Καταστροφή η κατά Σόιμπλε έξοδος από το ευρώ (Επίκαιρα, 24-30/7/2015)

soibleΝέες λεπτομέρειες είδαν το φως της δημοσιότητας στις 20 Ιουλίου από τις ιστοσελίδες Euractiv και Heard in Europe σχετικά με την περίφημη πρόταση του γερμανού υπουργού Οικονομικών, Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, όπως γραπτά είχε διατυπωθεί στις 10 Ιουλίου. (Εδώ το πλήρες κείμενο) Η πρόταση του Σόιμπλε, που σε όλη την Ευρώπη πρέπει να είναι ο πλέον …δημοφιλής και …αξιαγάπητος γερμανός μετά τον Αδόλφο Χίτλερ, προέβλεπε πως αν η Ελλάδα δεν αποδεχθεί ένα βαρύ πακέτο αντιλαϊκών μέτρων, στο οποίο συμπεριλαμβανόταν κι η μεταβίβαση δημόσιας περιουσίας αξίας 50 δισ. ευρώ σε ένα ίδρυμα με έδρα το Λουξεμβούργο, τότε θα πρέπει να μας προσφερθεί μια προσωρινή έξοδο από την ευρωζώνη (τον όρο τάιμ άουτ χρησιμοποιεί το επίσημο έγγραφο), «με πιθανή αναδιάρθρωση του χρέους αν είναι αναγκαίο στο πλαίσιο της Λέσχης του Παρισιού… Η λύση της προσωρινής διακοπής θα πρέπει να συνοδεύεται από την υποστήριξη της Ελλάδας ως μέλους της ΕΕ και του ελληνικού λαού», συνέχιζε η πρόταση.

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Οι νεώτερες πληροφορίες που δημοσιεύτηκαν θέλουν τον Σόιμπλε να πρότεινε στον πρώην υπουργό Οικονομικών Γ. Βαρουφάκη κι ένα πακέτο, εν είδει μπόνους, ύψους 50 δισ. ευρώ με το οποίο να ξαναστηθεί στα πόδια του το τραπεζικό σύστημα. Τα χρήματα αυτά θα προέρχονταν από δύο πηγές: Τα 35 δις. ευρώ θα ήταν κοινοτικές επιδοτήσεις που έχει να λαβαίνει η Ελλάδα μέχρι το 2020 και τα υπόλοιπα 15 δις. ευρώ κέρδη της ΕΚΤ από τα ελληνικά ομόλογα.

Η σημασία της συζήτησης των σχεδίων του Σόιμπλε είναι διπλή. Αρχικά, γιατί η ντόπια διαπλοκή ταύτισε τις προτάσεις εξόδου από το ευρώ που έχουν κατατεθεί όλα τα τελευταία χρόνια με το σχέδιο του Σόιμπλε. Έτσι, οι υπέρμαχοι του Grexit βρέθηκαν να απολογούνται για τα σχέδια της δυτικογερμανικής βιομηχανικής ελίτ. Ο δεύτερος λόγος που επιβάλλει τη συζήτηση των σχεδίων του Σόιμπλε απορρέει από το γεγονός ότι ουδέποτε αποσύρθηκαν. Η επιλογή της πρώτης εναλλακτικής (βαριά μέτρα λιτότητας) δεν εγγυάται ότι αυτά θα αποδώσουν τα αναμενόμενα, ούτε ότι θα υπάρχει το κατάλληλο πολιτικό κλίμα που θα επιτρέψει την ψήφιση και την εφαρμογή τους. Σε ένα τέτοιο, καθόλου αμελητέο ενδεχόμενο η πρόταση του Σόιμπλε θα τεθεί ξανά στο τραπέζι. Κι αυτή άλλωστε δεν ήταν η πρώτη φορά που προτάθηκε η οικειοθελής αποχώρηση της Ελλάδας από το νομισματικό Νταχάου του ευρώ. Ανθεί η φημολογία ότι τα ίδιο είχε προταθεί και το Σεπτέμβριο του 2011, στον Β. Βενιζέλο, υπουργό Οικονομικών τότε του Γ. Παπανδρέου.

Η ΕΕ όργανο της Γερμανίας

Αρχικά, η πρόταση του Σόιμπλε είναι δηλωτική του ολοκληρωτισμού που επικρατεί στην ευρωζώνη και την ΕΕ. Ο γερμανός υπουργός Οικονομικών, γράφει στα παλαιότερα των υποδημάτων του αρμόδια όργανα και διαδικασίες που τυπικά αποφασίζουν τέτοιας βαρύνουσας σημασίας θέματα κι αναφέρεται στην Ελλάδα, που τυπικά είναι εξ ίσου ισότιμο μέλος με τη Γερμανία, σα να είναι γερμανικό κρατίδιο. Η πρότασή του επιβεβαιώνει ότι η ευρωζώνη κι η ΕΕ (που για πολλούς ακόμη και τώρα καταστέλλουν κι εκτονώνουν τις επιθετικές επεκτατικές βλέψεις της Γερμανίας) είναι τυφλά όργανα της Γερμανίας κι εργαλεία αναβάθμισης της γερμανικής οικονομικής και πολιτικής επιρροής στην ήπειρο.

Επί της ουσίας, η πρόταση του Σόιμπλε ως σύνολο δεν συνοδεύεται από κανένα από τα οφέλη που πράγματι θα είχε η έξοδος της Ελλάδας από την ευρωζώνη εάν και μόνο εάν αποφασιζόταν και υλοποιούταν με όρους κυρίαρχου κράτους. Η πρόταση του Σόιμπλε μόνο νέα δεινά θα φέρει, όπως υπονοεί κι η «γενναιόδωρη» πρόταση για παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας στην Ελλάδα τα επόμενα χρόνια.

Ταυτόχρονα μάλιστα με την ανθρωπιστική βοήθεια προτείνεται κι η παροχή τεχνικής βοήθειας, παραπέμποντας στους γκαουλάιτερ της Τασκ Φορς, που κυκλοφορούσαν σε όλη την δημόσια διοίκηση σαν δυνάμεις κατοχής προσφέροντας, θεωρητικά, την τεχνογνωσία τους. Πρακτικά, η πολυμελής αντιπροσωπεία της Τασκ Φορς από το Σεπτέμβριο του 2011 που ξεκίνησε τις εργασίες της στην Ελλάδα (χωρίς να λείπουν όλα αυτά τα χρόνια και σκάνδαλα που οδήγησαν σε παραιτήσεις μελών της) μεριμνούσε κι επέβαλλε την πολιτική των περικοπών που ζητούσε η Τρόικα. Επομένως και με το «τάιμ άουτ» του Σόιμπλε η Ελλάδα θα συνεχίσει να είναι μια υποβαθμισμένη αποικία του Τέταρτου γερμανικού Ράιχ.

Κηδεμονία στο διηνεκές

Επίσης στο εσωτερικό της Ελλάδας η φτώχεια κι η πείνα θα θερίζουν. Παραμένοντας η Ελλάδα μέλος της ΕΕ, θα εφαρμόζονται αυτόματα όλες εκείνες οι προβλέψεις για τα υπερχρεωμένα μέλη της, που σημαίνουν επιτήρηση και μνημόνια στο διηνεκές. Αναφέρονται για παράδειγμα στον κανονισμό υπ. αρ. 472/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 21ης Μαΐου 2013 «για την ενίσχυση της οικονομικής και δημοσιονομικής εποπτείας των κρατών μελών στη ζώνη του ευρώ τα οποία αντιμετωπίζουν ή απειλούνται με σοβαρές δυσκολίες αναφορικά με τη χρηματοοικονομική τους σταθερότητα» τα ακόλουθα στο άρθρο 14, με τίτλο «Άσκηση εποπτείας μετά το πρόγραμμα»: «Τα κράτη μέλη παραμένουν υπό εποπτεία  μετά το πρόγραμμα εφόσον δεν έχει εξοφληθεί τουλάχιστον το 75% της χρηματοδοτικής συνδρομής που έχει ληφθεί από ένα ή περισσότερα άλλα κράτη μέλη, τον ΕΜΧΣ, τον ΕΜΣ, ή το ΕΤΧΣ». Αναφέρει μάλιστα ο κανονισμός αμέσως μετά πως «το Συμβούλιο, μετά από πρόταση της Επιτροπής, μπορεί να παρατείνει την άσκηση εποπτείας μετά το πρόγραμμα σε περίπτωση που εξακολουθεί να υπάρχει κίνδυνος για τη δημοσιονομική βιωσιμότητα του οικείου κράτους μέλους». Τα υποστελεχωμένα νοσοκομεία και σχολεία επομένως, μαζί κι οι ταπεινώσεις που συνοδεύουν το καθεστώς κηδεμονίας θα συνεχίσουν να είναι εδώ και μετά το Grexit αλα Σόιμπλε.

Ο σημαντικότερος ωστόσο λόγος για τον οποίο το σχέδιο του Σόιμπλε είναι αντιλαϊκό, δυσφημίζοντας σε τελική ανάλυση την ριζοσπαστική πρόταση εξόδου από το ευρώ και ανάκτησης της νομισματικής κυριαρχίας καθώς την προσαρμόζει στα συμφέροντα του γερμανικού επεκτατισμού, σχετίζεται με την τύχη του δημόσιου χρέους. Η υπαγωγή στη Λέσχη του Παρισιού προκρίνεται, όπως αναφέρει το κείμενό του, επειδή η αναδιάρθρωση του χρέους δεν επιτρέπεται με βάση το άρθρο 125 της ιδρυτικής συνθήκης της ΕΕ (Treaty on the Functioning of the European Union). Η ανακολουθία εδώ είναι εξόφθαλμη καθώς η αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους το 2012 έγινε χωρίς να ανασταλεί η ιδιότητα του μέλους της ΕΕ, ενώ αν είναι έτσι τότε πρέπει να γίνει «τάιμ άουτ» κι από την ΕΕ όχι μόνο την ευρωζώνη…

Επί της ουσίας, με την παραπομπή της Ελλάδας στη Λέσχη του Παρισιού, που έχει την ευθύνη να αναδιαρθρώνει διακρατικά χρέη (αντίθετα με τη Λέσχη του Λονδίνου που λειτουργεί κι αυτή προς όφελος των πιστωτών αναλαμβάνοντας όμως τα χρέη των κρατών προς ιδιώτες πιστωτές) υποδεικνύεται μια εξ ίσου αντιλαϊκή λύση με το PSI. Κι αυτό συμβαίνει όταν με την Προκαταρκτική Έκθεση της Επιτροπής Αλήθειας της Βουλής (εδώ το σχετικό κείμενο), το ελληνικό κράτος δικαιούται να προχωρήσει σε μονομερή διαγραφή του δημοσίου χρέους του, απαλλάσσοντας την ελληνική κοινωνία για πάντα από το άχθος της εξυπηρέτησης ενός χρέους που αποδεδειγμένα είναι παράνομο, αθέμιτο, απεχθές και επονείδιστο! Η λύση επομένως για το χρέος δεν μπορεί να είναι ξανά μια αναδιάρθρωση του με ευθύνη των πιστωτών που θα συνοδεύεται από τιμωρητικά αντιλαϊκά μέτρα και θα καταλήξει σε υπερχρέωση, όπως σταθερά συμβαίνει όλα αυτά τα χρόνια, αλλά η διαγραφή του με όρους κυρίαρχους κράτους, παρά κι ενάντια στα γερμανικά σχέδια. Τίποτε λιγότερο…

Λογιστικός έλεγχος του χρέους: υπό ποιούς όρους και με ποιό στόχο (Επίκαιρα, 10 Μαΐου 2012)

Στην επικαιρότητα επανήλθε το αίτημα συγκρότησης επιτροπής λογιστικού ελέγχου που θα ανοίξει τα βιβλία του δημόσιου χρέους με αφορμή τις πέντε προτάσεις που κατέθεσε ο επικεφαλής του ΣΥΡΙΖΑ, Αλέξης Τσίπρας, παραλαμβάνοντας την διερευνητική εντολή για τον σχηματισμό κυβέρνησης από τον πρόεδρο της Δημοκρατίας.

Πρόκειται για ένα αίτημα που μέχρι στιγμής έχει συναντήσει την θερμή ανταπόκριση της ελληνικής κοινωνίας. Ήδη, η Πρωτοβουλία για τη Συγκρότηση Επιτροπής Λογιστικού Ελέγχου που ιδρύθηκε τον Μάρτιο του 2011, με ακριβώς αυτό το στόχο, έχει συγκεντρώσει περισσότερες από 60.000 υπογραφές σε ψήφισμα με το οποίο ζητά τον σχηματισμό μιας τέτοιας επιτροπής, που θα είναι ανεξάρτητη, διεθνής και θα λογοδοτεί στην κοινωνία. Το αίτημα είχε υποστηριχθεί κι από πολλές διεθνείς προσωπικότητες. Από την ιδρυτική της μάλιστα συνέντευξη η Πρωτοβουλία είχε αποκλείσει το ενδεχόμενο να εκφυλισθεί σε Εξεταστική Επιτροπή της Βουλής γιατί το αποτέλεσμα θα ήταν το κουκούλωμα των αλλεπάλληλων σκανδάλων τα οποία συνοδεύουν την έκρηξη του ελληνικού δημόσιου χρέους. Επίσης είχε ειπωθεί με σαφήνεια ότι το αίτημα δεν απευθυνόταν στην τότε κυβέρνηση Γ. Παπανδρέου, δεδομένου του καθόλου …έντιμου πρότερου βίου της. Κανείς εκ των ιδρυτών της Πρωτοβουλίας δεν ήθελε να χρησιμοποιηθεί η πρόταση του λογιστικού ελέγχου από την κυβέρνηση και τους πιστωτές ως ένα μέσο νομιμοποίησης των απαιτήσεων των δανειστών.

Ο ριζοσπαστικός χαρακτήρας του αιτήματος φάνηκε πολύ γρήγορα από την απροθυμία του ΠΑΣΟΚ και της ΝΔ να υιοθετήσουν το αίτημα, υπό οποιαδήποτε εκδοχή ή ερμηνεία του. Αντίθετα με ό,τι συνέβη στην αντίπερα πολιτική όχθη όπου οι περισσότεροι πολιτικοί χώροι οι οποίοι τάσσονται κατά του Μνημονίου το υιοθέτησαν, παραλλάσσοντας και προσαρμόζοντάς το στο δικό τους πρόγραμμα. Συνηθισμένα πράγματα… Ωστόσο, για την Πρωτοβουλία Συγκρότησης της Επιτροπής είναι δεδομένο ότι το αίτημα της ΕΛΕ συμβαδίζει και αλληλοσυμπληρώνεται με το αίτημα παύσης πληρωμών και διαγραφής του μεγαλύτερου μέρους ή όλου του δημόσιου χρέους.

Ο ισχυρισμός αυτός (περί παύσης πληρωμών και διαγραφής του χρέους) όσο ακραίος κι αν ακούγεται, θεμελιώθηκε πριν λίγους μήνες σε δημόσια εκδήλωση στην ΕΣΗΕΑ όπου παρουσιάστηκε μέρος της ερευνητικής δουλειάς που ήδη γίνεται εθελοντικά στο πλαίσιο της ΕΛΕ από δευτερογενές φυσικά υλικό και χωρίς πρόσβαση σε επίσημα έγγραφα. Ειδικότερα, η παρουσίαση του κεφαλαίου που αφορά τα χρήματα τα οποία οφείλει να καταβάλει στην Ελλάδα η κυβέρνηση της Άνγκελα Μέρκελ στο πλαίσιο του κατοχικού δανείου και των γερμανικών επανορθώσεων από την εποχή της ναζιστικής κατοχής (με τη βοήθεια στοιχείων που έχει συγκεντρώσει και επεξεργαστεί επιτροπή της οποίας ηγείται ο Μανόλης Γλέζος) έδειξε ότι οποιαδήποτε συζήτηση για τις οικονομικές σχέσεις μεταξύ Ελλάδας και Γερμανίας οφείλει να ξεκινά από τα ποσά που μας οφείλει η Γερμανία. Κι αυτά είναι σχεδόν δύο φορές όσο το ελληνικό δημόσιο χρέος. Κατ’ επέκταση, οποιαδήποτε ανησυχία μην τυχόν και ο λογιστικός έλεγχος καταλήξει ότι η Ελλάδα τελικά χρωστάει και πρέπει να πληρώσει είναι πέρα για πέρα αβάσιμη!

Ωστόσο, επιχειρήματα για την ανακήρυξη μεγάλου μέρους του δημόσιου χρέους ως παράνομου ή αντισυνταγματικού, που θα επιτρέψει την μη πληρωμή του, γεννάει και η δυσάρεστη και πολλαπλά αρνητική εξέλιξη της πρόσφατης αναδιάρθρωσης του ελληνικού δημόσιου χρέους (PSI). Όπως συνέβη με το πρώτο δάνειο των 110 δις. ευρώ έτσι και με το δεύτερο δάνειο των 109 δισ. ευρώ από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας και των 28 δις. από το ΔΝΤ υπάρχει πλήθος ενδείξεων ότι οι σχετικές δανειακές συμβάσεις είναι στον …αέρα. Η πρώτη κατ’ αρχήν δεν έχει καν ψηφισθεί από την Βουλή γιατί η κυβέρνηση του Γιώργου Παπανδρέου ήξερε πως δεν είχε την απαιτούμενη αυξημένη πλειοψηφία των 180 εδρών. Ήταν η εποχή που η Νέα Δημοκρατία αντιπάλευε το Μνημόνιο, αυξάνοντας την επιρροή της στην ελληνική κοινωνία. Όμως, κατά πόσο μπορεί να είναι δεσμευτική και νόμιμη μια διεθνής συμφωνία που δεν φέρει την έγκριση της εθνικής αντιπροσωπείας; Ερωτηματικά εγείρονται και σε ό,τι αφορά τη νομιμότητα της παρούσας σύμβασης. Γιατί να μην αμφισβητηθεί σε ελληνικά και διεθνή δικαστήρια η έκδοση ελληνικών ομολόγων υπό το δίκαιο μιας ξένης χώρας, όπως της Αγγλίας και του Λουξεμβούργου, που περισσότερο παραπέμπει σε τριτοκοσμικές αποικίες της πρώτης μεταπολεμικής περιόδου κι όχι φυσικά σε ευρωπαϊκά κράτη; Υπάρχουν επίσης και τα οικονομικά επίδικα της δανειακής σύμβασης και της ανταλλαγής ομολόγων: από τη σφαγή, ακόμη και στο ύψος του 98%, που έγινε στα αποθεματικά Νομικών Προσώπων Δημοσίου Δικαίου τα οποία ήταν κατατεθειμένα στην Τράπεζα Ελλάδας, χωρίς να έχουν γνώση οι διοικήσεις τους, μέχρι τη νομιμότητα των χρημάτων που θα δανειστεί η χώρα και θα πληρώσουν οι φορολογούμενοι, θυσιάζοντας μισθούς, συντάξεις και δημόσια περιουσία, για να ανακεφαλαιοποιηθούν οι τράπεζες.

Ακόμη, ο λογιστικός έλεγχος μπορεί να δείξει ότι το διεθνές δίκαιο παρέχει την απαραίτητη δικαιολογητική βάση, με την επίκληση για παράδειγμα της κατάστασης έκτακτης ανάγκης, που επιτρέπει την παύση πληρωμών.

Σε κάθε περίπτωση η διαδικασία του λογιστικού ελέγχου, ακόμη και της αμφισβήτησης του δημόσιου χρέους και πολύ περισσότερο της παύσης πληρωμών, θα μας φέρει απέναντι σε όλα σχεδόν τα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εξέλιξη που μπορεί να προσθέτει δυσκολίες στο εγχείρημα, είναι όμως αναμενόμενη από την στιγμή που τα κράτη αυτά ανέλαβαν να λειτουργήσουν ως ναυαγοσώστες για τις τράπεζές τους, κρατικοποιώντας στην πράξη τα χρέη που όφειλε το ελληνικό δημόσιο σε ιδιωτικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Από την στιγμή που αυτά τα ευρωπαϊκά κράτη λειτούργησαν σαν ασφαλιστικές εταιρείες των τραπεζών τους, ιεραρχώντας τα συμφέροντά των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων σε βάρος της περιλάλητης κοινοτικής αλληλεγγύης γιατί θα πρέπει η Ελλάδα να κάνει επίδειξη διπλωματικής αβρότητας αναζητώντας «ευρωπαϊκές λύσεις» στο πρόβλημα της κρίσης χρέους; Όταν μάλιστα η μοναδική «ευρωπαϊκή λύση» που έχει μέχρι στιγμής δοθεί είναι υπερδανεισμός και λιτότητα. Από την άλλη, όσο θα αποκαλύπτεται ο ρόλος της κυβέρνησης Μέρκελ τόσο ο ελληνικός λαός θα έρχεται πιο κοντά με τον γερμανικό που θα αντιλαμβάνεται ότι οι φόροι του δεν πάνε για συντάξεις αλλά για την χρηματοδότηση της Ντόιτσε Μπανκ. Η σύγκρουση επομένως με τους πιστωτές δεν σημαίνει και την δημιουργία εχθρικών σχέσεων με τους ευρωπαϊκούς λαούς. Μάλλον το αντίθετο θα συμβεί…

Η σύγκρουση με τους δανειστές άλλωστε δεν αποφεύχθηκε ούτε στην Ισλανδία, ούτε στην  Αργεντινή, ούτε στον Ισημερινό, ούτε στη Ρωσία που ακολούθησαν τον δρόμο της παύσης πληρωμών, χωρίς ωστόσο οι κινδυνολογικές προβλέψεις περί διεθνούς απομόνωσης να επιβεβαιωθούν. Δεν αποφεύχθηκε ούτε και στις πολύ πρόσφατες εθνικοποιήσεις που έγιναν στην Αργεντινή και την Βολιβία, όταν η Ισπανία λειτούργησε ως μακρύ χέρι των πολυεθνικών της.

Εν κατακλείδι η διαδικασία του λογιστικού ελέγχου είναι μια διαδικασία προφανώς συγκρουσιακή που θα εξελιχθεί παρά κι ενάντια στη θέληση των δανειστών, με κριτήριο όμως τα συμφέροντα του ελληνικού λαού και βάσει του διεθνούς δικαίου.

Σενάρια φόβου και μέτρα τρόμου για το χρέος (Πριν, 8 Μαΐου 2011)

Εν μέσω βροχής σεναρίων που προετοιμάζει για τα χειρότερα, με αποτέλεσμα να γίνεται δεκτό με ανακούφιση κάθε άλλο μέτρο, καταφθάνουν στην Αθήνα τα στελέχη της τρόικας για να ανάψουν το πράσινο φως για την πέμπτη δόση του δανείου, ύψους 12 δισ. ευρώ. Το δημοσίευμα ωστόσο του Σπίγκελ που ανέβηκε στην ηλεκτρονική του έκδοση το απόγευμα της Παρασκευής προκαλώντας αλλεπάλληλα εγκεφαλικά στην Αθήνα και τις Βρυξέλλες κατέστησε σαφές ότι τα πάντα είναι ανοιχτά. Όλα συζητιούνται, ακόμη και η έξοδος της Ελλάδας από το ευρώ και η επάνοδος στη δραχμή όπως έγραφε με καθαρό τρόπο το γερμανικό περιοδικό, με πρωτοβουλία φυσικά των πιο αντιδραστικών κύκλων του κεφαλαίου και στο πλαίσιο ενός νέου πακέτου μέτρων βαθύτερης λιτότητας. Κι αυτό ως μια απάντηση, από τη σκοπιά του κεφαλαίου προφανώς, στην κρίση χρέους που αντιμετωπίζει η Ελλάδα, με απώτερο στόχο να αποτραπεί η αναγκαία παύση πληρωμών και η διαγραφή του χρέους.

Σε αυτό το κλίμα τα μέτρα που θα απαιτήσει η τρόικα και θα εφαρμόσει η κυβέρνηση φαντάζουν ως το μικρότερο κακό και περιλαμβάνουν: νέες επεμβάσεις στο ασφαλιστικό και ιδιαίτερα τις επικουρικές συντάξεις, κάτι που προανήγγειλε και ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας την προηγούμενη εβδομάδα, περικοπές στις αποδοχές των εργαζομένων στις ΔΕΚΟ, των τραπεζών και των δημοσίων υπαλλήλων μέσω του νέου μισθολογίου, αμφισβήτηση ακόμη και της χρηματοδότησης  του ΟΑΕΔ δηλαδή των ανέργων και κυρίως ένα νέο μαζικό κύμα ιδιωτικοποιήσεων που θα περιλαμβάνει τις τρεις τράπεζες (Αγροτική, Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο και Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων) και μεγάλες επιχειρήσεις όπως ΔΕΗ, ΔΕΠΑ, ΕΥΔΑΠ, ΕΥΑΘ, ΟΤΕ κλπ.

Ζητούμενο των δρομολογούμενων αλλαγών είναι σε κάθε περίπτωση η μείωση του εργατικού κόστους και η διευκόλυνση της επιχειρηματικής δράσης του κεφαλαίου, ένα καθεστώς απόλυτης ασυδοσίας για την εργοδοσία. Αυτό που εναγωνίως όμως ζητείται είναι και δημόσια έσοδα, κατεπειγόντως μάλιστα! Η αναζήτηση επιπλέον δημοσίων εσόδων αποκτά απόλυτη προτεραιότητα καθώς με το πέρασμα του χρόνου γίνονται εμφανείς οι μαύρες τρύπες που αφήνει στα δημόσια έσοδα η νεοφιλελεύθερη χολέρα, που – για όποιον το έχει ξεχάσει – επικάθισε πάνω μας με αφορμή τον εκτροχιασμό των δημόσιων οικονομικών. Κι η απορύθμιση που συντελείται επί των ημερών της τείνει να λάβει πρωτόγνωρες διαστάσεις, επιβεβαιώνοντας τον κίνδυνο που συνιστούν για τα δημόσια οικονομικά οι φιλοεργοδοτικές παρεμβάσεις οι οποίες αποδεικνύονται (ακόμη και σε ταμειακό επίπεδο) πολύ πιο αποσταθεροποιητικές από την άσκηση αναδιανεμητικής κοινωνικής πολιτικής.

Μάρτυρας η υστέρηση εσόδων που μόνο στο πρώτο τετράμηνο του έτους εκτιμάται ότι φθάνει τα 2 δισ. ευρώ. Για τον χρόνο δε που πέρασε, το 2010, υπολογίζεται ότι τα έσοδα του κράτους από άμεσους και έμμεσους φόρους μειώθηκαν κατά 11% και 12% αντίστοιχα. Στην κάλυψη αυτού του κενού αποσκοπούν τα έκτακτα μέτρα που συζητιούνται ύψους 3 δισ. ευρώ, το Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής από το οποίο επιδιώκουν να εισπράξουν 26 δισ. ευρώ, το ξεπούλημα της δημόσιας περιουσίας που υπολογίζεται να αποφέρει 50 δισ. ευρώ και κυρίως το ανηλεές φορολογικό σαφάρι που έχει ήδη ξεκινήσει με τη βοήθεια ακόμη και ειδικού εισαγγελέα. Όλα αυτά τα μέτρα μαζί κι όλα όσα ακόμη θα εφαρμόσουν για να αυξήσουν τα δημόσια έσοδα δεν είναι παρά μια τρύπα στο νερό, μια ηχηρή πομφόλυγα μεγαλύτερη ακόμη και από τον Γ. Παπανδρέου. Τίποτε δεν πρόκειται να καταφέρουν – στα δημόσια έσοδα – παρά τις εξαγγελίες τους, παρά την επίδειξη καταστολής στην οποία προβαίνουν ακόμη και σε αυτό το μέτωπο, των φορολογικών εσόδων. Ο λόγος είναι απλός: Η μάχη των φορολογικών εσόδων είναι χαμένη εξ αρχής επειδή όλη αυτή η συμμορία που κυβερνά έχει απαλλάξει το κεφάλαιο από την καταβολή φόρων (κι εδώ είναι μάρτυρας η νέα μείωση των συντελεστών φορολόγησης των επιχειρήσεων μέσω του τελευταίου φορολογικού νομοσχεδίου) και επιλέγει να δώσει την μάχη με τους περιπτεράδες και τους ψιλικατζήδες κυνηγώντάς τους να αποδώσουν το ΦΠΑ. Μιλάμε για γελοιότητα. Αποκτά όμως δραματικές διαστάσεις αν αναλογιστούμε ότι την θεσμικά κατοχυρωμένη και νόμιμη φορολογική λούφα αυτών που χρηματοδοτούν τις προεκλογικές εκστρατείες των υπουργών του ΠΑΣΟΚ επιχειρούν να την υπερκεράσουν με την δική μας υπερφορολόγηση.

Παύση πληρωμών και λογιστικός έλεγχος (ομιλία σε ημερίδα της Κοσμητείας της Πολυτεχνικής Σχολής του ΑΠΘ με θέμα το χρέος)

Αρχικά θα ήθελα να ευχαριστήσω την Κοσμητεία της Πολυτεχνικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης για την πρόσκληση που μου απηύθυνε να μιλήσω στη σημερινή ημερίδα με θέμα το χρέος. Η εισήγησή μου περιλαμβάνει μια περιγραφή της σημερινής κατάστασης έναν χρόνο μετά την υιοθέτηση του Μνημονίου, παρουσίαση των ζοφερών προοπτικών που διαγράφονται στο πλαίσιο της συζητούμενης αναδιάρθρωσης του δημόσιου χρέους και τέλος ανάλυση της μοναδικής εναλλακτικής λύσης που ευνοεί την κοινωνική πλειοψηφία και το δημόσιο συμφέρον και συνοψίζεται στο αίτημα της παύσης πληρωμών και διαγραφής όλου ή του μεγαλύτερου μέρους του χρέους.

Ένα χρόνο μετά…

Το δημοσίευμα της προηγούμενης Παρασκευής 6 Μαΐου του γερμανικού περιοδικού Σπίγκελ, που εμφάνιζε την ελληνική κυβέρνηση να συζητά και να επιδιώκει την έξοδο από το ευρώ, έδειξε με τον πιο επίσημο τρόπο την αποτυχία των πολιτικών που έχουν ακολουθηθεί μέχρι τώρα για να επιλύσουν την κρίση χρέους της Ελλάδας.

Ο όρος αποτυχία αφορά τους ονομαστικούς στόχους αυτής της πολιτικής που εστιάζονταν στην σταδιακή επιστροφή της Ελλάδας στις αγορές, απ’ όπου θα μπορούσε να δανειστεί ξανά με ευνοϊκούς όρους. Γίνεται σαφής δε αν εξετάσουμε:

Πρώτο, την τωρινή εκτίναξη των επιτοκίων δανεισμού στη δευτερογενή αγορά σε επίπεδα πολύ υψηλότερα από τα επίπεδα που βρίσκονταν όταν ανακοινώθηκε η προσφυγή το δίμηνο Απριλίου – Μαΐου του 2010.

Δεύτερο, την αύξηση του δημόσιου χρέους ως ποσοστού επί του ΑΕΠ, με το τέλος της εφαρμογής  του Μνημονίου σε σχέση με τα επίπεδα του 2009 όταν αποφασίστηκε η εφαρμογή της «χημειοθεραπείας», για να χρησιμοποιήσω την ορολογία των Financial Times κάτι που ήταν γνωστό στην κυβέρνηση από την πρώτη στιγμή που υπέγραφε το αντισυνταγματικό Μνημόνιο.

Τρίτο, την συνεχιζόμενη υποβάθμιση της ελληνικής οικονομίας και μεγάλων επιχειρήσεων, όπως οι τράπεζες, από τους οίκους αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας, σε σημείο σήμερα να έχουν βρεθεί ένα σκαλί πριν την κατηγορία των επονομαζόμενων σκουπιδιών.

Κατά συνέπεια η άγρια λιτότητα δεν εξασφάλισε την επιστροφή της Ελλάδας στις αγορές, αλλά την απομάκρυνε ακόμη περισσότερο, δεν συνέβαλε στην ανάκτηση της αξιοπιστίας της όπως υποσχόταν ο πρωθυπουργός, αλλά την υπέσκαψε ακόμη  περισσότερο.

Η ευθύνη βαραίνει εξ ολοκλήρου την κυβέρνηση Γ. Παπανδρέου, την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο που σχεδίασαν και επέβαλαν την πολιτική της αιματηρής λιτότητας, για να αντιμετωπιστεί η κρίση, παραβιάζοντας κατάφωρα την λαϊκή εντολή. Υπογραμμίζω την εκτίμηση ότι η ευθύνη βαραίνει κυβέρνηση – ΔΝΤ – ΕΕ γιατί ακόμη και τώρα, ένα χρόνο μετά την ανεμπόδιστη εφαρμογή των πιο ακραία νεοφιλελεύθερων και οπισθοδρομικών επιλογών που έχουν ποτέ εφαρμοστεί στην Ελλάδα, αλλά και στο εξωτερικό, στελέχη του ΣΕΒ και του ΙΟΒΕ ρίχνουν την πέτρα του αναθέματος ξανά στην κοινωνία και τους εργαζόμενους επιδιώκοντας με αυτό τον τρόπο να αποσείσουν τις ευθύνες τους για την αποτυχία του Μνημονίου.

Πρόκειται όμως πράγματι για αποτυχία; Με κριτήριο κατά πόσο αποτράπηκε η χρεοκοπία, δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία: Τα μέτρα που επιβλήθηκαν κάτω από τον εκβιασμό «μνημόνιο ή χρεοκοπία» δεν απέτρεψαν τη χρεοκοπία, όσο κι αν συγκαλύπτεται κάτω από τον εύηχο όρο «αναδιάρθρωση» ακόμη και «οικειοθελή αναδιάρθρωση» του δημόσιου χρέους.

Κατά την άποψή μου ωστόσο το ζητούμενο από την υιοθέτηση δεν ήταν η αποτροπή της χρεοκοπίας. Το ζητούμενο ήταν να αναιρεθούν κοινωνικές κατακτήσεις και εργατικά δικαιώματα δεκαετιών, με απώτερο στόχο να βελτιωθεί η ιδιωτική κερδοφορία και να μπορέσει με αυτό τον τρόπο να ανακτήσει το ποσοστό κέρδους στα επίπεδα που ήταν την πρώτη μεταπολεμική εποχή: στα λεγόμενα τριάντα ένδοξα χρόνια, όπως συχνά περιγράφονται, παρότι και τότε υπήρχαν κρίσεις, αν και ήσσονος σημασίας και κοινωνικές αντιθέσεις. Αυτό ήταν το νόημα πίσω από ξεχειλίζουσες υπαινιγμών ρήσεις «να κάνουμε την κρίση ευκαιρία».

Ας επιχειρήσουμε μια σύντομη αναδρομή σε ορισμένα από τα μέτρα που υιοθετήθηκαν. Θα μείνουμε μάλιστα μόνο στην οικονομική πλευρά, αφήνοντας χωρίς σχολιασμό τα πλήγματα που έχει δεχτεί η συνταγματική τάξη και η δημοκρατική νομιμότητα τον τελευταίο χρόνο με την εφαρμογή ενός αντι-συνταγματικού μνημονίου που παραβιάζει κατάφωρα κυριαρχικά δικαιώματα, με την απαγόρευση στην πράξη του δικαιώματος στη διαδήλωση λόγω των προληπτικών συλλήψεων, και άλλα πολλά. Μένοντας λοιπόν μόνο στα οικονομικά μέτρα, ξεχωρίζω:

  • Μειώσεις μισθών στον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα μέσω της  κατάργησης επιδομάτων και του ψαλιδίσματος του 13ου και 14ου μισθού.
  • Αντιασφαλιστικός νόμος που μειώνει τις συντάξεις.
  • Ραγδαία μείωση κοινωνικών δαπανών με άμεση συνέπεια το κλείσιμο 1056 σχολείων – γεγονός πρωτοφανές στην ιστορία του ελληνικού κράτους, την διάλυση της δημόσιας υγείας, όπως δείχνει η λειτουργία στο όριο ιστορικών δημόσιων νοσοκομείων και κλινικών και η συρρίκνωση των δημόσιων μεταφορών.
  • Απολύσεις δεκάδων χιλιάδων συμβασιούχων, μέσω της μη ανανέωσης  των συμβάσεων στον ευρύ και στενό δημόσιο τομέα που ικανοποιούσαν πάγιες και διαρκείς ανάγκες.
  • Κατάργηση συλλογικών συμβάσεων εργασίας και μεταφορά του βάρους της διαπραγμάτευσης σε όλο και πιο χαμηλό επίπεδο: από το συλλογικό – γενικό στο κλαδικό, μετά στο επιχειρησιακό και τέλος στο εξατομικευμένο, εκεί όπου βασιλεύει η εργοδοτική και διευθυντική αυθαιρεσία.
  • Κατάργηση του θεσμού της διαιτησίας.
  • Αύξηση ωρών εργασίας στον δημόσιο τομέα.
  • Μείωση των αποζημιώσεων με στόχο να διευκολυνθούν οι απολύσεις.
  • Αύξηση της έμμεσης φορολογίας και ειδικότερα σε ΦΠΑ και ειδικούς φόρους κατανάλωσης, την ίδια ώρα που μειώθηκε ο συντελεστής φορολογίας των επιχειρήσεων από το 24% στο 20%.
  • Διευκόλυνση της επιχειρηματικής δράσης των πολυεθνικών και ανωνύμων εταιρειών μέσω της λεγόμενης απελευθέρωσης των κλειστών επαγγελμάτων.
  • Τέλος, γενικό ξεπούλημα της δημόσιας περιουσίας με το πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων ύψους 50 δις. ευρώ, το οποίο ανακοινώθηκε από την Τρόικα και την ύπαρξη του αρχικά είχε διαψεύσει η κυβέρνηση με κατηγορηματικό μάλιστα τρόπο.

Άμεσο αποτέλεσμα των μέτρων που εφαρμόστηκαν τον προηγούμενο χρόνο, όπως τονίστηκε από τον διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδας στην ετήσια συνέλευση των μετόχων της, είναι η μείωση των μισθών κατά 14% και των συντάξεων κατά 11%. Και μιλάμε μόνο για τον πρώτο χρόνο εφαρμογής αυτής της ολέθριας (για την κοινωνική ευημερία και συνοχή) πολιτικής. Αυτό είναι το πρώτο κρατούμενο. Να σημειώσω δε πως γενικές απεργίες όπως η σημερινή και ανεξάρτητοι, μαχητικοί εργατικοί αγώνες αποτελούν το μοναδικό αντίπαλο δέος που μπορεί να ανακόψει αυτή την καθοδική πορεία και να ανατρέψει αυτή την πολιτική.

Το δεύτερο είναι το γεγονός ότι τελικά γερμανικές και γαλλικές τράπεζες κατάφεραν να ξεφορτωθούν τα ελληνικά ομόλογα, όπως έδειξε πρόσφατη ανακοίνωση της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών, με έδρα τη Βασιλεία της Ελβετίας. Χρηματοπιστωτικά ιδρύματα δηλαδή που ήταν εκτεθειμένα στην ελληνική αγορά ομολόγων και αφού πρώτα κέρδισαν πολλά εκατομμύρια από τις παχυλές αποδόσεις των ελληνικών ομολόγων, εκμεταλλεύθηκαν τη δυνατότητα αγοράς από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και πλέον δεν κινδυνεύουν από κανένα σχέδιο αναδιάρθρωσης: είτε πρόκειται για «κούρεμα», απομείωση δηλαδή της αξίας των ομολόγων, είτε πρόκειται για επιμήκυνση. Δεν περνάει εδώ απαρατήρητη η δεινή θέση στην οποία βρίσκονται οι ελληνικές τράπεζες, καθώς ένα πιθανό κούρεμα των ελληνικών ομολόγων θα προκαλέσει τη χρεοκοπία και το άμεσο ξεπούλημα στους διεθνείς ανταγωνιστές τους. Είναι εξέλιξη πολύ συνηθισμένη για όλες τις χώρες απ’ όπου έχει περάσει το ΔΝΤ, σε βαθμό να αποτελεί κανόνα (με πιο χαρακτηριστική περίπτωση αυτής του Μεξικού, όπου υπό εθνική ιδιοκτησία δεν έμεινε ούτε μία τράπεζα) αλλά χωρίς προηγούμενο για τον ελληνικό καπιταλισμό. Ουδέποτε άλλοτε το ελληνική αστική τάξη, που ακόμη και πριν ιδρύσει κράτος διέθετε χρηματοπιστωτικό βραχίονα, είχε κινδυνέψει να βρεθεί χωρίς τραπεζικό αιμοδότη.

Στη βάση λοιπόν των δύο παραπάνω εξελίξεων (μείωση των μισθών και διάσωση των ξένων πιστωτών) είναι πολύ αμφίβολο αν μπορούμε να μιλάμε για αποτυχία του Μνημονίου. Η αποτυχία αφορά τις ονομαστικές του επιδιώξεις, τις αφορμές που επικαλέστηκε η κυβέρνηση για να δικαιολογήσει την επιβολή του, κρύβοντας τις απώτερες επιδιώξεις του.

Ζοφερές προοπτικές

Έναν χρόνο λοιπόν μετά την επιβολή του Μνημονίου οι αντιφάσεις του ελληνικού καπιταλισμού έχουν οδηγηθεί σε παροξυσμό. Κοινός παρανομαστής σε όλα τα σενάρια που κυκλοφορούν, επίσημα και ανεπίσημα, είναι η βαθύτερη λιτότητα που θα οδηγήσει σε νέα έκρηξη το κοινωνικό ζήτημα και μια αναδιάρθρωση του χρέους, που μένει να αποδειχθεί με ποιον τρόπο θα γίνει. Μένει δηλαδή να αποδειχθεί ποιές μερίδες του κεφαλαίου θα πλήξει προνομιακά. Θα πλήξει τις ελληνικές τράπεζες που θα προσφερθούν έναντι πινακίου φακής στους ξένους, όπως απεύχονται κορυφαία στελέχη του τραπεζικού συστήματος ή θα πλήξει τις ξένες; Θα πλήξει κατά προτεραιότητα τους ιδιώτες πιστωτές όπως επιθυμεί η Μέρκελ και το επέβαλε με τον όρο της ελεγχόμενης χρεοκοπίας στα συμπεράσματα της τελευταίας συνόδου κορυφής της ΕΕ ή τα κράτη όπως προτιμά ο Σόρος και το Σίτι και γι’ αυτό τον λόγο πιέζουν να γίνει η αναδιάρθρωση πριν το 2013 οπότε θα ενεργοποιηθεί ο μηχανισμός της ΕΕ; Θα πλήξει τους Γάλους με τους οποίους ήδη συνομιλεί μυστικά η κυβέρνηση, προκαλώντας τον εκνευρισμό του Βερολίνου και δημοσιεύματα σαν και αυτό του Spiegel ή τους Γερμανούς που έχουν ήδη επεξεργαστεί σχέδια χρεοκοπίας κατά δική τους ομολογία; Ο κατακλυσμός σεναρίων, «διαρροών» και προφητικών δημοσιευμάτων τον τελευταίο καιρό αντανακλά αυτόν ακριβώς τον καβγά που γίνεται πάνω στα λεφτά των ελλήνων φορολογουμένων και το μέλλον των ελλήνων εργαζομένων.

Οποιαδήποτε ωστόσο απάντηση δοθεί στην ελληνική δημοσιονομική κρίση (κι αυτό ισχύει πολύ περισσότερο για την πιο ήπια δηλαδή ενός νέου δανεισμού ύψους 50 ή 60 δις. ευρώ που θα καλύψει το χρηματοδοτικό κενό του 2012) η κρίση χρέους δεν θα λυθεί αλλά θα επιδεινωθεί. Ο συνολικός όγκος χρέους που θα απομείνει μετά το κούρεμα, στον βαθμό που αυτό θα γίνει με πρωτοβουλία των πιστωτών μας, θα είναι μεγαλύτερος του σημερινού. Η αναδιάρθρωση δηλαδή δεν θα επιλύσει, απλώς θα μεταθέσει για λίγα χρόνια αργότερα τα αδιέξοδα της διαχείρισης ενός χρέους που δεν μπορεί και δεν πρέπει να εξυπηρετηθεί.

Η εναλλακτική λύση

Το ερώτημα είναι τι πρέπει να γίνει; Η μοναδική βιώσιμη λύση για το χρέος είναι η άμεση παύση πληρωμών και η διαγραφή τουλάχιστον του μεγαλύτερου μέρους του. Είναι μια απόφαση που πρέπει να συνοδευτεί από ένα πλέγμα αλληλοσυμπληρούμενων και υποστηρικτικών πολιτικών όπως η έξοδος από το ευρώ και την ΕΕ, η εθνικοποίηση τραπεζών και επιχειρήσεων στρατηγικής σημασίας (έτσι ώστε να υπάρξει η κοινωνικά αναγκαία παραγωγική ανασυγκρότηση με γνώμονα την αύξηση της απασχόλησης και επίσης την παραγωγή κοινωνικά αναγκαίων αγαθών και υπηρεσιών), η επιβολή φραγμών στην διεθνή κίνηση κεφαλαίων, η σημαντική αύξηση της φορολογίας νομικών προσώπων από τα απαράδεκτα ακόμη και διεθνώς επίπεδα ώστε να χρηματοδοτηθούν αναδιανεμητικές πολιτικές κ.α.

Ήδη το διεθνές δίκαιο προσφέρει αρκετά παραδείγματα που νομιμοποιούν την πολιτική επιλογή της αθέτησης πληρωμών στη βάση της κατάστασης έκτακτης ανάγκης. Είναι αυτή ακριβώς η κατάσταση που βιώνει η Ελλάδα με τα πλήθη των αστέγων που συνωστίζονται στα πάρκα και τις πλατείες, εκτινάσσοντας την εγκληματικότητα, με τον διπλασιασμό των αυτοκτονιών από το 2009 στο 2010, με την αύξηση της ανεργίας κατά 50% σε έναν χρόνο ως αποτέλεσμα των λουκέτων και των απολύσεων κοκ. Η κατάσταση αυτή θα επιδεινωθεί σύντομα λόγω της αύξησης των επιτοκίων του ευρώ. Η αξιοποίηση της δυνατότητας επίκλησης της κατάστασης έκτακτης ανάγκης από την κυβέρνηση Κίρχνερ της Αργεντινής το 2002 επιβεβαιώνει ότι το μόνο που χρειάζεται για την παύση πληρωμών είναι πολιτική βούληση. Η απόρριψη μάλιστα του αιτήματος κατασχέσεων εθνικής περιουσίας της Αργεντινής από τα συνταγματικά δικαστήρια της Γερμανίας και της Ιταλίας, κατόπιν προσφυγής ομολογιούχων, υπογραμμίζει το πρόσφατο νομικό προηγούμενο και το ευνοϊκό έδαφος για μια τέτοια απόφαση.

Εισέρχομαι κατ’ ευθείαν σε μια σύντομη ανάλυση κόστους και ωφέλειας. Στην Αργεντινή (παρότι όλοι προέβλεπαν ότι την αθέτηση πληρωμών και την αποσύνδεση του εθνικού νομίσματος από το δολάριο θα ακολουθούσε εθνική καταστροφή) τα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν την ορθότητα της απόφασης. Παρά τις αντιφάσεις και τα λάθη που έγιναν, η οικονομία συρρικνώθηκε για ένα μόνο τρίμηνο μετά τις σχετικές αποφάσεις. Τα επόμενα 6 χρόνια οι σωρευτικοί ρυθμοί μεγέθυνσης έφτασαν το 63% με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν οι αναγκαίοι όροι για την αντιμετώπιση της εξαθλίωσης και πιο συγκεκριμένα για την έξοδο από την φτώχεια 11 εκατ. ανθρώπων σε μια χώρα 39 εκατομμυρίων. Επίσης μέσα σε 3 χρόνια επανακτήθηκαν τα επίπεδα παραγωγής που υπήρχαν πριν την κρίση. Τα στοιχεία προέρχονται από άρθρο γνώμης του Μαρκ Βάισμπροτ, στελέχους του ΔΝΤ κατά το παρελθόν, που δημοσιεύθηκε μόλις χθες στους New York Times κάνοντας αστραπιαία τον γύρο του κόσμου, με τίτλο Γιατί η Ελλάδα πρέπει να πει όχι στο ευρώ. Συνεχίζοντας μια σύντομη συγκριτική εξέταση των δύο δυνατοτήτων η μέθοδος της εσωτερικής υποτίμησης στην Ελλάδα, που αποδεικνύεται όχι μόνο κοινωνικά ολέθρια αλλά και αναποτελεσματική, θα έχει ως αποτέλεσμα να ανακτηθούν τα επίπεδα παραγωγής που υπήρχαν πριν την κρίση σε 8 χρόνια, με βάση προβλέψεις του ΔΝΤ. Πρόκειται ωστόσο για προβλέψεις που πάντα αναθεωρούνται προς το χειρότερο. Καθόλου τυχαίες δεν είναι δηλώσεις πρώην συμβούλων του πρωθυπουργού για μια χαμένη γενιά, δηλαδή για μια ύφεση που θα κρατήσει 15 και 20 χρόνια.

Πολύτιμη βοήθεια σε αυτή την σύγκρουση με τους ξένους πιστωτές μπορεί να προσφέρει η συγκρότηση Επιτροπής Λογιστικού Ελέγχου που θα ελέγξει τη νομιμότητα του δημόσιου δανεισμού. Η πρόταση είναι για μια επιτροπή που θα συγκροτηθεί από προσωπικότητες διεθνούς κύρους και εκπροσώπους κοινωνικών οργανώσεων η οποία θα υπόκειται ανά πάσα στιγμή στον δημόσιο έλεγχο και θα υποχρεούται να λογοδοτεί. Το πρόσφατο παράδειγμα του Ισημερινού, όπου με τη βοήθεια μιας τέτοιας επιτροπής έγινε δυνατή η διαγραφή του μεγαλύτερου μέρους του δημόσιου χρέους, και μάλιστα του ομολογιακού που θεωρείται και είναι το πιο δύσκολο να ελεγχθεί, υπογραμμίζει τη δυνατότητα να γίνει κάτι αντίστοιχο και στην Ελλάδα. Βοήθεια σε αυτή τη διαδικασία μπορεί να προσφέρει η έννοια του απεχθούς χρέους, του Αλεξάντερ Σακ.

Συχνά αντιτείνεται πως η παύση πληρωμών θα προκαλέσει τη διεθνή απομόνωση της Ελλάδας και τον αποκλεισμό της από τις αγορές. Η πραγματικότητα δεν επιβεβαιώνει αυτή την κινδυνολογία, γιατί:

Πρώτο, Τόσο η Αργεντινή, όσο και η Ρωσία που προχώρησαν το 2002 και το 1998 αντίστοιχα σε στάση πληρωμών μέσα σε δύο χρόνια ξαναβγήκαν στις αγορές. Η Ελλάδα αντίθετα που δεν κάνει παύση πληρωμών για να μην δυσαρεστήσει τις αγορές παραμένει αποκλεισμένη από τις αγορές και θα συνεχίσει να είναι για πολλά χρόνια ακόμη, όσο θα εφαρμόζεται αυτή η πολιτική.

Δεύτερο, γιατί να θεωρείται αναγκαία η προσφυγή στις αγορές; Στην Ελλάδα η στάση πληρωμών απαλλάσσει τα δημόσια οικονομικά από ένα δυσβάσταχτο άχθος με αποτέλεσμα να μην χρειάζεται πλέον δανεισμός για να καλυφθούν οι αναγκαίες δημόσιες δαπάνες.

Τρίτο, ακόμη και να χρειάζεται μια χώρα πρόσκαιρα δανεισμό γιατί να προσφύγει στον διεθνή και μάλιστα τον ομολογιακό; Τόσο η Κορέα στον Ισημερινό όσο και ο Μοράλες στη Βολιβία προχώρησαν σε συνταγματική τροποποίηση για να μην επιτρέψουν στο μέλλον τον διεθνή δανεισμό, ξέροντας ότι αποτελεί ένα φαινόμενο που αργά ή γρήγορα λαβαίνει διαστάσεις χιονοστιβάδας. Η απάντηση λοιπόν είναι πως και να μπορούμε δεν θα πρέπει να καταφύγουμε ξανά στον διεθνή δανεισμό, γιατί είναι θέμα χρόνου να γίνει υπερχρέωση.

Τέλος, γιατί να χρησιμοποιούνται ηθικοί όροι και κατηγορίες όταν ορθώνεται η προοπτική αθέτησης πληρωμών από ένα κράτος όταν πρέπει να διασφαλίσει τα ύψιστα συμφέροντα των πολιτών του, όπως είναι το δικαίωμα στην εργασία, την παιδεία και την υγεία, τη στιγμή που αντίστοιχες πρακτικές από τον ιδιωτικό τομέα θεωρούνται θεμιτές, όταν διασφαλίζουν τα συμφέροντα των μετόχων;

Την πρόταση αυτή την υποστηρίξαμε και δημόσια πρόσφατα με αφορμή το γύρισμα ενός ντοκιμαντέρ, με τίτλο Χρεοκρατία. Ενώ ακόμη ήμασταν στο στάδιο του μοντάζ τέθηκε το εξής ερώτημα: Τι θα λέγαμε αν η κρίση χρέους ξέσπαγε στην Ελλάδα το 2008; Τι θα προτείναμε δηλαδή για την αντιμετώπιση του χρέους πριν υπάρξει το θετικό και ελπιδοφόρο προηγούμενο του Ισημερινού; Απαντήσαμε σε αυτό το ερώτημα με έναν υπαινιγμό που ακούγεται στο ντοκιμαντέρ και σχετίζεται με την εμπειρία του προέδρου του Ισημερινού από τον ιδιωτικό τομέα στον οποίο θήτευσε πριν ξεκινήσει την ταραχώδη πολιτική πορεία του, στο πλαίσιο της οποίας πριν γίνει πρόεδρος παραιτήθηκε από υπουργός Οικονομικών αρνούμενος να λειτουργεί ως υπάλληλος του ΔΝΤ. Θα αντιτείναμε λοιπόν το εξής: Ως γνωστόν με βάση τις θεμελιώδεις ιδεολογικές παραδοχές των τελευταίων τεσσάρων δεκαετιών, ο ιδιωτικός τομέας αποτελεί το πιο πρωτότυπο εργαστήριο καινοτομίας και αναξιοκρατίας, παραγωγικότητας και διαφάνειας ενώ από την άλλη ο δημόσιος τομέας αποτελεί φυτώριο οκνηρίας και διαφθοράς, υπόδειγμα απαρχαιωμένων μεθόδων διοίκησης και οργάνωσης. Ας εφαρμόσουμε λοιπόν τις μεθόδους που χρησιμοποιεί ο ιδιωτικός τομέας στα δημόσια οικονομικά και δη το δημόσιο χρέος. Ας προχωρήσουμε σε audit, σε λογιστικό έλεγχο του δημόσιου χρέους. Γιατί λογιστικοελεγκτικές εταιρείες όπως η PriceWaterhouse Coopers κρίνονται επαρκείς για να καταρτίσουν τη σύνταξη των νέων συλλογικών συμβάσεων στις ΔΕΚΟ, γιατί άλλες όπως η Ernst & Young, η KPMG και η Grant Thornton κρίνονται αρμόδιες να καταρτίσουν το Μεσοπρόθεσμο Δημοσιονομικό Πρόγραμμα 201 – 2015 και όχι για να μεταφέρουν το κατ’ εξοχήν αντικείμενό τους, που είναι ο λογιστικός έλεγχος, στο δημόσιο χρέος;

Οι παραπάνω προτάσεις για αθέτηση πληρωμών, έξοδο από το ευρώ και την ΕΕ κ.λπ. δεν συνιστούν μια εύκολη διέξοδο. Συνεπάγονται κοινωνικό κόστος. Αυτό όμως το κόστος είναι απείρως μικρότερο από το κόστος που καταβάλλεται σήμερα με αντάλλαγμα ένα αβέβαιο αν όχι χειρότερο μέλλον, δεν είναι αντιδημοκρατικά κατανεμημένο όπως συμβαίνει σήμερα που το βάρος της εσωτερικής υποτίμησης καταβάλουν οι εργαζόμενοι και το σημαντικότερο, δεν ισοδυναμεί με κοινωνική οπισθοδρόμηση, όπως σηματοδοτούν τα κλεισίματα δημόσιων νοσοκομείων, σχολείων και πανεπιστημιακών σχολών.

Ευχαριστώ πολύ για την προσοχή σας.

Η πληρωμή του χρέους ως πεδίο αντιπαράθεσης (Πριν, 30/4/2011)

  • «Το ζήτημα του χρέους δεν αποτελεί απλά κάποιο οικονομικό – διαχειριστικό ζήτημα, αλλά ένα πολύ σύνθετο και πάνω απ’ όλα πολιτικό πρόβλημα που αγγίζει όλες τις πλευρές της κοινωνικής ζωής», υποστηρίζει στο νέο του βιβλίο ο Γιάννης Τόλιος, με τίτλο Κρίση, απεχθές χρέος και αθέτηση πληρωμών, το ελληνικό δίλημμα (εκδόσεις Τόπος, 2011).

Στην τρέχουσα οικονομική κρίση και ειδικότερα την κρίση δημόσιου χρέους που περιδινίζεται η Ελλάδα και στις στρατηγικές για την αντιμετώπισή της είναι αφιερωμένο το νέο βιβλίο του Γιάννη Τόλιου, με τίτλο Κρίση, απεχθές χρέος και αθέτηση πληρωμών, το ελληνικό δίλημμα! (εκδόσεις Τόπος) που κυκλοφόρησε μόλις πριν λίγες μέρες. Το βιβλίο χαρακτηρίζεται αρχικά για την επικαιρότητά του καθώς παρεμβαίνει σε μια συζήτηση που βρίσκεται στο επίκεντρο της δημόσιας αντιπαράθεσης εδώ και έναν τουλάχιστον χρόνο. Αυτή δε η παρέμβασή του γίνεται από θέσεις της Αριστεράς, σε αντιπαράθεση με τις θέσεις της κυβέρνησης και του μαύρου μνημονιακού μετώπου: ΔΝΤ και ΕΕ. Χαρακτηριστικά, παρουσιάζονται με τα πιο μελανά χρώματα οι δραματικές κοινωνικές συνέπειες από την μέχρι σήμερα εφαρμογή του Μνημονίου, καθώς και η έκρηξη των κοινωνικών αντιθέσεων, η άλλη πλευρά δηλαδή, η λιγότερο… σκοτεινή του φεγγαριού: «Σε αντίθεση με το υψηλό ποσοστό φτώχειας, υπήρξε από την άλλη σταθερή αύξηση του στρώματος των εκατομμυριούχων», τονίζει ο Γιάννης Τόλιος. Μια θέση που την υποστηρίζει με στοιχεία και τις απαραίτητες παραπομπές σε πρωτογενές υλικό.

Η τρέχουσα οικονομική κρίση χαρακτηρίζεται αφετηριακά ως «προϊόν των αντιφάσεων του καπιταλισμού και των συνακόλουθων πολιτικών του νεοφιλελεύθερου μοντέλου διαχείρισής του». Κατά τη διερεύνηση των συγκεκριμένων αιτιών που οδήγησαν στην έκρηξη του δημόσιου χρέους ο συγγραφέας υπογραμμίζει τις έκτακτες, χρόνιες και ειδικές αιτίες που στο σύνολό τους καταδεικνύουν  ότι  …δεν «τα φάγαμε μαζί». Ότι δηλαδή η αύξηση του δημόσιου χρέους από τα τέλη της δεκαετίας του ’80 και μετά ήταν αποτέλεσμα συνειδητών ταξικών επιλογών των κυβερνήσεων ΠΑΣΟΚ και ΝΔ. Με τα δικά του λόγια οι αιτίες των διπλών ελλειμμάτων (στα δημόσια οικονομικά και το ισοζύγιο πληρωμών) έχουν τις εξής αφετηρίες: «Αν η κρίση και τα ελλείμματα τη δημόσιας διαχείρισης συμπυκνώνουν τις ταξικές επιλογές της οικονομικής πολιτικής, τα ελλείμματα του ισοζυγίου πληρωμών συμπυκνώνουν τα ελλείμματα ανάπτυξης και αναταγωνιστικότητας, καθώς και την ποιότητα των σχέσεων μιας χώρας στο διεθνές σύστημα οικονομικών σχέσεων».

Ο Γιάννης Τόλιος παρουσιάζει επίσης με λεπτομέρειες τις ευθύνες της ΕΕ για την ελληνική κρίση, όχι μάλιστα μόνο σε ότι αφορά το από δω και πέρα στη βάση των πρόσφατων αποφάσεων της Συνόδου Κορυφής στις 24 και 25 Μάρτη, αλλά και σε ότι αφορά το πώς φτάσαμε ως εδώ. Αναλύοντας, για παράδειγμα, τον τρόπο που η συμμετοχή της Ελλάδας στην ευρωζώνη προετοίμασε την σημερινή κρίση, μέσω της συναλλαγματικής ισοτιμίας με την οποία κλείδωσε η δραχμή στο ευρώ. Καταλήγει δε πως «το τελικό αποτέλεσμα λειτουργίας της ευρωζώνης είναι η περιθωριοποίηση των περιφερειακών οικονομιών, σε βάρος του επιπέδου ζωής των εργαζομένων και των λαών και προς όφελος του χρηματιστικού κεφαλαίου και των ισχυρών οικονομιών, κυρίως της ιμπεριαλιστικής Γερμανίας», τονίζει.

Άμεσα προκρίνει την δυνατότητα λογιστικού ελέγχου του δημοσίου χρέους, που θα επιτρέψει την διαγραφή μέρους ή όλου του χρέους, καθώς και ο ίδιος πρωταγωνιστεί στις σχετικές προσπάθειες που γίνονται για τη συγκρότηση επιτροπής το τελευταίο διάστημα. Αναφέρει μάλιστα στο βιβλίο του: «Ο δισταγμός υιοθέτησης της ιδέας άρνησης πληρωμής του “απεχθούς χρέους” και επαναδιαπραγμάτευση του υπόλοιπου από θέσεις ισχύος, καθώς και η αντίληψη μετάθεσης της λύσης του ζητήματος σε ευρωπαϊκό επίπεδο, βρίσκεται σε απόσταση από τις αντικειμενικές απαιτήσεις της ελληνικής κοινωνίας, δείχνοντας έλλειμμα εμπιστοσύνης στις λαϊκές δυνάμεις. Στην ουσία, επικαλούμενος τις δυσκολίες και τους κινδύνους ο ΣΥΝ μεταθέτει την επίλυση του προβλήματος από το εθνικό στο υπερεθνικό επίπεδο, στερώντας προοπτική στο κίνημα κατά του Μνημονίου, του Συμφώνου για το Ευρώ και της ελεγχόμενης πτώχευσης στο οποίο ο ίδιος πρωτοστατεί. Πρόκειται για καθαρά αμυντική και ταυτόχρονα αντιφατική στάση, που κυριαρχείται από τη λογική ότι είναι προτιμότερη η “πάση θυσία” παραμονή στην ευρωζώνη και ότι οι αναγκαίες ριζοσπαστικές αλλαγές είναι εφικτές μόνο στο σύνολο των χωρών και από όλους τους λαούς μαζί, παραγνωρίζοντας την ανισόμετρη οικονομική και πολιτική ανάπτυξη, τόσο γενικά μεταξύ καπιταλιστικών χωρών, όσο και ειδικά μεταξύ χωρών του “κέντρου” και της “περιφέρειας” της ΕΕ».

Η στρατηγική πρόταση του συγγραφέα, με την οποία ολοκληρώνει και την ανάλυσή του, συμπυκνώνεται στο ότι βασικός στόχος της περιόδου που διανύουμε είναι «η αλλαγή του συσχετισμού δύναμης και η ανάδειξη μιας προοδευτικής – αριστερής κυβέρνησης που θα εφαρμόσει ένα ανοικτό στη σοσιαλιστική προοπτική πρόγραμμα ριζοσπαστικών αλλαγών». Κατά την άποψή μου, το πρωτοφανές βάθος και ο μη αντιστρεπτός χαρακτήρας των αντιδραστικών αλλαγών που έχουν συντελεστεί στο πολιτικό σύστημα τα τελευταία χρόνια έχουν αφαιρέσει οριστικά και αμετάκλητα το έδαφος για να τελεσφορήσουν ακόμη και τα πιο γνήσια αριστερά κυβερνητικά πειράματα και να μπορέσουν να ικανοποιήσουν ακόμη και ώριμα εργατικά αιτήματα μέσω μεταρρυθμίσεων.  Η επίδειξη πυγμής από τον Νικολά Σαρκοζύ το 2010, όταν αρνήθηκε να πάρει πίσω την αντι-ασφαλιστική μεταρρύθμιση παρά τις 7 γενικές απεργίες που έγιναν όλο το χρόνο, κι όταν μάλιστα στο παρελθόν μία γενική απεργία αρκούσε για να καρατομηθεί συχνά και πρωθυπουργός κι όχι μόνο να ακυρωθούν κρίσιμα νομοσχέδια (βλέπε Σύμφωνο Προσωρινής Απασχόλησης), δείχνει με τον πιο ανάγλυφο τρόπο την σκλήρυνση της αστικής εξουσίας και την αναγκαιότητα των επαναστατικών, αντικαπιταλιστικών τομών.

Συνολικά πρόκειται για ένα βιβλίο που εξοπλίζει τον κόσμο του αγώνα και της Αριστεράς για την αναγκαία πάλη ενάντια στο Μνημόνιο, την κυβέρνηση, το ΔΝΤ και την ΕΕ καθώς βαθαίνει την ιδεολογική αντιπαράθεση.

Αρέσει σε %d bloggers: