφιλελεύθερης άποψης επέτρεψε την άνοδο των αυταρχικών καθεστώτων. Το προτεινόμενο μοντέλο μάλιστα αντικαθιστά το νεοφιλελεύθερο μοντέλο, βάσει της αρθρογράφου, στο οποίο κυριαρχούσε η αναζήτηση της μέγιστης αποδοτικότητας. Επανέρχεται έτσι το κριτήριο της ανθεκτικότητας, έναντι της αποδοτικότητας…

Ένας κόσμος χωρισμένος στα δύο

Είναι ηλίου φαεινότερο ότι κι οι Αμερικάνοι μιλώντας για ένα νέο Μπρέτον Γουντς δευτερευόντως αναφέρονται στο νομισματικό σύστημα ή και καθόλου. Κυρίως περιγράφουν ένα νέο οικονομικό χάρτη, έναν διεθνή καταμερισμό και συνδυασμό εργασίας ολότελα διαφορετικό από τον σημερινό. Ο οικονομικός κόσμος της Γιέλεν σταματάει εκεί που ξεκινάει ο οικονομικός κόσμος του Γκλαζίεβ. Αιτία αντιπαράθεσης θα αποτελούν όχι μόνο τα σύνορά του, αλλά και ο συσχετισμός δύναμης μεταξύ τους. Και οι δύο οικονομολόγοι περιγράφουν μια νέα διαίρεση του κόσμου σε ένα ευρω-αμερικανικό πόλο που αντανακλά την αγγλική, γερμανική και αμερικανική κυριαρχία που θριάμβευσε από την γέννηση του καπιταλισμού μέχρι και τον 20 αιώνα κι είναι πληθυσμιακά μειοψηφικός αλλά τεχνολογικά ανώτερος από την μια, κι από την άλλη σε έναν κόσμο πληθυσμιακά πλειοψηφικό, τεχνολογικά ουραγό πλην εξαιρέσεων, που εμπεριέχει πληθώρα πρώτων υλών και όλο το φάσμα των πολιτικών συστημάτων που αναπτύχθηκαν μακράν της πεπατημένης του αστικού κοινοβουλευτισμού: από την επαναστατική Κούβα μέχρι τις πιο στυγνές δικτατορίες. Η δε φτώχεια του δεύτερου συνέβαλε και συνεχίζει να συμβάλλει στον πλούτο του πρώτου κόσμου, με την ίδια ένταση που οι ταξικές, οικονομικές και κοινωνικές αντιθέσεις διχάζουν εξ ίσου και τους δύο κόσμους.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία που προκάλεσαν και συνεχίζουν να πυροδοτούν οι ΗΠΑ (με τις συνεχείς αποστολές όπλων) για να κατακτήσουν την ευρωπαϊκή αγορά αερίου, αποτελεί την πρώτη πράξη μιας μακράς σειράς αντιπαραθέσεων για τα σύνορα αυτών των δύο κόσμων.

Πλήγμα στο δολάριο από Κίνα και Ρωσία

Μια δυσάρεστη έκπληξη επιφύλασσε για τις ΗΠΑ η επίσκεψη του κινέζου προέδρου στη Ρωσία με αφορμή τη συμμετοχή του (με μια συνοδεία 1.000 επιπλέον ατόμων!) στις εργασίες του Διεθνούς Οικονομικού Φόρουμ της Αγίας Πετρούπολης. Μαζί με ένα πλήθος οικονομικών συμφωνιών που υπέγραψε στις 5 Ιουνίου ο Ξι Ζινπίνγκ με το ρώσο ομόλογό του, Βλαντίμιρ Πούτιν, που εκτείνονται από ενεργειακά προϊόντα μέχρι ηλεκτρονικό εμπόριο, συμφώνησαν να χρησιμοποιούν στο εξής τα εθνικά τους νομίσματα στο μεταξύ τους εμπόριο. Πρόκειται για ένα σημαντικό πλήγμα στην κυριαρχία του αμερικανικού δολαρίου.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Το 2018 παρότι το ΑΕΠ των ΗΠΑ (20,5 τρισ. δολ.) αντιπροσώπευε το 24% του παγκόσμιου ΑΕΠ, το δολάριο αντιπροσώπευε το 44% των παγκόσμιων ανταλλαγών, ενώ το τρίτο τρίμηνο του 2018, σύμφωνα με το ΔΝΤ, το 62% των αποθεματικών των κεντρικών τραπεζών ήταν σε δολάρια. Σε ό,τι αφορά την Κίνα, ενώ το ΑΕΠ της το ίδιο έτος (13,5 τρισ. δολ.) αντιπροσώπευε το 16% του παγκόσμιου ΑΕΠ, στο εθνικό της νόμισμα διεξάγονταν το 2% των διεθνών συναλλαγών, ενώ σε γουάν ήταν λιγότερο από 2% των αποθεμάτων των κεντρικών τραπεζών. Αντίστοιχα υποδεέστερη του ΑΕΠ του είναι η εμβέλεια των νομισμάτων όλων των υπόλοιπων, μεγάλων οικονομιών του κόσμου.

Αξίζει να αναφερθεί ότι εσχάτως Κίνα και Ρωσία αργά αλλά σταθερά ξεφορτώνονται θέσεις σε δολάριο ενισχύοντας τοποθετήσεις σε ανταγωνιστικά νομίσματα και αξίες. Η Μόσχα για παράδειγμα, με βάση ανακοίνωση της κεντρικής της τράπεζας μείωσε τις επενδύσεις της σε δολάρια από τον Μάρτιο στον Ιούνιο του 2018 από 43,7% σε 21,9%, ενώ τον Ιανουάριο του 2019 μετέτρεψε 100 δισ. δολ. ευρώ, γιεν και γουάν. Η Κίνα από τη μεριά της, με βάση ανακοίνωση του κεντρικού πιστωτικού της ιδρύματος, τον Μάιο αύξησε για έκτο συνεχή μήνα τις τοποθετήσεις της σε χρυσό, μειώνοντας τις τοποθετήσει της σε δολάρια. Η ισχύς του δολαρίου παρόλα αυτά είναι αδιαμφισβήτητη.

Αυτή την «ασυμμετρία» επιδιώκουν να ανατρέψουν Ρωσία και Κίνα, συμφωνώντας να διεξάγουν από δω και πέρα το μεταξύ τους εμπόριο στα εθνικά τους νομίσματα και μια σειρά άλλων παρεμφερών μέτρων όπως η επέκταση της δυνατότητας χρήσης των κινέζικων πιστωτικών καρτών στη Ρωσία και των ρωσικών στην Κίνα∙ είναι μέτρο που πλήττει ευθέως το διοπώλιο Visa και Mastercard.  Το σκεπτικό της Μόσχας το παρέθεσε με κάθε καθαρότητα ο πρόεδρος της μιλώντας στο Φόρουμ όπου ζήτησε να ξανασκεφτούν το ρόλο του δολαρίου, το οποίο «αφού έγινε διεθνές αποθεματικό νόμισμα μετατράπηκε σε εργαλείο πίεσης της χώρας που το εκδίδει προς τον υπόλοιπο κόσμο». Εδώ, οι …καμπάνες χτυπούν για τις κυρώσεις που έχουν επιβάλει οι Αμερικανοί εναντίον και των δύο χωρών. Οι ΗΠΑ στράφηκαν εναντίον της Ρωσίας το 2014 με αφορμή την προσάρτηση της Κριμαίας όταν η Μόσχα αρνήθηκε να δεχθεί ως τετελεσμένο το πραξικόπημα των φιλοαμερικανών ακροδεξιών στην Ουκρανία. Στη δε Κίνα, ο τελευταίος γύρος κυρώσεων εκ μέρους των ΗΠΑ αφορούσε δασμούς ύψους 25% σε προϊόντα αξίας 200 δισ. δολ. Σε απάντηση η Κίνα επέβαλε δασμούς ύψους επίσης 25%  σε προϊόντα όμως υποδεέστερης αξίας, ύψους 60 δισ. δολ. Επομένως, όσο κι αν η οικονομική συνεργασία Κίνας – Ρωσίας έχει στρατηγικό χαρακτήρα κι απειλεί μακροπρόθεσμα την αμερικανική πρωτοκαθεδρία, είναι γνήσιο προϊόν της αμερικανικής επιθετικότητας. Πρωτίστως αμυντική κίνηση αποτελεί.

Εκφράζει ωστόσο μια πολυεπίπεδη σύγκλιση που είναι σε εξέλιξη εδώ και πολύ καιρό. Αντανακλάται στην κοινή διπλωματική στάση που κρατούν Μόσχα – Πεκίνο σε όλες τις μεγάλες αντιπαραθέσεις∙ από τη Βενεζουέλα και τη Βόρεια Κορέα, μέχρι το Ιράκ και τη Συρία.

Εκτός των συνόρων τους Κίνα και Ρωσία λειτουργούν ως αλληλοσυμπληρούμενες δυνάμεις καθώς η μία έχει ό,τι λείπει από την άλλη. Η Ρωσία αποτελεί πρωτίστως αξιόπιστη στρατιωτική δύναμη. Το έδειξε στη Συρία όπου οδήγησε σε ήττα τους Αμερικανούς αφού εξαπέλυσε μια πρωτοφανή για τα μετασοβιετικά δεδομένα δύναμη πυρός και στη Βενεζουέλα, πιο …διακριτικά. Το διεθνές αποτύπωμα της Κίνας από την άλλη, παρότι αργά και μεθοδικά χτίζει ένα γιγαντιαίο οπλοστάσιο, είναι σχεδόν αποκλειστικά οικονομικά, με εξαίρεση τη θάλασσα της Νότιας Κίνας. Η εκ νέου αποικιοποίηση της Αφρικής, η δυναμική της διείσδυση στη Λατινική Αμερική κι ο Δρόμος του Μεταξιού με τεράστιας αξίας επενδύσεις σε δρόμους, λιμάνια κι άλλα έργα υποδομής που εξαπλώνεται σε Ασία και Ευρώπη επεκτείνουν ακόμη περισσότερο τα ήδη αχανή κινέζικα σύνορα. Κυρίως όμως αποκλείουν τις συγκρούσεις συμφέροντος μεταξύ Κίνας και Ρωσίας.

Ανάμεσα σε Ρωσία και Κίνα ωστόσο η οικονομική συνεργασία μέχρι στιγμής δεν είναι τόσο ανεπτυγμένη, όσο υποθέτει κανείς κρίνοντας από τα κοινά τους σύνορα. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 2018 μόλις το 1,9% των κινέζικων εξαγωγών κατευθύνθηκε στη Ρωσία (όταν στις ΗΠΑ στράφηκε το 8,6%), ενώ από τη μεριά της Ρωσίας μόνο το 2,8% των εξαγωγών της στράφηκε στην Κίνα. Αυτή η κατάσταση αλλάζει ραγδαία τα τελευταία δύο χρόνια λόγω της προστατευτικής πολιτικής των ΗΠΑ. Για παράδειγμα, το 2018 οι κινέζικες εξαγωγές στη Ρωσία αυξήθηκαν κατά 9%, ενώ οι εισαγωγές της Κίνας από τη Ρωσία αυξήθηκαν κατά 39%. Συμφωνίες όπως αυτή που υπέγραψαν οι δύο ηγέτες στο Οικονομικό Φόρουμ της Αγίας Πετρούπολης θα επιταχύνουν περαιτέρω την τάση σύγκλισης και οικονομικής συνεργασίας μεταξύ Ρωσίας και Κίνας.

 Πηγή: Νέα Σελίδα

Γερμανικό υπερ-όπλο το ευρώ!

Φόρα παρτίδα έβγαλε ο σύμβουλος του Τραμπ και νέος επικεφαλής του Συμβουλίου Εθνικού Εμπορίου των ΗΠΑ, Πίτερ Ναβάρο, το πιο καλά κρυμμένο μυστικό της διεθνούς εμπορικής επιτυχίας της Γερμανίας: το φθηνό ευρώ! Η Γερμανία χρησιμοποιεί ένα σε γενικές γραμμές υποτιμημένο ευρώ για να εκμεταλλεύεται τις ΗΠΑ και τους εταίρους της στην Ευρώπη, ήταν η απάντηση που έδωσε ο Π. Ναβάρο σε γραπτή ερώτηση της βρετανικής εφημερίδας Φαϊνάνσιαλ Τάιμς, οδηγώντας σε νέα επίπεδα τη διαμάχη με τη Γερμανία, που έκανε την επίσημη πρώτη της όταν ο νέος αμερικάνος πρόεδρος απείλησε τη γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία με επιπλέον φόρους ύψους 35% για τα αυτοκίνητα που παράγει σε χώρες χαμηλού εργατικού κόστους και εισάγει στις ΗΠΑ. Ο σύμβουλος του Τραμπ χαρακτήρισε επίσης το ευρώ ως συγκαλυμμένο γερμανικό μάρκο, η χαμηλή αξία του οποίου της έδωσε το συγκριτικό πλεονέκτημα έναντι των κυριότερων εμπορικών της εταίρων.

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Πρόκειται για επισημάνσεις που αποτελούν το προοίμιο ενός εμπορικού πολέμου, αδιανόητων διαστάσεων και βάθους σε σχέση με τα όσα έχουμε μέχρι τώρα ζήσει, ενώ προοιωνίζονται μια όξυνση των ανταγωνισμών μεταξύ των δύο οικονομικών υπερδυνάμεων που όλοι θα ευχόμαστε να σταματήσει στο πεδίο της οικονομίας. Εν ολίγοις, η διεθνής εμπορική πολιτική του Τραμπ είναι πηγή βαθιάς ανησυχίας! Πολύ περισσότερο όταν ξέρουμε πως η επίκληση στα συμφέροντα των Αμερικανών εργαζομένων η οποία συνοδεύει τις απειλές  του Τραμπ έρχεται να συγκαλύψει, να ωραιοποιήσει και να διαμορφώσει κοινωνικές συμμαχίες για την πολιτική του. Οι άμεσα κερδισμένοι κι αυτοί που υπαγορεύουν τα πολεμικά εμβατήρια του Τραμπ για χάρη του δολαρίου δεν είναι άλλοι από δισεκατομμυριούχους των ΗΠΑ, όπως ο Γουόρεν Μπάφετ, ο οποίος αποκάλυψε ότι από την εκλογική νίκη του Τραμπ και μετά έχει ενισχύσει το χαρτοφυλάκιο μετοχών της εταιρείας του, Berkshire Hethaway, κατά 12 δισ. δολ.! Η ψήφος εμπιστοσύνης των βαθύπλουτων στη ρεπουμπλικανική ηγεσία ήταν η ανταμοιβή του για τις διαβεβαιώσεις που τους παρείχε για χαμηλότερους συντελεστές φορολόγησης των επιχειρήσεων, φορολογικά κίνητρα και μέτρα περαιτέρω απορρύθμισης της αγοράς. Εξαπατά την κοινωνία εν ολίγοις ο Τραμπ, όταν επικαλείται τα συμφέροντα των άνεργων στις τσακισμένες από την κρίση μεσοδυτικές πολιτείες των ΗΠΑ.

Παρόλα αυτά κανείς δεν μπορεί να διαφωνήσει με το επιτελείο του Τραμπ για όσα καταλογίζει στη Γερμανία! Από την πρώτη μέρα ίδρυσης του «κοινού» νομίσματος το Τέταρτο Ράιχ το εκμεταλλεύτηκε στο έπακρο για να αλώσει τα εμπορικά ισοζύγια όχι μόνο μικρών χωρών εντός της ευρωζώνης όπως η Ελλάδα που έχασαν το εργαλείο της υποτίμησης, αλλά ακόμη και των ΗΠΑ, χάρη στα χαμηλότερα επίπεδα που οδηγεί τη συναλλαγματική ισοτιμία του ευρώ η παρουσία χωρών όπως η Ελλάδα! Ως αποτέλεσμα, το ίδιο το ΔΝΤ σε έκθεση που έδωσε στη δημοσιότητα το 2016 (IMF, country report 16/202) έκρινε πως η πραγματική συναλλαγματική ισοτιμία της Γερμανίας είναι υποτιμημένη κατά 15-20%!

Από την εποχή Ομπάμα στο στόχαστρο η Γερμανία

Έχει ωστόσο μεγάλη σημασία ότι η Γερμανία δεν μπήκε στο στόχαστρο των ΗΠΑ για πρώτη φορά επί Τραμπ, όταν έφτασε να χαρακτηρίσει την ΕΕ γερμανικό όχημα τερματίζοντας απότομα μια πολιτική αγαστούς συνεργασίας, ή όταν ο σύμβουλος του για θέματα εμπορίου τη χαρακτήρισε εμπόδιο για μια συνολική εμπορική συμφωνία με την ΕΕ. Για πρώτη φορά η Γερμανία, τέταρτη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου, τέθηκε υπό επιτήρηση επί προεδρίας Ομπάμα, τον Απρίλιο του 2016. Συγκεκριμένα, πέντε χώρες, η Κίνα, η Ταϊβάν, η Νότια Κορέα, η Ιαπωνία και η Γερμανία (αποτελώντας την μοναδική ευρωπαϊκή χώρα) κρίθηκε ότι παραβιάζουν δύο από τρία κριτήρια που αξιολογήθηκαν ως κόκκινη γραμμή στο διεθνές εμπόριο, πέραν της οποίας αρχίζουν οι αθέμιτες πρακτικές: Πρώτο, διατήρηση ενός σοβαρού εμπορικού πλεονάσματος με τις ΗΠΑ, δεύτερο, διατήρηση ενός ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών άνω του 3% του ΑΕΠ της χώρας και τρίτο, αλλεπάλληλες παρεμβάσεις στην αγορά συναλλάγματος για να αποτραπεί η ανατίμηση της διεθνούς ισοτιμίας. Η Γερμανία (μαζί με την Κίνα και την Ιαπωνία) κρίθηκε ένοχη για την παραβίαση των δύο πρώτων κριτηρίων. Ωστόσο, η αυξημένη επιτήρηση αν κάτι σήμαινε επί Ομπάμα ήταν διαβουλεύσεις. Η απειλή των κυρώσεων, που τώρα είναι προ των πυλών, είχε παραπεμφθεί στο απώτερο μέλλον και τότε στην αιχμή του αμερικανικού δόρατος ήταν οι πιέσεις στη Γερμανία για αύξηση των δαπανών στο εσωτερικό, για παράδειγμα με την μορφή του προγράμματος δημοσίων επενδύσεων ή της συντήρησης των απαξιωμένων υποδομών (αυτοκινητόδρομοι, γέφυρες, κλπ.), που θα μπορούσαν να αυξήσουν και τις εισαγωγές από άλλες χώρες, μειώνοντας το ιλιγγιώδες εμπορικό της πλεόνασμα.

Η άμεση απειλή σοβαρότατων οικονομικών κυρώσεων επανέρχεται εκ μέρους των ΗΠΑ, (προκειμένου οι ίδιες οι ΗΠΑ κι όχι δια μέσου εμπορικών αντιπροσώπων να αποκτήσουν τον έλεγχο των αλυσίδων αξίας) στο βαθμό που τα γερμανικά εμπορικά πλεονάσματα ακολουθούν μια σταθερά ανοδική πορεία. Κι εφ όσον μάλιστα οι ήπιες μέθοδοι πειθούς απέτυχαν, με ευθύνη του αμετακίνητου Βερολίνου. Απαιτείται δε μια πιο ενδελεχή ματιά για να φανεί καλύτερα το μέγεθος της απειλής που συνιστούν για τις αμερικανικές επιχειρήσεις. Το 2015 το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών (όπου συμπεριλαμβάνεται και το εμπορικό ισοζύγιο) της Γερμανίας έφτασε τα 256,1 δισ. ευρώ καταφέρνοντας να διπλασιαστεί μέσα σε 5 χρόνια κι οδηγώντας το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών να τη θέσει σε καθεστώς επιτήρησης. Ένα χρόνο πριν, το 2014, το εμπορικό ισοζύγιο της Γερμανίας είχε πετύχει ένα επιπλέον ρεκόρ φθάνοντας τα 217 δισ. ευρώ. Ατμομηχανή των γερμανικών εξαγωγών που αντιπροσωπεύουν το 39% της παραγωγής εμπορευμάτων και αγαθών (1,33 τρισ. ευρώ σε ένα ΑΕΠ συνολικής αξίας 2,9 τρισ. ευρώ) είναι η αυτοκινητοβιομηχανία κι επίσης η παραγωγή βιομηχανικού και εργοστασιακού εξοπλισμού, ενώ σε επίπεδο ΑΕΠ το εμπορικό πλεόνασμα της Γερμανίας ανέρχεται σε 7,5%! Συγκρίνοντας δε τις γερμανικές με τις κινέζικες επιδόσεις καταλαβαίνουμε γιατί η Γερμανία αποτελεί μεγαλύτερη απειλή από την Κίνα για τις ΗΠΑ κι έπρεπε να περιμέναμε την κλιμάκωση των απειλών εναντίον της εκ μέρους της νέας αμερικανικής ηγεσίας. Ειδικότερα, το εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας το ίδιο έτος, το 2014, ανήλθε περίπου σε 347 δισ. ευρώ ή 3,7% του ΑΕΠ της. Με άλλα λόγια, εξετάζοντας τα ποσοστά επί του ΑΕΠ, η Γερμανία στηρίζεται δύο φορές σε σχέση με την Κίνα στα καθαρά οφέλη που αντλεί από τις εμπορικές δοσοληψίες της με το εξωτερικό. Άρα, η επιβεβαίωση της αμερικανικής ηγεμονίας στην παγκόσμια αγορά περνάει μέσα από το κόντεμα πρώτα της Γερμανίας και στη συνέχεια της Κίνας. Εξ ου κη επίδειξη πυγμής…

Στο επόμενο διάστημα μένει να δούμε τα βήματα της αμερικανικής ηγεσίας, δεδομένου ότι η επιβολή εμπορικών δασμών θα οδηγήσει σε προσφυγές στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, ακόμη και σε εκδικητικά αντίμετρα. Σίγουρη ωστόσο θεωρείται η εγκατάλειψη της παραδοσιακής πολιτικής του «ισχυρού δολαρίου», την οποία προανήγγειλε ο νέος υπουργός Οικονομικών του Τραμπ, Στίβεν Μνούτσιν, έτσι ώστε το ευρώ να απολέσει τα κέρδη που αποκόμισε αφότου ξεκίνησε η μαζική αγορά ομολόγων, με το πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης, χάνοντας μέρος της αξίας του έναντι του δολαρίου. Καιρός το δολάριο να ξαναπάρει τ’ όπλο του…

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Επίκαιρα στις 2 Φεβρουαρίου 2017

Δολάριο: Όργανο κρατικής οικονομικής τρομοκρατίας! (Επίκαιρα, 24-30 Ιουλίου 2014)

bnpΣε σημείο καμπής για την παγκόσμια οικονομία εξελίσσεται το εξοντωτικό πρόστιμο ύψους 9 δισ. δολαρίων, που επέβαλαν οι αμερικανικές αρχές στην γαλλική τράπεζα BNP Paribas, που είναι η μεγαλύτερη τράπεζα της Γαλλίας και μια από τις πέντε μεγαλύτερες στον κόσμο, με βάση το ενεργητικό της.

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Το πρόστιμο που επέβαλε η Ουάσινγκτον είχε καθαρά πολιτικό σκεπτικό. Η BNP Paribas, με 190.000 εργαζόμενους σε όλο τον κόσμο και 34 εκ. πελάτες, τιμωρήθηκε γιατί δεν έγινε όργανο επιβολής της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Το ολίσθημά της αφορούσε τη διενέργεια συναλλαγών με την Κούβα, το Ιράν και το Σουδάν, τρεις χώρες που βρίσκονται σταθερά στο στόχαστρο της επεκτατικής αμερικάνικης πολιτικής, επί πολλές δεκαετίες. Αρκεί μια ματιά στο σκεπτικό της καταδικαστικής απόφασης για να γίνει αντιληπτός ο αυθαίρετος, τιμωρητικός χαρακτήρας του προστίμου. Αναφέρεται ενδεικτικά στο κεφάλαιο της απόφασης που αφορά στην Κούβα (Statement of facts, United States District Court, Southern District of New York, United States of America –v.- BNP Paribas, SA Defendant) ότι με βάση νόμους του 1960 και 1962 η κυβέρνηση των ΗΠΑ επιβάλλει εμπάργκο κατά της Κούβας «επειδή η Κούβα απειλεί την ασφάλεια των ΗΠΑ και του ημισφαιρίου» (παρ. 11)! Η γαλλική τράπεζα επομένως τιμωρείται επειδή υπονομεύει την ασφάλεια των ΗΠΑ, με βάση μάλιστα νόμους που ψηφίστηκαν επί Κένεντυ. Η δε απόφαση σχετικά με το Ιράν και το Σουδάν στηρίζεται σε πιο πρόσφατους νόμους του Κλίντον και του Μπους!

Από τον Κένεντυ στον Ομπάμα

Αν το πρώτο επομένως συμπέρασμα αφορά την γελοιότητα του σκεπτικού, το δεύτερο αφορά την συνέχεια της αμερικανικής πολιτικής. Προς οικτρή διάψευση εκείνων των Ευρωπαίων που πίστευαν ότι η απομάκρυνση του Μπους και η εκλογή του Ομπάμα θα σηματοδοτήσει μια πιο συμμετρική, λιγότερη μονομερής εξωτερική πολιτική από την μεριά της Ουάσιγκτον, το μήνυμα που στέλνει το πρόστιμο στην BNP Paribas είναι ότι όποιος δεν ακολουθεί και δεν εφαρμόζει, με ενεργητικό μάλιστα τρόπο, την απειλητική για την διεθνή σταθερότητα εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ θα εξοντώνεται. Η εμμονή μάλιστα της Ουάσινγκτον να «ταράζει» με πρόστιμα τις ευρωπαϊκές τράπεζες υπογραμμίζει την απόφασή της να χρησιμοποιεί μέχρι τέλους τα συγκεκριμένα εργαλεία, ως μέσα άσκησης πολιτικής κι επίσης ως μέσο στήριξης των αμερικανικών τραπεζών, στο πλαίσιο του λυσσαλέου ανταγωνισμού τους με τα ευρωπαϊκά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Αρκεί να αναφερθούν τα πρόσφατα πρόστιμα ύψους 2,6 δισ. ευρώ στην ελβετική Credit Suisse 80 εκ. δολ. στην ολλανδική ABN Amro και 1,9 δισ. την βρετανική HSBC. Θα έτριβαν τα χέρια τους στο Μανχάταν με την κοινοποίηση των σχετικών αποφάσεων… Πολιτικά υποκινούμενοι επίσης είναι κι οι 6 γύροι οικονομικών κυρώσεων που επιβλήθηκαν εναντίον της Ρωσίας, πριν μάλιστα καταρριφθεί το αεροπλάνο των μαλαισιανών αερογραμμών σε ουκρανικό έδαφος που είχε την ατυχία να φέρει τα χαρακτηριστικά χρώματα της Ρωσίας: κόκκινο και μπλε… Το ζητούμενο από την μεριά της Ουάσινγκτον με αφορμή τις κυρώσεις εναντίον των τεσσάρων ρώσικων οικονομικών κολοσσών (Rosneft, Gazprombank, Novatek και VEB) είναι να κοντύνει την οικονομική επιρροή της Ρωσίας και στη συνέχεια να την περιθωριοποιήσει, προς όφελος των ιδιοτελών της συμφερόντων. Κάτι που βραχυπρόθεσμα το επιτυγχάνει αν κρίνουμε από την θεαματική πτώση του δείκτη του ρωσικού χρηματιστηρίου, της συναλλαγματικής ισοτιμίας του ρουβλιού έναντι του δολαρίου και της ανόδου του κόστους του ρωσικού δανεισμού.

Αντιδράσεις στη Γαλλία

Ακόμη και μεσοπρόθεσμα όμως τα πράγματα για τα αμερικανικά γεράκια είναι πιο δύσκολα απ’ όσο φαίνονται. Οι αντιδράσεις που προκλήθηκαν στην Ευρώπη και δη την Γαλλία ήταν οξύτατες, λόγω μάλιστα του γεγονότος ότι η BNP Paribas δεν έκανε πολιτική όταν συναλλασσόταν με το Ιράν. Mπίζνες έκανε (όπως θα ήθελαν αλλά δεν μπορούν να κάνουν πολλές αμερικάνικες τράπεζες) η προαγωγή κι η προστασία των οποίων ενέχει θέση θρησκείας, υποτίθεται, στο σύστημα αξιών της Ουάσινγκτον. Πολύ χαρακτηριστικά, ο γάλλος υπουργός Οικονομικών ζήτησε μια «νέα ισορροπία» μεταξύ των νομισμάτων στις παγκόσμιες πληρωμές. Σε συνέντευξή του στην βρετανική εφημερίδα Financial Times, στις 6 Ιουλίου, τόνισε το παράδοξο της χρήσης του δολαρίου ακόμη και σε συναλλαγές μεταξύ Ευρωπαίων όταν, για παράδειγμα, αφορούν αγοραπωλησίες αεροπλάνων. Στο ίδιο μήκος κύματος, ο διευθύνων σύμβουλος της γαλλικής πετρελαϊκής πολυεθνικής Total πρότεινε να συνεχίσει μεν η αποτίμηση των συμβολαίων στο πετρέλαιο να γίνεται σε δολάρια, αλλά οι συναλλαγές να γίνονται στο εξής σε ευρώ, στη βάση της καθημερινά διαμορφούμενης συναλλαγματικής ισοτιμίας. Ρωσία και Κίνα αποδείχθηκαν πολύ πιο θαρραλέες από τους Ευρωπαίους, με την απόφαση τους να απεμπλακούν από το δολάριο στο πλαίσιο της γιγαντιαίας αξίας συμφωνίας τους, ύψους 450 δις. δολ, με βάση την οποία η Κίνα θα προμηθεύεται φυσικό αέριο από την ανατολική Σιβηρία για τα επόμενα 30 χρόνια.

Το πρόβλημα των Ευρωπαίων βρίσκεται στην «αφλογιστία» του ευρώ, την αδυναμία του να αποτελέσει ένα μέσο συναλλαγών και αποθεματοποίησης ισάξιο του δολαρίου. Τα στοιχεία που έδωσε πρόσφατα στην δημοσιότητα η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα είναι εξόχως αποκαλυπτικά και συνάμα απογοητευτικά για όσους ήλπιζαν πως αρκούσε η εισαγωγή του ευρώ ώστε σε ένα σύντομο χρονικό διάστημα, το ενιαίο ευρωπαϊκό νόμισμα αν όχι να υποκαταστήσει, τουλάχιστον να αμφισβητήσει το δολάριο. Όπως φαίνεται στον πίνακα που παραθέτουμε, 14 χρόνια μετά την υιοθέτησή του το ευρώ κατέχει τα ίδια ποσοστά, της τάξης του 25%, στο «καλάθι» των νομισμάτων που επιλέγονται ως συναλλαγματικά αποθέματα. Ενώ, η μικρή μείωση που καταγράφει το δολάριο (από 65% σε 61%) αποτελεί περισσότερο πηγή ανησυχίας για τους Ευρωπαίους παρά αισιοδοξίας, λόγω του ότι τα μερίδια του κατατρώγονται από την (ανταγωνιστική προς το ευρώ) βρετανική λίρα (που αύξησε την συμμετοχή της) και τα «άλλα νομίσματα», που αντιπροσωπεύουν την ένταξη και την ενεργή συμμετοχή στο οικονομικό ανταγωνισμό νέων κρατών. Το «άνοιγμα» επομένως του παιχνιδιού γίνεται ανεξάρτητα από την Ευρώπη, που δεν εισπράττει κανένα επιπλέον όφελος από την μεγέθυνση της οικονομικής πίτας.

Οι αιτίες της αφλογιστίας του ευρώ

Η αιτία πίσω από την στασιμότητα του ευρώ και την επακόλουθη διάψευση των προσδοκιών που το ήθελαν να γίνεται μηχανισμός βελτίωσης της ευρωπαϊκής κατάταξης στο διεθνή ανταγωνισμό, είναι διπλή. Πριν απ’ όλα είναι γεωπολιτική. Η εμμονή των Ευρωπαίων ηγετών να μένουν προσαρτημένοι στο αμερικάνικο άρμα, ακόμη κι όταν η Ουάσινγκτον ταπεινώνει την Μέρκελ όπως δηλώνει η παρακολούθηση του προσωπικού της τηλεφώνου που αποκάλυψε ο Έντουαρντ Σνόουντεν, καθιστά την Ευρώπη αναξιόπιστο σύμμαχο όσων επιλέγουν να αναμετρηθούν με την αμερικανική παντοδυναμία (Ρωσία, Κίνα, Λατινική Αμερική, κ.α.). Γιατί επομένως να επιλέξουν το ευρώ στις συναλλαγές τους, όταν πολύ πιθανά θα μετατραπεί με τη σειρά του σε νέα θηλιά στον λαιμό τους;

Ο σημαντικότερος ωστόσο λόγος για την αδυναμία του ευρώ έγκειται στην επιλογή της ΕΕ να το χρησιμοποιήσει ως όργανο για την κατεδάφιση του κράτους πρόνοιας και εργαλείο διαρκούς λιτότητας και φτωχοποίησης στο εσωτερικό της. Αποτέλεσμα αυτών των πολιτικών είναι οι μηδενικοί έως αρνητικοί ρυθμοί οικονομικής ανάπτυξης που καταγράφουν ΕΕ και ευρωζώνη (0,1% και -0,4% αντίστοιχα το 2013) παραπέμποντας σε παρατεταμένη στασιμότητα, αντίθετα με ό,τι συμβαίνει σε ΗΠΑ και Αγγλία (1,9% και 1,7% αντίστοιχα), όπου μπορεί μεν οι ρυθμοί ανάπτυξης να μην θυμίζουν τις μεταπολεμικές επιδόσεις απέχουν αισθητά ωστόσο από την ευρωπαϊκή καχεξία. Κατάρα για τα λαϊκά στρώματα, ευλογία όμως για τις ελίτ που θέλουν την μείωση του εργατικού κόστους και την απόσυρσή τους από οποιοδήποτε «περιττό», όπως χαρακτηρίζεται, κόστος όπως η κοινωνική ασφάλιση.

Μόνο που αυτές οι επιλογές συνοδεύονται κι από ορισμένες παράπλευρες απώλειες, όπως είναι τα πρόστιμα που επιβάλλονται στις ευρωπαϊκές τράπεζες…

Ποσοστιαία κατανομή παγκόσμιων συναλλαγματικών αποθεμάτων κατά νόμισμα

(σε σταθερές τιμές)

Ευρώ            Δολάριο        Γιεν    Βρετανική λίρα         Άλλα νομίσματα

2000             24,7                64,7             6                     2,8                         1,4

2001             26,6                63,5             5,6                    2,7                         1,2

2002             28,7               61,3             5,2                    2,8                         1,5

2003             26,7                64                4,4                    2,6                         2

2004             25                  65,7             4,2                     3                           1,9

2005             26,7               63 ,7             4,3                   3,4                         1,7

2006             25,9              64,4             3,9                     3,8                         1,8

2007             25                  65,3             3,5                     4,1                          1,9

2008             26                  63,9             3                         4,8                         2,2

2009             26,9              62,9             2,6                     4,4                         3,1

2010             26,8              61,7             2,8                      4,2                         4,4

2011             26                   61,8             2,6                     4,1                         5,4

2012             25,3            61,2             3,3                        4,1                         3,2

2013

A’ τρίμηνο  25        61,1             3,5     4,2                         3,2

Β’ τρίμηνο  24,8    61,2             3,6     4,1                         2,7

Γ’ τρίμηνο   24,6    61,6             3,6     4                           2,8

Δ’ τρίμηνο  24,4    61,2             3,9     4                           2,9

Πηγή: The international role of euro, July 204, European Central Bank, eurosystem. 

Τουρκία και Αργεντινή, όπως …Ελλάδα και Ιρλανδία (Επίκαιρα, 13-19 Φεβρουαρίου 2014)

Flag-Pins-Argentina-TurkeyΣε προσωρινή εκτόνωση φαίνεται να οδηγείται η κρίση που έπληξε τις αναδυόμενες, όπως έχει επικρατήσει να χαρακτηρίζονται, αγορές, με τις ειδήσεις για την Βραζιλία, την Αργεντινή και την Τουρκία να απομακρύνονται από τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων. Ωστόσο, πρόκειται για μια κατάσταση που δεν πρόκειται να διαρκέσει για πολύ καθώς όπως δείχνουν όλες οι ενδείξεις, οι αιτίες που προκάλεσαν την αναστάτωση ήρθαν για να μείνουν.

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Η οικονομική ζωή στις αναδυόμενες καπιταλιστικές οικονομίες πιθανότατα να μην είχε διαταραχθεί καθόλου αν η αμερικάνικη ομοσπονδιακή τράπεζα δεν προχωρούσε στην μείωση του πακτωλού χρημάτων που ρίχνει κάθε μήνα στην αγορά για να αποφύγει μια χρόνια ύφεση, για να μην γίνει Ευρώπη. Η συρρίκνωση αυτού του ποσού από τα 85 στα 75 δισ. δολάρια τον Ιανουάριο δεν έγινε απροειδοποίητα. Από τον Μάιο του 2013 είχε προαναγγείλει η Fed το σφίξιμο της νομισματικής της πολιτικής, στέλνοντας έτσι τα απαραίτητα μηνύματα που προϊδέαζαν, τουλάχιστον τους ειδικούς, ότι το πάρτι στις αναδυόμενες αγορές δεν θα συνεχιστεί για καιρό. Αξίζει μάλιστα να αναφερθεί κάτι φαινομενικά παράδοξο: ότι οι πολιτικές ηγεσίες στις αναδυόμενες αγορές που επικρίνουν σφόδρα και με το δίκιο τους σήμερα τις αμερικανικές νομισματικές αρχές, επειδή κλείνουν την στρόφιγγα της ρευστότητας, πριν λίγα χρόνια τις κατήγγειλαν για τον ίδιο λόγο! Επειδή, άνοιξαν με βία τις στρόφιγγες του χρήματος προκαλώντας μια απότομη, απρόβλεπτη και κυρίως ανεπιθύμητη ανατίμηση των νομισμάτων τους. Επρόκειτο για μια εξέλιξη που δεν ήταν καθόλου επιθυμητή γιατί η πλημμυρίδα ρευστού που σάρωνε τις αγορές τους είχε ως αποτέλεσμα τα νομίσματά τους να γίνουν ακριβότερα κι έτσι να πληγούν οι εξαγωγές τους. Καθόλου τυχαίο δεν ήταν επομένως το εμπορικό έλλειμμα ρεκόρ που σημείωσε η Βραζιλία τον Ιανουάριο, ύψους 4,1 δισ. δολ. ως αποτέλεσμα της μεταβολής της συναλλαγματικής ισοτιμίας του ρεάλ όλα τα προηγούμενα χρόνια.

Κλείνουν τις στρόφιγγες οι ΗΠΑ

Η πρόσφατη αλλαγή της νομισματικής πολιτικής των ΗΠΑ (που μόλις ξεκίνησε!) προκάλεσε ένα κύμα φυγής κεφαλαίων από τις αναδυόμενες αγορές. Με βάση τους Νιου Γιορκ Τάιμς της 1ης Φεβρουαρίου, για παράδειγμα, μόνο τον Ιανουάριο αποσύρθηκαν 16,8 δισ. δολ. Είναι ένα ποσό που μπορεί να αποτελεί σταγόνα στον ωκεανό, φέρνει όμως στην επιφάνεια μια μείζονα αλλαγή, καθώς σηματοδοτεί το τέλος εκείνης της περιόδου που η περιφέρεια ήρθε να λειτουργήσει σαν απορροφητήρας των κραδασμών που γέννησε η κρίση στο κέντρο. Άμεσο αποτέλεσμα της φυγής των κεφαλαίων ήταν το εθνικό νόμισμα της Αργεντινής, το πέσο, να χάσει το 22% της αξίας του έναντι του δολαρίου από τα τέλη Νοεμβρίου, το βραζιλιάνικο ρεάλ να χάσει το 18% όλο το 2013 έναντι του δολαρίου, η τούρκικη λίρα το ένα τρίτο της αξίας έναντι του δολαρίου από τον Μάιο που ξεκίνησαν να ηχούν τα καμπανάκια του κινδύνου κοκ. Ενώ, τα αποτελέσματα στο εμπορικό ισοζύγιο (που αναμένονται θετικά αν φυσικά παραμείνουν όλα τα άλλα μεγέθη σταθερά) μένει να φανούν στο μέλλον, στον παρόντα χρόνο οι συνέπειες είναι από αρνητικές έως καταστροφικές. Ο σημαντικότερος λόγος σχετίζεται με τον δανεισμό των επιχειρήσεων σε ξένο νόμισμα. Μια πρακτική που επιλεγόταν εξ αιτίας του χαμηλού επιτοκίου που συνόδευε τα δάνεια με ρήτρα ξένου νομίσματος. Στην Τουρκία, για παράδειγμα, μεγάλες επιχειρήσεις έχουν δανειστεί ποσά που υπερβαίνουν τα 130 δισ. δολ. κατ’ αυτόν τον τρόπο. Ήδη όμως τα δυνητικά οφέλη έχουν εξανεμιστεί από την πτώση της συναλλαγματικής ισοτιμίας της λίρας που ανεβάζει την αξία των δόσεων με τις οποίες αποπληρώνεται το δάνειο, ενώ αν συνεχιστεί η κατρακύλα της λίρας τότε το ρίσκο που ανέλαβαν αυτές οι επιχειρήσεις θα τις οδηγήσει στη χρεοκοπία. Οι συνέπειες από την φυγή των κεφαλαίων που οδήγησε στην πτώση της συναλλαγματικής ισοτιμίας του εθνικού νομίσματος επεκτείνονται στο αυξημένο κόστος αποπληρωμής του δημόσιου χρέους, των εισαγόμενων πρώτων υλών όπως το πετρέλαιο, κοκ. Μάλιστα αρνητικά θα λειτουργήσουν και τα μέτρα άμυνας που ανακοίνωσε η Άγκυρα όπως η αύξηση των επιτοκίων δανεισμού στο 10% (από 4,5%!), δεδομένου ότι θα αποτελέσουν τροχοπέδη στην οικονομική μεγέθυνση. Υπ’ αυτό το πρίσμα κανείς δεν θα διαφωνήσει με το συμπέρασμα των Νιου Γιορκ Τάιμς που έγραψαν την 1η Φεβρουαρίου ότι «η Τουρκία και ο Ερντογάν είναι θύματα της δικής τους επιτυχίας, αφού δημιούργησαν ένα ελκυστικό κλίμα για επενδύσεις που έφερε δις. δανεισμού με ρήτρα δολαρίου, ειδικότερα μετά την χρηματοπιστωτική κρίση του 2008».

Οι ομοιότητες των αναδυόμενων αγορών με την περιφέρεια της ευρωζώνης είναι κραυγαλέες. Η Αργεντινή και η Τουρκία όπως ακριβώς η Ελλάδα, η Ιρλανδία κι οι υπόλοιπες χώρες της δεύτερης ταχύτητας της ευρωζώνης κλήθηκαν να διαχειριστούν τους πακτωλούς των χρημάτων που απελευθέρωναν οι μητροπόλεις όταν οι τελευταίες πρόκριναν μια επεκτατική πολιτική ως μέσο αντιμετώπισης της δικής τους κρίσης. Μιλώντας για τα της γηραιάς ηπείρου ήταν οι αρχές της δεκαετίας του 2000 όταν η κρίση στην γερμανική οικονομία κι ειδικότερα στον τομέα της υψηλής τεχνολογίας, καθιστούσε μονόδρομο, δεδομένης της λιτότητας, την πολιτική της πιστωτικής επέκτασης μέσω της παροχής φθηνού και άφθονου χρήματος σε όλη την ευρωζώνη. Όταν όμως Γερμανία από την μια και ΗΠΑ από την άλλη έκριναν, για εντελώς ιδιοτελείς λόγους, και σε διαφορετικές χρονικές περιόδους ότι πλέον δεν συνέτρεχαν λόγοι για να συνεχιστεί αυτή η πολιτική, τότε οι αναδυόμενες αγορές κι η ευρωπαϊκή περιφέρεια οδηγήθηκαν στα βράχια και η κρίση εξαπλώθηκε αποδεικνύοντας, μεταξύ άλλων, τα περιορισμένα όρια που έχει η νομισματική της διαχείριση.

Είναι κάτι πιο βαθύ…

Τα πράγματα μάλιστα γίνονται χειρότερα λόγω του ότι η καταστροφική πολιτική της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας συμπίπτει με την εμφάνιση μιας βαθύτερης, υποκείμενης κρίσης στις συγκεκριμένες οικονομίες, όπως εκφράζεται με την απότομη επιβράδυνση των ρυθμών μεγέθυνσης του ΑΕΠ τους. Τα άσχημα νέα στην λεγόμενη πραγματική οικονομία δεν σταματούν εκτός των οικονομικών μητροπόλεων. Τεράστια σημασία, που πιθανά να ερμηνεύει και την αναδίπλωση των αμερικανικών νομισματικών αρχών, έχει ο συναγερμός ο οποίος έχει σημάνει για την πτώση της παραγωγικότητας της εργασίας τόσο στον αναπτυσσόμενο όσο και στον ανεπτυγμένο κόσμο. Στις ΗΠΑ για παράδειγμα, με βάση μελέτη που δημοσίευσαν οι Financial Times στις 14 Ιανουαρίου, η παραγωγικότητα της εργασίας μειώθηκε από 3,9% το 2010, σε 1,8% το 2012 και 1,7% το 2013, εκφράζοντας βαθύτερα αδιέξοδα και εγγενείς αντινομίες της οικονομίας και προοιωνίζοντας επίσης ιστορικές αλλαγές προκειμένου αυτή η τάση να ανακοπεί!

Υπό την παραπάνω έννοια η παραμονή στο ευρώ δεν αποτέλεσε ασπίδα προστασίας, ούτε έκανε τους έλληνες εργαζόμενους πιο τυχερούς. Τα δεινά της Ελλάδας αποδείχθηκαν πολύ μεγαλύτερα από της Τουρκίας ή της Αργεντινής, ακόμη κι αν δεχθούμε ότι η δική τους περιπέτεια δεν τελείωσε κι είμαστε μόνο στην αρχή. Το επιβεβαιώνει η απόφαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας στις 6 Φεβρουαρίου να διατηρήσει αμετάβλητα τα επιτόκια του κοινού νομίσματος στο 0,25% για τρίτο συνεχόμενο μήνα. Η απόφασή της έδωσε περαιτέρω ώθηση στη συναλλαγματική ισοτιμία του ευρώ που έφτασε τα 1,36 δολ. Εδώ, μεγαλύτερη σημασία από τις οριακές, ούτως ή άλλως, μεταβολές στα επιτόκια ή στην ισοτιμία έχουν οι επιπτώσεις στην οικονομία, όπως και τα κριτήρια βάσει των οποίων λαμβάνονται οι αποφάσεις. Εν προκειμένω αν κάποιους πρωτίστως ευνοεί η συγκεκριμένη επιλογή είναι όσους έχουν συμφέροντα από την εδραίωση της θέσης του ευρώ ως επενδυτικού προϊόντος. Ένα ισχυρό ευρώ αποτελεί ελκυστικό νόμισμα για τους διαχειριστές επενδυτικών χαρτοφυλακίων. Ταυτόχρονα όμως ένα ισχυρό ευρώ αποτελεί κόλαφο για τις εξαγωγές κρατών, που συνεχίζουν να στέλνουν τον μεγαλύτερο όγκο των εμπορευμάτων τους σε χώρες που χρησιμοποιούν άλλα νομίσματα. Όπως ακριβώς συμβαίνει με την Ελλάδα που παρά τις συνεχείς αυξήσεις των τελευταίων χρόνων, μόνο το 29,2% των εξαγωγών της στέλνει στην ευρωζώνη. Το υπόλοιπο μέρος, δηλαδή το 70,8% των εξαγωγών, επηρεάζεται αρνητικά από την συναλλαγματική ισοτιμία του «εθνικού» μας νομίσματος, με αποτέλεσμα στις εξαγωγικές επιχειρήσεις οι μειώσεις στους μισθούς ακόμη και την φορολογία να αποδεικνύονται μια σισύφεια διαδικασία που καλείται να ελαφρύνει ολοένα και μεγαλύτερα βάρη τα οποία επωμίζονται εξ αιτίας ενός πανάκριβου ευρώ. Το αστείο μάλιστα είναι το πώς οι δύο αυτές κορυφαίες επιλογές των ελληνικών κυβερνήσεων αναιρούν η μία την άλλη, συγκροτώντας εν τέλει μια σχιζοφρενική κατάσταση, καθώς η έμφαση στις εξαγωγές (που χαρακτηρίζεται ως όχημα για την έξοδο της οικονομίας από την κρίση) υπονομεύεται σε βαθμό ακύρωσης από την παραμονή στη ζώνη του ευρώ (που κι αυτή θεωρείται στρατηγική επιλογή για την ανάκαμψη της οικονομίας)…

Αρέσει σε %d bloggers: