Πλήγμα στο δολάριο από Κίνα και Ρωσία

Μια δυσάρεστη έκπληξη επιφύλασσε για τις ΗΠΑ η επίσκεψη του κινέζου προέδρου στη Ρωσία με αφορμή τη συμμετοχή του (με μια συνοδεία 1.000 επιπλέον ατόμων!) στις εργασίες του Διεθνούς Οικονομικού Φόρουμ της Αγίας Πετρούπολης. Μαζί με ένα πλήθος οικονομικών συμφωνιών που υπέγραψε στις 5 Ιουνίου ο Ξι Ζινπίνγκ με το ρώσο ομόλογό του, Βλαντίμιρ Πούτιν, που εκτείνονται από ενεργειακά προϊόντα μέχρι ηλεκτρονικό εμπόριο, συμφώνησαν να χρησιμοποιούν στο εξής τα εθνικά τους νομίσματα στο μεταξύ τους εμπόριο. Πρόκειται για ένα σημαντικό πλήγμα στην κυριαρχία του αμερικανικού δολαρίου.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Το 2018 παρότι το ΑΕΠ των ΗΠΑ (20,5 τρισ. δολ.) αντιπροσώπευε το 24% του παγκόσμιου ΑΕΠ, το δολάριο αντιπροσώπευε το 44% των παγκόσμιων ανταλλαγών, ενώ το τρίτο τρίμηνο του 2018, σύμφωνα με το ΔΝΤ, το 62% των αποθεματικών των κεντρικών τραπεζών ήταν σε δολάρια. Σε ό,τι αφορά την Κίνα, ενώ το ΑΕΠ της το ίδιο έτος (13,5 τρισ. δολ.) αντιπροσώπευε το 16% του παγκόσμιου ΑΕΠ, στο εθνικό της νόμισμα διεξάγονταν το 2% των διεθνών συναλλαγών, ενώ σε γουάν ήταν λιγότερο από 2% των αποθεμάτων των κεντρικών τραπεζών. Αντίστοιχα υποδεέστερη του ΑΕΠ του είναι η εμβέλεια των νομισμάτων όλων των υπόλοιπων, μεγάλων οικονομιών του κόσμου.

Αξίζει να αναφερθεί ότι εσχάτως Κίνα και Ρωσία αργά αλλά σταθερά ξεφορτώνονται θέσεις σε δολάριο ενισχύοντας τοποθετήσεις σε ανταγωνιστικά νομίσματα και αξίες. Η Μόσχα για παράδειγμα, με βάση ανακοίνωση της κεντρικής της τράπεζας μείωσε τις επενδύσεις της σε δολάρια από τον Μάρτιο στον Ιούνιο του 2018 από 43,7% σε 21,9%, ενώ τον Ιανουάριο του 2019 μετέτρεψε 100 δισ. δολ. ευρώ, γιεν και γουάν. Η Κίνα από τη μεριά της, με βάση ανακοίνωση του κεντρικού πιστωτικού της ιδρύματος, τον Μάιο αύξησε για έκτο συνεχή μήνα τις τοποθετήσεις της σε χρυσό, μειώνοντας τις τοποθετήσει της σε δολάρια. Η ισχύς του δολαρίου παρόλα αυτά είναι αδιαμφισβήτητη.

Αυτή την «ασυμμετρία» επιδιώκουν να ανατρέψουν Ρωσία και Κίνα, συμφωνώντας να διεξάγουν από δω και πέρα το μεταξύ τους εμπόριο στα εθνικά τους νομίσματα και μια σειρά άλλων παρεμφερών μέτρων όπως η επέκταση της δυνατότητας χρήσης των κινέζικων πιστωτικών καρτών στη Ρωσία και των ρωσικών στην Κίνα∙ είναι μέτρο που πλήττει ευθέως το διοπώλιο Visa και Mastercard.  Το σκεπτικό της Μόσχας το παρέθεσε με κάθε καθαρότητα ο πρόεδρος της μιλώντας στο Φόρουμ όπου ζήτησε να ξανασκεφτούν το ρόλο του δολαρίου, το οποίο «αφού έγινε διεθνές αποθεματικό νόμισμα μετατράπηκε σε εργαλείο πίεσης της χώρας που το εκδίδει προς τον υπόλοιπο κόσμο». Εδώ, οι …καμπάνες χτυπούν για τις κυρώσεις που έχουν επιβάλει οι Αμερικανοί εναντίον και των δύο χωρών. Οι ΗΠΑ στράφηκαν εναντίον της Ρωσίας το 2014 με αφορμή την προσάρτηση της Κριμαίας όταν η Μόσχα αρνήθηκε να δεχθεί ως τετελεσμένο το πραξικόπημα των φιλοαμερικανών ακροδεξιών στην Ουκρανία. Στη δε Κίνα, ο τελευταίος γύρος κυρώσεων εκ μέρους των ΗΠΑ αφορούσε δασμούς ύψους 25% σε προϊόντα αξίας 200 δισ. δολ. Σε απάντηση η Κίνα επέβαλε δασμούς ύψους επίσης 25%  σε προϊόντα όμως υποδεέστερης αξίας, ύψους 60 δισ. δολ. Επομένως, όσο κι αν η οικονομική συνεργασία Κίνας – Ρωσίας έχει στρατηγικό χαρακτήρα κι απειλεί μακροπρόθεσμα την αμερικανική πρωτοκαθεδρία, είναι γνήσιο προϊόν της αμερικανικής επιθετικότητας. Πρωτίστως αμυντική κίνηση αποτελεί.

Εκφράζει ωστόσο μια πολυεπίπεδη σύγκλιση που είναι σε εξέλιξη εδώ και πολύ καιρό. Αντανακλάται στην κοινή διπλωματική στάση που κρατούν Μόσχα – Πεκίνο σε όλες τις μεγάλες αντιπαραθέσεις∙ από τη Βενεζουέλα και τη Βόρεια Κορέα, μέχρι το Ιράκ και τη Συρία.

Εκτός των συνόρων τους Κίνα και Ρωσία λειτουργούν ως αλληλοσυμπληρούμενες δυνάμεις καθώς η μία έχει ό,τι λείπει από την άλλη. Η Ρωσία αποτελεί πρωτίστως αξιόπιστη στρατιωτική δύναμη. Το έδειξε στη Συρία όπου οδήγησε σε ήττα τους Αμερικανούς αφού εξαπέλυσε μια πρωτοφανή για τα μετασοβιετικά δεδομένα δύναμη πυρός και στη Βενεζουέλα, πιο …διακριτικά. Το διεθνές αποτύπωμα της Κίνας από την άλλη, παρότι αργά και μεθοδικά χτίζει ένα γιγαντιαίο οπλοστάσιο, είναι σχεδόν αποκλειστικά οικονομικά, με εξαίρεση τη θάλασσα της Νότιας Κίνας. Η εκ νέου αποικιοποίηση της Αφρικής, η δυναμική της διείσδυση στη Λατινική Αμερική κι ο Δρόμος του Μεταξιού με τεράστιας αξίας επενδύσεις σε δρόμους, λιμάνια κι άλλα έργα υποδομής που εξαπλώνεται σε Ασία και Ευρώπη επεκτείνουν ακόμη περισσότερο τα ήδη αχανή κινέζικα σύνορα. Κυρίως όμως αποκλείουν τις συγκρούσεις συμφέροντος μεταξύ Κίνας και Ρωσίας.

Ανάμεσα σε Ρωσία και Κίνα ωστόσο η οικονομική συνεργασία μέχρι στιγμής δεν είναι τόσο ανεπτυγμένη, όσο υποθέτει κανείς κρίνοντας από τα κοινά τους σύνορα. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 2018 μόλις το 1,9% των κινέζικων εξαγωγών κατευθύνθηκε στη Ρωσία (όταν στις ΗΠΑ στράφηκε το 8,6%), ενώ από τη μεριά της Ρωσίας μόνο το 2,8% των εξαγωγών της στράφηκε στην Κίνα. Αυτή η κατάσταση αλλάζει ραγδαία τα τελευταία δύο χρόνια λόγω της προστατευτικής πολιτικής των ΗΠΑ. Για παράδειγμα, το 2018 οι κινέζικες εξαγωγές στη Ρωσία αυξήθηκαν κατά 9%, ενώ οι εισαγωγές της Κίνας από τη Ρωσία αυξήθηκαν κατά 39%. Συμφωνίες όπως αυτή που υπέγραψαν οι δύο ηγέτες στο Οικονομικό Φόρουμ της Αγίας Πετρούπολης θα επιταχύνουν περαιτέρω την τάση σύγκλισης και οικονομικής συνεργασίας μεταξύ Ρωσίας και Κίνας.

 Πηγή: Νέα Σελίδα

Γερμανικό υπερ-όπλο το ευρώ!

Φόρα παρτίδα έβγαλε ο σύμβουλος του Τραμπ και νέος επικεφαλής του Συμβουλίου Εθνικού Εμπορίου των ΗΠΑ, Πίτερ Ναβάρο, το πιο καλά κρυμμένο μυστικό της διεθνούς εμπορικής επιτυχίας της Γερμανίας: το φθηνό ευρώ! Η Γερμανία χρησιμοποιεί ένα σε γενικές γραμμές υποτιμημένο ευρώ για να εκμεταλλεύεται τις ΗΠΑ και τους εταίρους της στην Ευρώπη, ήταν η απάντηση που έδωσε ο Π. Ναβάρο σε γραπτή ερώτηση της βρετανικής εφημερίδας Φαϊνάνσιαλ Τάιμς, οδηγώντας σε νέα επίπεδα τη διαμάχη με τη Γερμανία, που έκανε την επίσημη πρώτη της όταν ο νέος αμερικάνος πρόεδρος απείλησε τη γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία με επιπλέον φόρους ύψους 35% για τα αυτοκίνητα που παράγει σε χώρες χαμηλού εργατικού κόστους και εισάγει στις ΗΠΑ. Ο σύμβουλος του Τραμπ χαρακτήρισε επίσης το ευρώ ως συγκαλυμμένο γερμανικό μάρκο, η χαμηλή αξία του οποίου της έδωσε το συγκριτικό πλεονέκτημα έναντι των κυριότερων εμπορικών της εταίρων.

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Πρόκειται για επισημάνσεις που αποτελούν το προοίμιο ενός εμπορικού πολέμου, αδιανόητων διαστάσεων και βάθους σε σχέση με τα όσα έχουμε μέχρι τώρα ζήσει, ενώ προοιωνίζονται μια όξυνση των ανταγωνισμών μεταξύ των δύο οικονομικών υπερδυνάμεων που όλοι θα ευχόμαστε να σταματήσει στο πεδίο της οικονομίας. Εν ολίγοις, η διεθνής εμπορική πολιτική του Τραμπ είναι πηγή βαθιάς ανησυχίας! Πολύ περισσότερο όταν ξέρουμε πως η επίκληση στα συμφέροντα των Αμερικανών εργαζομένων η οποία συνοδεύει τις απειλές  του Τραμπ έρχεται να συγκαλύψει, να ωραιοποιήσει και να διαμορφώσει κοινωνικές συμμαχίες για την πολιτική του. Οι άμεσα κερδισμένοι κι αυτοί που υπαγορεύουν τα πολεμικά εμβατήρια του Τραμπ για χάρη του δολαρίου δεν είναι άλλοι από δισεκατομμυριούχους των ΗΠΑ, όπως ο Γουόρεν Μπάφετ, ο οποίος αποκάλυψε ότι από την εκλογική νίκη του Τραμπ και μετά έχει ενισχύσει το χαρτοφυλάκιο μετοχών της εταιρείας του, Berkshire Hethaway, κατά 12 δισ. δολ.! Η ψήφος εμπιστοσύνης των βαθύπλουτων στη ρεπουμπλικανική ηγεσία ήταν η ανταμοιβή του για τις διαβεβαιώσεις που τους παρείχε για χαμηλότερους συντελεστές φορολόγησης των επιχειρήσεων, φορολογικά κίνητρα και μέτρα περαιτέρω απορρύθμισης της αγοράς. Εξαπατά την κοινωνία εν ολίγοις ο Τραμπ, όταν επικαλείται τα συμφέροντα των άνεργων στις τσακισμένες από την κρίση μεσοδυτικές πολιτείες των ΗΠΑ.

Παρόλα αυτά κανείς δεν μπορεί να διαφωνήσει με το επιτελείο του Τραμπ για όσα καταλογίζει στη Γερμανία! Από την πρώτη μέρα ίδρυσης του «κοινού» νομίσματος το Τέταρτο Ράιχ το εκμεταλλεύτηκε στο έπακρο για να αλώσει τα εμπορικά ισοζύγια όχι μόνο μικρών χωρών εντός της ευρωζώνης όπως η Ελλάδα που έχασαν το εργαλείο της υποτίμησης, αλλά ακόμη και των ΗΠΑ, χάρη στα χαμηλότερα επίπεδα που οδηγεί τη συναλλαγματική ισοτιμία του ευρώ η παρουσία χωρών όπως η Ελλάδα! Ως αποτέλεσμα, το ίδιο το ΔΝΤ σε έκθεση που έδωσε στη δημοσιότητα το 2016 (IMF, country report 16/202) έκρινε πως η πραγματική συναλλαγματική ισοτιμία της Γερμανίας είναι υποτιμημένη κατά 15-20%!

Από την εποχή Ομπάμα στο στόχαστρο η Γερμανία

Έχει ωστόσο μεγάλη σημασία ότι η Γερμανία δεν μπήκε στο στόχαστρο των ΗΠΑ για πρώτη φορά επί Τραμπ, όταν έφτασε να χαρακτηρίσει την ΕΕ γερμανικό όχημα τερματίζοντας απότομα μια πολιτική αγαστούς συνεργασίας, ή όταν ο σύμβουλος του για θέματα εμπορίου τη χαρακτήρισε εμπόδιο για μια συνολική εμπορική συμφωνία με την ΕΕ. Για πρώτη φορά η Γερμανία, τέταρτη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου, τέθηκε υπό επιτήρηση επί προεδρίας Ομπάμα, τον Απρίλιο του 2016. Συγκεκριμένα, πέντε χώρες, η Κίνα, η Ταϊβάν, η Νότια Κορέα, η Ιαπωνία και η Γερμανία (αποτελώντας την μοναδική ευρωπαϊκή χώρα) κρίθηκε ότι παραβιάζουν δύο από τρία κριτήρια που αξιολογήθηκαν ως κόκκινη γραμμή στο διεθνές εμπόριο, πέραν της οποίας αρχίζουν οι αθέμιτες πρακτικές: Πρώτο, διατήρηση ενός σοβαρού εμπορικού πλεονάσματος με τις ΗΠΑ, δεύτερο, διατήρηση ενός ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών άνω του 3% του ΑΕΠ της χώρας και τρίτο, αλλεπάλληλες παρεμβάσεις στην αγορά συναλλάγματος για να αποτραπεί η ανατίμηση της διεθνούς ισοτιμίας. Η Γερμανία (μαζί με την Κίνα και την Ιαπωνία) κρίθηκε ένοχη για την παραβίαση των δύο πρώτων κριτηρίων. Ωστόσο, η αυξημένη επιτήρηση αν κάτι σήμαινε επί Ομπάμα ήταν διαβουλεύσεις. Η απειλή των κυρώσεων, που τώρα είναι προ των πυλών, είχε παραπεμφθεί στο απώτερο μέλλον και τότε στην αιχμή του αμερικανικού δόρατος ήταν οι πιέσεις στη Γερμανία για αύξηση των δαπανών στο εσωτερικό, για παράδειγμα με την μορφή του προγράμματος δημοσίων επενδύσεων ή της συντήρησης των απαξιωμένων υποδομών (αυτοκινητόδρομοι, γέφυρες, κλπ.), που θα μπορούσαν να αυξήσουν και τις εισαγωγές από άλλες χώρες, μειώνοντας το ιλιγγιώδες εμπορικό της πλεόνασμα.

Η άμεση απειλή σοβαρότατων οικονομικών κυρώσεων επανέρχεται εκ μέρους των ΗΠΑ, (προκειμένου οι ίδιες οι ΗΠΑ κι όχι δια μέσου εμπορικών αντιπροσώπων να αποκτήσουν τον έλεγχο των αλυσίδων αξίας) στο βαθμό που τα γερμανικά εμπορικά πλεονάσματα ακολουθούν μια σταθερά ανοδική πορεία. Κι εφ όσον μάλιστα οι ήπιες μέθοδοι πειθούς απέτυχαν, με ευθύνη του αμετακίνητου Βερολίνου. Απαιτείται δε μια πιο ενδελεχή ματιά για να φανεί καλύτερα το μέγεθος της απειλής που συνιστούν για τις αμερικανικές επιχειρήσεις. Το 2015 το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών (όπου συμπεριλαμβάνεται και το εμπορικό ισοζύγιο) της Γερμανίας έφτασε τα 256,1 δισ. ευρώ καταφέρνοντας να διπλασιαστεί μέσα σε 5 χρόνια κι οδηγώντας το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών να τη θέσει σε καθεστώς επιτήρησης. Ένα χρόνο πριν, το 2014, το εμπορικό ισοζύγιο της Γερμανίας είχε πετύχει ένα επιπλέον ρεκόρ φθάνοντας τα 217 δισ. ευρώ. Ατμομηχανή των γερμανικών εξαγωγών που αντιπροσωπεύουν το 39% της παραγωγής εμπορευμάτων και αγαθών (1,33 τρισ. ευρώ σε ένα ΑΕΠ συνολικής αξίας 2,9 τρισ. ευρώ) είναι η αυτοκινητοβιομηχανία κι επίσης η παραγωγή βιομηχανικού και εργοστασιακού εξοπλισμού, ενώ σε επίπεδο ΑΕΠ το εμπορικό πλεόνασμα της Γερμανίας ανέρχεται σε 7,5%! Συγκρίνοντας δε τις γερμανικές με τις κινέζικες επιδόσεις καταλαβαίνουμε γιατί η Γερμανία αποτελεί μεγαλύτερη απειλή από την Κίνα για τις ΗΠΑ κι έπρεπε να περιμέναμε την κλιμάκωση των απειλών εναντίον της εκ μέρους της νέας αμερικανικής ηγεσίας. Ειδικότερα, το εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας το ίδιο έτος, το 2014, ανήλθε περίπου σε 347 δισ. ευρώ ή 3,7% του ΑΕΠ της. Με άλλα λόγια, εξετάζοντας τα ποσοστά επί του ΑΕΠ, η Γερμανία στηρίζεται δύο φορές σε σχέση με την Κίνα στα καθαρά οφέλη που αντλεί από τις εμπορικές δοσοληψίες της με το εξωτερικό. Άρα, η επιβεβαίωση της αμερικανικής ηγεμονίας στην παγκόσμια αγορά περνάει μέσα από το κόντεμα πρώτα της Γερμανίας και στη συνέχεια της Κίνας. Εξ ου κη επίδειξη πυγμής…

Στο επόμενο διάστημα μένει να δούμε τα βήματα της αμερικανικής ηγεσίας, δεδομένου ότι η επιβολή εμπορικών δασμών θα οδηγήσει σε προσφυγές στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, ακόμη και σε εκδικητικά αντίμετρα. Σίγουρη ωστόσο θεωρείται η εγκατάλειψη της παραδοσιακής πολιτικής του «ισχυρού δολαρίου», την οποία προανήγγειλε ο νέος υπουργός Οικονομικών του Τραμπ, Στίβεν Μνούτσιν, έτσι ώστε το ευρώ να απολέσει τα κέρδη που αποκόμισε αφότου ξεκίνησε η μαζική αγορά ομολόγων, με το πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης, χάνοντας μέρος της αξίας του έναντι του δολαρίου. Καιρός το δολάριο να ξαναπάρει τ’ όπλο του…

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Επίκαιρα στις 2 Φεβρουαρίου 2017

Δολάριο: Όργανο κρατικής οικονομικής τρομοκρατίας! (Επίκαιρα, 24-30 Ιουλίου 2014)

bnpΣε σημείο καμπής για την παγκόσμια οικονομία εξελίσσεται το εξοντωτικό πρόστιμο ύψους 9 δισ. δολαρίων, που επέβαλαν οι αμερικανικές αρχές στην γαλλική τράπεζα BNP Paribas, που είναι η μεγαλύτερη τράπεζα της Γαλλίας και μια από τις πέντε μεγαλύτερες στον κόσμο, με βάση το ενεργητικό της.

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Το πρόστιμο που επέβαλε η Ουάσινγκτον είχε καθαρά πολιτικό σκεπτικό. Η BNP Paribas, με 190.000 εργαζόμενους σε όλο τον κόσμο και 34 εκ. πελάτες, τιμωρήθηκε γιατί δεν έγινε όργανο επιβολής της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Το ολίσθημά της αφορούσε τη διενέργεια συναλλαγών με την Κούβα, το Ιράν και το Σουδάν, τρεις χώρες που βρίσκονται σταθερά στο στόχαστρο της επεκτατικής αμερικάνικης πολιτικής, επί πολλές δεκαετίες. Αρκεί μια ματιά στο σκεπτικό της καταδικαστικής απόφασης για να γίνει αντιληπτός ο αυθαίρετος, τιμωρητικός χαρακτήρας του προστίμου. Αναφέρεται ενδεικτικά στο κεφάλαιο της απόφασης που αφορά στην Κούβα (Statement of facts, United States District Court, Southern District of New York, United States of America –v.- BNP Paribas, SA Defendant) ότι με βάση νόμους του 1960 και 1962 η κυβέρνηση των ΗΠΑ επιβάλλει εμπάργκο κατά της Κούβας «επειδή η Κούβα απειλεί την ασφάλεια των ΗΠΑ και του ημισφαιρίου» (παρ. 11)! Η γαλλική τράπεζα επομένως τιμωρείται επειδή υπονομεύει την ασφάλεια των ΗΠΑ, με βάση μάλιστα νόμους που ψηφίστηκαν επί Κένεντυ. Η δε απόφαση σχετικά με το Ιράν και το Σουδάν στηρίζεται σε πιο πρόσφατους νόμους του Κλίντον και του Μπους!

Από τον Κένεντυ στον Ομπάμα

Αν το πρώτο επομένως συμπέρασμα αφορά την γελοιότητα του σκεπτικού, το δεύτερο αφορά την συνέχεια της αμερικανικής πολιτικής. Προς οικτρή διάψευση εκείνων των Ευρωπαίων που πίστευαν ότι η απομάκρυνση του Μπους και η εκλογή του Ομπάμα θα σηματοδοτήσει μια πιο συμμετρική, λιγότερη μονομερής εξωτερική πολιτική από την μεριά της Ουάσιγκτον, το μήνυμα που στέλνει το πρόστιμο στην BNP Paribas είναι ότι όποιος δεν ακολουθεί και δεν εφαρμόζει, με ενεργητικό μάλιστα τρόπο, την απειλητική για την διεθνή σταθερότητα εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ θα εξοντώνεται. Η εμμονή μάλιστα της Ουάσινγκτον να «ταράζει» με πρόστιμα τις ευρωπαϊκές τράπεζες υπογραμμίζει την απόφασή της να χρησιμοποιεί μέχρι τέλους τα συγκεκριμένα εργαλεία, ως μέσα άσκησης πολιτικής κι επίσης ως μέσο στήριξης των αμερικανικών τραπεζών, στο πλαίσιο του λυσσαλέου ανταγωνισμού τους με τα ευρωπαϊκά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Αρκεί να αναφερθούν τα πρόσφατα πρόστιμα ύψους 2,6 δισ. ευρώ στην ελβετική Credit Suisse 80 εκ. δολ. στην ολλανδική ABN Amro και 1,9 δισ. την βρετανική HSBC. Θα έτριβαν τα χέρια τους στο Μανχάταν με την κοινοποίηση των σχετικών αποφάσεων… Πολιτικά υποκινούμενοι επίσης είναι κι οι 6 γύροι οικονομικών κυρώσεων που επιβλήθηκαν εναντίον της Ρωσίας, πριν μάλιστα καταρριφθεί το αεροπλάνο των μαλαισιανών αερογραμμών σε ουκρανικό έδαφος που είχε την ατυχία να φέρει τα χαρακτηριστικά χρώματα της Ρωσίας: κόκκινο και μπλε… Το ζητούμενο από την μεριά της Ουάσινγκτον με αφορμή τις κυρώσεις εναντίον των τεσσάρων ρώσικων οικονομικών κολοσσών (Rosneft, Gazprombank, Novatek και VEB) είναι να κοντύνει την οικονομική επιρροή της Ρωσίας και στη συνέχεια να την περιθωριοποιήσει, προς όφελος των ιδιοτελών της συμφερόντων. Κάτι που βραχυπρόθεσμα το επιτυγχάνει αν κρίνουμε από την θεαματική πτώση του δείκτη του ρωσικού χρηματιστηρίου, της συναλλαγματικής ισοτιμίας του ρουβλιού έναντι του δολαρίου και της ανόδου του κόστους του ρωσικού δανεισμού.

Αντιδράσεις στη Γαλλία

Ακόμη και μεσοπρόθεσμα όμως τα πράγματα για τα αμερικανικά γεράκια είναι πιο δύσκολα απ’ όσο φαίνονται. Οι αντιδράσεις που προκλήθηκαν στην Ευρώπη και δη την Γαλλία ήταν οξύτατες, λόγω μάλιστα του γεγονότος ότι η BNP Paribas δεν έκανε πολιτική όταν συναλλασσόταν με το Ιράν. Mπίζνες έκανε (όπως θα ήθελαν αλλά δεν μπορούν να κάνουν πολλές αμερικάνικες τράπεζες) η προαγωγή κι η προστασία των οποίων ενέχει θέση θρησκείας, υποτίθεται, στο σύστημα αξιών της Ουάσινγκτον. Πολύ χαρακτηριστικά, ο γάλλος υπουργός Οικονομικών ζήτησε μια «νέα ισορροπία» μεταξύ των νομισμάτων στις παγκόσμιες πληρωμές. Σε συνέντευξή του στην βρετανική εφημερίδα Financial Times, στις 6 Ιουλίου, τόνισε το παράδοξο της χρήσης του δολαρίου ακόμη και σε συναλλαγές μεταξύ Ευρωπαίων όταν, για παράδειγμα, αφορούν αγοραπωλησίες αεροπλάνων. Στο ίδιο μήκος κύματος, ο διευθύνων σύμβουλος της γαλλικής πετρελαϊκής πολυεθνικής Total πρότεινε να συνεχίσει μεν η αποτίμηση των συμβολαίων στο πετρέλαιο να γίνεται σε δολάρια, αλλά οι συναλλαγές να γίνονται στο εξής σε ευρώ, στη βάση της καθημερινά διαμορφούμενης συναλλαγματικής ισοτιμίας. Ρωσία και Κίνα αποδείχθηκαν πολύ πιο θαρραλέες από τους Ευρωπαίους, με την απόφαση τους να απεμπλακούν από το δολάριο στο πλαίσιο της γιγαντιαίας αξίας συμφωνίας τους, ύψους 450 δις. δολ, με βάση την οποία η Κίνα θα προμηθεύεται φυσικό αέριο από την ανατολική Σιβηρία για τα επόμενα 30 χρόνια.

Το πρόβλημα των Ευρωπαίων βρίσκεται στην «αφλογιστία» του ευρώ, την αδυναμία του να αποτελέσει ένα μέσο συναλλαγών και αποθεματοποίησης ισάξιο του δολαρίου. Τα στοιχεία που έδωσε πρόσφατα στην δημοσιότητα η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα είναι εξόχως αποκαλυπτικά και συνάμα απογοητευτικά για όσους ήλπιζαν πως αρκούσε η εισαγωγή του ευρώ ώστε σε ένα σύντομο χρονικό διάστημα, το ενιαίο ευρωπαϊκό νόμισμα αν όχι να υποκαταστήσει, τουλάχιστον να αμφισβητήσει το δολάριο. Όπως φαίνεται στον πίνακα που παραθέτουμε, 14 χρόνια μετά την υιοθέτησή του το ευρώ κατέχει τα ίδια ποσοστά, της τάξης του 25%, στο «καλάθι» των νομισμάτων που επιλέγονται ως συναλλαγματικά αποθέματα. Ενώ, η μικρή μείωση που καταγράφει το δολάριο (από 65% σε 61%) αποτελεί περισσότερο πηγή ανησυχίας για τους Ευρωπαίους παρά αισιοδοξίας, λόγω του ότι τα μερίδια του κατατρώγονται από την (ανταγωνιστική προς το ευρώ) βρετανική λίρα (που αύξησε την συμμετοχή της) και τα «άλλα νομίσματα», που αντιπροσωπεύουν την ένταξη και την ενεργή συμμετοχή στο οικονομικό ανταγωνισμό νέων κρατών. Το «άνοιγμα» επομένως του παιχνιδιού γίνεται ανεξάρτητα από την Ευρώπη, που δεν εισπράττει κανένα επιπλέον όφελος από την μεγέθυνση της οικονομικής πίτας.

Οι αιτίες της αφλογιστίας του ευρώ

Η αιτία πίσω από την στασιμότητα του ευρώ και την επακόλουθη διάψευση των προσδοκιών που το ήθελαν να γίνεται μηχανισμός βελτίωσης της ευρωπαϊκής κατάταξης στο διεθνή ανταγωνισμό, είναι διπλή. Πριν απ’ όλα είναι γεωπολιτική. Η εμμονή των Ευρωπαίων ηγετών να μένουν προσαρτημένοι στο αμερικάνικο άρμα, ακόμη κι όταν η Ουάσινγκτον ταπεινώνει την Μέρκελ όπως δηλώνει η παρακολούθηση του προσωπικού της τηλεφώνου που αποκάλυψε ο Έντουαρντ Σνόουντεν, καθιστά την Ευρώπη αναξιόπιστο σύμμαχο όσων επιλέγουν να αναμετρηθούν με την αμερικανική παντοδυναμία (Ρωσία, Κίνα, Λατινική Αμερική, κ.α.). Γιατί επομένως να επιλέξουν το ευρώ στις συναλλαγές τους, όταν πολύ πιθανά θα μετατραπεί με τη σειρά του σε νέα θηλιά στον λαιμό τους;

Ο σημαντικότερος ωστόσο λόγος για την αδυναμία του ευρώ έγκειται στην επιλογή της ΕΕ να το χρησιμοποιήσει ως όργανο για την κατεδάφιση του κράτους πρόνοιας και εργαλείο διαρκούς λιτότητας και φτωχοποίησης στο εσωτερικό της. Αποτέλεσμα αυτών των πολιτικών είναι οι μηδενικοί έως αρνητικοί ρυθμοί οικονομικής ανάπτυξης που καταγράφουν ΕΕ και ευρωζώνη (0,1% και -0,4% αντίστοιχα το 2013) παραπέμποντας σε παρατεταμένη στασιμότητα, αντίθετα με ό,τι συμβαίνει σε ΗΠΑ και Αγγλία (1,9% και 1,7% αντίστοιχα), όπου μπορεί μεν οι ρυθμοί ανάπτυξης να μην θυμίζουν τις μεταπολεμικές επιδόσεις απέχουν αισθητά ωστόσο από την ευρωπαϊκή καχεξία. Κατάρα για τα λαϊκά στρώματα, ευλογία όμως για τις ελίτ που θέλουν την μείωση του εργατικού κόστους και την απόσυρσή τους από οποιοδήποτε «περιττό», όπως χαρακτηρίζεται, κόστος όπως η κοινωνική ασφάλιση.

Μόνο που αυτές οι επιλογές συνοδεύονται κι από ορισμένες παράπλευρες απώλειες, όπως είναι τα πρόστιμα που επιβάλλονται στις ευρωπαϊκές τράπεζες…

Ποσοστιαία κατανομή παγκόσμιων συναλλαγματικών αποθεμάτων κατά νόμισμα

(σε σταθερές τιμές)

Ευρώ            Δολάριο        Γιεν    Βρετανική λίρα         Άλλα νομίσματα

2000             24,7                64,7             6                     2,8                         1,4

2001             26,6                63,5             5,6                    2,7                         1,2

2002             28,7               61,3             5,2                    2,8                         1,5

2003             26,7                64                4,4                    2,6                         2

2004             25                  65,7             4,2                     3                           1,9

2005             26,7               63 ,7             4,3                   3,4                         1,7

2006             25,9              64,4             3,9                     3,8                         1,8

2007             25                  65,3             3,5                     4,1                          1,9

2008             26                  63,9             3                         4,8                         2,2

2009             26,9              62,9             2,6                     4,4                         3,1

2010             26,8              61,7             2,8                      4,2                         4,4

2011             26                   61,8             2,6                     4,1                         5,4

2012             25,3            61,2             3,3                        4,1                         3,2

2013

A’ τρίμηνο  25        61,1             3,5     4,2                         3,2

Β’ τρίμηνο  24,8    61,2             3,6     4,1                         2,7

Γ’ τρίμηνο   24,6    61,6             3,6     4                           2,8

Δ’ τρίμηνο  24,4    61,2             3,9     4                           2,9

Πηγή: The international role of euro, July 204, European Central Bank, eurosystem. 

Τουρκία και Αργεντινή, όπως …Ελλάδα και Ιρλανδία (Επίκαιρα, 13-19 Φεβρουαρίου 2014)

Flag-Pins-Argentina-TurkeyΣε προσωρινή εκτόνωση φαίνεται να οδηγείται η κρίση που έπληξε τις αναδυόμενες, όπως έχει επικρατήσει να χαρακτηρίζονται, αγορές, με τις ειδήσεις για την Βραζιλία, την Αργεντινή και την Τουρκία να απομακρύνονται από τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων. Ωστόσο, πρόκειται για μια κατάσταση που δεν πρόκειται να διαρκέσει για πολύ καθώς όπως δείχνουν όλες οι ενδείξεις, οι αιτίες που προκάλεσαν την αναστάτωση ήρθαν για να μείνουν.

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Η οικονομική ζωή στις αναδυόμενες καπιταλιστικές οικονομίες πιθανότατα να μην είχε διαταραχθεί καθόλου αν η αμερικάνικη ομοσπονδιακή τράπεζα δεν προχωρούσε στην μείωση του πακτωλού χρημάτων που ρίχνει κάθε μήνα στην αγορά για να αποφύγει μια χρόνια ύφεση, για να μην γίνει Ευρώπη. Η συρρίκνωση αυτού του ποσού από τα 85 στα 75 δισ. δολάρια τον Ιανουάριο δεν έγινε απροειδοποίητα. Από τον Μάιο του 2013 είχε προαναγγείλει η Fed το σφίξιμο της νομισματικής της πολιτικής, στέλνοντας έτσι τα απαραίτητα μηνύματα που προϊδέαζαν, τουλάχιστον τους ειδικούς, ότι το πάρτι στις αναδυόμενες αγορές δεν θα συνεχιστεί για καιρό. Αξίζει μάλιστα να αναφερθεί κάτι φαινομενικά παράδοξο: ότι οι πολιτικές ηγεσίες στις αναδυόμενες αγορές που επικρίνουν σφόδρα και με το δίκιο τους σήμερα τις αμερικανικές νομισματικές αρχές, επειδή κλείνουν την στρόφιγγα της ρευστότητας, πριν λίγα χρόνια τις κατήγγειλαν για τον ίδιο λόγο! Επειδή, άνοιξαν με βία τις στρόφιγγες του χρήματος προκαλώντας μια απότομη, απρόβλεπτη και κυρίως ανεπιθύμητη ανατίμηση των νομισμάτων τους. Επρόκειτο για μια εξέλιξη που δεν ήταν καθόλου επιθυμητή γιατί η πλημμυρίδα ρευστού που σάρωνε τις αγορές τους είχε ως αποτέλεσμα τα νομίσματά τους να γίνουν ακριβότερα κι έτσι να πληγούν οι εξαγωγές τους. Καθόλου τυχαίο δεν ήταν επομένως το εμπορικό έλλειμμα ρεκόρ που σημείωσε η Βραζιλία τον Ιανουάριο, ύψους 4,1 δισ. δολ. ως αποτέλεσμα της μεταβολής της συναλλαγματικής ισοτιμίας του ρεάλ όλα τα προηγούμενα χρόνια.

Κλείνουν τις στρόφιγγες οι ΗΠΑ

Η πρόσφατη αλλαγή της νομισματικής πολιτικής των ΗΠΑ (που μόλις ξεκίνησε!) προκάλεσε ένα κύμα φυγής κεφαλαίων από τις αναδυόμενες αγορές. Με βάση τους Νιου Γιορκ Τάιμς της 1ης Φεβρουαρίου, για παράδειγμα, μόνο τον Ιανουάριο αποσύρθηκαν 16,8 δισ. δολ. Είναι ένα ποσό που μπορεί να αποτελεί σταγόνα στον ωκεανό, φέρνει όμως στην επιφάνεια μια μείζονα αλλαγή, καθώς σηματοδοτεί το τέλος εκείνης της περιόδου που η περιφέρεια ήρθε να λειτουργήσει σαν απορροφητήρας των κραδασμών που γέννησε η κρίση στο κέντρο. Άμεσο αποτέλεσμα της φυγής των κεφαλαίων ήταν το εθνικό νόμισμα της Αργεντινής, το πέσο, να χάσει το 22% της αξίας του έναντι του δολαρίου από τα τέλη Νοεμβρίου, το βραζιλιάνικο ρεάλ να χάσει το 18% όλο το 2013 έναντι του δολαρίου, η τούρκικη λίρα το ένα τρίτο της αξίας έναντι του δολαρίου από τον Μάιο που ξεκίνησαν να ηχούν τα καμπανάκια του κινδύνου κοκ. Ενώ, τα αποτελέσματα στο εμπορικό ισοζύγιο (που αναμένονται θετικά αν φυσικά παραμείνουν όλα τα άλλα μεγέθη σταθερά) μένει να φανούν στο μέλλον, στον παρόντα χρόνο οι συνέπειες είναι από αρνητικές έως καταστροφικές. Ο σημαντικότερος λόγος σχετίζεται με τον δανεισμό των επιχειρήσεων σε ξένο νόμισμα. Μια πρακτική που επιλεγόταν εξ αιτίας του χαμηλού επιτοκίου που συνόδευε τα δάνεια με ρήτρα ξένου νομίσματος. Στην Τουρκία, για παράδειγμα, μεγάλες επιχειρήσεις έχουν δανειστεί ποσά που υπερβαίνουν τα 130 δισ. δολ. κατ’ αυτόν τον τρόπο. Ήδη όμως τα δυνητικά οφέλη έχουν εξανεμιστεί από την πτώση της συναλλαγματικής ισοτιμίας της λίρας που ανεβάζει την αξία των δόσεων με τις οποίες αποπληρώνεται το δάνειο, ενώ αν συνεχιστεί η κατρακύλα της λίρας τότε το ρίσκο που ανέλαβαν αυτές οι επιχειρήσεις θα τις οδηγήσει στη χρεοκοπία. Οι συνέπειες από την φυγή των κεφαλαίων που οδήγησε στην πτώση της συναλλαγματικής ισοτιμίας του εθνικού νομίσματος επεκτείνονται στο αυξημένο κόστος αποπληρωμής του δημόσιου χρέους, των εισαγόμενων πρώτων υλών όπως το πετρέλαιο, κοκ. Μάλιστα αρνητικά θα λειτουργήσουν και τα μέτρα άμυνας που ανακοίνωσε η Άγκυρα όπως η αύξηση των επιτοκίων δανεισμού στο 10% (από 4,5%!), δεδομένου ότι θα αποτελέσουν τροχοπέδη στην οικονομική μεγέθυνση. Υπ’ αυτό το πρίσμα κανείς δεν θα διαφωνήσει με το συμπέρασμα των Νιου Γιορκ Τάιμς που έγραψαν την 1η Φεβρουαρίου ότι «η Τουρκία και ο Ερντογάν είναι θύματα της δικής τους επιτυχίας, αφού δημιούργησαν ένα ελκυστικό κλίμα για επενδύσεις που έφερε δις. δανεισμού με ρήτρα δολαρίου, ειδικότερα μετά την χρηματοπιστωτική κρίση του 2008».

Οι ομοιότητες των αναδυόμενων αγορών με την περιφέρεια της ευρωζώνης είναι κραυγαλέες. Η Αργεντινή και η Τουρκία όπως ακριβώς η Ελλάδα, η Ιρλανδία κι οι υπόλοιπες χώρες της δεύτερης ταχύτητας της ευρωζώνης κλήθηκαν να διαχειριστούν τους πακτωλούς των χρημάτων που απελευθέρωναν οι μητροπόλεις όταν οι τελευταίες πρόκριναν μια επεκτατική πολιτική ως μέσο αντιμετώπισης της δικής τους κρίσης. Μιλώντας για τα της γηραιάς ηπείρου ήταν οι αρχές της δεκαετίας του 2000 όταν η κρίση στην γερμανική οικονομία κι ειδικότερα στον τομέα της υψηλής τεχνολογίας, καθιστούσε μονόδρομο, δεδομένης της λιτότητας, την πολιτική της πιστωτικής επέκτασης μέσω της παροχής φθηνού και άφθονου χρήματος σε όλη την ευρωζώνη. Όταν όμως Γερμανία από την μια και ΗΠΑ από την άλλη έκριναν, για εντελώς ιδιοτελείς λόγους, και σε διαφορετικές χρονικές περιόδους ότι πλέον δεν συνέτρεχαν λόγοι για να συνεχιστεί αυτή η πολιτική, τότε οι αναδυόμενες αγορές κι η ευρωπαϊκή περιφέρεια οδηγήθηκαν στα βράχια και η κρίση εξαπλώθηκε αποδεικνύοντας, μεταξύ άλλων, τα περιορισμένα όρια που έχει η νομισματική της διαχείριση.

Είναι κάτι πιο βαθύ…

Τα πράγματα μάλιστα γίνονται χειρότερα λόγω του ότι η καταστροφική πολιτική της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας συμπίπτει με την εμφάνιση μιας βαθύτερης, υποκείμενης κρίσης στις συγκεκριμένες οικονομίες, όπως εκφράζεται με την απότομη επιβράδυνση των ρυθμών μεγέθυνσης του ΑΕΠ τους. Τα άσχημα νέα στην λεγόμενη πραγματική οικονομία δεν σταματούν εκτός των οικονομικών μητροπόλεων. Τεράστια σημασία, που πιθανά να ερμηνεύει και την αναδίπλωση των αμερικανικών νομισματικών αρχών, έχει ο συναγερμός ο οποίος έχει σημάνει για την πτώση της παραγωγικότητας της εργασίας τόσο στον αναπτυσσόμενο όσο και στον ανεπτυγμένο κόσμο. Στις ΗΠΑ για παράδειγμα, με βάση μελέτη που δημοσίευσαν οι Financial Times στις 14 Ιανουαρίου, η παραγωγικότητα της εργασίας μειώθηκε από 3,9% το 2010, σε 1,8% το 2012 και 1,7% το 2013, εκφράζοντας βαθύτερα αδιέξοδα και εγγενείς αντινομίες της οικονομίας και προοιωνίζοντας επίσης ιστορικές αλλαγές προκειμένου αυτή η τάση να ανακοπεί!

Υπό την παραπάνω έννοια η παραμονή στο ευρώ δεν αποτέλεσε ασπίδα προστασίας, ούτε έκανε τους έλληνες εργαζόμενους πιο τυχερούς. Τα δεινά της Ελλάδας αποδείχθηκαν πολύ μεγαλύτερα από της Τουρκίας ή της Αργεντινής, ακόμη κι αν δεχθούμε ότι η δική τους περιπέτεια δεν τελείωσε κι είμαστε μόνο στην αρχή. Το επιβεβαιώνει η απόφαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας στις 6 Φεβρουαρίου να διατηρήσει αμετάβλητα τα επιτόκια του κοινού νομίσματος στο 0,25% για τρίτο συνεχόμενο μήνα. Η απόφασή της έδωσε περαιτέρω ώθηση στη συναλλαγματική ισοτιμία του ευρώ που έφτασε τα 1,36 δολ. Εδώ, μεγαλύτερη σημασία από τις οριακές, ούτως ή άλλως, μεταβολές στα επιτόκια ή στην ισοτιμία έχουν οι επιπτώσεις στην οικονομία, όπως και τα κριτήρια βάσει των οποίων λαμβάνονται οι αποφάσεις. Εν προκειμένω αν κάποιους πρωτίστως ευνοεί η συγκεκριμένη επιλογή είναι όσους έχουν συμφέροντα από την εδραίωση της θέσης του ευρώ ως επενδυτικού προϊόντος. Ένα ισχυρό ευρώ αποτελεί ελκυστικό νόμισμα για τους διαχειριστές επενδυτικών χαρτοφυλακίων. Ταυτόχρονα όμως ένα ισχυρό ευρώ αποτελεί κόλαφο για τις εξαγωγές κρατών, που συνεχίζουν να στέλνουν τον μεγαλύτερο όγκο των εμπορευμάτων τους σε χώρες που χρησιμοποιούν άλλα νομίσματα. Όπως ακριβώς συμβαίνει με την Ελλάδα που παρά τις συνεχείς αυξήσεις των τελευταίων χρόνων, μόνο το 29,2% των εξαγωγών της στέλνει στην ευρωζώνη. Το υπόλοιπο μέρος, δηλαδή το 70,8% των εξαγωγών, επηρεάζεται αρνητικά από την συναλλαγματική ισοτιμία του «εθνικού» μας νομίσματος, με αποτέλεσμα στις εξαγωγικές επιχειρήσεις οι μειώσεις στους μισθούς ακόμη και την φορολογία να αποδεικνύονται μια σισύφεια διαδικασία που καλείται να ελαφρύνει ολοένα και μεγαλύτερα βάρη τα οποία επωμίζονται εξ αιτίας ενός πανάκριβου ευρώ. Το αστείο μάλιστα είναι το πώς οι δύο αυτές κορυφαίες επιλογές των ελληνικών κυβερνήσεων αναιρούν η μία την άλλη, συγκροτώντας εν τέλει μια σχιζοφρενική κατάσταση, καθώς η έμφαση στις εξαγωγές (που χαρακτηρίζεται ως όχημα για την έξοδο της οικονομίας από την κρίση) υπονομεύεται σε βαθμό ακύρωσης από την παραμονή στη ζώνη του ευρώ (που κι αυτή θεωρείται στρατηγική επιλογή για την ανάκαμψη της οικονομίας)…

Παγκόσμιος Αρμαγεδδών το ευρώ (Nexus, Ιούλιος 2012)

Τα χτυπήματα κάτω από την …ευρωζώνη και τα γερμανικά σχέδια «διάσωσης»

Σε επίκεντρο επικίνδυνων και απρόβλεπτων σεισμικών αναταράξεων που απειλούν όλο τον κόσμο έχει μετατρέψει την ευρωζώνη ο οικονομικός φονταμενταλισμός που εμμονικά κι αψηφώντας έξωθεν κι έσωθεν υποδείξεις εφαρμόζει η Γερμανία η οποία κρατάει στα χέρια της τα οικονομικά ηνία της ευρωπαϊκής νομισματικής ένωσης. Οι ενδείξεις ότι κάτι σάπιο υπάρχει στο βασίλειο της ευρωζώνης πληθαίνουν και παρόλα αυτά το Βερολίνο εξακολουθεί να εφαρμόζει με τον πιο άκαμπτο τρόπο την ίδια οικονομική πολιτική που το μόνο που έχει καταφέρει είναι να πετά την μια οικονομία της ευρωζώνης μετά την άλλη στα βράχια. Ο κίνδυνος όμως πλέον δεν αφορά μόνο τα 17 κράτη μέλη της ευρωζώνης…

«Τα πιο πρόσφατα στοιχεία για την απασχόληση στις ΗΠΑ – που δείχνουν ότι δημιουργήθηκαν περίπου οι μισές θέσεις εργασίας απ’ αυτές που αναμένονταν – ερμηνεύθηκαν εν μέρει από το γεγονός ότι οι μεγάλες αμερικανικές εταιρείες επλήγησαν από την εξασθενημένη ανάπτυξη στην ευρωζώνη καθώς οι εκεί πωλήσεις τους αποτελούν ένα μεγάλο κομμάτι των εσόδων τους», έγραφε το αμερικανικό περιοδικό Time της 18ης Ιουνίου 2012. Τίτλος του άρθρου, «Το παγκόσμιο οικονομικό σας γεύμα τώρα σερβίρεται», με το αμερικανικό έντυπο να «παίζει» με την διπλή έννοια της λέξης γεύμα (mess) που σημαίνει και …χάος! Η μεγάλη σημασία που διαδραματίζουν οι πωλήσεις στο εξωτερικό για τις προοπτικές ανάκαμψης της αμερικανικής οικονομίας εξηγούνται λόγω του ότι εντός των ΗΠΑ μισθοί και ημερομίσθια εξακολουθούν να είναι καθηλωμένα, με αποτέλεσμα οι ελπίδες να έχουν εναποτεθεί στις εξαγωγές. «Σύμφωνα με to Economic Cycle Research Institute, η αύξηση του εισοδήματος τους προηγούμενους τρεις μήνες ήταν χαμηλότερη απ’ ότι ήταν στην αρχή των 10 προηγούμενων υφέσεων. Αυτή είναι η μορφή που έχει αυτή η “ανάκαμψη”. Το αποτέλεσμα είναι πως η αμερικανική οικονομία “είναι όσο ποτέ άλλοτε ευάλωτη σε εξωτερικά σοκ” υποστηρίζει ο Τζιμ Ο’Νιλ επικεφαλής οικονομολόγος της Goldman Sachs», αναφέρει το αμερικανικό περιοδικό στο ρεπορτάζ του για την παγκόσμια οικονομία.

Οι μειωμένες πωλήσεις των αμερικανικών εταιρειών είναι αποτέλεσμα της προβλεπόμενης συρρίκνωσης του ΑΕΠ της ευρωζώνης (η οποία εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει το 18% της παγκόσμιας οικονομίας) για το τρέχον έτος κατά 0,3%, από 2% που είχε αυξηθεί το 2010. Η πραγματικότητα είναι πως τα τελευταία τρία χρόνια καμία περιοχή του πλανήτη δεν είδε το ΑΕΠ της να αυξάνεται. Κι η συντριβή όμως που παρατηρείται στην ευρωζώνη, με την αναμενόμενη συρρίκνωση του ΑΕΠ για φέτος, δεν έχει όμοιο! Στις τέσσερις «αναδυόμενες» (όπως συνεχίζουν να χαρακτηρίζονται) οικονομίες του πλανήτη για παράδειγμα που περιγράφονται με το αρκτικόλεξο BRIC (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία και Κίνα) κι οποίες αντιπροσωπεύουν το 20% της παγκόσμιας οικονομίας οι ρυθμοί μεγέθυνσης του ΑΕΠ θα συρρικνωθούν στο 6% για φέτος, από 8% το 2010. Ενώ στις ΗΠΑ (που αντιπροσωπεύουν το 22% της παγκόσμιας οικονομίας, μεγαλύτερο δηλαδή μέρος απ’ ότι και οι τέσσερις μαζί «αναδυόμενες» οικονομίες) το ΑΕΠ αναμένεται να αυξηθεί κατά 2% από 3% το 2010. Το χειρότερο ωστόσο είναι ότι επανέρχονται δριμύτερες οι ανησυχίες ότι η αμερικανική οικονομία κινδυνεύει από μια διπλή ύφεση. «Όσο ισχυρότερα είναι τα ανησυχητικά σημάδια από το εξωτερικό, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος μια επιπλέον ύφεσης», με τα λόγια του Ελ Εριάν, επικεφαλής της επενδυτικής εταιρείας Pimco, κορυφαίας στον κόσμο στην διαπραγμάτευση ομολόγων.

Δίπλα στο «χαμηλό βαρομετρικό» που παρατηρείται στις ΗΠΑ ας ληφθούν υπ’ όψη δύο ακόμη γεγονότα. Το πρώτο σχετίζεται με την Κίνα όπου ένα επιτυχημένο μοντέλο (από άποψη καθαρής οικονομικής αποτελεσματικότητας κι όχι διατήρησης του περιβάλλοντος, εξασφάλισης δημοκρατικών ελευθεριών και κοινωνικής συνοχής ή διάχυσης των αποτελεσμάτων του στους εργαζομένους) το οποίο επί σχεδόν τριάντα χρόνια παρήγαγε ετήσιους ρυθμούς μεγέθυνσης κατά μέσο όρο της τάξης του 10% πλέον πνέει τα λοίσθια. Και, κατά κοινή ομολογία ζητεί κατεπειγόντως ένα διάδοχο μοντέλο που θα στηρίζεται περισσότερο στην εσωτερική κατανάλωση και την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς. Επίσης, τα ανησυχητικά σημάδια που παρατηρούνται στην αγορά των βασικών προϊόντων, που ανέκαθεν λειτουργούσε ως μηχανισμός έγκαιρης προειδοποίησης για τα ακραία καιρικά φαινόμενα της διεθνούς οικονομίας. «Κατά τον προηγούμενο μήνα, οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου έχουν μειωθεί κατά 12%. Οι τιμές του καλαμποκιού, του κακάο, της βρώμης, του βαμβακιού, του καουτσούκ, του καφέ, του αλουμίνιου, του ασημιού, του ψευδάργυρου και του νικελίου είναι όλες 20% χαμηλότερα σε σχέση με πέρυσι. “Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται σε κίνδυνο ύφεσης και μπροστά σε αυτό το ενδεχόμενο μειώνονται οι τιμές των εμπορευμάτων” υποστηρίζει ο Αλέν Σινάι επικεφαλής του τμήματος παγκόσμιας οικονομίας της εταιρείας συμβούλων Decision Economics» ανέφερε σε ρεπορτάζ της η International Herald Tribune στις 15 Ιουνίου 2012. Η δυναμική που εμφανίζει η παραπάνω τάση υπογραμμίζεται ειδικότερα από την τιμή του πετρελαίου που παραμένει καθοδική στον αντίποδα μιας σειράς γεγονότων που ωθούν προς την αντίθετη κατεύθυνση: από την αβεβαιότητα στη Συρία μέχρι τις εντεινόμενες κυρώσεις στο Ιράν.

Ειρήσθω εν παρόδω: ας μην τεθεί το ερώτημα γιατί παρότι πέφτουν σταθερά οι τιμές στα χρηματιστήρια εμπορευμάτων, ως καταναλωτές δεν βλέπουμε καμιά διαφορά στις τελικές τιμές πώλησης κι εξακολουθούμε να πληρώνουμε πανάκριβα τα παραγόμενα είδη και τα σχετικά τρόφιμα. Ειδικά στην Ελλάδα η πικρή μας πείρα διαβεβαιώνει ότι ποτέ, ή σχεδόν ποτέ, τέτοιου είδους μειώσεις δεν περνούν στην κατανάλωση. Απλώς διευρύνουν τα περιθώρια κέρδους της μεταποίησης (που χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη αυτά τα εμπορεύματα) ή του εμπορίου.

Τρεκλίζει το ευρώ

Στο παραπάνω, εκρηκτικό τοπίο οι αρνητικές εξελίξεις στην ευρωζώνη, όπως δρομολογούνται με την εγκληματική ευθύνη της Γερμανίας, ενδέχεται να λειτουργήσουν σαν θρυαλλίδα που θα κάνει πραγματικότητα τα πιο απαισιόδοξα σενάρια. Η επέκταση της κρίσης χρέους στις χώρες της περιφέρειας της ευρωζώνης αποτελεί την πιο ατράνταχτη απόδειξη για τον δομικό χαρακτήρα της κρίσης που απειλεί πλέον βάσιμα τη συνέχιση της ύπαρξης του ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος, δέκα σχεδόν χρόνια μετά την επίσημη κυκλοφορία του σε φυσική μορφή. Κι αυτή η απειλή είναι εντελώς ανεξάρτητη από την βούληση της ελληνικής πολιτικής και οικονομικής ελίτ. Αντίθετα δηλαδή με την ιδεολογική τρομοκρατία που καλλιεργήθηκε την προεκλογική περίοδο, βάσει της οποίας η τύχη του ευρώ κρεμόταν από τα χέρια των ελλήνων ψηφοφόρων, οι αντιφάσεις που έχουν συγκεντρωθεί στη ευρωζώνη είναι τόσο πολλές, περίπλοκες και δυσεπίλυτες ώστε απλές αποφάσεις και προφανείς λύσεις δε χωρούν.

Ιταλικά και ισπανικά ομόλογα που λήγουν μέχρι το 2014 (δισ. ευρώ)

                        2012                 2013                 2014

Ιταλικά              227                   207,4                153,1

Ισπανικά           92,9                  109,6                85,8

Σύνολο              319,9                317                   238,9    Σύνολο: 875,8

Πηγή: Bloomberg

Αν το πρώτο κύμα της κρίσης της ευρωζώνης έριξε στα βράχια Ελλάδα, Πορτογαλία και Ιρλανδία, τις τρεις μικρότερες χώρες της περιφέρειας της ευρωζώνης, το νέο δεύτερο κύμα παρασέρνει Ιταλία και Ισπανία, την τρίτη και τέταρτη μεγαλύτερη οικονομία της ευρωζώνης, απειλώντας με πλήρη ανατροπή τις μέχρι τώρα ισορροπίες. Ενδεικτικό στοιχείο για την ανεπάρκεια των μέχρι σήμερα μηχανισμών να απορροφήσουν τους κραδασμούς της κρίσης, είναι το μέγεθος των απειλών. Ο νέος μηχανισμός (ESM) που δημιουργήθηκε για να παράσχει ρευστότητα κι εξοπλίσθηκε με κεφάλαια ύψους 500 δισ. ευρώ φαντάζει απελπιστικά μικρός, αν δούμε όχι γενικά ότι το δημόσιο χρέος της Ιταλίας (δεύτερο μεγαλύτερο ως ποσοστό του ΑΕΠ μετά της Ελλάδας) ανέρχεται στο ιλιγγιώδες ποσό των 2 τρισ. ευρώ ή γενικά πάλι πως το συνολικό χρέος της Ισπανίας (το δημόσιο δηλαδή μαζί με το ιδιωτικό χρέος που συνήθως παραλείπεται) ανερχόταν στο 363% του ΑΕΠ της, αλλά αν δούμε τα ομόλογα που λήγουν φέτος και τα δύο επόμενα χρόνια. Η αξία τους ξεπερνάει τα 875 δισ. ευρώ, είναι δηλαδή 75% μεγαλύτερη από τα κεφάλαια του μηχανισμού, χωρίς να λάβουμε υπ’ όψη μας ότι 100 δισ. ευρώ από τα 500 έχουν ήδη δεσμευτεί για την αναπλήρωση κεφαλαίου των ισπανικών τραπεζών.

Εκτός υπολογισμών αφήνουμε επιπλέον και τα κεφάλαια που θα απαιτηθούν για την Κύπρο, καθώς η Φρανκφούρτη δεν φαίνεται διατεθειμένη να επιτρέψει στην Λευκωσία την χρηματοδότησή της αποκλειστικά και μόνο από την Μόσχα όπου προσέφυγε για διμερή δανεισμό, μια κι έτσι θα έχανε την «χρυσή ευκαιρία» να επιβάλει τις πολιτικές λιτότητας και περικοπών, για χάρη των οποίων γίνεται όλη η αναστάτωση… Τα χρήματα που θα απαιτηθούν για την Κύπρο δεν θα ξεπεράσουν τα 4 δισ. ευρώ. Σταγόνα στον ωκεανό των δισ. που καταβάλουν οι φορολογούμενοι της ευρωζώνης για να σώσουν τις χρεοκοπημένες τράπεζες, πλήρως ενδεικτική όμως του βαθμού αποτυχίας της συνταγής που ακολουθείται κι ως βασικές παραμέτρους της έχει την στήριξη των τραπεζών με κάθε μέσο και την υιοθέτηση αιματηρών προγραμμάτων λιτότητας. Στην Ισπανία υπήρχε η διάχυτη εντύπωση πως η γενναία πρωτοβουλία της δεξιάς κυβέρνησης του Μαριάνο Ραχόι να εξαγγείλει την αναπλήρωση του κεφαλαίου της τράπεζας Bankia, ύψους 18 δισ. ευρώ, με δημόσιο χρήμα θα δημιουργούσε ένα ανάχωμα στην επέκταση της τραπεζικής κρίσης. Δεν πέρασε ούτε ένας μήνας για να ακολουθήσει η όλο ντροπή και περίσκεψη ομολογουμένως κατάθεση και συζήτηση του αιτήματός του στο συμβούλιο των υπουργών Οικονομικών της ευρωζώνης για χρηματοδότηση των ισπανικών τραπεζών με το ποσό των 100 δισ. ευρώ από τον μηχανισμό. Το πιθανότερο δε είναι να βρισκόμαστε μόνο στην αρχή, αν δούμε ότι το Διεθνές Ινστιτούτο Χρηματοοικονομικής, γνωστό κι ως λόμπι των τραπεζιτών, του οποίου προΐσταται ο Τσαρλς Νταλάρα, εκτιμά τις ανάγκες των ισπανικών τραπεζών στα 260 δισ. ευρώ. Όπως λοιπόν απέτυχε η πρώτη επιχείρηση αναπλήρωσης του κεφαλαίου των ισπανικών τραπεζών, με επίκεντρο την Bankia, έτσι είναι πιθανό να αποτύχει κι η δεύτερη αξίας 100 δισ. για να οδηγηθούμε σε μια Τρίτη, ακόμη πιο δαπανηρή.

Η αναδιανομή στόχος της λιτότητας

Αποδεδειγμένα αποτυχημένη μπορεί να χαρακτηριστεί πλέον κι η επιχείρηση λιτότητας, κρίνοντάς την αποτελεσματικότητά της από τους ονομαστικούς της στόχους, κατά πόσο δηλαδή άμβλυνε τις δημοσιονομικές ανισορροπίες τις οποίες υποσχόταν να διορθώσει. Τόσο στην Κύπρο όσο και στην Ισπανία της τρέχουσας διάσωσης προηγήθηκαν μέτρα περικοπών κοινωνικών δαπανών, τα οποία υποτίθεται θα εξευμένιζαν τις αγορές. Εις μάτην… Σε όλη την περιφέρεια της ευρωζώνης, η λιτότητα έχει αποδειχθεί επιταχυντής κι όχι παράγοντας ανάσχεσης της κρίσης. Η εμμονή επομένως με την οποία την προκρίνουν Βερολίνο, Φρανκφούρτη και Βρυξέλλες πρέπει να αναζητηθεί σε άλλες αιτίες: στην πρωτοφανών διαστάσεων αναδιανομή του πλούτου που προκαλεί. Μπροστά σε αυτό το στόχο η όξυνση της δημοσιονομικής κρίσης, υπ’ αριθμόν ένας κίνδυνος αν πάρουμε στα σοβαρά την κινδυνολογία της πολιτικής ελίτ, ξάφνου θεωρείται παράπλευρη απώλεια ή ανεκτό κόστος…

Σώζοντας την ευρωζώνη

                                    Ισπανία             Πορτογαλία       Ιρλανδία            Ελλάδα

Κόστος                          έως 100 δισ.      78 δισ.              67,5 δισ.           247 δισ.

Χρονολογία                   6ος 2012 5ος 2011 11ος 2010           5ος 2010 & 2ος 2012

ΑΕΠ 2011                      1,1 τρισ.            171 δισ.            156 δισ.            215 δισ.

Πηγή: Financial Times, 11 Ιουνίου 2012

Απέναντι στους συστημικούς κινδύνους που διακρίνονται απειλώντας την ύπαρξη του ίδιου του ευρώ, κι αυτό μάλιστα ομολογείται για πρώτη φορά από φανατικούς οπαδούς κι όχι επικριτές ή πολέμιους του, κάθε εναλλακτικό σχέδιο που έχει κατατεθεί απορρίπτεται πεισματικά από το Βερολίνο. Κι εδώ δεν αναφερόμαστε σε ριζοσπαστικά σχέδια όπως για παράδειγμα η διαγραφή μέρους του δημόσιου χρέους κρατών – μελών της ευρωζώνης, «ενδεχόμενο που γίνεται αναπόφευκτο» όπως αναγνώριζε ακόμη κι ο προβεβλημένος αναλυτής της Financial Times, Βόλγφγκανγκ Μινχάου, σε άρθρο του στις 11 Μαΐου με τίτλο «Πώς να σωθούν οι ισπανικές τράπεζες και η ευρωζώνη».

Το σχέδιο που προτείνεται με την μεγαλύτερη συχνότητα προβλέπει τα κράτη μέλη της ευρωζώνης να αναλάβουν από κοινού εκείνο το μέρος του δημόσιου χρέους που ξεπερνάει το 60% του ΑΕΠ κι ανέρχεται σε 2,3 τρισ. ευρώ. Το αποτέλεσμα όμως, αντιτείνει η Γερμανία, θα ήταν εκείνα τα κράτη μέλη της ευρωζώνης που έχουν χαμηλό ή και μηδενικό κόστος δανεισμού να δουν τα επιτόκια δανεισμού τους να αυξάνονται. Το Βερολίνο για παράδειγμα εκτιμά ότι το ετήσιο κόστος που θα αναλάμβανε από μία τέτοια πρωτοβουλία, η οποία θα ελάφρυνε τις υπερχρεωμένες χώρες, θα ήταν 10 δισ. ευρώ. Γιατί να επωμιστεί τέτοιο βάρος;

Ένα δεύτερο σχέδιο το οποίο έγινε γνωστό το τελευταίο δίμηνο από τον πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Χοσέ Μανουέλ Μπαρόζο, περιγράφεται ως «τραπεζική ένωση» και προβλέπει την συγχώνευση των εθνικών τραπεζών σε ένα πανευρωπαϊκό σχήμα. Παρότι ακόμη δεν έχουν δοθεί στη δημοσιότητα επιπλέον λεπτομέρειες, κάτι που αναμένεται να γίνει όσο θα πλησιάζουμε στην κρίσιμη σύνοδο κορυφής της ΕΕ της 28ης – 29ης Ιουνίου, οι Γερμανοί τραπεζίτες το αποκλείουν, υπό το φόβο να αναγκαστούν να χρηματοδοτήσουν τη διάσωση των τραπεζών των περιφερειακών κρατών. «Στο χειρότερο σενάριο οι γερμανοί πολίτες θα αναγκάζονταν να αναλάβουν το κόστος της κατάρρευσης των ισπανικών τραπεζών», δήλωνε ενδεικτικά στο γερμανικό περιοδικό Der Spiegel, αντιπρόεδρος της γερμανικής κεντρικής τράπεζας Μπούντεσμπανκ. Στο καλύτερο για την Γερμανία, συμπληρώνουμε εμείς, όλες οι τράπεζες θα κατέληγαν θυγατρικές της Deutsche Bank…

Εποπτεία και οικονομική κατοχή

Απορρίπτοντας τα παραπάνω σενάρια η Γερμανία φαίνεται να επιμένει στην λύση που έχει ήδη προκρίνει και προβλέπει την στενότερη επίβλεψη των δημόσιων οικονομικών των 27 κρατών μελών της ΕΕ, αποκτώντας ακόμη πιο βαρύνοντα λόγο για τις δημόσιες δαπάνες ειδικά εκείνων των χωρών που αναγκάζονται να προσφύγουν στον μηχανισμό διάσωσης. Κι όσο μάλιστα περνάει ο καιρός ο αριθμός τους θα μεγαλώνει… Η Γερμανία δεν πρόκειται να κάνει πίσω από το στόχο της επιβολής καθεστώτος οικονομικής κατοχής, καθώς κάθε άλλο εναλλακτικό σχέδιο, όπως για παράδειγμα η εγκατάλειψη του ευρώ, κρίνεται επιζήμιο για την Γερμανία. Κι αυτό παρότι εντός της χώρας πληθαίνουν οι φωνές που ζητούν την έξοδο από το ευρώ της Γερμανίας ή της …Ελλάδας. Χαρακτηριστικό του κλίματος είναι για παράδειγμα πως το βιβλίο που βρίσκεται στα ευπώλητα σταθερά τις τελευταίες εβδομάδες ανήκει σε πρώην μέλος του ΔΣ της Μπούντεσμπανκ κι έχει τίτλο «Η Ευρώπη δεν έχει ανάγκη το ευρώ». Ενώ, σε πρόσφατη έρευνα κοινής γνώμης περισσότεροι από 2 στους 3 Γερμανούς υποστήριξαν πως η Ελλάδα πρέπει να διωχθεί από το ευρώ. Μια γνώμη που δεν μπορεί να ειδωθεί ανεξάρτητα από τις τάσεις που διαμορφώνονται στην καρδιά του γερμανικού κατεστημένου.

Το ίδιο το Βερολίνο πάντως θα κάνει ό,τι είναι ανθρωπίνως δυνατό για να διατηρήσει την ευρωζώνη στη σημερινή της έκταση. Κι αυτό όχι για λόγους γοήτρου, αλλά για λόγους καθαρού οικονομικού συμφέροντος. Ειδικότερα, το Ινστιτούτο του Κιέλου για την Παγκόσμια Οικονομία (IfW) έχει εκτιμήσει το ρίσκο από την διάλυση του ευρώ ή την έξοδο της Γερμανίας απ’ αυτό σε 1,5 τρισ. ευρώ. Το μεγαλύτερο δε μέρος αυτού του κινδύνου εντοπίζεται στην γερμανική κεντρική τράπεζα η οποία έχει συσσωρεύσει απαιτήσεις στο πλαίσιο του συστήματος πληρωμών της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας που υπερβαίνουν τα 700 δισ. ευρώ. Ελάχιστο μέρος εξ αυτών θα έπαιρνε πίσω σε περίπτωση κατάρρευσης του ευρώ. Σημαντικές ζημιές επίσης θα προέκυπταν για τις γερμανικές τράπεζες, που διατηρούν στα χαρτοφυλάκιά τους ομόλογα της ευρωζώνης αξίας 800 δισ. ευρώ και για τις γερμανικές ασφαλιστικές εταιρείες η έκθεση των οποίων στην ευρωζώνη ανέρχεται στα 300 δισ. ευρώ. Σοβαρό πλήγμα θα δεχόταν επίσης κι η γερμανική βιομηχανία καθώς η επαναφορά του γερμανικού μάρκου θα οδηγούσε στην ανατίμησή του κατά 30% έναντι των ξένων νομισμάτων κατά τον πρώτο χρόνο, με αποτέλεσμα οι εξαγωγές να μειώνονταν κατά 12% και η παραγωγή κατά 7%, σύμφωνα πάντα με δικούς τους υπολογισμούς. Για όλους τους παραπάνω λόγους, στους οποίους πρέπει φυσικά να προσθέσουμε και τα άμεσα οφέλη που δρέπει η γερμανική οικονομία, το Βερολίνο θα καταβάλει κάθε κόστος για να διατηρήσει την ευρωζώνη. Η απόφαση αυτή διευκολύνεται στον βαθμό που η Γερμανία έχει βρει τρόπους να εξωτερικεύει αυτό το κόστος στους λαούς της Ευρώπης και στον υπόλοιπο κόσμο, με την ίδια να συσσωρεύει αποκλειστικά και μόνο τα κέρδη. Το ερώτημα είναι τι θα συμβεί όταν αυτό το κόστος για ορισμένα κράτη – μέλη αρχίζει να γίνεται ασύμφορο ή απαγορευτικό αξιολογώντας το συγκριτικά με τις επιχειρήσεις διάσωσης άλλων κρατών – μελών που έχουν μεγαλύτερη προτεραιότητα. Τότε, η Γερμανία αν πρόκειται να σώσει το ευρώ δεν θα διστάσει να πετάξει έξω από την ευρωζώνη χώρες τις οποίες αφαίμαξε επί δεκαετίες, όπως για παράδειγμα την Ελλάδα!