Αλλαγή σελίδας για το θεματοφύλακα του ευρώ

Η αποχώρηση του Μάριο Ντράγκι από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και η παράδοση της σκυτάλης στην πρώην γενική διευθύντρια του ΔΝΤ Κριστίν Λαγκάρντ σηματοδοτεί και το τέλος μιας εποχής, που μόνο ανέφελη δεν ήταν. Από τη θητεία του ιταλού τραπεζίτη στη Φρανκφούρτη αν κάτι θα μείνει είναι η ρήση του τον Ιούλιο του 2012, από το Λονδίνο, πώς «θα κάνει ότι απαιτείται» για να σώσει το ευρώ. Το ‘πε και το ‘κανε… Με ένα γενναιόδωρο πρόγραμμα αγοράς ομολόγων (Outright Monetary Transactions) που οδήγησε τον ισολογισμό της ΕΚΤ να εξελιχθεί στην μακροβιότερη φούσκα της Ευρώπης (από 807 δισ. ευρώ το 1999 σε 4,7 τρισ. το 2018) το ευρώ σώθηκε.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Η διάσωση του κοινού νομίσματος δεν επιτεύχθηκε ωστόσο χωρίς απώλειες. Η «κρίση του ευρώ» έφερε στην επιφάνεια τις τεράστιες δομικές αδυναμίες και αντιφάσεις που διαπερνούσαν τη λειτουργία του κοινού νομίσματος, κάνοντας το κατασκευαστικά αδύναμο, χώρια του γεγονότος ότι ήταν ταυτόσημο της λιτότητας, αποκλείοντας εγγενώς την άσκηση μιας πολιτική αναδιανομής. Σημαντικότερη όλων ήταν η ασυμμετρία των εθνικών οικονομιών που το είχαν υιοθετήσει ως εθνικό τους νόμισμα. Η δομική δε κρίση των προηγούμενων χρόνων βάθυνε αυτές τις ασυμμετρίες, με αποτέλεσμα το ευρώ να χάσει την έλξη που ασκούσε σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες κι ένα ρεύμα υιοθέτησής του να ανακοπεί βίαια.

Δοθέντων των παραπάνω, που ομολογούνται τόσο από προοδευτικούς όσο και από συντηρητικούς οικονομολόγους, όλοι θα περίμεναν ότι η αναθεώρηση της νομισματικής πολιτικής από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα επιχειρούσε να καταπιαστεί με ανάλογης εμβέλειας ζητήματα. Πολύ περισσότερο επειδή είναι η πρώτη επανεκτίμηση που γίνεται από το 2002 όταν ως ύψιστος στόχος τέθηκε η διατήρηση του πληθωρισμού σε επίπεδα χαμηλότερα μεν, αλλά πλησίον του 2%. Η αντι-πληθωριστική εμμονή έλκει την καταγωγή της από τη νεοφιλελεύθερη ιδεολογική αντεπανάσταση της δεκαετίας του ’80. Η ανάδειξη του πληθωρισμού σε απόλυτο κακό με το οποίο όφειλε να αναμετρηθεί κάθε οικονομική πολιτική σε εθνικό και υπερεθνικό επίπεδο εξυπηρέτησε δύο στόχους, που αλληλο-συμπληρώνονται. Αρχικά την μείωση μισθών και ημερομισθίων, μέσω του ορισμού οροφής στις ετήσιες αυξήσεις, υπό την επίκληση του στόχου της διατήρησης της σταθερότητας των τιμών. Επιπλέον, η εξαφάνιση του πληθωρισμού εξυπηρετούσε τα μέγιστα τη νεοαναδυόμενη ολιγαρχία του χρήματος, μιας και ο πληθωρισμός υπέσκαπτε τη πραγματική αξία των καταθέσεων και επενδύσεων χαρτοφυλακίου. Αυτές είναι οι πραγματικές αιτίες πίσω από την αντιπληθωριστική σταυροφορία της οικονομικής ορθοδοξίας, κι όχι φυσικά οι κακές μνήμες των Γερμανών από τον υπερπληθωρισμό του μεσοπολέμου κι άλλα τέτοια που γράφονται για να συγκαλύψουν το κοινωνικό περιεχόμενο της ακολουθούμενης νομισματικής πολιτικής.

Η αντι-πληθωριστική επιμονή επομένως, που δεν είναι ίδιον κάθε κεντρικής τράπεζας όπως δείχνει το παράδειγμα της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας όσο κι αν οι κεντρικές τράπεζες έχουν αναδειχθεί σε προπύργια του υπαρκτού νεοφιλελευθερισμού μέσω της ανεξαρτησίας τους, δεν αποτελεί θέμα προς διαπραγμάτευση. Τουλάχιστον για όσον καιρό η συγκράτησή του δεν ήταν δεδομένη και κρινόταν στις διαπραγματεύσεις για μισθολογικές αυξήσεις. Πλέον όμως αυτή η εποχή έχει περάσει ανεπιστρεπτί. Στην εποχή των αρνητικών επιτοκίων και της ήττας του εργατικού κινήματος, όταν η ανησυχία δεν προέρχεται από την υπερθέρμανση αλλά από το πάγωμα της οικονομίας, ελλείψει επενδύσεων, και από τους θανάτους από απόγνωση (λόγω αλκοόλ, ναρκωτικών και αυτοκτονιών) που έχουν τετραπλασιαστεί από τα επίπεδα του 1999, όπως έδειξε ο νομπελίστας οικονομολόγος Angus Deaton και η Anna Case κι όχι από τις μεγάλες αυξήσεις των μισθών, το κυνήγι του πληθωρισμού μοιάζει απαρχαιωμένο κι εκτός εποχής. Επιπρόσθετα, ο κίνδυνος ιαπωνοποίησης της οικονομίας, της παγίδευσής της δηλαδή σε ένα αποπληθωριστικό σπιράλ διαρκείας, κρύβει τον κίνδυνο το χθεσινό αντικείμενο του φόβου να μετατραπεί σε αντικείμενο του πόθου.  Γι’ αυτούς και μόνο τους λόγους, με σημαντικότερο ότι έχουν εκλείψει οι αιτίες που προκαλούσαν την ανεξέλεγκτη άνοδο του πληθωρισμού, τίθεται στο τραπέζι των συζητήσεων μια πιθανή αναθεώρηση του στόχου συγκράτησης του πληθωρισμού.

Κατά τ’ άλλα, η αναθεώρηση της νομισματικής πολιτικής συζητιέται να συμπεριλάβει την εργαλειοθήκη, τις τεχνικές μέτρησης της εξέλιξης των τιμών και τα μέσα επικοινωνίας της ΕΚΤ με την κοινωνία. Ξεχωριστή συζήτηση διεξάγεται για τους κινδύνους που περιλαμβάνει η ανάδειξη εκ μέρους της ΕΚΤ του στόχου ενίσχυσης της πράσινης οικονομίας για να επιταχυνθεί η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Από την μια μεριά είναι η δέσμευση της ΕΚΤ στην εποπτεία του τραπεζικού συστήματος και των αγορών. Από την άλλη είναι η ατζέντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την εμβληματική Πράσινη Συμφωνία, που έχει σχεδόν μονοσήμαντα προσανατολιστεί στην κατεύθυνση επίσπευσης της μεταλιγνιτικής εποχής, προκαλώντας συχνά τεράστιο κοινωνικό κόστος. Αυτή η στροφή εγκυμονεί το υπαρκτό ενδεχόμενο δημιουργίας μια νέας φούσκας στην πράσινη οικονομία, που θα θέσει σε κίνδυνο χρηματιστήρια και τράπεζες, όπως έχει συμβεί πολλές φορές στο πρόσφατο παρελθόν με κλάδους που βρίσκονται στην αιχμή της τεχνολογικής πρωτοπορίας και λειτουργούν σαν μαγνήτης για επενδυτές και κερδοσκόπους… Οι δύο αυτοί στόχοι επομένως δεν αποκλείεται να αποδειχθούν αμοιβαία αλληλοαποκλειόμενοι.

Πηγή : Νέα Σελίδα

Αργεντινή: Στην αντεπίθεση ο Φερνάντες

Σε δύο κατευθύνσεις κι επιθετικά κινείται ο νέος πρόεδρος της Αργεντινής, Αλμπέρτο Φερνάντες, μόλις μια εβδομάδα μετά την επίσημη ανάληψη των καθηκόντων του.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Η πρώτη του πρωτοβουλία ήταν να ηρεμήσει το εσωτερικό κοινωνικό μέτωπο. Να διαχειριστεί με άλλα λόγια τις ακραίες αντιθέσεις που άφησε ο νεοφιλελεύθερος Μάκρι μετά την εφαρμογή μιας αντιλαϊκής πολιτικής που δεν γέμισε μόνο τους δρόμους των πόλεων με αστέγους αλλά έθεσε επίσης εκτός ελέγχου τον πληθωρισμό που το 2018 αυξήθηκε κατά 48% και το 2019, ως τώρα, κατά 50%. Οδήγησε επίσης τη συναλλαγματική ισοτιμία στα ύψη και την αξία του πέσο στα Τάρταρα. Για να επουλώσει τα τραύματα του νεοφιλελευθερισμού ο Φερνάντες ανακοίνωσε μείωση τιμών σε όλα τα φάρμακα (εγχωρίως παραγόμενα και εισαγόμενα) κατά 8% έτσι ώστε οι τιμές να επιστρέψουν στα επίπεδα του Δεκεμβρίου του 2018, ενώ απέσπασε και τη δέσμευση  εμπόρων και βιομηχάνων ότι οι τιμές θα μείνουν παγωμένες μέχρι τουλάχιστον τις 31 Ιανουαρίου 2020. Επιπλέον, ο νέος πρόεδρος ανακοίνωσε πάγωμα των τιμών στα τιμολόγια των δημοσίων υπηρεσιών για έξι μήνες, επιχειρώντας με αυτό τον τρόπο όχι μόνο να σταματήσει την φτωχοποίηση των συμπολιτών του, αλλά να βάλει κι ένα τέρμα στις αλληλοτροφοδοτούμενες αυξήσεις τιμών. Επίσης, μπόνους 160 δολ. στους συνταξιούχους που θα καταβληθεί σε δύο δόσεις.

Από την άλλη, έτριξε τα δόντια και στην ντόπια οικονομική ελίτ που ευθύνεται για την πρόσφατη δημοσιονομική κρίση, μιας και τα δάνεια του ΔΝΤ ήρθαν να χρηματοδοτήσουν τη φυγή κεφαλαίων προς το εξωτερικό. Εκτιμάται χαρακτηριστικά ότι υπάρχουν καταθέσεις σε ξένες τράπεζες ύψους 300 δισ. δολ. Έτσι, ο νέος επικεφαλής του υπουργικού συμβουλίου, Σαντιάγο Καφιέρο, προανήγγειλε υψηλότερη φορολογία για όσους διατηρούν περιουσία στο εξωτερικό, νέους φόρους στα αεροπορικά εισιτήρια, σε όσους χρησιμοποιούν πιστωτικές κάρτες στο εξωτερικό (μου με αυτό τον τρόπο υπεκφεύγουν των κεφαλαιακών ελέγχων) κι επίσης σε όσους πληρώνουν συνδρομή στο Netflix. Επιπλέον φόρο θα πληρώσουν και οι εξαγωγείς καλαμποκιού και σόγιας (από 25% σε  30% κι από 7% σε 12%), σε μια προσπάθεια να δοθεί προτεραιότητα στην κάλυψη των εσωτερικών αναγκών διατροφής. Αναγκαίο να ειπωθεί ότι είναι μέτρα που έρχονται σε σύγκρουση μερικώς με το νεοφιλελεύθερο συνταγολόγιο που στα πρώτα άρθρα του μαζί με τη χρηματιστικοποίηση έχει το διεθνές εμπόριο.

Την μεγαλύτερη έκπληξη ωστόσο ο Φερνάντες την έκανε με τον διορισμό του 37χρονου Μαρτίν Γκουσμάν στην ηλεκτρική καρέκλα του υπουργού Οικονομικών. Ο Μαρτίν Γκουσμάν, οικονομολόγος του Πανεπιστημίου Columbia, μαθητής και προστατευόμενος του νομπελίστα Τζόζεφ Στίγκλιτς είναι ο άνθρωπος που θα διαχειριστεί την αναδιάρθρωση του εξωτερικού χρέους της Αργεντινής. Τα τελευταία χρόνια έχει ασχοληθεί επισταμένα με το ζήτημα του δημοσίου χρέους και των αναδιαρθρώσεων του, γράφοντας άρθρα και επιστημονικά βιβλία για το θέμα με σημαντική απήχηση. Εκφράζει δε επί χρόνια την άποψη πώς το ΔΝΤ ακόμη και με τον τρόπο που αξιολογεί το δημόσιο χρέος, μέσω των Αναλύσεων Βιωσιμότητας Χρέους καταλήγει ώστε οι αναγκαίες αναδιαρθρώσεις να συντελούνται πολύ αργά και να είναι πολύ μικρές σε έκταση, να αφορούν δηλαδή μικρά σε αξία τμήματα του δημοσίου χρέους. «Το ιδιαίτερο με τον Μάρτιν είναι ότι είναι τρομερός στα μαθηματικά μοντέλα και την υψηλή θεωρία (εκείνου του είδους που οι ορθόδοξοι οικονομολόγοι και οι αγορές αγαπούν) αλλά ενδιαφέρεται επίσης να αλλάξει τα πράγματα στον πραγματικό κόσμο», δήλωνε ο μέντοράς του στους Financial Times.

Ο νέος υπουργός Οικονομικών της Αργεντινής εκφράζει μια σχολή σκέψης που αναμφισβήτητα παρεκκλίνει της κυρίαρχης πρακτικής η οποία ενώ στις ιδιωτικές επιχειρήσεις αναγνωρίζει το δικαίωμα ακόμη και τις μη πληρωμής, σε ό,τι αφορά τα κυρίαρχα κράτη σχεδόν ανάγει σε ηθικό χρέος την αποπληρωμή των οφειλών. Εν τούτοις αποτελεί ένα ογκούμενο ρεύμα που ζητά την «τυποποίηση» των διαδικασιών αναδιάρθρωσης του δημόσιου χρέους, ακόμη και την δημιουργία ειδικού δικαστηρίου που με διαφανείς και δεσμευτικές για όλους διαδικασίες να αποφασίζει για το αν μπορεί ένα χρέος να αποπληρωθεί ή όχι.

«Αυτό είναι μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο σκέψης», έγραφαν οι Financial Tikes στις 15 Δεκεμβρίου, σε ανάλυσή τους με τίτλο «Ο Μάρτιν Γκουσμάν δείχνει έναν καλύτερο δρόμο διαπραγμάτευσης για κρίσεις χρέους». Και συνέχιζε το άρθρο: «Ο συμβατικός τρόπος διαπραγμάτευσης με τις δημοσιονομικές κρίσεις τα τελευταία 40 χρόνια, όπως υλοποιήθηκε από το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα ήταν να ιεραρχούνται τα συμφέροντα των ιδιωτών πιστωτών έναντι οποιωνδήποτε άλλων, περιλαμβανομένων και των πολιτών. Αυτή όμως η στρατηγική τείνει να οδηγεί σε καταστάσεις όπως αυτή που ζήσαμε στην Ελλάδα, όπου οι προσπάθειες να γίνει το χρέος πιο “βιώσιμο” οδήγησαν σε μια πτώση του ΑΕΠ κατά 25%».

Μένει να δούμε το προσεχές διάστημα αν η τεχνική επάρκεια του νέου υπουργού Οικονομικών της Αργεντινής από την μια και η παράδοση της χώρας του στις μονομερείς στάσεις πληρωμών από την άλλη θα οδηγήσουν σε μια μείωση του χρέους που θα βοηθήσει την Αργεντινή να ανασάνει οικονομικά! Κι αυτό είναι ένα θέμα που δεν αφορά μόνο την Αργεντινή…

Πηγή : Νέα Σελίδα

Ωρολογιακή βόμβα το εταιρικό χρέος

Το σήμα του κινδύνου πρώτα ήχησε από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, με αφορμή την έκδοση του  Global Financial Stability Report τον Οκτώβριο. Στη συνέχεια ακολούθησε η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ, επενδυτικοί οίκοι όπως η BlackRock, κ.α. Σημείο τομής της ανησυχίας τους αποτέλεσε το εταιρικό χρέος των αμερικανικών επιχειρήσεων που έχει φτάσει τα 10 τρισ. δολάρια και ισούται με το 47% του αμερικανικού ΑΕΠ! Το εταιρικό χρέος των ΗΠΑ μάλιστα έχει αυξηθεί κατά 52% από το 2008, όταν ξέσπασε η τελευταία κρίση, δείχνοντας ότι η χρηματιστικοποίηση ήρθε για να …μείνει, αποτελώντας εγγενές φαινόμενο του σύγχρονου καπιταλισμού και ταυτόχρονα μια διαρκή αιτία αποσταθεροποίησης.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Με βάση πιο ευρείς ορισμούς, η εταιρική υπερχρέωση είναι ακόμη μεγαλύτερη. Αν συμπεριλάβουμε το χρέος των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων κι όσων εταιρειών δεν είναι εισηγμένες στο αμερικανικό χρηματιστήριο, το συνολικό εταιρικό χρέος ανέρχεται σε 15,5 τρισ. δολ. ή 74% του αμερικανικού ΑΕΠ. Και μιλάμε μόνο για το εταιρικό χρέος…  Σε ανάλογα, εκρηκτικά επίπεδα κινείται επίσης το χρέος των νοικοκυριών όπως και το δημόσιο χρέος των ΗΠΑ. Οι αμερικάνοι καταναλωτές οφείλουν 14 τρισ. δολ. ενώ το δημόσιο χρέος των ΗΠΑ έχει φτάσει τα 23 τρισ. δολ., με το 21% (1,18 τρισ. δολ.) να το έχει η Κίνα.

Ανοίγοντας την βεντάλια κι εξετάζοντας την εξέλιξη κάθε μορφής χρέους (δημόσιο, εταιρικό και νοικοκυριών) σε όλο τον κόσμο φτάνουμε, σύμφωνα με εκτιμήσεις του Bloomberg, στο αστρονομικό ποσό των 250 τρισ. δολ. που είναι τριπλάσιο του παγκόσμιου ΑΕΠ. Ισοδυναμεί δε με 32.500 ευρώ, για κάθε κάτοικο του πλανήτη, ανεξαρτήτως ηλικίας, φύλου και φυλής.

Η άνοδος του εταιρικού χρέους στις ΗΠΑ σε τέτοια δυσθεώρητα επίπεδα είναι αποτέλεσμα των πολύ χαμηλών, συχνά αρνητικών και μηδενικών, επιτοκίων με τα οποία πρόσφερε χρήματα η αμερικανική ομοσπονδιακή τράπεζα επί μια σχεδόν δεκαετία. Η τραγωδία ωστόσο είναι ότι αυτά τα κεφάλαια δεν οδηγήθηκαν σε επενδύσεις μηχανολογικού εξοπλισμού ή εγκαταστάσεων. Αν είχε συμβεί κάτι τέτοιο θα μπορούσαμε να ελπίζουμε ότι οι ρυθμοί μεγέθυνσης της οικονομίας θα ήταν υψηλότεροι και λιγότεροι επιρρεπείς στο γύρισμα της οικονομικής συγκυρίας, η ανεργία δεν θα μειωνόταν στο μέλλον εξ αιτίας της γενίκευσης της ελαστικής και μερικής απασχόλησης κι ότι ακόμη κι αυτή η άνοδος του ΑΕΠ θα παρήγαγε περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας. Κατά κοινή ομολογία όμως όλα αυτά τα ποσά χρησιμοποιήθηκαν για την ανάληψη χρηματοοικονομικών κινδύνων, επαναγορά μετοχών και συμφωνίες εξαγορών και συγχωνεύσεων που στις περισσότερες περιπτώσεις εξαλείφουν τον ανταγωνισμό κι εδραιώνουν την μονοπωλιακή κυριαρχία. Σε αυτή την κατεύθυνση, με βάση την αμερικανική ομοσπονδιακή τράπεζα, δαπανήθηκαν από το 2008 πάνω από 4 τρισ. δολ. (το 40% του εταιρικού χρέους), με το μεγαλύτερο μέρος να δαπανάται την τελευταία πενταετία.

Η αύξηση του εταιρικού χρέους σε τέτοια επίπεδα παρέσυρε και την ποιότητα του χρέους, προς την αντίθετη όμως κατεύθυνση. Το εταιρικό χρέος που βρίσκεται σε βαθμίδα προτεινόμενης επένδυσης κι όχι στην κατηγορία των σκουπιδιών (εκεί που παραμένουν για παράδειγμα τα ελληνικά ομόλογα, μιλώντας για δημόσιο χρέος) έχει μειωθεί στο 78,6% του συνόλου, όταν στις δύο προηγούμενες ανακάμψεις βρισκόταν στο 90%. Ένας ακόμη δείκτης της διάβρωσης της ποιότητας του εταιρικού χρέους είναι το επιτόκιο των ομολόγων – σκουπίδια. Ενώ το ιστορικό τους επίπεδο ήταν 3,3% πλέον έχει μειωθεί στο 1,9%! Η ανταμοιβή επομένως για το ρίσκο που αναλαμβάνει ο επενδυτής δεν είναι τόσο υψηλή…

Η υπερχρέωση του αμερικανικού εταιρικού τομέα προεξοφλεί ότι ο επόμενος καθοδικός κύκλος θα είναι πιο δραματικός. Η μετατροπή της ύφεσης σε κρίση θα είναι πιο ταχεία και απότομη, η διάρκειά της θα είναι πολύ μεγαλύτερη, οι επιπτώσεις πολύ πιο σοβαρές και η έξοδος πιο αργή και βασανιστική. Για παράδειγμα θα προκαλέσει πολύ περισσότερες χρεοκοπίες επιχειρήσεων σε όλη την κλίμακα της οικονομίας, καθώς επιχειρήσεις που σήμερα επιβιώνουν λόγω της μηδενικής αξίας του χρήματος θα δουν τις στρόφιγγες της ρευστότητας να κλείνουν απότομα και δάνεια ή  υποχρεώσεις να γίνονται απαιτητά.

Το σήμα κινδύνου ηχεί επίσης για εργαζόμενους και καταναλωτές. Μέχρι στιγμής, η φούσκα του δικού τους χρέους έρχεται να καλύψει το κενό που αφήνει στην διαρκώς αυξανόμενη  κατανάλωση η μείωση των μισθών. Τα στοιχεία από το Γραφείο Οικονομικής Ανάλυσης των ΗΠΑ είναι αποκαλυπτικά. Ενώ οι μισθοί στην αμερικανική οικονομία στις 30 Σεπτεμβρίου 2019 ήταν 43,7% του ΑΕΠ (από 51,1% στις 31/12/1970), η καταναλωτική δαπάνη την ίδια περίοδο αυξήθηκε από 60,6% του ΑΕΠ σε 68,1%. Την απάντηση στο προφανές ερώτημα «και που βρίσκονται τα χρήματα για αγορές όταν οι μισθοί συνθλίβονται» δίνει το μαγικό ραβδί του χρέους, που αποτελεί την μητέρα όλων των καινοτομιών του σύγχρονου καπιταλισμού. Από το 1970 μέχρι το 2019 το χρέος των νοικοκυριών αυξήθηκε από 16,6% σε 25,1%! Με άλλα λόγια, η οικονομία συνέχισε να επεκτείνεται μετατρέποντας τον κάθε πολίτη σε χρέους υποτελή απέναντι στις τράπεζες.

Απατάται ωστόσο όποιος πιστεύει ότι μια τέτοια, βαθιά ανορθολογική, κατάσταση μπορεί να υπάρχει για πάντα. Η αυξανόμενη χρηματιστικοποίηση της οικονομίας αυξάνει την αστάθεια κι αποτελεί πηγή κρίσεων, ενώ αργά ή γρήγορα αυτός ο λογαριασμός θα μεταφερθεί στους πολίτες, που θα χαρακτηριστούν υπαίτιοι της κρίσης…

Πηγή : Νέα Σελίδα

Αέρας αλλαγής παρασέρνει το Μπουένος Άιρες

Τους «καρτονέρος», κακοντυμένους ρακοσυλλέκτες ιθαγενείς που μαζεύουν κούτες και χαρτιά από τους κάδους του Μπουένος Άιρες, τους συναντάς παντού: στη Λεωφόρο Κοριέντες, πέριξ του Οβελίσκου, κοντά κι ακόμη στη Κάσα Ροσάδα, το Προεδρικό Μέγαρο. Δεν είναι ανάγκη να πας στις επικίνδυνες γειτονιές της Μπόκα. Τους συναντάς επίσης μέρα – νύχτα, κυρίως όμως τη νύχτα, μόλις πέσει το φως του ήλιους όταν βγαίνουν στους δρόμους μαζικά για να ξεδιαλέξουν από τα απορρίμματα ό,τι μπορεί να πουληθεί σε καλύτερη τιμή. Είναι ένας τρόπος για δεκάδες χιλιάδες άνεργους και φτωχούς εργάτες να εξασφαλίσου τα προς το ζην.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ, Αποστολή στην Αργεντινή


Η πρώτη φορά που άκουσα τον όρο «καρτονέρος» ήταν το 2002 όταν επισκέφθηκα πρώτη φορά τη Αργεντινή. Η τότε με τη σημερινή συγκυρία έχουν πολλές, εκπληκτικές ομοιότητες. Σημαντικότερη όλων ότι όπως τότε έτσι και σήμερα η Αργεντινή βιώνει τον απόηχο της κατάρρευσης ενός νεοφιλελεύθερου «θαύματος». Τότε ήταν ο Κάρλος Μένεμ, τώρα ο Μαουρίτσιο Μάκρι. Και στις δύο συγκυρίες όμως κοινό στοιχείο ήταν οι διαρκείς απειλές που πλανώνται πάνω από την Αργεντινή: ο νεοφιλελευθερισμός, το ΔΝΤ και οι Αμερικάνοι. Οι ρακένδυτοι «καρτονέρος» που πλημμυρίζουν το κέντρο και οι εκατοντάδες άστεγοι του Μπουένος Άιρες είναι το άμεσο, ορατό αποτέλεσμα των νεοφιλελεύθερων πολιτικών και των όρων που επέβαλε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο για να δανειοδοτήσει την Αργεντινή. Το μόνο που κατάφερε ωστόσο ήταν να επιταχύνει την ελεύθερη πτώση της οικονομίας και του αρεντίνικου πέσο. Έτσι, ο Μάκρι εγκαταλείπει το Προεδρικό Μέγαρο με έναν πληθωρισμό που τον μήνα Σεπτέμβριο έτρεχε με 38%, το εθνικό νόμισμα από τον Ιανουάριο του 2018 να έχει υποτιμηθεί κατά 70%, την οικονομία να βρίσκεται σε ύφεση επί 20 συνεχόμενους μήνες και το τρέχων έτος αναμένει να κλείσει με συρρίκνωση της τάξης του 3,1%, ενώ το ποσοστό φτώχειας πλήττει πάνω από το 53% του πληθυσμού.

Στα απόνερα ενός ογκώδους κινήματος διαμαρτυρίας και μαζικών διαδηλώσεων που συντάραξαν την Αργεντινή το 2017 και το 2018 (δικαιώνοντας τη φήμη της ως ευαίσθητου σεισμογράφου των πολιτικών εξελίξεων σε όλη την Λατινική Αμερική) εξελέγη πρόεδρος της Δημοκρατίας στις 27 Οκτωβρίου ο Αλμπέρτο Φερνάντες, έχοντας ως αντιπρόεδρο την Χριστίνα Φερνάντες, σύζυγο του Νέστορα Κίρχνερ που διαδέχθηκε τον Κάρλος Μένεμ. Το ζεύγος Νέστορ και Χριστίνα Κίρχνερ, που κυβέρνησε την Αργεντινή από το 2002 ως το 2015 (με την Χριστίνα να διαδέχεται τον Νέστορ μετά τον θάνατό του το 2007), γέννησε σε όλους τους Αργεντίνους συνειρμούς με το ζεύγος Περόν, με τη Χριστίνα στη θέση της Εβίτας, που ακόμη και σήμερα αποτελεί κάτι παραπάνω από είδωλο (λατρεύεται!) από εκατομμύρια Αργεντίνους!

Η νίκη του Αλμπέρτο Φερνάτες γιορτάστηκε σαν επάνοδος του περονισμού, των πιο ριζοσπαστικών, πατριωτικών καίτοι αντιφατικών πολιτικών παραδόσεων που άφησε παρακαταθήκη η ηγεσία του Χουάν Περόν. Η έκδοση στην Αργεντινή της Λε Μοντ Ντιπλοματίκ το Νοέμβριο είχε τίτλο στο εξώφυλλο «η επάνοδος της πολιτικής». Η επίσημη δε ανάληψη των καθηκόντων του την Τρίτη 10 Δεκεμβρίου αναμένεται να θέσει ένα τέρμα στις νεοφιλελεύθερες πολιτικές φτωχοποίησης της προηγούμενης κυβέρνησης. Εν όψει αυτού του γεγονότος στην Αργεντινή έπνεε ένα αέρας αλλαγής!

Το μεγάλο ερώτημα που συνοδεύει τη θητεία του Φερνάντες σχετίζεται με την τύχη του δημόσιου χρέους της Αργεντινής. Πλευρά αυτού του προβλήματος είναι και το δάνειο του ΔΝΤ. Ο μισητός οργανισμός, όργανο της διεθνούς χρηματιστηριακής ολιγαρχίας, χρηματοδότησε την Αργεντινή με δύο δάνεια – μαμούθ ύψους 56,3 δισ. δολ. Ποτέ άλλοτε το ΔΝΤ στην ιστορία του δεν έχει δώσει τόσο μεγάλο δάνειο. Από αυτό το ποσό έχουν εκταμιευθεί 44,3 δισ. δολ. Κατά την πάγια τακτική του το ΔΝΤ με τις δόσεις του προς την Αργεντινή χρηματοδότησε την αποπληρωμή του δημόσιου εξωτερικού χρέους της χώρας. Σε αυτή την κατεύθυνση στράφηκε το 83% των ποσών που εκταμιεύτηκαν, και μόνο το 14% στράφηκε στην αποπληρωμή εσωτερικού δημόσιου χρέους. Το ΔΝΤ έτσι, όπως και στην Ελλάδα, λειτούργησε σαν ασφαλιστική εταιρεία του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος που αφού δάνειζε αφειδώς την Αργεντινή επί χρόνια, μόνο και μόνο ώστε η ντόπια οικονομική ελίτ να μετατρέπει τις καταθέσεις της σε σκληρό νόμισμα και να τις στέλνει σε φορολογικούς παράδεισους, την πιο δύσκολη στιγμή κλήθηκε να λειτουργήσει σαν σωσίβια λέμβος. Οι τελευταίες δε εκταμιεύσεις του ΔΝΤ στόχευαν αποκλειστικά και μόνο στην υποστήριξη της προεκλογικής εκστρατείας του νεοφιλελεύθερου προέδρου Μάκρι. Η σχετική υποστήριξη που προσέφεραν στο κλυδωνιζόμενο πέσο οι αθρόες χρηματοδοτήσεις του διεθνούς οργανισμού χρησιμοποιήθηκαν από τον Μάκρι ως επιχείρημα, όπως μας τόνισαν πολλοί, για τη δυνατότητα να αντιστραφεί η καθοδική πορεία της οικονομίας και να ξεκινήσει μια ανοδική πορεία λόγω της εμπιστοσύνης των αγορών που υποτίθεται ότι απολαμβάνει ο Μάκρι.

Οι Αργεντίνοι ωστόσο είχαν άλλη γνώμη από το ΔΝΤ και τις αγορές, που πρέπει να ομολογήσουμε ότι έχουν καταφέρει να εμφανίζουν ως προτέρημα την κερδοσκοπία τους σε βάρος των λαών. Ο νεοφιλελεύθερος Μάκρι κατάφερε να πάρει ένα δημόσιο χρέος από το επίπεδο του 38% το 2015, όταν ανέλαβε την εξουσία, και να το εκτινάξει σε επίπεδα άνω του 90% του ΑΕΠ. Ακριβώς ό,τι κάνουν σε όλο τον κόσμο οι νεοφιλελεύθεροι ηγέτες, από τον Ρ. Ρέιγκαν μέχρι τον Κ. Μητσοτάκη, πάντα εν μέσω ύμνων στη δημοσιονομική πειθαρχία… Καταφέρνουν μάλιστα την υπερχρέωση των λαών τους, που αργά ή γρήγορα μετατρέπεται σε κύματα ιδιωτικοποιήσεων και περικοπών, αντί να την εμφανίζουν σαν όνειδος και πηγή κακών να την επικαλούνται σαν θρίαμβο και την σείουν σαν τρόπαιο. Κι αυτές ακριβώς οι αγορές, που εθίζουν κυβερνήσεις και λαούς στην υπερχρέωση, όταν εμφανίζεται ένας ηγέτης όπως τώρα ο Φερνάντες που απειλεί να κόψει τα βασιλικά τους προνόμια να ενδύονται το ρόλο του αυστηρού κριτή και τιμητή… Οι δημιουργοί προβλημάτων σε ρόλο αδέκαστου αξιολογητή…

Αν η κοινωνική πολιτική αντιμετώπισης της φτώχειας που θα ακολουθήσει ο Φερνάντες είναι δεδομένη, στον έναν ή τον άλλο βαθμό, αυτό που παραμένει άγνωστο είναι τι θα κάνει με το ΔΝΤ. Ο διεθνής οργανισμός άλλαξε ήδη δύο εβδομάδες πριν την ανάληψη των καθηκόντων του Φερνάντες τον αντιπρόσωπό του στην Αργεντινή, παίρνοντας θέση για έναν εξαντλητικό και μακρύ γύρο διαπραγματεύσεων. Μένει να φανεί ποιο θα είναι το περιεχόμενο και το αποτέλεσμα της επαναδιαπραγμάτευσης.

Μέχρι στιγμής ο νέος πρόεδρος έχει δηλώσει ότι δεν πρόκειται να ζητήσει το εναπομείναν ποσό από το δάνειο του ΔΝΤ. «Αν έχεις πρόβλημα, επειδή έχεις χρέος, πιστεύεις ότι η λύση είναι να συνεχίσεις να δανείζεσαι;», ήταν τα λόγια του. Κατ’ επανάληψη επίσης έχει επικρίνει το ΔΝΤ επειδή με τα δάνεια του χρηματοδοτήθηκε και διευκολύνθηκε η φυγή κεφαλαίων από την Αργεντινή «μια παταγώδης αποτυχία όσων περιγράφονται στο Άρθρο 4 του Μνημονίου με το ΔΝΤ». Σκοπός δε του Φερνάντες είναι, με όσα ο ίδιος πάλι δήλωσε, «να αναζωογονήσει την οικονομία προκειμένου να πληρώσει και να επιλύσει με ουσιώδη τρόπο το πρόβλημα του χρέους».

Το ερώτημα που τίθεται άμεσα ή έμμεσα μπροστά στη νέα πολιτική ηγεσία της Αργεντινής είναι αν θα πληρώσει ή όχι το εξωτερικό της χρέος. Δεν αποτελεί μάλιστα ζήτημα θέλησης, αλλά δυνατότητας∙ στάθμισης επιλογών. Στο πρόσφατο παρελθόν κατ’ επανάληψη η Αργεντινή προχώρησε σε μονομερή αθέτηση πληρωμών έναντι των ξένων πιστωτών της. Η πιο πρόσφατη ήταν το 2015 από την Χιστίνα Κίρχνερ, με αποτέλεσμα εναντίον της Δημοκρατίας της Αργεντινής να κινηθούν δικαστικά τα πιο επιθετικά κερδοσκοπικά κεφάλαια του κόσμου, όπως του Πόλσον. Ενεργοποιήθηκαν επίσης σοβαρότατες οικονομικές κυρώσεις. Το βάρος των εξωτερικών δανειακών υποχρεώσεων της Αργεντινής (με ένα ΑΕΠ της τάξης των 518 δισ. δολ. για το 2018, πιο χαμηλά κι από το ΑΕΠ του 2011 που έφτασε τα 530 δισ. δολ.) είναι τόσο μεγάλο για τα επόμενα χρόνια, όπως φαίνεται και στον πίνακα που παραθέτουμε, που ακόμη και να ήθελε η νέα πολιτική ηγεσία είναι πολύ δύσκολο να πληρώσει τα χρέη που λήγουν και να αποφύγει έτσι μια νέα δημοσιονομική κρίση… Εξαιρετικά δύσκολο θεωρείται για την Αργεντινή ακόμη και να πετύχει μια ήπια αναδιάρθρωση του δημόσιου χρέους της, αλλάζοντας για παράδειγμα το χρόνο αποπληρωμής και το επιτόκιο…

Λήξεις δημόσιου χρέους Αργεντινής

2020                      57,679

2021                       28,349

2022                       43,726

2023                       38,386

Σύνολο:                168,230

Μουσείο εξωτερικού χρέους

Στην Αργεντινή πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι έχει την ωριμότητα να αντικρίζει με θάρρος το παρελθόν της. Πώς αλλιώς να ερμηνευτεί η απόφαση δημιουργίας Μουσείου για το Εξωτερικό Χρέος της χώρας, το οποίο μάλιστα στεγάζεται στο Οικονομικό Τμήμα του Πανεπιστημίου του Μπουένος Άιρες. Το Μουσείο είναι μια ανοιχτή εγκυκλοπαίδεια, με πλήθος πληροφοριών. Στα ταμπλό που υπάρχουν στο μικρό του χώρο μπορεί ο επισκέπτης να διαβάσει τα σημαντικότερα γεγονότα που σημάδεψαν τη δημοσιονομική ιστορία της Αργεντινής: από τις καταστροφικές πολιτικές του ΔΝΤ μέχρι τη συμβολή του διανοητή Αλεχάνδρο Όλμος που επινόησε και καθιέρωσε σε διεθνές επίπεδο τον όρο του παράνομου και αθέμιτου χρέους.

Η ειλικρίνεια με την οποία η Αργεντινή αντιμετωπίζει το παρελθόν της γίνεται καλύτερα αντιληπτή αν τη συγκρίνουμε με την εθελοτυφλία και το πέπλο σιωπής που αντιμετωπίζει η Ελλάδα τις δημοσιονομικές της περιπέτειες. Κι ας έχουμε χρεοκοπήσει τόσες φορές όσες κι η Αργεντινή…

Πηγή : Νέα Σελίδα

ΔΝΤ: 40 χρόνια τα ίδια λάθη!

Αιτία διαρκών προβλημάτων στην παγκόσμια οικονομία και συστηματικά ασυνεπές απέναντι στο ίδιο το καταστατικό του αποδεικνύεται το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, με βάση έρευνα που έδωσε στη δημοσιότητα η βρετανική οργάνωση Jubilee Debt Campaign. Η συγκεκριμένη οργάνωση, όπως και ο επικεφαλής της ερευνητής Τιμ Τζόουνς, δεν είναι άγνωστοι στην Ελλάδα. Με έρευνά τους που δόθηκε στη δημοσιότητα τον Ιανουάριο του 2015 είχαν δείξει ότι από τα 252 δισ. ευρώ που είχαν μέχρι τότε δανείσει την Ελλάδα το ΔΝΤ και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί, το 90% είχε κατευθυνθεί στους ιδιώτες πιστωτές: για να αποδεχθούν το κούρεμα του 2012, δόθηκαν 34,5 δισ. ευρώ, στην ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών 48,2 δισ. ευρώ και για την αποπληρωμή παλιότερων χρεών 149,2 δισ. ευρώ. «Αυτό σημαίνει ότι λιγότερο από το 10% των χρημάτων έφτασε στον ελληνικό λαό».

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Η πρόσφατη έρευνά τους σχετίζεται με την ευκολία υπό την οποία το ΔΝΤ χορηγεί δάνεια σε κράτη που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους τους, ανεξαρτήτως αν το χρέος τους είναι βιώσιμο ή όχι. Την έρευνα μάλιστα προσυπογράφουν 35 οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών απ’ όλο τον κόσμο. Το «σφάλμα» που το ΔΝΤ επαναλαμβάνει σταθερά από τη δεκαετία του ’80 μέχρι σήμερα είναι ότι δανειοδοτεί κράτη, χωρίς να θέτει ως προϋπόθεση την αναδιάρθρωση του χρέους, ώστε να γίνει βιώσιμο. Το αποτέλεσμα είναι να επιβραβεύει κερδοσκοπικές συμπεριφορές, όπως συνέβη και στην Ελλάδα. Δανειοδοτώντας χωρίς όρους για το δημόσιο χρέος «συνέχιζαν την κρίση χρέους για τη συγκεκριμένη χώρα και δημιουργούσαν έναν ηθικό κίνδυνο όπου οι κίνδυνοι για τους δανειστές απομακρύνονταν ή μειώνονταν σημαντικά παρέχοντας τους κίνητρα να λειτουργούν απερίσκεπτα», αναφέρει η έρευνα.

Το συμπέρασμα που εξάγει η βρετανική οργάνωση υποστηρίζεται ακόμη και από μια πρόσφατη έρευνα του ίδιου του ΔΝΤ που καταλήγει ότι τα προγράμματα του διεθνούς οργανισμού είναι πολύ πιο επιτυχημένα – με τους όρους του ΔΝΤ πάντα – όταν η αναδιάρθρωση του χρέους υλοποιείται στην αρχή. Κι όχι φυσικά όπως συνέβη στην Ελλάδα, πρέπει να τονίσουμε, που η αναδιάρθρωση «καθυστέρησε» δύο έτη, όσο χρόνο προφανώς χρειάζονταν οι γαλλο-γερμανικές τράπεζες για να ξεφορτωθούν τα ελληνικά ομόλογα και να ελαχιστοποιήσουν τη ζημιά τους από το επικείμενο κι αναπόφευκτο «κούρεμα» των ελληνικών ομολόγων. Η έρευνα του ΔΝΤ συμπεραίνει ότι σε χώρες με μεγάλο χρέος, όταν η αναδιάρθρωση ήταν αναπόσπαστο μέρος του προγράμματος του ΔΝΤ, η παρέμβαση κρίθηκε επιτυχής στο 45% των περιπτώσεων, μερικώς επιτυχής στο 40% και αποτυχημένη στο 15%. Αντίθετα, σε εκείνες τις περιπτώσεις που δεν είχε συμπεριληφθεί αναδιάρθρωση του χρέους, η παρέμβαση του ΔΝΤ κρίθηκε επιτυχής μόνο στο 5% των περιπτώσεων, μερικώς επιτυχής στο 45% και αποτυχημένη στο 50%.

Η έρευνα της βρετανικής οργάνωσης εκτείνεται σε 18 χώρες που έλαβαν δάνεια από το ΔΝΤ συνολικού ύψους 93 δισ.  δολ. χωρίς να απαιτηθεί αναδιάρθρωση του χρέους. «Πρόκειται επί της ουσίας για περιπτώσεις όπου τα δάνεια του ΔΝΤ βοήθησαν να διασωθούν οι προηγούμενοι δανειστές». Έτσι, το ΔΝΤ έσωσε τους δανειστές κι όχι τα κράτη, όπως συνήθως λέγεται και γράφεται.

Ένα σαφώς ορισμένο κι εκ των προτέρων γνωστό πλαίσιο παρέμβασης του ΔΝΤ στις κρίσεις χρέους που σέβεται τις τυπικές υποχρεώσεις του, σύμφωνα με την Jubilee Debt Campaign, περιλαμβάνει: Ακριβή ορισμό του όρου «μη βιώσιμο χρέος». Το πλαίσιο βιωσιμότητας του χρέους θα πρέπει να μεταρρυθμιστεί ώστε να συμπεριλαμβάνει αξιολόγηση επιπτώσεων του χρέους στα ανθρώπινα δικαιώματα περιλαμβανομένων και των επιπτώσεων στην επίτευξη των Στόχων της Χιλιετίας του ΟΗΕ, στους οποίους όλα τα κράτη υποτίθεται ότι δεσμεύονται. Δέσμευση για δανεισμό κυβερνήσεων υπό/ τον αυστηρό όρο αναδιάρθρωσης του χρέους, κ.α. Η εισαγωγή αυτών των πολιτικών θα αυξήσει την πίεση στους δανειστές να αποδεχθούν υποχρεωτικές αναδιαρθρώσεις χρέους, θα απελευθερώσει κονδύλια για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης και, το σημαντικότερο, θα περιφρουρήσει τα κράτη από την υποχρέωση να αναλαμβάνουν το κόστος διάσωσης των δανειστών.

Στην αντίθετη περίπτωση, όταν το ΔΝΤ δανείζει υπό συνθήκες μη βιώσιμου χρέους, επέρχεται ένα φαύλος κύκλος και μια χώρα «αναγκάζεται να επιβάλλει περαιτέρω περικοπές δαπανών και αυξήσεις φόρων για να μειώσει το χρέος. Αυτό συχνά είναι αυτο-καταστροφικό επειδή η ζημιά που γίνεται στην οικονομία μειώνει τα έσοδα με τα οποία θα μειωθεί το χρέος, με αρνητικές επιπτώσεις στην ικανοποίηση βασικών αναγκών και ανθρωπίνων δικαιωμάτων». Ό,τι συνέβη και στην Ελλάδα, που απ’ ότι φαίνεται μόνο εξαίρεση δεν ήταν…

Για τους συντάκτες της έκθεσης η πραγματική λύση στο πρόβλημα της διαχείρισης των όλο και πιο συχνών περιπτώσεων υπερχρέωσης κρατών βρίσκεται στη δημιουργία ενός πολυμερούς μηχανισμού, που θα λειτουργεί υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών και θα εγγυάται την έγκαιρη, μακροπρόθεσμη, δίκαιη και επί ίσοις όροις μεταχείριση των υπερχρεωμένων κρατών. Η πρόταση εν ολίγοις υποστηρίζει να πάψει το ΔΝΤ να διαχειρίζεται τις κρίσεις χρέους. Μέχρι να συμβεί αυτό όμως το ΔΝΤ θα πρέπει να καταστήσει σαφείς τους όρους υπό τους οποίους εμπλέκεται σε κρίσεις χρέους και προσφέρει δάνεια…

Πηγή: Νέα Σελίδα