Απάτες τραπεζών με όπλο τα επιτόκια (Επίκαιρα, 19-25 Ιουλίου 2012)

Τελικά η τραπεζική δραστηριότητα αποδεικνύεται πολύ σοβαρή υπόθεση για να παραμείνει στα χέρια του ιδιωτικού τομέα. Τελευταίος μάρτυρας οι συνεχιζόμενες αποκαλύψεις για την χειραγώγηση του επιτοκίου Libor από την βρετανική τράπεζα Barclays, που κλωνίζουν συνθέμελα την τραπεζική αγορά διαβρώνοντας και το τελευατίο ίχνος αξιοπιστίας που είχε μείνει στον κλάδο μετά τη φούσκα που έσκασε το 2008 και τις τεράστιες ζημιές που κουβαλάει έκτοτε.

Το επιτόκιο Libor (London Interbank Offered Rate) αποτελεί το ένα από τα δύο βασικά επιτόκια αναφοράς το οποίο αναφέρεται στο βραχυχρόνιο κόστος του διατραπεζικού δανεισμού (το άλλο είναι το Euribor). Το ύψος του ανακοινώνεται κάθε μέρα γύρω στις 10.45 (ώρα Λονδίνου) κατόπιν σύσκεψης στην οποία συμετέχουν αντιπρόσωποι των μεγαλύτερων τραπεζών (Barclays, Bank of America, Deutsche Bank, JP Morgan Chase και άλλες). Δεν είναι ένα μέγεθος που αφορά αποκλειστικά και μόνο τεχνοκράτες και γκρι κουστούμια. Αντίθετα επηρεάζει και ενδιαφέρει άμεσα εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον πλανήτη καθώς σε πλήθος χρηματοπιστωτικών προϊόντων από στεγαστικά και φοιτητικά δάνεια μέχρι πιστωτικές κάρτες το επιτόκιο που πληρώνει ο δανειολήπτης είναι συνδεδεμένο με το εν λόγω επιτόκιο. Ο κανόνας δηλαδή είναι το τελικό επιτόκιο επιβάρυνσης να αποτελείται από το Libor συν ένα ακόμη ποσοστό το οποίο αντιπροσωπεύει τον πιστωτικό κίνδυνο του δανειολήπτη και κυμαίνεται από 1-2 μονάδες για μεγάλους και καλούς πελάτες μέχρι πολλές μονάδες αν πρόκειται για καταναλωτικά ή άλλα προϊόντα. Η σημασία του γίνεται ακόμη πιο εμφανής αν λάβουμε υπ’ όψη μας ότι με το επιτόκιο Libor είναι συνδεδεμένα παράγωγα ύψους 360 τρισ. δολαρίων!

Εκατοντάδες εκατομμύρια θιγμένοι

Ο αριθμός των όσων θίγονται από το ύψος του Libor άρχισε ήδη να γίνεται γνωστός λόγω της βροχής μηνύσεων που ξεκίνησε να εμφανίζεται από (που αλλού;) τις ΗΠΑ. Υπολογίζεται, με βάση ρεπορτάζ των New York Times της Πέμπτης 12 Ιουλίου,  ότι το 75% των μεγαλύτερων αμερικανικών πόλεων έχουν συμφωνίες που συνδέονται με αυτό το επιτόκιο. Η αλήθεια βέβαια είναι ότι ο συνολικός υπολογισμός των ζημιών από την χειραγώγηση του Libor θα αποδειχθεί εξαιρετικά περίπλοκος λόγω του ότι από κάθε κίνησή του δημιουργούνταν όχι μόνο ζημιωμένοι αλλά και κερδισμένοι…

Η βρετανική τράπεζα Barclays με μια ιστορία πίσω της αρκετών αιώνων (για να μην υπάρχει η αυταπάτη ότι η κερδοσκοπία ανθεί μόνο στα πιο σύγχρονα ιδρύματα ενώ τα αρχαιότερα είναι «μονωμένα» από τέτοιου είδους συμπεριφορές) δέχθηκε ήδη να καταβάλλει 450 εκ. δολάρια στις βρετανικές και αμερικανικές αρχές αφού παραδέχθηκε ότι κατά τη διάρκεια της κρίσης του 2008 κι όταν συγκεκριμένα ήταν στο αποκορύφωμά της, επιχείρησε να χειραγωγήσει το επιτόκιο Libor. Υποστήριξε μάλιστα πως ζητούμενο από τη μεριά της δεν ήταν να κερδίσει επιπλέον χρήματα, αλλά να βελτιώσει την χρηματοοικονομική της κατάσταση, κάνοντας πιο ελκυστική την τράπεζα στους επενδυτές. Σκάνδαλο ωστόσο αποτελεί το γεγονός ότι ο διευθύνων σύμβουλος της Barclays, Μπομπ Ντάιμοντ, που δέχθηκε να παραιτηθεί πριν δύο εβδομάδες, έβαλε στην τσέπη αποχωρώντας 2 εκ. λίρες στερλίνες ως αποζημίωση! Δεν έλειψαν κι αυτοί που έμειναν με τη χαρά πως παραιτήθηκε από την (μυθικού ύψους) αποζημίωση αξίας 20 εκ. λιρών που προέβλεπε το συμβόλαιο το οποίο είχε υπογράψει. Ακόμη κι έτσι όμως έρχεται στην επιφάνεια ένα σκανδαλώδες καθεστώς βασιλικής εύνοιας και ασυλίας που απολαμβάνουν οι μανδαρίνοι του χρηματοπιστωτικού τομέα, ακόμη και σήμερα, που οι τράπεζες έχουν αποδειχθεί ο μεγάλος ασθενής της διεθνούς οικονομίας. Και τι ασθενής! Χρόνια πάσχων αν σκεφτούμε ότι είναι στην εντατική διασωληνωμένες με το δημόσιο χρήμα εδώ και πέντε χρόνια πλέον, από το 2008, και με μεταδοτική ασθένεια! Παρόλα αυτά οι πρωταγωνιστές ακόμη κι αυτών των περιστατικών παραβίασης της νομοθεσίας που βλέπουν το φως της δημοσιότητας αντί να καθίσουν στο σκαμνί και να τιμωρηθούν για όσα έκαναν σε βάρος εκατομμυρίων ανυποψίαστων  ανθρώπων, απολαμβάνουν αμοιβές που τις κοιτούν με το κιάλι όχι μόνο οι κοινοί θνητοί αλλά ακόμη και στελέχη άλλων κλάδων του επιχειρηματικού τομέα. Υπάρχουν ωστόσο και χειρότερα, όπως με το νούμερο ένα της Lehman Brothers που επέστρεψε ως υπουργός Οικονομικών της Ισπανίας, διατάσσοντας περικοπές σε κοινωνικές παροχές και μέτρα λιτότητας…

Ήταν όλοι τους μπλεγμένοι

Το σκάνδαλο όμως με τη χειραγώγηση του Libor δεν σταματάει στην τράπεζα Barclays. Κάθε μέρα που περνάει αυξάνονται οι ενδείξεις ότι οι διαστάσεις του είναι πολύ ευρύτερες κι εκτείνονται σε τρεις κατευθύνσεις. Πρώτα και κύρια προς άλλες τράπεζες. Η υποψία δηλαδή που υπάρχει είναι πως σε ανάλογες μεθοδεύσεις κατέφευγαν κι άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Οι περισσότερες υποψίες μάλιστα στρέφονται σε γαλλικές τράπεζες. Μια ακόμη υποψία πλανάται πάνω από τα κεφάλια των εποπτικών αρχών της βρετανικής τραπεζικής αγοράς, δηλαδή την Τράπεζα της Αγγλίας, κι ακόμη την ίδια την κυβέρνηση των Εργατικών που βρισκόταν τότε στην εξουσία, με πρωθυπουργό τον Γκόρντον Μπράουν. Ο τρίτος ύποπτος βρίσκεται στην άλλη μεριά του Ατλαντικού κι είναι υπεράνω πάσης υποψίας: Συγκεκριμένα η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ, εναντίον της οποίας το αμερικανικό κογκρέσσο διέταξε την Δευτέρα 9 Ιουλίου να ξεκινήσει έρευνα! Στην πραγματικότητα αποκαλύπτεται ένα δίχτυ χειραγώγησης και διαφθοράς που αγκαλιάζει όλους, μα όλους σχεδόν τους συμμετέχοντες!

Ως αποτέλεσμα όχι μόνο του σκανδάλου με το Libor, αλλά και όσων άλλων έχουν δει το φως της δημοσιότητας με επίκεντρο τις τράπεζες, η καχυποψία της κοινωνίας απέναντι στον  ιδιωτικό τομέα αυξάνεται κατακόρυφα. Σύμφωνα με δημοσκόπηση του αμερικανικού ιδρύματος Gallup μόνο ο 1 στους 5 πλέον δείχνει εμπιστοσύνη στις τράπεζες. Το ποσοστό μάλιστα αυτό βρίσκεται στα μισά από τα επίπεδα του 2007. «Και δεν είναι μόνο οι τράπεζες απέναντι στις οποίες δυσανασχετούν. Συρρικνώνεται συνολικά η εμπιστοσύνη απέναντι στις μεγάλες επιχειρήσεις», έγραφε η International Herald Tribune στις 11 Ιουλίου 2012. Και συνέχιζε: «Από τους Αμερικάνους το 62% πιστεύει ότι η διαφθορά είναι ευρύτατα διαδεδομένη στην επιχειρηματική Αμερική, σε ένα ποσοστό μάλιστα παρόμοιο με την Λατινική Αμερική και την αναπτυσσόμενη Ασία. Σύμφωνα με την Διεθνή Διαφάνεια, ένα παρατηρητήριο ενάντια στη διαφθορά, σχεδόν 3 στους 4 Αμερικάνους πιστεύον ότι η διαφθορά αυξήθηκε τα τρία προηγούμενα χρόνια». Στο ίδιο ρεπορτάζ μάλιστα της αμερικανικής εφημερίδας φιλοξενούνται τα συμπεράσματα πανεπιστημιακής έρευνας βάσει της οποίας κάθε χρόνο ένα ποσοστό της τάξης 11-13% μεγάλων αμερικανικών επιχειρήσεων εμπλέκεται σε απάτες!

Ο βαθύπλουτος Αμερικανός Γουόρεν Μπάφετ, αποκαλούμενος και Μίδας, συνηθίζει να λέει ότι αρκεί μια άμπωτη για να αποκαλυφθεί ποιοι κολυμπούν γυμνοί, αναφερόμενος φυσικά στην χρηματοοικονομική κατάσταση των επιχειρήσεων. Στις μέρες μας τον ρόλο της άμπωτης παίζει η οικονομική κρίση και η συρρίκνωση σε βαθμό εξαφανίσεως του κράτους, που ανέκαθεν ήταν ο εύκολος στόχος των κριτικών για διαφθορά. Κι αυτός που δεν μπορεί να κρύψει τη γύμνια του είναι ο ιδιωτικός τομέας της οικονομίας, ο οποίος σύμφωνα με τις νεοφιλελεύθερες απλουστεύσεις αποτελεί συνώνυμο της αξιοκρατίας και της διαφάνειας…

Ερίκ Τουσέν: «Ανοίξτε τα βιβλία του δημόσιου χρέους»! (Επίκαιρα, 9-15/12/2010)

Στη δημιουργία Επιτροπής Λογιστικού Ελέγχου που θα δώσει τα νομικά και ηθικά επιχειρήματα για την παύση πληρωμών του δημοσίου χρέους καλεί ο διακεκριμένος επιστήμονας και αγωνιστής Ερίκ Τουσαίν στη βαρυσήμαντη συνέντευξη που παραχώρησε στα Επίκαιρα. Ο Ερίκ Τουσαίν δεν μιλάει στη βάση υποθέσεων. Έχοντας ενεργή συμμετοχή στην Επιτροπή Λογιστικού Ελέγχου που συγκρότησε ο πρόεδρος του Ισημερινού, Ραφαέλ Κορέα, πριν τρία χρόνια μεταφέρει την πολύτιμη εμπειρία του από τις καθόλα νόμιμες μεθόδους που χρησιμοποίησε ο πρόεδρος του Ισημερινού για να απαλλαγεί από ένα μεγάλο μέρος του δημοσίου χρέους. Μέχρι και την δευτερογενή αγορά χρησιμοποίησε ο Κορέα με τις κατάλληλες κινήσεις για να μειώσει το δημόσιο χρέος. Υπήρχε όμως πολιτική βούληση, όχι άνευ όρων παράδοση στους ξένους πιστωτές και διαπόμπευση της χώρας, όπως στην Ελλάδα!

Ο Ερίκ Τουσαίν είναι ιστορικός και πολιτικός επιστήμονας, ιδρυτής και πρόεδρος της Επιτροπής για την Κατάργηση του Χρέους του Τρίτου Κόσμου (CADTM, www.cadtm.org). Έχει συγγράψει πολλά βιβλία για συναφή θέματα (Your money or your life! The tyranny of global finance, The World Bank: a never ending coup d’ etat, και άλλα). Το πιο πρόσφατο βιβλίο του που έγραψε μαζί με την Νταμιέν Μιλιέτ κυκλοφόρησε τον Σεπτέμβρη του 2010 και καταπιάνεται με το θέμα του παγκόσμιου χρέους και τις ευθύνες του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας. Τίτλος του: The debt, the IMF and the World Bank, sixty questions sixty answers (εκδόσεις Monthly Review).

–         Ποια είναι τα ειδικά χαρακτηριστικά της κρίσης δημοσίου χρέους που έχει ξεσπάσει εδώ και έναν χρόνο στην ευρωζώνη, διαφοροποιώντας την από άλλες κρίσεις χρέους που έχουν εμφανιστεί στο παρελθόν σε χώρες του Τρίτου Κόσμου;

–         Το βασικό χαρακτηριστικό αυτής της κρίσης είναι ότι αποτελεί δημιούργημα των ιδιωτικών τραπεζών κυρίως της Γερμανίας και της Γαλλίας που πλήττει τις χώρες της περιφέρειας (Ελλάδα, Ισπανία, Πορτογαλία, κ.α.) και του πρώην Σοβιετικού μπλοκ που εντάχθηκε στην ΕΕ την προηγούμενη δεκαετία. Πρόκειται λοιπόν για μια κρίση που εξελίχθηκε εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αυτή η κρίση αποτελεί επίσης δημιούργημα, κι αυτό είναι ένα δεύτερο χαρακτηριστικό της, των νεοφιλελεύθερων πολιτικών που εφαρμόστηκαν τις δεκαετίες ’80 – ’90 κι ως βασικό τους χαρακτηριστικό είχαν την μείωση των φόρων που πλήρωναν οι επιχειρήσεις και οι πλούσιοι. Το αποτέλεσμα στη συνέχεια ήταν να μειωθούν απότομα τα κρατικά έσοδα και να ανοίξει ο δρόμος για την σημερινή δημοσιονομική κρίση. Ανεξάρτητα δηλαδή από τις επιπλέον συγκυριακές αιτίες, η κρίση προετοιμάστηκε από τις φιλο-επιχειρηματικές πολιτικές των προηγούμενων δύο δεκαετιών.

Η τρίτη αιτία, που αποτέλεσε και τη σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι, ήταν το κόστος για τη διάσωση των ιδιωτικών τραπεζών σε χώρες όπως η Ισπανία, η Ιρλανδία, η Πορτογαλία.

– Όπως συνέβη και στην Ελλάδα. Οι κυβερνήσεις της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ έχουν θέσει στη διάθεση των τραπεζιτών την τελευταία τριετία, υπό την μορφή ρευστού και εγγυήσεων, 78 δισ. ευρώ!

– Σε αυτή την κατηγορία της Ισπανίας, της Ιρλανδίας, της Πορτογαλίας και της Ελλάδας θα ενταχθεί εντός λίγων εβδομάδων και η δική μου χώρα, το Βέλγιο. Κι αυτό λόγω της διάσωσης από το κράτος των τριών μεγάλων ιδιωτικών τραπεζών της Fortis, της Dexia και της KBC που είχε εκτεθεί πάρα πολύ στην ανατολική Ευρώπη και επίσης στην Ιρλανδία, κατέχοντας κρατικά ομόλογα ύψους 20 δισ. ευρώ.

– Κι ο λογαριασμός τώρα μεταβιβάζεται στους πολίτες;

– Ακριβώς! Τα ιδιωτικά χρέη μεταβιβάζονται στις δημόσιες αρχές και γι αυτό έχουμε την απογείωση του δημοσίου χρέους. Ως συνέπεια η έκρηξη του δημοσίου χρέους γίνεται μια πολύ καλή αφορμή για ένα νέο κύμα νεοφιλελεύθερων πολιτικών, πρωτοφανούς αγριότητας. Κι εννοώ αυτό που γίνεται στη χώρα σας, το οποίο μπορεί κάλλιστα να συγκριθεί με ότι συνέβη στις χώρες του Τρίτου Κόσμου από τη δεκαετία του ’80 μέχρι σήμερα με τη συμμετοχή του ΔΝΤ το οποίο έχει μια τεράστια εμπειρία σε αυτό τον τομέα. Οι ίδιες καταστροφικές, εγκληματικές πολιτικές εφαρμόζονται και σήμερα στην Ελλάδα, όπου μεταφέρεται αυτούσια όλη αυτή η αρνητική εμπειρία.

– Ο εφιάλτης πάντως του ΔΝΤ και του δημοσίου χρέους δεν αποτελεί μονόδρομο και χώρες όπως ο Ισημερινός απαλλάγηκαν από τα δεσμά τους. Πως έγινε αυτό;

– Στο τέλος του 2006 ο Ραφαέλ Κορέα κέρδισε τις προεδρικές εκλογές με βασική του εξαγγελία να τερματιστεί η απαράδεκτη κατάσταση με το εξωτερικό χρέος που απομυζούσε τους σπουδαιότερους πόρους της οικονομίας. Τον Ιούλιο του 2007 δημιούργησε με προεδρικό διάταγμα μια Επιτροπή Λογιστικού Ελέγχου του δημοσίου χρέους – εγχώριου και διεθνούς. Η έρευνα αφορούσε 30 ολόκληρα χρόνια από το 1976 μέχρι το 2006. Ο λογιστικός έλεγχος έγινε επίσης με την ουσιαστική συμμετοχή 12 ατόμων που προέρχονταν από την κοινωνία των πολιτών, από την κοινότητα των ιθαγενών που αποτελούν το 50% του πληθυσμού και αλλού. Επίσης 6 άτομα, ειδικοί για την ακρίβεια, προέρχονταν από το εξωτερικό.

– Ήσασταν ένας εξ αυτών…

– Ναι. Το κοινό χαρακτηριστικό όλων μας ήταν η μεγάλη εμπειρία που είχαμε από την ανάλυση του διεθνούς χρέους. Τεράστια σημασία είχε επίσης η απόφαση του Ραφαέλ Κορέα να υποστηρίξουν το έργο και τις αποφάσεις της Επιτροπής όλα τα όργανα του κράτους και αναφέρομαι στο υπουργείο Δικαιοσύνης, Οικονομικών, στις ανεξάρτητες αρχές κατά της διαφθοράς, το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους, το Ελεγκτικό Συνέδριο, κ.α. Όλοι αυτοί συμμετείχαν στις συνεδριάσεις μας. Δουλέψαμε εντατικά επί 14 μήνες, από τον Ιούλιο του 2007 μέχρι τον Σεπτέμβρη του 2008. Αναλύσαμε κάθε είδους σύμβαση που είχε υπογραφεί στους τομείς της ασφάλειας, των εμπορικών πιστώσεων, μεταξύ τραπεζών – ακόμη και του ιδιωτικού τομέα, με το ΔΝΤ, την Παγκόσμια Τράπεζα και άλλους πολυμερείς οργανισμούς. Βάλαμε επίσης στο μικροσκόπιο όλα τα διμερή δάνεια που είχε υπογράψει ο Ισημερινός με χώρες όπως η Ισπανία και η Γερμανία, ακόμη και τους όρους υπό τους οποίους συνάφθηκε το εσωτερικό χρέος. Σε αυτή τη δουλειά είχαμε τη βοήθεια 15 νομικών, ορκωτών λογιστών ελεγκτών, ειδικών στα δημόσια οικονομικά. Εξετάσαμε όχι μόνο όλα τα έγγραφα, αλλά και κάθε τι που αφορούσε το δανεισμό. Θέταμε για παράδειγμα το ερώτημα γιατί αυτό το δάνειο να συναφθεί με το συγκεκριμένο επιτόκιο και όχι με κάποιο άλλο, ποιο μέρος του αποπληρώθηκε, είχαμε το δικαίωμα να ανοίγουμε προσωπικούς τραπεζικούς λογαριασμούς αυτών που υπέγραφαν και παραλάμβαναν τα δάνεια. Επίσης ζητήσαμε παραστατικά από όλες τις τράπεζες για τα δάνεια που είχαν δοθεί ή υποτίθεται πως είχαν αποπληρωθεί γιατί έπρεπε να επιβεβαιωθεί κατά πόσο πραγματικά είχαν εξοφληθεί ακόμη και εκείνα τα δάνεια που θεωρητικά είχαν αποπληρωθεί.

– Η συμβολή των νομικών ποια ήταν;

– Ήταν αναντικατάστατη καθώς με τη βοήθειά τους εξετάσαμε τη νομιμότητα κάθε σύμβασης και των επιμέρους όρων της, τη συμβατότητά τους με το σύνταγμα της χώρας, το διεθνές δίκαιο και επίσης με το συμφέρον του έθνους. Ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε σε συγκεκριμένες οικονομικές συμβάσεις, έργων ασυνήθιστα μεγάλων διαστάσεων για τα μέτρα του Ισημερινού, όπως π.χ. μεγάλα φράγματα. Σε αυτή την περίπτωση μάλιστα δεν αρκεστήκαμε στις τυπικότητες. Με επίσημο τρόπο ρωτήσαμε την γνώμη των ντόπιων για τις επιπτώσεις που είχε στην καθημερινότητά τους η κατασκευή των φραγμάτων. Εξετάσαμε ακόμη και τους όρους που έγινε η χρηματοδότηση της κατασκευής τους κι αν όλα αυτά (κόστος, χρηματοδότηση) ήταν συγκρίσιμα με τις διεθνείς τιμές που επικρατούσαν για αντίστοιχες εργασίες.

Εξετάσαμε ακόμη και τους όρους των εμπορικών πιστώσεων που χορήγησαν στον Ισημερινό χώρες όπως η Γερμανία, με απώτερο στόχο να αγοραστούν γερμανικά προϊόντα για να ενισχυθούν οι γερμανικές εξαγωγές. Είναι δάνεια που δίνονται με σκοπό να υποστηριχθεί η αγορά προϊόντων αιχμής, όπως π.χ. της Ζίμενς. Καθήκον μας εμάς ήταν να ελέγξουμε τις τιμές με τις οποίες αγοράστηκε ο εξοπλισμός της Ζίμενς, κατά πόσο δηλαδή η τιμή ανταποκρινόταν στην ποιότητα. Κι αυτό γιατί σε πλήθος περιπτώσεων που εμπλέκονταν πολυεθνικές εταιρείες βρήκαμε ακραία φαινόμενα διαφθοράς. Αναφέρομαι για παράδειγμα σε κρατικές αγορές που δεν είχαν καμιά σχέση με τις ανάγκες της χώρας, αλλά αποτελούσαν αφορμές για να δοθούν μίζες.

–         Ανακαλύψατε συγκεκριμένες περιπτώσεις που πολυεθνικές επιχειρήσεις έδιναν μίζες;

–         Φυσικά. Οι πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις ήταν των αμερικανικών τραπεζών Citibank και JPMorgan. Αυτές οι τράπεζες συστηματικά δωροδοκούσαν κρατικούς υπαλλήλους σε όλη την κλίμακα του δημοσίου – ακόμη και τον υπουργό Οικονομικών – για να πεισθούν να υπογράψουν συμβάσεις που εξόφθαλμα έβλαπταν το δημόσιο συμφέρον και με προκλητικό τρόπο ευνοούσαν τα συμφέροντα των τραπεζών.

–         Γι’ αυτό ο Κορέα ήθελε την ενεργό συμμετοχή και των δημόσιων αρχών στην Επιτροπή σας…

–         Πράγματι. Στην Επιτροπή Λογιστικού Ελέγχου του Ισημερινού συμμετείχε ο ίδιος ο υπουργός Δικαιοσύνης και για κάθε ύποπτη περίπτωση που βρίσκαμε και αφορούσε όχι μόνο υπαλλήλους του υπουργείου Οικονομικών αλλά ακόμη και πρώην υπουργούς Οικονομικών εξέδιδε εντολή για δικαστική διερεύνηση. Η Δικαιοσύνη του Ισημερινού προχώρησε σε μηνύσεις ακόμη και εναντίον αμερικανικών τραπεζών γιατί αυτές οργάνωσαν τις επιχειρήσεις, αυτές δωροδοκούσαν.

Υπογραμμίζω πάντως ότι δεν ελέγξαμε μόνο τους όρους χρηματοδότησης αλλά όλη τη σκοπιμότητα κάθε κρατικής οικονομικής δοσοληψίας.

Μετά τα παραπάνω ο ίδιος ο πρόεδρος Ραφαέλ Κορέα δύο μόλις μήνες μετά την ολοκλήρωση των εργασιών μας, στις 14 Νοέμβρη 2008, ανακοίνωσε και επίσημα ότι στη βάση των ευρημάτων μας είναι υποχρεωμένος να προβεί στην παύση πληρωμών του δημοσίου χρέους ύψους, 3 δισ. δολ. που αντιπροσώπευε το 70% του χρέους υπό τη μορφή ομολόγων. Αιτιολόγησε την απόφασή του λέγοντας πως το χρέος δεν ήταν νόμιμο, αλλά ήταν προϊόν διαφθοράς και δωροδοκιών. Κατά συνέπεια δεν ήταν υποχρεωμένη η κυβέρνησή του να σεβαστεί τις διεθνείς δεσμεύσεις. Τους επόμενους πέντε μήνες ολόκληρους μήνες η κυβέρνηση τήρησε στάση σιωπής, δεν προέβη σε καμιά δημόσια ανακοίνωση για το θέμα, παρά το ενδιαφέρον που υπήρχε.

– Και να υποθέσουμε ότι δεν συνέβη λόγω φόρτου εργασιών…

– Ακριβώς! Ήταν μια τακτική. Οι πιστωτές ήταν ιδιαίτερα ανήσυχοι καθώς δεν ήξεραν τι θα συμβεί από κει και πέρα. Η αντίδρασή τους ήταν να αρχίσουν να ξεπουλούν μανιωδώς στην δευτερογενή αγορά τα ομόλογα του Ισημερινού. Και ξέρετε σε τι τιμή; Στο 20% της ονομαστικής τους αξίας! Τότε ακριβώς η κυβέρνηση του Ισημερινού, τον Απρίλη του 2009 απευθύνθηκε στους πιστωτές με την εξής πρόταση: «Προτιθέμεθα να αγοράσουμε όλα τα ομόλογα με έκπτωση 65%. Πληρώνουμε δηλαδή 35 σεντς το δολάριο. Συμφωνείτε ή όχι;» Οι κάτοχοι του 91% των ομολόγων δέχθηκαν αμέσως την ανταλλαγή. Επρόκειτο για μια τεράστια επιτυχία της κυβέρνησης καθώς επέβαλε κούρεμα της τάξης του 65%.

– Λόγω αυτής της πολύ σπουδαίας και χρήσιμης εμπειρίας σας να υποθέσω έχετε υποστηρίξει ότι η μόνη λύση για την Ελλάδα είναι να προσφύγει σε στάση πληρωμών του δημοσίου χρέους και δημιουργίας Επιτροπής Λογιστικού Ελέγχου που θα προσδιορίσει τις ευθύνες των πιστωτών για την εκτίναξή του η οποία θα επιτρέψει την σοβαρή του μείωση;

– Ακριβώς! Αυτή η επιλογή αποτελεί μονόδρομο πλέον για την Ελλάδα!

– Κατά πόσο όμως η Ελλάδα, δεδομένων των ιδιαιτεροτήτων της, μπορεί να ακολουθήσει αυτό το παράδειγμα;

– Οι διαφορές που υπάρχουν με τον Ισημερινό δείχνουν ότι για την Ελλάδα τα πράγματα είναι πιο εύκολα. Αν φυσικά υπάρχει πολιτική βούληση. Πάρτε για παράδειγμα υπ’ όψη σας ότι ο Ισημερινός είναι μια μικρή χώρα, που δεν έχει καν δικό της νόμισμα. Χρησιμοποιεί το δολάριο, αυτό είναι το επίσημο νόμισμά της. Κατά συνέπεια είναι πολύ πιο έντονα εκτεθειμένη σε διεθνείς οικονομικές πιέσεις. (σ.σ.: Το Ακαθάριστο Εθνικό Εισόδημα του Ισημερινού αντιστοιχεί στο 12% του Ελληνικού και το κατά κεφαλήν ΑΕΠ του Ισημερινού στο 10% του Ελληνικού). Το αίτημά της έγινε όμως δεκτό λόγω του ότι είχε πολύ ισχυρά νομικά και ηθικά ερείσματα και γι αυτό άλλωστε δεν συνοδεύτηκε από δικαστικές προσφυγές των πιστωτών κατά της κυβέρνησης.

– Λέγεται ωστόσο μετ’ επιτάσεως ότι οι αγορές θα τιμωρήσουν όποιες χώρες δεν σεβαστούν τις υποχρεώσεις τους…

– Πράγματι, αλλά πουθενά στην πράξη δεν έχει επιβεβαιωθεί αυτή η απειλή. Ο οικονομολόγος Κώστας Λαπαβίτσας στην τελευταία μελέτη του βρετανικού ινστιτούτου Research on Money and Finance (σ.σ. κι η οποία αναμένεται να κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις Λιβάνη τις επόμενες μέρες) δείχνει πως ούτε η Ρωσία το 1998, ούτε η Αργεντινή το 2001 τιμωρήθηκαν από τις αγορές. Αντίθετα, η μετέπειτα πορεία της οικονομίας τους έδειξε πόσο επιτυχημένη και επωφελής ήταν η επιλογή τους, να προβούν δηλαδή σε αθέτηση πληρωμών.

– Τι πρέπει άμεσα να κάνει η Ελλάδα κατά τη γνώμη σας για να δραπετεύσει απ’ αυτό το φαύλο κύκλο;

– Άμεσα πρέπει να συγκροτηθεί Επιτροπή Λογιστικού Ελέγχου με προσωπικότητες αναγνωρισμένου κύρους και εμπειρία. Η συμβουλή μου είναι μία: Ανοίξτε τα βιβλία! Εξετάστε με διαφανείς διαδικασίες και την παρουσία της κοινωνίας όλες τις κρατικές συμβάσεις – από τις πιο μεγάλες όπως για παράδειγμα των πρόσφατων Ολυμπιακών Αγώνων μέχρι τις πιο μικρές – και βρείτε ποιο μέρος του χρέους είναι προϊόν διαφθοράς, επομένως παράνομο και απεχθές κατά τη διεθνή νομική ορολογία και αρνηθείτε το!

Περί απεχθούς χρέους

Η θεωρητική θεμελίωση του όρου «απεχθές χρέος» οφείλεται στον ρώσο καθηγητή Νομικής, Αλεξάντερ Σακ. Η συμβολή του Σακ, ο οποίος την εποχή εκείνη – τη δεκαετία του ’20 – δίδασκε στο Παρίσι και δεν συγκαταλέγεται στους ριζοσπάστες διανοούμενους, έγκειται στις τρεις προϋποθέσεις που έθεσε έτσι ώστε ένα χρέος να χαρακτηρισθεί απεχθές οπότε κατά συνέπεια μια κυβέρνηση παύει να δεσμεύεται να το πληρώσει.

Οι τρεις όροι για να χαρακτηρισθεί απεχθές ένα χρέος ήταν: Πρώτο, να έχει συναφθεί χωρίς τη συγκατάθεση του έθνους. Δεύτερο, τα ποσά που εισέρευσαν από το δάνειο να σπαταλήθηκαν με τρόπο που αντιβαίνει στα συμφέροντα του έθνους και, τρίτο, ο πιστωτής να ήταν ενήμερος των παραπάνω. Να αναφερθεί πως η συνεισφορά του Σακ δεν έγινε σε κενό αέρα. Αντίθετα, αξιοποίησε πολύ συγκεκριμένα παραδείγματα όπου η παύση πληρωμών του δημοσίου χρέους αποφασίσθηκε με την παραπάνω αιτιολογική βάση. Το πρώτο παράδειγμα αφορούσε την άρνηση πληρωμής από τις ΗΠΑ το 1898 των χρεών που είχε αναλάβει η Κούβα όσο ήταν υπό ισπανική κατοχή και τα οποία οι ΗΠΑ στη συνέχεια αρνήθηκαν να επωμιστούν. Το δεύτερο παράδειγμα εξελίχθηκε είκοσι χρόνια αργότερα και πάλι πριν ο ρώσος νομικός δώσει περιεχόμενο στη ρήτρα του «απεχθούς χρέους». Αφορούσε ειδικότερα την απόφαση της κυβέρνησης της Κόστα Ρίκα να μην πληρώσει ένα δάνειο που είχε συνάψει η προηγούμενη δικτατορική εξουσία με την τράπεζα Royal Bank of Canada.

Η τεράστια συμβολή του Σακ έγκειται στην μετατόπιση του κέντρου βάρους της επιχειρηματολογίας υπέρ της παύσης πληρωμών του δημοσίου χρέους, η οποία παύει να επικεντρώνεται στην ηθική διάσταση του προβλήματος και μετατοπίζεται στη νομική. Το ερώτημα δηλαδή δεν είναι αν πλέον μπορεί μια χώρα να πληρώσει το δημόσιο χρέος της, αλλά αν πρέπει. Η συγκεκριμένη δυνατότητα αξιοποιήθηκε κατά κόρον τις τελευταίες δεκαετίες από πολλές κυβερνήσεις και κινήματα πολιτών.

Λ.Β.

Τα καθόλου αυτονόητα του «λιγότερου κράτους» (Πριν, 8 Αυγούστου 2010)

Το πραγματικό πρόσωπο ενός κράτους εντελώς εχθρικού προς τους πολίτες, πιστού υπηρέτη όμως του κεφαλαίου επιχείρησε να συγκαλύψει ο πρωθυπουργός την προηγούμενη Κυριακή κηρύσσοντας την «επανάσταση του αυτονόητου» από την Κρήτη. Στο λόγο του στηλίτευσε τα δημοσιονομικά ελλείμματα, την ευνοιοκρατία, την γραφειοκρατία, την αδιαφάνεια, τη διαφθορά. Ακόμη και την θεσμοθετημένη φοροελάφρυνση των πλουσιοτέρων και τη φορολογική επιβάρυνση των φτωχών, λες και δεν είναι η δική του κυβέρνηση, όπως και όλες οι προηγούμενες που επέβαλαν αυτό το ταξικό φορολογικό καθεστώς και το συντηρούν μέχρι σήμερα σαν κόρη οφθαμού.

Οι καταγγελίες του πρωθυπουργού αν κάπου σκόπευαν ήταν να συγκαλύψουν την βαθιά μετάλλαξη του κράτους που συντελείται στις μέρες μας και να διασφαλίσουν την απαραίτηση κοινωνική συναίνεση ώστε να ολοκληρωθεί όσο το δυνατόν πιο αναίμακτα μέσω της εφαρμογής μιας σειράς μέτρων: Καλλικράτης, ιδιωτικοποιήσεις, συγχωνεύσεις δημοσίων φορέων, κατάργηση στην πράξη των νέων προσλήψεων, απολύσεις, αντι-ασφαλιστικό, περικοπές δημοσίων δαπανών, κ.α. Ένας πραγματικός οδοστρωτήρας που διαλύει βίαια κατακτήσεις χρόνων και μαζί τους τις σοσιαλδημοκρατικές αυταπάτες για το χαρακτήρα του κράτους οι οποίες εκκολάφθηκαν την σύντομη περίοδο της οικονομικής ανόδου, μέσω μαζικών και αναξιοκρατικών προσλήψεων, που πριν απ’ όλα εξυπηρέτησαν την διεύρυνση της πολιτικής επιρροής του ίδιου του ΠΑΣΟΚ και την απαξίωση των συλλογικών αγώνων για το δικαίωμα στην εργασία.

Στην πορεία υλοποίησης των παραπάνω μέτρων, την εφαρμογή των οποίων η Τρόικα και το Μνημόνιο απλώς επιταχύνουν, το κράτος δεν πρόκειται να γίνει πιο φιλικό προς τους πολίτες, όπως αφήνει να εννοηθεί ο πρωθυπουργός. Θα γίνει χειρότερο απ’ ότι είναι σήμερα. Στο τέλος του δρόμου των κυβερνητικών μέτρων καραδοκεί ένα κράτος στο οποίο η υγεία, η ασφάλιση και η παιδεία θα είναι ιδιωτικές κι απλησίαστες ενώ οι παρεχόμενες από το δημόσιο σχετικές υπηρεσίες θα είναι εικονικές και στην πράξη ανύπαρκτες. Οι ουρές ακόμη μεγαλύτερες κι η εξυπηρέτηση του πολίτη πολύ χειρότερη λόγω έλλειψης προσωπικού. Ήδη τα στοιχεία που δόθηκαν στη δημοσιότητα την προηγούμενη εβδομάδα από την καταγραφή των δημοσίων υπαλλήλων (πρώτο βήμα για την διαμόρφωση του ενιαίου μισθολογίου από Σεπτέμβρη που θα σημάνει την κάθετη μείωση των αποδοχών τους κι ενός κύματος μαζικών μετατάξεων) είναι αποκαλυπτικά. Που είναι το ένα και το ενάμισι εκατομμύριο δημοσίων υπαλλήλων για το οποίο ορύονταν οι «οπαδοί του αυτονόητου»; 768.009 άτομα είναι οι δημόσιοι υπάλληλοι εκ των οποίων το 82% μόνιμοι και απ’ αυτούς η μερίδα του λέοντος αναμφισβήτητα θα είναι στρατιωτικοί, αστυνομικοί και παπάδες! Ούτε γιατροί, ούτε νοσοκόμοι, ούτε δάσκαλοι, ούτε καθηγητές! Η ίδια δε διαδικασία που επιλέχθηκε, της καταγραφής των ενδιαφερομένων «από τα κάτω» και με δική τους ευθύνη, συγκρίσιμη του τρόπου που συγκροτήθηκε το κτηματολόγιο, συνιστά κραυγαλέα απόδειξη της ανικανότητας του κράτους τους ακόμη και να εγγυηθεί την εύρυθμη λειτουργία του να φέρει σε πέρας την πιο απλή εργασία.

Η ερήμωση των κοινωνικών υπηρεσιών και παροχών δεν συμβαίνει μόνο στην Ελλάδα. Στην Αγγλία, όπου γεννήθηκε ο θεσμός του Εθνικού Συστήματος Υγείας, το οποίο δεν τόλμησε να θίξει ούτε η Θάτσερ, αίφνης ανακάλυψαν το τεράστιο ψυχολογικό και οικονομικό κόστος που προκαλούν τα επιδοτούμενα τεστ πρόληψης του καρκίνου του μαστού μιας και τα αποτελέσματα των περισσοτέρων βγαίνουν… αρνητικά! Οπότε ποιά η προσφορά τους πέρα από το να γεμίζουν άγχος όσες γυναίκες προσφεύγουν σε αυτά, υποστηρίζουν οι υπέρμαχοι των περικοπών, εκφραστές της πιο μεγάλης κοινωνικής οπισθοδρόμησης…

Η δε διαφθορά στην πορεία εφαρμογής των μέτρων απορύθμισης της ελληνικής οικονομίας, που ζήτησε ο εκπρόσωπος της Τρόικας με συνέντευξή του την Παρασκευή, θα οδηγείται στο ζενίθ, τροφοδοτούμενη από την παρακμή και την ανυποληψία στην οποία θα έχει περιέλθει κάθε έννοια δημοσίου αγαθού ή κοινού συμφέροντος, σε ένα περιβάλλον έκρηξης της ανεργίας. «Το δημοκρατικό κράτος που έχει ήδη μετασχηματισθεί σε ένα καθεστώς απαρτχάιντ, δεν έχει τίποτε να προσφέρει στους πρώην εργαζόμενους υπηκόους του. Σε ένα πιο προχωρημένο στάδιο η κρατική διοίκηση θα αποσυντεθεί. Ο κρατικός μηχανισμός θα καταντήσει μια διεφθαρμένη κλεπτοκρατία», προβλέπει η γερμανική ομάδα «Κρίση», σε ένα πολύτιμο ντοκουμέντο της που κυκλοφόρησε μόλις πρόσφατα και στα ελληνικά (Κείμενα για την εργασία και την κρίση, Εκδόσεις των ξένων).

Αξιοζήλευτη θέση στο κράτος που οραματίζεται το ΠΑΣΟΚ και η τρόικα θα κατέχει μόνο η εσωτερική καταστολή. Ο πληθωρισμός δημιουργίας νέων μονάδων καταστολής (ΜΑΤ, συνοριοφύλακες, δημοτική αστυνομία, ΕΚΑΜ, Ειδικοί φρουροί, Δίας, Δέλτα, κλπ) βρίσκεται σε χτυπητή αντίθεση με την μανία ενοποίησης δημόσιων φορέων που στην πράξη επιταχύνει τη συρρίκνωση και την εξάλειψη του έργου τους. Απ’ τον σιδηρούν νόμο της 1 πρόσληψης για κάθε 5 συνταξιοδοτήσεις, που εξαγγέλθηκε από τον Οκτώβρη ακόμη, εξαιρέθηκαν τα σώματα ασφαλείας.

Ξεχωριστή επίσης θέση θα κατέχει κάθε υπηρεσία που στρέφεται προς το κεφάλαιο και κάθε κρατικός φορέας που εξυπηρετεί επενδυτές, ανώνυμες εταιρείες, πολυεθνικές. «Υπηρεσίες ταχείας εξυπηρέτησης» στο όνομα της ανάπτυξης η οποία θα αποδεικνύεται όλο και συχνότερα ανταγωνιστική της κοινωνικής ευημερίας, συνώνυμη των πιο προκλητικών και άνευ του παραμικρού αντικρίσματος κρατικών χρηματοδοτήσεων προς το κεφάλαιο, όπως τα 25 δισ. που προσέφερε ο υπερυπουργός, Γ. Παπακωνσταντίνου, στις τράπεζες την Πέμπτη.

Αυτά είναι τα πραγματικά αυτονόητα της πολιτικής που υλοποιούν.

Γενναιοδωρία και λιτότητα

Την πιο βάρβαρη επίθεση στα δημόσια αγαθά και τις κοινωνικές παροχές έρχεται να συγκαλύψει και να ωραιοποιήσει η επίθεση της κυβέρνησης ενάντια στο «σπάταλο και αναποτελεσματικό κράτος». Όπου, οι νεοφιλελεύθεροι μύδροι για τις κρατικές σπατάλες δεν περιλαμβάνουν τα 78 δισ. που έχουν τσεπώσει μέχρι στιγμής οι τραπεζίτες. Πού να περισσέψουν μετά χρήματα για συντάξεις ή προσλήψεις;

Κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ υπηρέτης κερδοσκόπων (Πριν, 19/12/2009)

Το διεθνές τίμημα για την υπέρβαση της κρίσης

ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟΣ ΕΚΤΡΟΧΙΑΣΜΟΣ

Δεν είναι ελληνική ιδιαιτερότητα! Όσο κι αν η είσοδος της Ελλάδας στην μεγαλύτερη οικονομική κρίση της μεταπολεμικής περιόδου με ένα βεβαρημένο παρελθόν υψηλού δημόσιου χρέους και ελλείμματος, ταυτόχρονα με μια αποδιαρθρωμένη παραγωγική βάση να την οδήγησε μια ώρα αρχύτερα στον δημοσιονομικό εκτροχιασμό, το πρόβλημα λίγο ή πολύ απαντάται σε όλο τον κόσμο. Δημιουργήθηκε δε, όταν σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης η απάντηση που δόθηκε στην απειλή της οικονομικής κατάρρευσης περιελάμβανε τον πιο αχαλίνωτο κεϋνσιανισμό στο σκέλος που αφορά το κεφάλαιο, με αφειδώλευτες ενέσεις ρευστότητας και κάθε είδους επιδοτήσεις ή άτοκες δανειοδοτήσεις, ακόμη και δωρεές. Κατά συνέπεια η αύξηση του χρέους και του ελλείμματος, σε τόσο επικίνδυνα επίπεδα, δεν είναι αποτέλεσμα κάποιας πολιτικής κοινωνικών παροχών ή γενναίων μισθολογικών αυξήσεων. Είναι το αποτέλεσμα μιας σαφέστατα ταξικής οικονομικής πολιτικής.

Προς επίρρωση τα συμπεράσματα του διεθνούς Τύπου και διεθνών ιμπεριαλιστικών οργανισμών. Ανέφεραν συγκεκριμένα οι Φαϊνάνσιαλ Τάιμς στις 26 Νοέμβρη σε ανάλυση με τον εύγλωττο τίτλο, «Οι φορολογούμενοι αντιμέτωποι με μια γενιά θυσιών»: «Το αποτέλεσμα των δημοσιονομικών πακέτων στήριξης και στις 20 σχεδόν μεγαλύτερες οικονομίες του πλανήτη ήταν η άνοδος των ελλειμμάτων σε επίπεδα πρωτοφανή για καιρό ειρήνης, του χρέους σε τόσο μεγάλα ύψη ώστε να μην υπάρχουν πολεμοφόδια για να διεξαχθεί ένας άλλος οικονομικός πόλεμος και τέλος ένας λογαριασμός για να καθαρίσει όλη αυτή η βρώμα που οι φορολογούμενοι θα τον νιώθουν στο πετσί τους για ολόκληρη την επόμενη γενιά. Οι τελευταίες εκτιμήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου δείχνουν ότι τα ελλείμματα των ανεπτυγμένων χωρών κυμαίνονταν γύρω στο 1,7% του εθνικού εισοδήματος πριν ξεσπάσει η οικονομική κρίση το 2007. Αυτό το χρόνο αναμένονται να φθάσουν το 9,7% και το 2010 το 8,7%. Το ακαθάριστο δημόσιο χρέος αναμένεται να εκραγεί από ένα μέσο επίπεδο για όλες τις ανεπτυγμένες χώρες της τάξης του 78% το 2007, στο 118% το 2014»! Το δημόσιο χρέος τους έτσι προβλέπεται να είναι μεγαλύτερο ακόμη κι από της Ελλάδας που προβλέπεται να φθάσει το 114%.

Υπάρχουν κι άλλες συγκρίσεις που μπορούν να γίνουν προκειμένου το δημοσιονομικό πρόβλημα του ελληνικού καπιταλισμού να τεθεί στις πραγματικές, διεθνείς του βάσεις: Από το δημοσιονομικό έλλειμμα των ΗΠΑ που αναμένεται να φθάσει το 12,5% του ΑΕΠ το τρέχον οικονομικό έτος, μέχρι το δημόσιο χρέος της Ιαπωνίας που έχει ξεφύγει πολύ πάνω από το 180% ενώ ταυτόχρονα το δημοσιονομικό της έλλειμμα, πηγή τροφοδοσίας του χρέους κυμαίνεται πάνω από 10% του ΑΕΠ. Καθόλου τυχαία κάθε μια από τις δύο αυτές χώρες θα προσφέρει φέτος και τον επόμενο χρόνο στον ιδιωτικό τομέα για να αντιμετωπιστεί η κρίση το 4% σχεδόν του ΑΕΠ της!

Ποιος ευθύνεται λοιπόν για την εκτίναξη του δημόσιου χρέους και των ελλειμμάτων του κρατικού προϋπολογισμού;

Στη μια συντηρητική αναθεώρηση της πολιτικής της μετά την άλλη προχωρά η κυβέρνηση μετά την κατάθεση του προϋπολογισμού, φθάνοντας δια στόματος του πρωθυπουργού να εξαγγείλει από το Ζάππειο πως «στους επόμενους τρεις μήνες θα πάρουμε εκείνες τις αποφάσεις που δεν πήραμε δεκαετίες ολόκληρες». Δηλαδή αποφάσεις που θα εκτινάξουν την ανεργία και θα αυξήσουν τη φτώχεια.

«Ό,τι θέλουν οι αγορές» δεσμεύεται να υλοποιήσει το ΠΑΣΟΚ, αδιαφορώντας για τον κοινωνικό αντίκτυπο

Το ΠΑΣΟΚ ωστόσο στην Ελλάδα και όλες οι αστικές κυβερνήσεις στον υπόλοιπο κόσμο αποφεύγοντας μια πραγματιστική, ψυχρή εξέταση του δημοσιονομικού προβλήματος συσκοτίζουν τις σύγχρονες αιτίες δημιουργίας του. Κι αντίθετα επιδίδονται σε μια ακατάσχετη κινδυνολογία που ως απώτερο ζητούμενο έχει να φορτώσει στις πλάτες των εργαζομένων το κόστος επίλυσης της δημοσιονομικής κρίσης.

Τα μέτρα έτσι που εξήγγειλε η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ την προηγούμενη εβδομάδα με διάφορες αφορμές (από την ομιλία του πρωθυπουργού, Γιώργου Παπανδρέου στο Ζάππειο τη Δευτέρα, μέχρι την κεκλεισμένων των θυρών ομιλία του υπουργού Οικονομικών, Γ. Παπακωνσταντίνου, στο Σίτι του Λονδίνου την Τετάρτη και τις δηλώσεις του στο υπουργείο της πλατείας Συντάγματος προχθές το μεσημέρι) συνιστούν μια εκ βάθρων και άγρια συντηρητική αναθεώρηση της ίδιας της δικής της πολιτικής. Όχι αυτής που εξήγγειλε προεκλογικά, αλλά ακόμη κι εκείνης που αποτύπωσε στον κρατικό προϋπολογισμό που ξεκίνησε ήδη να συζητιέται στη Βουλή. Θα συμβεί έτσι το εξής γελοίο, ακράδαντο τεκμήριο ανυποληψίας των επίσημων πολιτικών δεσμεύσεων: Την ώρα που θα συζητιέται ο κρατικός προϋπολογισμός στη Βουλή θα ανατρέπεται από την ίδια την κυβέρνηση! Τα νέα μέτρα της κυβέρνησης – που όποιος τολμούσε να τα προδικάσει την προεκλογική περίοδο θα θεωρούταν τερατολόγος – αφορούν: Μείωση ή και πάγωμα των μισθών των δημοσίων υπαλλήλων μέσω της μείωσης των επιδομάτων κατά 10% που σημαίνει μείωση των συνολικών αποδοχών κατά 4%, όπως εξήγησε ο αρμόδιος υπουργός στους τραπεζίτες του Λονδίνου. Πάγωμα των προσλήψεων στον δημόσιο τομέα (με εξαίρεση τους τομείς υγείας, παιδείας και καταστολής) με 1 πρόσληψη ανά 5 συνταξιοδοτήσεις. Μείωση των συμβάσεων εργασίας στο δημόσιο κατά ένα τρίτο. Ιδιωτικοποιήσεις συνολικής αξίας 2,5 δισ. για το 2010 στις οποίες μεταξύ άλλων θα συμπεριλαμβάνονται η Αγροτική Τράπεζα και το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο. Επιχειρηματική αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας μέσω της εισαγωγής της στο χρηματιστήριο. Μείωση των δημόσιων λειτουργικών δαπανών κατά 10% και των καταναλωτικών δαπανών κατά 25%. Κατάργηση των φοροαπαλλαγών και αύξηση των αντικειμενικών αξιών (που θα πυροδοτήσουν αυξήσεις στις πραγματικές τιμές και νέους φόρους) και των (έμμεσων) ειδικών φόρων κατανάλωσης σε ποτά, τσιγάρα και καύσιμα. Επιτάχυνση της κατάθεσης στη Βουλή του φορολογικού νομοσχεδίου μέχρι τον Μάρτιο. Περιορισμός των συνταγογραφούμενων φαρμάκων και των νοσοκομειακών παροχών υπό την επίκληση της καταπολέμησης της διαφθοράς. Δραματική μείωση της λίστας επαγγελμάτων που εντάσσονται στη λίστα των Βαρέων και Ανθυγιεινών μέσω του νέου αντιασφαλιστικού νόμου. Άνοιγμα των λεγόμενων κλειστών επαγγελμάτων, κλπ.

Τι θα σημάνουν όλα αυτά; Φτώχεια, μείωση της απασχόλησης κι αύξηση της ανεργίας, υποβάθμιση των υπηρεσιών που παρέχει το κράτος στους εργαζόμενους ενώ για τους αστούς ειδικότερα προβλέπεται βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών με τη δημιουργία των one stop shop και την μείωση των ημερών που απαιτούνται για την ίδρυση μιας επιχείρησης, λιτότητα, μεγαλύτερα φορολογικά βάρη για τους εργαζόμενους κι επιδείνωση της σχέσης έμμεσων προς άμεσους φόρους με την αύξηση των πρώτων, υποβάθμιση των παρεχόμενων ασφαλιστικών υπηρεσιών και περαιτέρω αύξηση των δαπανών που θα καταβάλλουν οι οικογένειες των εργαζομένων στην παρασιτική ιδιωτική υγεία, περισσότερα χρόνια εργασίας για τη συνταξιοδότηση, χτύπημα στα μεσαία στρώματα που επωφελούνται από το κορδόνι προστασίας των κλειστών επαγγελμάτων κι άλωσή τους από μονοπωλιακές καπιταλιστικές επιχειρήσεις, κ.λπ! Αυτά είναι τα έργα του ΠΑΣΟΚ τις πρώτες 70 ημέρες διακυβέρνησης. Κι είναι μόνο η αρχή. Γιατί είναι απόλυτα σίγουρο πως και το αντιασφαλιστικό και το φορολογικό νομοσχέδιο στο τέλος θα κρύβουν δυσάρεστες εκπλήξεις για τους εργαζόμενους, που τις κρατούν κρυφές από τώρα για να μην δουν τον κόσμο να τους βρίζει και να τους γυρίζει την πλάτη!

Η δήλωση άλλωστε του πρωθυπουργού από το Ζάππειο πως «μέσα στους επόμενους τρεις μήνες, θα πάρουμε εκείνες τις αποφάσεις που δεν πήραμε δεκαετίες ολόκληρες», αποτελεί προανάκρουσμα για μια ατελείωτη σειρά αντιλαϊκών αποφάσεων που θα λάβει το ΠΑΣΟΚ μέχρι την άνοιξη, εκμεταλλευόμενο το μούδιασμα στις συνειδήσεις των εργαζομένων που έπεται κάθε κυβερνητικής αλλαγής κι ανταμείβοντας την αστική τάξη για το χρίσμα που του προσέφερε άνευ όρων και επιφυλάξεων όλο τον προηγούμενο χρόνο. Ας φανταστούμε αντίθετα, για να ερμηνεύσουμε έστω κι εκ των υστέρων τις εξελίξεις του τελευταίου εξαμήνου, τι θα συνέβαινε αν επιχειρούσε η ΝΔ να εφαρμόσει αυτά τα μέτρα. Ποια θα ήταν η στάση του Τύπου, της ΓΣΣΕ, κλπ.

Το ΠΑΣΟΚ από την άλλη, διαβλέποντας τον ορατό κίνδυνο που δημιουργείται να μετατραπεί ο Γιωργάκης σε Μητσοτάκη κι ο Παπακωνσταντίνου σε Μάνο οχυρώνεται πίσω από τους κερδοσκόπους και τις απειλές κάθε απατεώνα. Στην πραγματικότητα όμως η πολιτική που ακολουθεί ακόμη κι αν συνέχιζε να έχει σε προτεραιότητα την άμβλυνση των δημοσιονομικών ανισορροπιών κι όχι την επίλυση του οξύτατου κοινωνικού ζητήματος – που αποκτά κατεπείγοντα χαρακτήρα λόγω της παρατεταμένης λιτότητας, δεν αποτελεί μονόδρομο. Η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, για παράδειγμα, κάλλιστα θα μπορούσε να αύξανε τους φόρους που πληρώνουν οι επιχειρήσεις και τότε πραγματικά θα γέμιζαν τα δημόσια ταμεία με ζεστό χρήμα. Το επιχείρημα που επικαλείται, πως τότε θα έφευγαν οι επενδυτές για να πάνε σε χώρες με ευνοϊκότερο φορολογικό περιβάλλον, είναι έωλο και προσχηματικό όχι γιατί δεν υφίσταται μειοδοτικός διαγωνισμός γύρω από τη φορολογία των επιχειρήσεων, αλλά γιατί σ’ αυτό τον διαγωνισμό τα πρωτεία τα κρατά η Ελλάδα! Φαίνεται από τη λίστα με τους συντελεστές φορολογίας κερδών του ΟΟΣΑ όπου η Ελλάδα το 2009 φορολογούσε με 25%, ενώ όλες σχεδόν οι χώρες της Δυτικής Ευρώπης φορολογούσαν με υψηλότερους συντελεστές. Για παράδειγμα: Ολλανδία: 25,5%, Φινλανδία: 26%, Σουηδία: 26,3%, Πορτογαλία 26,5%, Ιταλία: 27,5%, Αγγλία: 28%, Ισπανία: 30%, Γερμανία: 30,2%, Βέλγιο: 34% και Γαλλία: 34,4%. Επομένως το κράτος μπορεί να φορολογήσει το κεφάλαιο αλλά δεν το κάνει όχι για να μην φύγουν οι διεθνείς επενδύσεις (κι ας ονοματίσουν κάποτε ποιες είναι αυτές) αλλά για να μην δυσαρεστηθούν οι αστοί της Ελλάδας, που είναι οι μεγάλοι κερδισμένοι από την μείωση των φορολογικών συντελεστών του κεφαλαίου που ξεκίνησαν επί ΠΑΣΟΚ κι ολοκληρώθηκαν επί Καραμανλή με την μείωση από το 35% στο 25%.

Το ΠΑΣΟΚ είχε κι άλλη επιλογή κι είναι η μοναδική που θα μπορούσε να επιλύσει το δημοσιονομικό πρόβλημα ριζικά αν και σε βάθος χρόνου. Ο εκρηκτικός δε χαρακτήρας που αποκτά στην παρούσα συγκυρία το δημοσιονομικό πρόβλημα σε συγκερασμό με την εξελισσόμενη, αυθόρμητη και τυφλή, αναδιάρθρωση που συνοδεύει κάθε κρίση διευκόλυναν την εφαρμογή των αναγκαίων τομών. Να επιχειρούσε δηλαδή την αναδιάρθρωση του νοσηρού παραγωγικού μοντέλου ανάπτυξης του ελληνικού καπιταλισμού, ενισχύοντας δραστηριότητες παραγωγής νέων αξιών σε βάρος των υπηρεσιών (ισχυρό σημείο πώλησης του ελληνικού καπιταλισμού από ιδρύσεώς του) που αποδείχτηκαν βασιλικές οδοί για το πέρασμα της κρίσης, αυξάνοντας συνεχώς την ευθραυστότητα των παραγωγικών δομών του. Δειλό και καθόλου πειστικό φλερτ με μια τέτοια σκέψη αποτέλεσε το σχέδιο για την «πράσινη ανάπτυξη». Ο σοσιαλδημοκρατικός του χαρακτήρας υπογραμμιζόταν από την ιεράρχηση της μεγέθυνσης της πίτας που θα καθιστούσε περιττές τις βίαιες αναδιαρθρώσεις. Βυθίστηκε όμως πριν κάνει το παρθενικό του ταξίδι κι αποκαλυφθούν οι εσωτερικές του αντιφάσεις (καθώς το πεδίο δοκιμής του ήταν για μια ακόμη φορά οι υπηρεσίες) όταν το ΠΑΣΟΚ σήκωσε τη νεοφιλελεύθερη σκυτάλη, αναλαμβάνοντας να υλοποιήσει επώδυνα μέτρα που έμειναν στα χαρτιά για δεκαετίες.

Ρόλο ενορχηστρωτή στην αντιλαϊκή λαίλαπα που έρχεται έχει αναλάβει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Επιβεβαιώνοντας τον εγγενώς αντιδραστικό της ρόλο και με πρόσχημα τις ευθύνες της για τη διαφύλαξη της σταθερότητας του ευρώ, η ΕΕ έρχεται με την τρομοκρατία των ελλειμμάτων και του χρέους να αποκλείσει την εφαρμογή μιας πολιτικής ανάπαυλας κι ενός διαλείμματος στη λιτότητα, όπου συνέτειναν οι προεκλογικές εξαγγελίες του ΠΑΣΟΚ, πριν καν εφαρμοστούν. Και στη θέση αυτών των πολιτικών, να επιβάλλει μια άνευ προηγουμένου λιτότητα, ανάγοντας την Ελλάδα σε πείραμα ταχείας ανάνηψης για όλη την επικράτεια της ευρωζώνης και της ΕΕ, με ένα και μοναδικό ζητούμενο: την ικανότητα του κάθε αστικού κράτους να μπορέσει να εξοπλιστεί εκ νέου για να ξαναδώσει τον οικονομικό πόλεμο αν χρειαστεί, όπως έγραφαν οι Φαϊνάνσιαλ Τάιμς. Να διορθώσει δηλαδή τις δημοσιονομικές ανισορροπίες του ώστε στην επόμενη κρίση να μπορέσει να στηρίξει ξανά το κεφάλαιο από τους κλυδωνισμούς. Αναντικατάστατο ρόλο, όπως αποδείχτηκε, στην επιβολή αυτής της πολιτικής έπαιξαν θεσμοί όπως η ανεξαρτητοποίηση της Τράπεζας της Ελλάδας από το αστικό κράτος που θεσμοθετήθηκε από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ. Η πρωτοβουλία για παράδειγμα του διοικητή της κεντρικής τράπεζας, Γ. Προβόπουλου, να «παραπέμψει» την Ελλάδα στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα με αφορμή το κυβερνητικό νομοσχέδιο για τα υπερχρεωμένα νοικοκυριά και τη ρύθμιση των οφειλών των επιχειρήσεων, επειδή θίγει τα συμφέροντα των τραπεζών, αποτελεί μνημείο του ρόλου θεματοφύλακα της λιτότητας που έχει αναλάβει το κεντρικό πιστωτικό ίδρυμα. Δείχνει ταυτόχρονα πως η ανεξαρτητοποίησή της από το αστικό κράτος ουσιαστικά σήμαινε την θωράκισή της από την πολιτική και τις φιλολαϊκές διακυμάνσεις που μπορεί να έχει – ακόμη και για τη δημιουργία εντυπώσεων.

Κερδοσκοπικά παιχνίδια με έδρα τη Νέα Υόρκη 

ΟΙ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΠΙΣΤΟΛΗΠΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΒΑΘΜΟΛΟΓΟΥΣΑΝ ΜΕ «ΑΑΑ» ΤΑ ΤΟΞΙΚΑ ΟΜΟΛΟΓΑ

Στην αιχμή του δόρατος της επίθεσης που εξαπολύθηκε εναντίον της Ελλάδας βρέθηκαν οι εταιρείες αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας. Πρόκειται για 3 αμερικανικές εταιρείες (Standars & Poor’s, Moody’s και Fitch) που αν ο καπιταλισμός λειτουργούσε με βάση τα εγχειρίδια έπρεπε να είχαν κλείσει και τα στελέχη τους να είχαν μπει στη φυλακή για απάτη. Έχοντας την ευθύνη να αξιολογούν όσους εκδίδουν ομόλογα, από κράτη μέχρι επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα, με το ξέσπασμα της κρίσης βρέθηκαν στο μάτι του κυκλώνα και πολλοί, όπως για παράδειγμα η Άγκελα Μέρκελ κι ο Νικολά Σαρκοζύ, τις είχαν χαρακτηρίσει υπαίτιες της οικονομικής κρίσης, εξαπολύοντας μύδρους εναντίον τους.

Οι ευθύνες των εταιρειών αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας, των «3 μεγάλων» όπως λέγονται, ήταν εγκληματικές γιατί είχαν παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο στην δημιουργία των τοξικών ομολόγων και το «καθάρισμά» τους. Εκμεταλλευόμενες το ρόλο τους, έδιναν την ανώτερη βαθμολογία, ακόμη και το ΑΑΑ, στα τιτλοποιημένα ομόλογα που κυκλοφορούσαν στη διατραπεζική αγορά με αποτέλεσμα να εισέρχονται ακόμη και στα πιο συντηρητικά, σιγουρατζίδικα χαρτοφυλάκια, από ανυποψίαστους επενδυτές. Κι ήταν πολλοί αυτοί, με πρώτους απ’ όλους τα αμερικανικά συνταξιοδοτικά ταμεία. Ως αποτέλεσμα σήμερα οι «3 μεγάλες» βρίσκονται αντιμέτωπες με έναν καταιγισμό μηνύσεων στις ΗΠΑ (Καλιφόρνια, Οχάιο, Κολοράδο, Ινδιάνα, κ.α.) από ασφαλιστικά ταμεία που τις κατηγορούν για συνειδητή και προσχεδιασμένη εξαπάτηση. Αρκεί, για παράδειγμα, να αναφέρουμε πως κι οι 3 αυτές εταιρείες που τώρα τους «ξινίζουν» τα ομόλογα της Ελλάδας, της Ισπανίας και της Αγγλίας, υποβαθμίζοντάς τα συνεχώς, αξιολογούσαν με την ανώτερη δυνατή βαθμολογία όλες τις εταιρείες που πέρυσι το φθινόπωρο «βάρεσαν κανόνι»: Λίμαν Μπράδερς, Μέριλ Λιντς, Μπέαρ Στερνς και AIG. Ακόμη και μια μέρα πριν τους έδιναν τα 3Α, συμβολίζοντας την απάτη, την αρπαχτή και πάνω απ’ όλα την αποτυχία τους.

Ειδικότερα για την Ελλάδα, αυτό που θεωρείται από πολλούς βέβαιο είναι ότι οι ιδιαίτερα προσοδοφόρες συνεχείς υποβαθμίσεις, μια και οδηγούν σε αύξηση των επιτοκίων κι επιπλέον αφαίμαξη των φορολογουμένων, κρύβουν και μια επιπλέον σκοπιμότητα. Οι 3 αμερικανικές αυτές εταιρείες «τιμωρούν» το ελληνικό δημόσιο για την απροθυμία του να συνεχίζει να «αγοράζει χρέος» μέσω των αμερικανικών τραπεζών και την απόφαση του να διαφοροποιήσει τις πηγές δανειοδότησής του, εκβιάζοντας έτσι για την επιστροφή του στην αμερικανική αγορά. Δεν μπορεί να εξηγηθεί διαφορετικά η επιμονή τους να ανακοινώνουν αλλεπάλληλες υποβαθμίσεις την ίδια ώρα που η κυβέρνηση εξαγγέλλει μέτρα λιτότητας, ακολουθώντας κατά γράμμα τις δικές τους οδηγίες.

Η ΕΠΟΜΕΝΗ ΜΕΡΑ

Χρόνια παραγωγική καθίζηση

ΖΟΦΕΡΟ ΤΟΠΙΟ

Οι επιμέρους αντιθέσεις στις στρατηγικές διαχείρισης της κρίσης μεταξύ σοσιαλδημοκρατίας και νεοφιλελευθερισμού ή αστικού κράτους και ΕΕ, δεν κρύβουν μια κοινή ανησυχία που υπάρχει για το ζοφερό τοπίο που διαμορφώνεται σε όλο τον καπιταλιστικό κόσμο για την επόμενη μέρα της κρίσης. Τα στοιχεία όλα ειδικότερα συντείνουν πως η (τυπική) έξοδος από την κρίση θα σημάνει μια παρατεταμένη παραγωγική καθίζηση μηδενικών σχεδόν ρυθμών μεγέθυνσης, αυξανόμενης αν όχι καλπάζουσας ανεργίας, περιορισμένης ζήτησης και χιλιάδων λουκέτων, παρά τις γενναιόδωρες κρατικές ενισχύσεις. Τα συμπτώματα αυτά είναι ήδη εμφανή στις περισσότερες καπιταλιστικές οικονομίες της Δυτικής Ευρώπης που τα δύο προηγούμενα τρίμηνα εξήλθαν κι επισήμως της κρίσης, όπως και στις ΗΠΑ.

«Παρά μια καλοδεχούμενη επιστροφή σε θετικούς ρυθμούς μεγέθυνσης η παγκόσμια οικονομία απέχει πολύ ακόμη από το να επιστρέψει στην “κανονική” δραστηριότητα», έγραφε ο βρετανικός Εκόνομιστ σε αφιέρωμά του για την παγκόσμια οικονομία στο πρώτο τεύχος του Οκτώβρη. «Η ανεργία εξακολουθεί να αυξάνεται και το μεγαλύτερο μέρος του παραγωγικού δυναμικού παραμένει αχρησιμοποίητο. Πολλά από τα μέσα με τα οποία επιτυγχάνεται η τωρινή μεγέθυνση είναι πρόσκαιρα και αβέβαια. Σε όλο τον κόσμο οι δαπάνες ωθούνται από την κυβερνητική γενναιοδωρία. Τεράστια χρηματοδοτικά και νομισματικά πακέτα μπαλώνουν τις ζημιές στα ισοζύγια των νοικοκυριών και των τραπεζών αλλά τα θεμελιώδη προβλήματα παραμένουν. Στην Αμερική και τις άλλες πρώην οικονομίες-φούσκες τα χρέη των νοικοκυριών είναι ανησυχητικά ψηλά και οι τράπεζες πρέπει να στηρίξουν τα κεφάλαιά τους. Αυτό σημαίνει ότι οι καταναλωτικές δαπάνες θα είναι χαμηλότερες και το κόστος του κεφαλαίου υψηλότερο σε σχέση με πριν την κρίση. Η παγκόσμια οικονομία μπορεί να δει ορισμένα τρίμηνα ορατής μεγέθυνσης αλλά δεν θα επιστρέψει ποτέ στο σημείο που ήταν πριν ξεσπάσει η κρίση»!

Αυτή η πρόβλεψη οδηγεί ακόμη πιο χαμηλά την καθοδική σπείρα που ξεκίνησε την επομένη της κρίσης στις αρχές της δεκαετίας του ’70. Έκτοτε κάθε κρισιακή έκρηξη (1987, 1991, 2000 και τώρα) οδηγεί ακόμη πιο χαμηλά ρυθμούς μεγέθυνσης, περιθώρια κέρδους, παραγωγικότητα και βιοτικό επίπεδο, ενώ οδηγεί στην αντίθετη κατεύθυνση την ανεργία, το δημόσιο χρέος και την εκμετάλλευση. Η τωρινή κρίση λόγω του απροσδόκητα βίαιου χαρακτήρα της απειλεί να προσδώσει ακόμη πιο καταστροφικό και την κοινωνία και τις παραγωγικές δυνάμεις χαρακτήρα σε αυτή την ολέθρια τάση.

Οι αστικές τάξεις ξέρουν επομένως ότι τα δύσκολα είναι μπροστά τους. Πίσω από τα βιτριολικά σχόλια γερμανών οικονομικών παραγόντων πως «η Ελλάδα θα μπορούσε να γίνει η επόμενη Λίμαν Μπράδερς», κρύβεται η πίεση του κεφαλαίου να συμμαζευτούν με κάθε κόστος τα δημοσιονομικά ανοίγματα ώστε το κράτος να μπορεί να δώσει με επάρκεια την μάχη για την επαναφορά της «έρημης χώρας» που αφήνει πίσω της η οικονομική κρίση. Σε αυτή την κατεύθυνση δύο είναι οι κατηγορίες μέτρων που θα ληφθούν. Η πρώτη αφορά μέτρα λιτότητας για την μείωση των ελλειμμάτων κι είναι ατελέσφορη εξ αρχής στον βαθμό που οι πραγματικές αιτίες δημοσιονομικής ανισορροπίας θα μένουν στο απυρόβλητο. Το κοινωνικό κόστος ωστόσο θα είναι τεράστιο!

Η δεύτερη κατηγορία μέτρων που θα κρίνει την οριστική έξοδο από την κρίση αφορά μέτρα εμβάθυνσης της εκμετάλλευσης, όπως αλλαγές στις εργασιακές σχέσεις στην κατεύθυνση της ελαστικοποίησης κι επίσης μέτρα ακόμη και ονομαστικής μείωσης των μισθών και των ημερομισθίων ανάλογα αυτών που εφαρμόσθηκαν στην Λετονία και την Ιρλανδία. Εν κατακλείδι ένα αντιδραστικό σχέδιο μακράς πνοής που θα οδηγήσει τη φτώχεια και τη βαρβαρότητα σε πρωτοφανή επίπεδα για ολόκληρη την μεταπολεμική γενιά.