Φρίκη χωρίς τέλος με νέα εξοντωτικά μέτρα (Πριν, 27 Φεβρουαρίου 2011)

 Μειώσεις μισθών δημοσίων υπαλλήλων και ξεπούλημα δημόσιας περιουσίας περιλαμβάνουν οι όροι για την τέταρτη δόση του δανείου

 Θαυμάστε τη σοβαρότητα και την αξιοπιστία του έλληνα πρωθυπουργού: Ρωτήθηκε την Τρίτη στο Βερολίνο από δημοσιογράφο που συνόδευε την ελληνική αποστολή αν πρόκειται να ληφθούν νέα μέτρα. Η απάντησή του ήταν κατηγορηματική: «Δεν πρόκειται να ληφθούν άλλα μέτρα». Μια δήλωση άλλωστε που έχουμε ακούσει από τον ίδιο εκατοντάδες φορές μέχρι τώρα. Και δύο εικοσιτετράωρα αργότερα, ο υπουργός Οικονομικών και άνθρωπος για όλες τις βρόμικες δουλειές της τρόικας, Γιώργος Παπακωνσταντίνου, δίνοντας στη δημοσιότητα το τέταρτο μνημόνιο εξήγγειλε, κατ’ εντολή της ΕΕ κυρίως αυτή τη φορά, ένα βαθιά αντιλαϊκό πρόγραμμα, πολύ χειρότερο όσων έχουν δει το φως της δημοσιότητας μέχρι στιγμής, καθώς τα έχει όλα: Από ιδιωτικοποιήσεις και νέο αντι-ασφαλιστικό μέχρι μειώσεις μισθών δημοσίων υπαλλήλων και νέους φόρους.

Αυτό είναι το νέο, τέταρτο στη σειρά μνημόνιο, που χωρίς αμφιβολία ούτε αυτό πρόκειται να πείσει το Βερολίνο να δεχτεί το αίτημα της ελληνικής κυβέρνησης για επιμήκυνση της περιόδου αποπληρωμής του δανείου των 110 δισ. ευρώ. Η Άνγκελα Μέρκελ δέχθηκε με παγερή αδιαφορία, επί της ουσίας, το ελληνικό αίτημα οδηγώντας σε φιάσκο την επίσκεψη του έλληνα πρωθυπουργού στην πρωτεύουσα του Τέταρτου Ράιχ και την επομένη στην πρωτεύουσα της Φινλανδίας. Ρητά και κατηγορηματικά η γερμανίδα καγκελάριος και η φινλανδή πρωθυπουργός παρέπεμψαν κάθε σχετική συζήτηση στις αποφάσεις της επόμενης Συνόδου Κορυφής που θα γίνει στις 25 Μαρτίου. Λύση πακέτο ήταν επομένως η απάντησή τους που μετέθετε τη συζήτηση στους όρους υπό τους οποίους θα δοθεί η όποια βοήθεια. Ειδικότερα, η Γερμανία ως όρο έθεσε την αποδοχή του Συμφώνου Ανταγωνιστικότητας που περιλαμβάνει τους γνωστούς εξοντωτικούς όρους για συνταγματικές μεταρρυθμίσεις με βάση τις οποίες θα απαγορεύονται τα δημοσιονομικά ελλείμματα, η άνοδος των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης στα 67 χρόνια, η αποσύνδεση των αυξήσεων στους μισθούς από την πορεία του πληθωρισμού, κ.α.

Ο ίδιος ο έλληνας πρωθυπουργός επιχείρησε να αξιοποιήσει τον εκβιασμό των Γερμανών, μεταφέροντας τον στο εσωτερικό της χώρας. Λειτουργώντας σαν ιδεολογικό βαποράκι της Μέρκελ δήλωσε στους δημοσιογράφους που τον συνόδευαν, με βάση τα ρεπορτάζ της επόμενης μέρας: «Είναι επιτακτική ανάγκη να υπάρξει συνολική συμφωνία στη σύνοδο, αλλιώς τα πράγματα θα γίνουν πολύ δύσκολα για την Ευρώπη και για την Ελλάδα». Νέοι εκβιασμοί για να πέσουν στα μαλακά τα νέα μέτρα!

Η αλήθεια είναι πως το τι ακριβώς θα ακολουθήσει έγινε σαφές την Τρίτη όχι από τον πρωθυπουργό, αλλά από τον διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδας κατά τη διάρκεια ομιλίας του στη Βουλή όταν δήλωσε με σαφήνεια πως «πρέπει να γίνουν ακόμη μεγαλύτερες προσαρμογές από αυτές που προβλέπει το μνημόνιο». Ο ίδιος μάλιστα δήλωσε πως το 2012, αντίθετα με όσα ισχυρίζεται η κυβέρνηση, η Ελλάδα δεν πρόκειται να τα καταφέρει να βγει στις διεθνείς αγορές για να δανειστεί από μόνη της. Πρόβλεψη που ισοδυναμεί με πλήρη και παταγώδη αποτυχία του «προγράμματος προσαρμογής» της οικονομίας τουλάχιστον σε ότι αφορά τους ονομαστικούς του στόχους που αφορούσαν την επανάκτηση της διεθνούς αξιοπιστίας της ελληνικής οικονομίας έτσι ώστε να μπορεί να δανειστεί από το εξωτερικό χωρίς τους απαράδεκτους όρους με τους οποίους γινόταν δεκτή κάθε έκδοση ομολόγων του ελληνικού δημοσίου πέρυσι, τέτοια εποχή.

Άλλοι επομένως ήταν οι στόχοι από την προσφυγή στον μηχανισμό δανειοδότησης ΕΕ – ΔΝΤ. Συγκεκριμένα, η καταστρατήγηση εργατικών δικαιωμάτων και κοινωνικών κατακτήσεων πολλών δεκαετιών υπό την ιδεολογική τρομοκρατία του δημόσιου χρέους. Μάρτυρας η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με την οποία δόθηκε το πράσινο φως για την εκταμίευση της τέταρτης δόσης του δανείου και το νέο μνημόνιο.

Η κυβέρνηση μάλιστα αυτή τη φορά κατέφυγε σε ένα επικοινωνιακό τρικ επιχειρώντας να δείξει πως η πολιτική της χαίρει κοινωνικής συναίνεσης. Συγκεκριμένα προανήγγειλε δημόσιο διάλογο με τα πολιτικά κόμματα και διαβούλευση με τους «κοινωνικούς εταίρους» για τα μέτρα που θα περιληφθούν στο μεσοπρόθεσμο δημοσιονομικό πλαίσιο 2012 – 2014, τα οποία όμως ήδη δόθηκαν στη δημοσιότητα! Πρόκειται για κοροϊδία που έρχεται να διασκεδάσει τις αλγεινές εντυπώσεις που δημιουργεί η πολλοστή θεραπεία – σοκ.

Ας δούμε όμως τι περιλαμβάνει το νέο μνημόνιο. Συγκεκριμένα, περιέχει περικοπές δαπανών και νέα φοροεισπρακτικά μέτρα – φωτιά και επίσης μια ηχηρή προειδοποίηση. Οδηγίες που αν τους αφήσουμε και τις εφαρμόσουν θα προκαλέσουν μια κοινωνική οπισθοδρόμηση χωρίς προηγούμενο. Η ηχηρή προειδοποίηση αφορά την αποτελεσματικότητα των εφαρμοζόμενων μέτρων και αποσκοπεί να πιέσει την κυβέρνηση για να υλοποιήσει χωρίς δισταγμούς τα νέα μέτρα και την κοινωνία ταυτόχρονα να τα δεχτεί χωρίς επιφυλάξεις. «Δεν υπάρχει καμιά εγγύηση για την επιτυχία. Περισσότερο από ποτέ τα επόμενα βήματα στην εφαρμογή του προγράμματος θα απαιτήσουν την αποφασιστικότητα της κυβέρνησης, πολιτικό συντονισμό και τη συναίνεση της ελληνικής κοινωνίας», αναφέρεται χαρακτηριστικά στην έκθεση της Κομισιόν, λες και υπάρχει έστω και ένας εργαζόμενος που να λυπηθεί αν αποτύχει το πρόγραμμα κυβέρνησης – ΔΝΤ – ΕΕ…

Προμετωπίδα του νέου μνημονίου είναι το ξεπούλημα της δημόσιας περιουσίας. Ένα πρόγραμμα «αξιοποίησης» ύψους 50 δισ. ευρώ όπως με εύσχημο τρόπο παρουσιάστηκε στην κοινή γνώμη και θα αφορά την παράδοση σε ιδιώτες δημόσιων γαιών και δεκάδων κρατικών επιχειρήσεων. Με βάση τις δηλώσεις του υπουργού Οικονομικών η κυβέρνηση αναμένει την επόμενη τριετία μέχρι και το 2013 να εισπράξει τουλάχιστον 15 δισ., ενώ παρέπεμψε το στόχο της είσπραξης των 50 δις. για το 2015 και ακόμη παραπέρα. Υπογραμμίζοντας μάλιστα ότι «είναι στόχος της κυβέρνησης και όχι του μνημονίου» απέδειξε πόσο φαιδρή ήταν η επιχείρηση αποστασιοποίησης της κυβέρνησης από τις δηλώσεις της τρόικας, όταν έδωσε στη δημοσιότητα το μυστικό του ξεπουλήματος δημόσιας περιουσίας αξίας 50 δισ. ευρώ. Η πραγματικότητα εκ των υστέρων αποδεικνύεται πολύ χειρότερη καθώς ο στόχος φέρεται να μην έχει επιβληθεί καν από την τρόικα αλλά να αποτελεί επιλογή της κυβέρνησης.

Κατά δεύτερο, το νέο μνημόνιο περιλαμβάνει ευρείας έκτασης περικοπές δημοσίων δαπανών. Με βάση τις δηλώσεις του υπουργού Γ. Παπακωνσταντίνου οι εξοικονομήσεις ύψους 23 δισ. ευρώ που θα γίνουν μέχρι και το 2015 με στόχο να μειωθεί το έλλειμμα στο 1% του ΑΕΠ, από 9,5% που ήταν πέρυσι, θα προέλθουν κατά τα δύο τρίτα από περικοπές δαπανών και κατά ένα τρίτο από αύξηση εσόδων. Στις περικοπές περιλαμβάνεται πρώτα και κύρια η μείωση των μισθών των δημοσίων υπαλλήλων. Ειδικότερα αναμένεται μέχρι τον Ιούνη να κατατεθεί ενιαίο μισθολόγιο με βάση το οποίο θα οδηγηθούν στον Καιάδα όχι μόνο επιδόματα αλλά και μισθοί των 700.000 περίπου δημοσίων υπαλλήλων. Η μείωση μισθών αναμένεται να ξεπεράσει το 20%, οδηγώντας στη φτώχεια χιλιάδες οικογένειες. Η ασυνήθιστη κοινωνική βαρβαρότητα που υπάρχει στο μνημόνιο φαίνεται και στην οδηγία να σταματήσουν οι προσλήψεις δασκάλων και καθηγητών, με το επιχείρημα πως στην Ελλάδα εργάζονται λιγότερο σε σύγκριση με τους συναδέλφους τους στις υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης. Πρόκειται για μέτρο που, σε συνδυασμό με τον εκπαιδευτικό Καλλικράτη ο οποίος προβλέπει λουκέτα σε σχολεία, θα υποβαθμίσει απότομα την εκπαίδευση δημιουργώντας στην εποχή της μεγαλύτερης έκρηξης της γνώσης γενιές αγράμματων. Κι αυτό με την κυριολεκτική κι όχι τη σχετική έννοια του όρου.

Στο τέταρτο μνημόνιο προαναγγέλλεται και νέο αντι-ασφαλιστικό τερατούργημα, το οποίο φυσικά δεν θα στοχεύει στην αντιμετώπιση της εκτεταμένης εισφοροδιαφυγής η οποία εκτιμάται στα 8 δισ. ευρώ αφορώντας μόνο καθυστερήσεις στην είσπραξη εισφορών και όχι απώλειες εσόδων από την ανασφάλιστη εργασία. Στόχος της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ και της Ιερής Συμμαχίας ΕΕ – ΔΝΤ είναι η μείωση των κύριων και επικουρικών συντάξεων έτσι ώστε να μην ξεπερνούν το 2,5% του (διαρκώς συρρικνούμενου λόγω ύφεσης) ΑΕΠ. Σαφής οδηγία υπάρχει και για τα βαρέα επαγγέλματα που δεν θα πρέπει να καλύπτουν στο εξής περισσότερο από το 10% των απασχολουμένων. Άγριες περικοπές αναμένονται και στην υγεία, καθώς προτείνεται οι σχετικές δαπάνες να μην υπερβαίνουν το 6% του ΑΕΠ.

Βέβαιη πρέπει να θεωρείται και η ψήφιση νέου φορολογικού νόμου με απώτερο στόχο την μείωση του ελλείμματος. Βασική του μέριμνα θα είναι να αυξηθούν τα φορολογικά έσοδα, τα οποία το 2010 με βάση την έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ήταν κατά 2% του ΑΕΠ λιγότερα απ’ όσα είχαν προβλεφθεί.

Κυβέρνηση ΔΝΤ και ΕΕ δεν χάνουν την ευκαιρία με το τέταρτο μνημόνιο να κάνουν ένα ακόμη δώρο στους τραπεζίτες, δείχνοντας έτσι τίνος τα συμφέροντα εξυπηρετούν και, με τον πιο ξεδιάντροπο τρόπο, για ποιόν δουλεύουν. Ειδικότερα υπάρχει συγκεκριμένη αναφορά για την κατάργηση του επιδόματος ισολογισμού που λάβαιναν οι τραπεζοϋπάλληλοι, ενώ προτείνεται η ψήφιση νόμου με βάση τον οποίο όλοι οι τραπεζοϋπάλληλοι θα αμείβονται με όρους ιδιωτικού τομέα. Πρόκειται για ένα πάγιο αίτημα των τραπεζιτών που θα αυξήσει σημαντικά τα κέρδη τους, μειώνοντας κάθετα τις αποδοχές των εργαζομένων στον τραπεζικό τομέα.

Συνολικά πρόκειται για ένα πρόγραμμα ακραίου κοινωνικού κανιβαλισμού που υπογραμμίζει την αδήριτη ανάγκη άμεσης ανατροπής της κυβέρνησης Παπανδρέου και εκδίωξης της συμμορίας ΔΝΤ – ΕΕ! Όσο αργούμε τόσο πιο δύσκολη γίνεται η υπόθεση ανάκτησης, υπεράσπισης και διεύρυνσης των εργατικών δικαιωμάτων.

Σ. Αμίν: «Καταστροφική η λιτότητα για την Ελλάδα» (Επίκαιρα, 11-17/11/2010)

Εμβληματική μορφή μεταξύ των σύγχρονων Μαρξιστών, ο γαλλοαιγυπτιακής καταγωγής Σαμίρ Αμίν βρέθηκε πρόσφατα στην Αθήνα με αφορμή τη διήμερη διάσκεψη του Αριστερού Βήματος Διαλόγου και Κοινής Δράσης και της Πρωτοβουλίας Καλλιτεχνών ενάντια στο Μνημόνιο. Στη συνέντευξη που παραχώρησε στα Επίκαιρα τονίζει τις βαθιές μεταβολές που έχουν συντελεσθεί στο σύγχρονο καπιταλισμό και ιδιαίτερα ως αποτέλεσμα της κρίσης του ’70, δημιούργημα της οποίας είναι και η πρόσφατη χρηματοπιστωτική κρίση. Να αναφερθεί πως στα ελληνικά συνεχίζουν να κυκλοφορούν δύο βιβλία του Σαμίρ Αμίν: Η συσσώρευση σε παγκόσμια κλίμακα (δύο τόμοι, εκδόσεις Νέα Σύνορα ΕΠΕ, χωρίς χρονολογία και με εισαγωγή του Ανδρ. Παπανδρέου!) και Πέρα από τον γερασμένο καπιταλισμό (εκδ. Λιβάνη, 2004).

Πως θα μπορούσατε να περιγράψετε την τρέχουσα οικονομική κρίση με λίγα λόγια;

-Η άποψή μου για την κρίση απέχει σημαντικά από αυτής της πλειοψηφίας ακόμη κι από την άποψη που κυριαρχεί εντός της Αριστεράς. Προσωπικά δεν πιστεύω καθόλου ότι η κρίση ξεκίνησε με την χρηματοπιστωτική κατάρρευση του 2008, ούτε πως η χρηματοπιστωτική κατάρρευση είναι η αιτία της εξελισσόμενης ύφεσης. Υποστηρίζω ακριβώς το αντίθετο: Ότι η χρηματοπιστωτική κατάρρευση αποτελεί συνέπεια της κρίσης που ξεκίνησε πολύ καιρό πριν. Μιας δομικής κρίσης που ξέσπασε πρώτα και κύρια στη πραγματική οικονομία και στη συνέχεια επεκτάθηκε στο περιβάλλον, το κλίμα, την διατροφή, την ενέργεια κ.λπ. Πρόκειται για μια συστημική, μακρά κρίση ενός συρρικνούμενου καπιταλισμού. Ξεκίνησε στα μέσα της δεκαετίας του ’70 του προηγούμενου αιώνα με την κατάργηση της μετατρεψιμότητας του δολαρίου σε χρυσό και την μετάβαση στο καθεστώς των κυμαινόμενων συναλλαγματικών ισοτιμιών. Από τα μέσα της δεκαετίας του ’70 ξαφνικά, οι ρυθμοί μεγέθυνσης της Τριάδας (ΗΠΑ, ΕΟΚ, Ιαπωνία) έπεσαν στα μισά της προηγούμενης τριακονταετίας χωρίς να έχουν ανακάμψει από τότε. Κατ’ επέκταση η κρίση στην πραγματική οικονομία διαρκεί τέσσερις σχεδόν δεκαετίες. 

Πως αντέδρασε ο καπιταλισμός σε αυτή την κρίση;

– Αντέδρασε με τρεις ομάδες μέτρων. Αρχικά με την συγκέντρωση και συγκεντροποίηση του κεφαλαίου. Αυτό μάλιστα το κύμα άλλαξε την ποιότητα του μονοπωλιακού καπιταλισμού. Κατά δεύτερο, με την φιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση, μέσω των προγραμμάτων δομικής προσαρμογής, του ανοίγματος των αγορών κ.α. Και τρίτο, μέσω της χρηματιστικοποίησης, που άμβλυνε προβλήματα τα οποία προέρχονταν από την άνιση κατανομή του εισοδήματος η οποία επίσης περιόριζε την δυνατότητα επίτευξης συναινέσεων στην κοινωνία. Οι επεκτεινόμενες χρηματοπιστωτικές αγορές έτσι αποτέλεσαν το αντίδοτο στις συρρικνούμενες πραγματικές αγορές. Νιώθω μάλιστα ιδιαίτερα υπερήφανος που από το 2002 επεσήμανα ότι η χρηματιστικοποίηση αποτελεί την Αχείλια πτέρνα του συστήματος, ότι το σύστημα δεν είναι βιώσιμο και η κατάρρευσή του θα ξεκινήσει με μια χρηματοπιστωτική κρίση. Όπως και συνέβη. Αυτή είναι η δική μου ερμηνεία. Γι αυτό και ο τίτλος του καινούργιου μου βιβλίου (που ακόμη δεν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά) είναι «Έξω από την κρίση του καπιταλισμού ή τον καπιταλισμό της κρίσης;».

Οδεύουμε σε περίοδο χάους

Σε αυτό το πλαίσιο είναι εφικτές οι μεταρρυθμίσεις;

– Δεν υπάρχει έδαφος σήμερα για επαναφορά προηγούμενων διευθετήσεων όπως η ρύθμιση των αγορών ή το κράτος πρόνοιας της μεταπολεμικής περιόδου. Οδεύουμε σε μια περίοδο χάους. Εννοώ ότι ως απόκριση στην κρίση υπάρχει μια μετακίνηση του κέντρου βάρους από την οικονομική διαχείριση στην πολιτική και τους κοινωνικούς και διεθνείς αγώνες. Το παράδειγμα της Ελλάδας από αυτή την άποψη είναι πολύ διδακτικό. Επομένως η προσπάθεια να βρεθεί μια αποδεκτή συναίνεση ακόμη και σε διεθνές επίπεδο, όπως επιχειρεί για παράδειγμα να κάνει ο Τζόζεφ Στίγκλιτς με τις διάφορες εκθέσεις του, είναι κενή περιεχομένου, είναι καταδικασμένη να αποτύχει.

Κατά την άποψή μου, επειδή παραμένω αισιόδοξος, «κοινωνικά συμβόλαια» θα πραγματοποιηθούν. Αλλά όπως συμβαίνει στην ιστορία θα είναι πολύ άνισα μεταξύ των διάφορων χωρών. Σε άλλα κράτη θα είναι πιο προωθημένα και σε άλλα λιγότερο για λόγους ιστορικούς, τοπικούς, κ.λπ. Ας δούμε την προηγούμενη μεγάλη κρίση, του ’30. Έφερε το Λαϊκό Μέτωπο στη Γαλλία, το New Deal στις ΗΠΑ και επίσης το ναζισμό. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις διακρίνεται πώς η απάντηση δεν ήταν αμιγώς οικονομική και σε πολλές περιπτώσεις, ούτε καν οικονομική. Ήταν πρώτα και κύρια πολιτική, που στη συνέχεια δημιούργησε την αντικειμενική βάση για μια οικονομική διαχείριση.

– Θα μπορούσαμε δηλαδή παραφράζοντας τη γνωστή ρήση από την εκστρατεία του Κλίντον το 1992 («είναι η οικονομία, ηλίθιοι») να λέγαμε ότι σήμερα «είναι η πολιτική» και όχι η οικονομία…

– Αυτός είναι ο τρόπος που δουλεύει η Ιστορία. Δεν λειτουργεί με ευσεβείς πόθους για τις άριστες οικονομικές επιλογές και άλλα τέτοια.

– Πως ερμηνεύετε την απάντηση στην κρίση της ΕΕ και ιδιαίτερα της Γερμανίας;

– Δεν είναι απάντηση, η στάση της συνιστά μια προσαρμογή στην κρίση. Το σύστημα εξουσίας στην Ευρώπη, η Δεξιά και οι σοσιαλδημοκράτες που έχουν μεταλλαχθεί σε σοσιαλ-φιλελεύθερους δεν ανταποκρίθηκαν στις προκλήσεις της κρίσης. Το αποκλειστικό τους μέλημα ήταν να διατηρήσουν τις κοινωνικές σχέσεις, την ισορροπία προς όφελος του μονοπωλιακού καπιταλισμού, όπως είναι σήμερα.

Ευσεβής πόθος η ρύθμιση των αγορών

– Είναι παρόλα αυτά σε εξέλιξη μια συζήτηση με πρωτοβουλία της Γερμανίας για την αυστηρότερη εφαρμογή της δημοσιονομικής ισορροπίας, για την μεταβίβαση μέρους του κόστους της χρεοκοπίας στο χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο, κ.α., που σηματοδοτούν μια βαθύτερη αντιδραστική μετάλλαξη της ΕΕ.

– Όλα αυτά τα μέτρα για την ρύθμιση των αγορών είναι ευσεβείς πόθοι. Οι κυβερνήσεις απευθύνονται στους αφελείς για να δείξουν ότι κάνουν κάτι. Ας ζήταγαν καλύτερα από την ηγεσία της Μαφίας να γίνει τίμια. Πιο πολλά αποτελέσματα θα είχαν.

Τα μέτρα που συζητιόνται για τις χώρες με μεγάλα ελλείμματα είναι ανεφάρμοστα, γιατί όλες οι χώρες της ΕΕ έχουν υψηλά ελλείμματα. Μάλιστα τα χρέη του ιδιωτικού τομέα αυξάνονται με ταχύτερους ρυθμούς απ’ ότι τα χρέη του δημόσιου. Μάλιστα με την εμβάθυνση της κρίσης τα ελλείμματα και τα χρέη του δημοσίου θα συνεχίσουν να αυξάνονται. Οι ποινές επομένως για τους δημοσιονομικά απείθαρχους στερούνται περιεχομένου, έχουν δημαγωγικό χαρακτήρα.

Το πιο δραματικό σε όλα αυτά είναι πως ούτε και η Αριστερά έχει απάντηση. Κι αυτό δεν ισχύει μόνο για την κοινοβουλευτική Αριστερά, αλλά ακόμη και για την ριζοσπαστική που εννοεί να μην αντιλαμβάνεται ότι ο δρόμος υπέρβασης της κρίσης έγκειται στην απαλλοτρίωση του μονοπωλιακού κεφαλαίου. Τίποτε λιγότερο.

– Δεν είναι αυθαίρετο αυτό το συμπέρασμά σας; Πως προκύπτει;

– Ο μονοπωλιακός καπιταλισμός δεν είναι κάτι καινούργιο. Υπήρξε ένα πρώτο κύμα μονοπωλιακής οργάνωσης στα τέλη του 19ου αιώνα, που αναλύθηκε επαρκώς από τον Λένιν και άλλους. Όλα αυτά ήταν σωστά αλλά όχι αρκετά. Γιατί τα τελευταία χρόνια του προηγούμενου αιώνα, με την μακρά, δομική, ιστορική κρίση είχαμε ένα δεύτερο κύμα δημιουργίας μονοπωλίων, ένα νέο κύμα συγκέντρωσης και συγκεντροποίησης του κεφαλαίου. Το αποτέλεσμα δεν ήταν μόνο να δημιουργηθούν ορισμένα επιπλέον μονοπώλια, αλλά να αλλάξει η ποιότητά τους. Προσωπικά χρησιμοποίησα τον όρο «γενικευμένο μονοπωλιακό κεφάλαιο» για να περιγράψω αυτές τις μεταβολές. Και η σημασία εδώ έγκειται στο περιεχόμενο: ότι δηλαδή για πρώτη φορά στην ιστορία του καπιταλισμού, το μονοπωλιακό κεφάλαιο ελέγχει τα πάντα. Δείτε την πίεση που δέχονται οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, την έκταση που έχει λάβει η ανάθεση εργασιών σε τρίτους (outsourcing).

Ποιοτικές επίσης μεταβολές έχει υποστεί και η φύση της αστικής τάξης. Η αστική τάξη και το κεφάλαιο κάποτε ήταν συνώνυμα. Η αστική τάξη συγκροτήθηκε ως ιστορική τάξη με τοπικές ρίζες. Η επιχείρηση ήταν εγκατεστημένη σε ένα συγκεκριμένο σημείο, οι εργαζόμενοι προέρχονταν από εκεί γύρω, η οικογένεια του ιδιοκτήτη καταγόταν από την ίδια περιοχή, κ.α. Όλα αυτά περιέκλειαν και συνεπάγονταν με το πέρασμα του καιρού ένα είδος νομιμοποίησης, ορισμένες φορές και πατερναλιστικών σχέσεων. Αυτή η τάξη πλέον εξαφανίζεται και το κεφάλαιο γίνεται αφηρημένο. Σε ποιόν ανήκει μια τυπική επιχείρηση, όπως αυτή για παράδειγμα που παράγει τον καφέ που πίνουμε; Σε ένα αμερικανο-γερμανικό κοντσόρτιουμ που ποιος ξέρει ποιοι θα είναι οι μέτοχοί του, οι προμηθευτές του, κ.λπ.

– Και ποια είναι επομένως η αστική τάξη;

– Η αστική τάξη σήμερα είναι διάφοροι υπηρέτες του κεφαλαίου, καλοπληρωμένοι εννοείται όπως για παράδειγμα οι χρηματιστές, όχι όμως η κλασική αστική τάξη. Πρόκειται για τεράστιας έκτασης μεταβολή επειδή έχει σοβαρές συνέπειες σε πολιτικό, ιδεολογικό, πολιτιστικό και πολλά ακόμη επίπεδα. Αυτός επομένως ο τρόπος παραγωγής που έχει απαλλοτριώσει ακόμη και την αστική τάξη θα πρέπει να απαλλοτριωθεί.

Οι εθνικοποιήσεις είναι ένα πρώτο βήμα σε αυτή την διαδικασία, που δεν μπορεί να αποφευχθεί. Στη συνέχεια δε, ακολουθεί η κοινωνικοποίηση που είναι κάτι διαφορετικό. Η πρόοδος που μπορεί να επιτευχθεί σε αυτή την πορεία είναι μια μακρά ιστορική διαδικασία, δεν μπορεί όμως να αποφευχθεί το πρώτο βήμα το οποίο προανέφερα υπό την επίκληση αρνητικών εμπειριών από τις συμμετοχικές διαδικασίες που αναπτύχθηκαν στη Γερμανία ή κάτι άλλο.

Πόλεμος για τις πρώτες ύλες

-Αναφερθήκατε προηγουμένως στις πολλαπλές επιπτώσεις που έχει η αλλαγή του χαρακτήρα της αστικής τάξης. Στις διεθνείς σχέσεις και τη γεωπολιτική πως μεταφράζεται αυτή η μείζονα μεταβολή;

– Αυτό το σύστημα του γενικευμένου μονοπωλιακού καπιταλισμού αποτελεί την αντικειμενική βάση αυτού που αποκαλώ ως συλλογικό ιμπεριαλισμό της Τριάδας. Αυτό το σύστημα δεν μπορεί να αναπαραχθεί χωρίς τον έλεγχο ολόκληρου του πλανήτη, δηλαδή της Ασίας, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής. Ο έλεγχος ασκείται μέσω της αποκλειστικής πρόσβασης στις πλουτοπαραγωγικές πηγές. Η σημασία δε αυτού του ελέγχου είναι τόσο μεγάλη ώστε η προσφυγή στους πολέμους έχει αποκτήσει το χαρακτήρα της κανονικότητας. Γι’ αυτό το λόγο, αν θέλετε, το αμερικανικό κατεστημένο επέλεξε στη θέση του πατέρα Μπους τον Κλίντον και στη θέση του υιού Μπους τον Ομπάμα, έτσι ώστε να συνεχίζουν αδιατάρακτα το στρατιωτικό έλεγχο του πλανήτη σε συνεργασία με τα νεοαποικιακά στρατεύματα του ΝΑΤΟ. Αυτή είναι η βασικότερη αλλαγή που διακρίνω στην γεωπολιτική ισορροπία κι έχει ως διακύβευμα τον έλεγχο των φυσικών πόρων (όπως πετρέλαιο, κοβάλτιο, κ.α.) από τη Δύση έτσι ώστε ανερχόμενες δυνάμεις, όπως η Βραζιλία, η Κίνα και σε εντεινόμενο βαθμό η Ινδία. Η κυριαρχία μάλιστα των δυτικών χωρών σταδιακά αμφισβητείται και υπονομεύεται από τις χώρες του Νότου, από ορισμένες χώρες για να είμαστε ακριβείς.

Ως απόρροια του προηγουμένου είναι σε εξέλιξη διάφορες φιλόδοξες πολιτικές πρωτοβουλίες, όπως η Ομάδα της Σαγκάης, με τη συμμετοχή της Ρωσίας, της Κίνας, χωρών της Κεντρικής Ασίας, του Ιράν και με τη συμμετοχή παρατηρητών από την Ινδία.

Δεν μπορεί πάντως να χαρακτηριστεί θεαματική η πρόοδος που έχει καταγραφεί στη συνεργασία τους…

-Υπάρχει μια σιωπηρή πρόοδος. Οι Κινέζοι δεν ανακοινώνουν ότι επιτυγχάνεται κι άλλες φορές λένε το αντίθετο απ’ αυτό που έχει συμβεί. Συχνά μάλιστα και με χαμόγελο.

Η επόμενη αλλαγή που διακρίνω είναι η ενοποίηση του νομισματικού και του χρηματοπιστωτικού συστήματος υπό την ηγεμονία του δολαρίου. Είμαστε μάρτυρες μιας αποσύνθεσης χωρίς ωστόσο να εξέρχεται κάτι που να είναι κατ’ ελάχιστο έστω καλύτερο. Εδώ έχουμε την διάλυση του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος για το συμφέρον περιφερειακών υπο-συστημάτων όπως αυτό της Σαγκάης, της Νότιας Αμερικής (και βλέπουμε στη συγκεκριμένη περίπτωση πλευρές της νέας νομισματικής τάξης να συνδέονται με κοινωνικά κινήματα) ή της ευρωζώνης. Η Ευρώπη βέβαια αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς, κι αυτό δεν αρέσει στους Ευρωπαίους να λέγεται, δεν υπάρχει, είναι μια τεράστια φλυαρία.

Κρυπτο-φασίστας ο Ζαν Μονέ!

– Για λόγους δομικούς ή σχετικούς με τις πολιτικές δυνάμεις που ηγεμονεύουν;

– Συμβαίνει επειδή η ΕΕ δομικά κατασκευάστηκε ώστε να είναι πάντα σε μια δευτερεύουσα θέση, ένα μηδενικό! Ο Ζαν Μονέ που θεωρείται και ήταν θεμελιωτής της, δήλωνε υπερήφανος για το φιλοφασιστικό του παρελθόν. Δεν έκρυψε την αγάπη του ιδιαίτερα για τον ιταλικό φασισμό και το καθεστώς του Βισύ ούτε και τις βαθιά αντιδημοκρατικές ιδέες του. Θαύμαζε επίσης τις ΗΠΑ λόγω του ότι είχαν καταφέρει να κάνουν παράνομο τον σοσιαλισμό και να απαγορεύσουν οποιαδήποτε συζήτηση για την αναγκαιότητα της ατομικής ιδιοκτησίας. Ο Ζαν Μονέ πίστευε ότι από το ευρωπαϊκό οικοδόμημα πρέπει να ξεριζωθεί κάθε έννοια δημοκρατίας, κάθε σκέψη αντιπροσωπευτικότητας και άμεσης εκλογής και όλη η εξουσία να δοθεί αντιθέτως στους τεχνοκράτες. Το μίσος μάλιστα του βαθιά συντηρητικού ντε Γκολ προς τον φιλο-φασίστα Ζαν Μονέ είναι και ο μοναδικός λόγος που με κάνει φιλο-ντεγκολικό…

Δεν είναι επομένως ζήτημα κάποιου δημοκρατικού ελλείμματος, αλλά παντελούς έλλειψης δημοκρατίας. Κι αυτό είναι κάτι που δεν αλλάζει. Μάρτυρας το ευρω-σύνταγμα που έφτιαξε ο Ζισκάρ ντ’ Εστέν ο οποίος μάλιστα επανέλαβε τα λόγια του Μονέ: Ότι το ευρωσύνταγμα είναι πολύ καλό επειδή μοιάζει με το αμερικανικό καθώς ωθεί το σοσιαλισμό στην παρανομία. Το ευρωσύνταγμα δεν εξαφάνιζε το σοσιαλισμό αλλά και τα εθνικά κράτη για να μεταφέρει τις εξουσίες τους στο πουθενά.

Κοινή συνισταμένη όλων των παραπάνω είναι πως οι ΗΠΑ αποτελούν τον συλλογικό ηγέτη αυτού του συλλογικού ιμπεριαλισμού, καθώς είναι η μόνη δύναμη που έχει κράτος και στρατό.

Από τη στιγμή μάλιστα που τη δεκαετία του ’80 χάθηκε μια ιστορική ευκαιρία να δημιουργηθεί μεταξύ της Σουηδίας, της Γιουγκοσλαβίας και της Ελλάδας μια συμμαχία που θα κινούταν πέραν του ανατολικού και του δυτικού μπλοκ, το λεγόμενο «ευρωπαϊκό σχέδιο» πήρε νέα ώθηση με τη δημιουργία του ευρώ. Δημιουργήθηκε έτσι ένα νόμισμα χωρίς να έχει από πίσω του ένα κράτος, έστω ένα υπερεθνικό κράτος, η διαχείριση του οποίου εν τέλει πέρασε στο μονοπωλιακό κεφάλαιο.

Made in USA η ισοτιμία του ευρώ

Σε αυτή τη βάση δραστηριοποιήθηκε και το ΔΝΤ εντός της ευρωζώνης, κάτι που θα θεωρούταν αδιανόητο μέχρι πριν πολύ λίγα χρόνια;

-Ακριβώς. Δεν υφίσταται καμιά αντίθεση. Αυτός είναι ο συλλογικός καπιταλισμός. Αποτέλεσμα όλων αυτών είναι η καταστροφή. Βλέποντας το δολάριο και το ευρώ διακρίνεις μια εντελώς ασύμμετρη κατάσταση. Το μέγεθος του ευρωπαϊκού ΑΕΠ ή του πληθυσμού της ευρωζώνης, όπως ισχυρίζονται πολλοί, δεν δηλώνουν το παραμικρό για την ισχύ του ευρώ. Οι Αμερικάνοι αποφασίζουν για την συναλλαγματική ισοτιμία του ευρωπαϊκού κοινού νομίσματος, ορίζοντας την ισοτιμία του δολαρίου. Δηλαδή η Ουάσινγκτον μονομερώς επιλέγει ένα φθηνό δολάριο και βρίσκεται τότε η ευρωζώνη με ένα ισχυρό ευρώ και αντίστροφα.

– Ποια είναι η επόμενη μέρα της τρέχουσας κρίσης;

-Οι ισχυροί της ΕΕ θα μεταφέρουν όλο και μεγαλύτερο μέρους του κόστους στους αδυνάτους. Καθόλου τυχαίο δεν ήταν όλα αυτά τα χρόνια το ενδιαφέρον της Γερμανίας να εντάξει στην ΕΕ μικρά και αδύνατα κράτη, επιβάλλοντας το ένα κύμα διεύρυνσης μετά το άλλο. Είναι μια διαδικασία που στο νέο μου βιβλίο την περιγράφω ως «Λατινοαμερικανοποίηση» της Ευρώπης. Στην Ελλάδα ωστόσο τα προγράμματα λιτότητας που επιβάλλονται σε όλη την ΕΕ θα αποδειχθούν πολύ πιο καταστροφικά κοινωνικά απ’ ότι θα είναι στην Γερμανία, για παράδειγμα, χωρίς να υποτιμάω τις δραματικές συνέπειες που θα έχουν κι εκεί. Υπογραμμίζω όμως τις εφιαλτικές συνέπειες που θα δεχθούν χώρες όπως η Ελλάδα. Μια ματιά στη Λετονία αρκεί. Οι ναζιστικές ορδές κατά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο δεν προκάλεσαν τόσο πόνο…

Παγκόσμιος εφιάλτης η ανεργία (The Press Project, weekly report, 9/7/2010)

Ζοφερό διαγράφεται το μέλλον για τους εργαζόμενους στην Ελλάδα και όλο τον κόσμο, σύμφωνα με τις προβλέψεις που περιλαμβάνονται στην τελευταία έκθεση του ΟΟΣΑ για την απασχόληση. Με βάση τις δηλώσεις που έκανε ο επικεφαλής του διεθνούς οργανισμού, μεξικανός Άνχελ Γκουρία, την Τετάρτη 7 Ιουλίου η ανεργία στην Ελλάδα από 8% που ήταν τον Δεκέμβρη του 2008 και 9,5% το 2009, φέτος αναμένεται να εκτιναχθεί στο 12,1% και το 2011 στο 14,3%. Δραματικές θα είναι οι εξελίξεις και στο επίπεδο των αμοιβών καθώς φέτος αναμένεται να μειωθούν κατά 3,3% σε σχέση με πέρυσι και το 2011 κατά 0,8%.

Ίδια απογοητευτική κατάσταση επικρατεί και στις χώρες του ΟΟΣΑ. Τον Δεκέμβρη του 2007 η ανεργία έπληττε το 5,8% του εργατικού δυναμικού στις 31 ανεπτυγμένες οικονομικά χώρες του ΟΟΣΑ. Τον Μάρτιο που μας πέρασε το ποσοστό της ανεργίας έφθασε το 8,7% και με βάση όλες τις προβλέψεις η ανεργία θα συνεχίσει να αυξάνεται και το τρέχον και το επόμενο έτος. Συνολικά οι άνεργοι στις χώρες που συμμετέχουν στον οργανισμό φθάνουν επισήμως τα 47 εκ. Στην πραγματικότητα, αν δηλαδή συμπεριληφθούν οι υποαπασχολούμενοι κι όσοι απογοητεύτηκαν κι έπαψαν πλέον να αναζητούν εργασία, οι άνεργοι ξεπερνούν τα 80 εκ.! Πρόκειται για μια χαίνουσα πληγή στο σώμα των ανεπτυγμένων οικονομιών που τορπιλίζει την κοινωνική συνοχή.

Τα συμπεράσματα του ΟΟΣΑ που θέτουν σε ευθεία αμφισβήτηση τα κοινωνικά οφέλη της – τυπικής όπως αποδεικνύεται – εξόδου από την ύφεση επιβεβαιώνονται κι από τις επιμέρους στατιστικές που δημοσιεύουν οι διάφορες κρατικές υπηρεσίες. Για παράδειγμα, στην ευρωζώνη των 16 κρατών η Eurostat ανακοίνωσε την Παρασκευή 2 Ιούλη πως η ανεργία τον Μάη έφθασε σε νέα υψηλά επίπεδα αγγίζοντας το 10% του οικονομικά ενεργού πληθυσμού της ή 15,789 εκ. άτομα. Στην πρώτη θέση των χωρών της ΕΕ βρίσκεται η Λετονία με την ανεργία στο επίπεδο του 20%, που έχει κι αυτή προσφύγει στο ΔΝΤ κι είδε το ΑΕΠ της να καταποντίζεται, και στη δεύτερη θέση η Ισπανία, που η ανεργία έφθασε στο 19,9%. Στη νεολαία δε, η επίσημη ανεργία πλήττει το 40%. Πολύ μεγαλύτερη βαρύτητα όμως έχουν οι εξελίξεις στις ΗΠΑ για πολλούς λόγους – επειδή προηγήθηκε της εξόδου από την ύφεση σε σχέση με άλλες ανεπτυγμένες χώρες ή οικονομικά μπλοκ, επειδή αποτελεί την μεγαλύτερη αγορά και δίνει τον παλμό κ.λπ. Με μια πρώτη ματιά η μείωση της ανεργίας τον Ιούνη από 9,7% σε 9,5% προσφέρει μια μικρή ελπίδα. Μια προσεκτικότερη όμως εξέταση δείχνει ότι η κατάσταση είναι πολύ πιο ζοφερή απ’ αυτή στην Ευρώπη, καθώς η μείωση της ανεργίας επιτεύχθηκε επειδή 625.000 άνεργοι έπαψαν πια να αναζητούν εργασία, νιώθοντας σίγουροι ότι δεν πρόκειται να βρουν! Καθόλου τυχαία δεν είναι η επιδείνωση όλων σχεδόν των ποιοτικών παραμέτρων που περιγράφουν το δράμα των 15 εκ. αμερικανών ανέργων. Για παράδειγμα, η μέση διάρκεια της ανεργίας αυξήθηκε από 23,2 εβδομάδες τον Μάη σε 25,5 εβδομάδες τον Ιούνη. Αξίζει δε να ειπωθεί πως η πραγματική ανεργία, όταν δηλαδή συνυπολογίσουμε κι όσους παραιτούνται από την αναζήτηση εργασίας ή τους περιθωριοποιημένους εργάτες, αγγίζει 16,5 εκ. Αμερικανούς, σύμφωνα μάλιστα με μετριοπαθείς υπολογισμούς.

Η ανεργία ήρθε για να μείνει

Αναμφισβήτητα, η εντύπωση η οποία δημιουργείται από τις στατιστικές που δημοσιεύονται σε όλο τον κόσμο είναι πως η ανεργία ήρθε για να μείνει. Πως η αύξηση της ανεργίας που καταγράφεται αποτελεί ενδημικό χαρακτηριστικό της νέας οικονομικής τάξης όπως αργά και βασανιστικά μορφοποιείται εδώ και μερικούς μήνες. Τρεις είναι οι αιτίες για την παρατηρούμενη αύξηση της ανεργίας, που με βεβαιότητα θα μετατρέψει σε μακρινή ανάμνηση το βιοτικό επίπεδο των τελευταίων δεκαετιών.

Η πρώτη αιτία που αυξάνει τον εφεδρικό στρατό της εργασίας είναι τα μέτρα ελαστικοποίησης και απορύθμισης των εργασιακών σχέσεων που εφαρμόζονται. Η Ελλάδα και η Ισπανία, με ευθύνη των σοσιαλδημοκρατικών κυβερνήσεων του Παπανδρέου και του Θαπατέρο, αποτελούν τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα. Ειδικότερα οι νόμοι με τους οποίους μειώνεται το ύψος της αποζημίωσης και αυξάνεται το όριο των απολύσεων που μπορεί να ανακοινώσει κάθε επιχείρηση λειτουργούν σαν λάδι στη φωτιά καθώς άρουν όλα τα αντικίνητρα που είχαν οι επιχειρήσεις για να απολύσουν τμήμα του προσωπικού τους. Από τη στιγμή επομένως που οι απολύσεις γίνονται πιο φθηνές και πιο εύκολες, τι πιο φυσιολογικό από την έκρηξη της ανεργίας;

Η δεύτερη αιτία, που είναι και η σημαντικότερη, σχετίζεται με την ακολουθούμενη πολιτική άγριας λιτότητας και περικοπής κρατικών δαπανών. Τους τελευταίους μήνες αρχής γενομένης από την ΕΕ, όλες σχεδόν οι κυβερνήσεις έχουν θέσει ως απόλυτη προτεραιότητα τους την μείωση των ελλειμμάτων και την ισοσκέλιση στην πάροδο λίγων χρόνων των κρατικών προϋπολογισμών. Σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο στην Ελλάδα αναμένεται να απολυθούν δεκάδες χιλιάδες συμβασιούχοι από τους δήμους, μέχρι το τέλος του έτους με οδηγό την εφαρμογή του προγράμματος «Καλλικράτης», ήδη από τα κρατικά μέσα ενημέρωσης απολύθηκαν εκατοντάδες κακοπληρωμένοι εργαζόμενοι, ενώ τα κενά στα νοσοκομεία και τα σχολεία ήδη παρασύρουν την δημόσια υγεία και την παιδεία στο κενό προς όφελος των ιδιωτών. (Από τις απολύσεις, όπως ήταν φυσικό, εξαιρούνται τα τέκνα κορυφαίων πολιτικών όπως για παράδειγμα του αντιπροέδρου της κυβέρνησης, Θόδωρου Πάγκαλου, ο οποίος σε ένα χαρακτηριστικό δείγμα κατάχρησης και διαφθοράς της εξουσίας διόρισε την κόρη του σε μόνιμη θέση του δημοσίου).

Αμόκ περικοπών δημοσίων δαπανών

Ίδια κατάσταση παρατηρείται και στο εξωτερικό: Στην Αγγλία η νέα κυβέρνηση συνεργασίας ανακοίνωσε προγράμματα περικοπών δημοσίων εσόδων και αύξησης φόρων ύψους 171 δισ. δολ. για την επόμενη πενταετία, ταυτόχρονα με την μείωση των αποζημιώσεων για όσους απολύονται από το δημόσιο – εκεί η απουσία καθεστώτος μονιμότητας λύνει τα χέρια στους κυβερνώντες… Κοινή συνισταμένη των δύο μέτρων είναι να δοθεί η δυνατότητα στη Ντάουνιγκ Στριτ να περιορίσει τον αριθμό των δημοσίων υπαλλήλων με το ελάχιστο δυνατό κόστος. Στη Γερμανία η απόφαση της κυβέρνησης της Μέρκελ να επιβάλλει περικοπές ύψους 80 δισ. δολ. πριν απ’ όλους θα πλήξει την απασχόληση που προσφέρει ο δημόσιος τομέας. Στις ΗΠΑ η κατάσταση είναι πιο δραματική καθώς η σταδιακή εξάντληση του δημοσιονομικού πακέτου στήριξης ύψους 862 δισ. δολ. που εκταμιεύτηκε πέρυσι απειλεί όχι μόνο δεκάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας δασκάλων, ιατρών και αστυνομικών, αλλά ακόμη και μεγάλες πολιτείες. Τραπεζικό στέλεχος δήλωνε στους Financial Times στις 6 Ιούλη πως ο κίνδυνος είναι στο δεύτερο εξάμηνο του έτους η προσοχή των επενδυτών να στραφεί από την Ευρώπη στις αμερικανικές πολιτείες κι ειδικότερα στην Καλιφόρνια, το Ιλινόις, το Μίτσιγκαν και τη Νέα Υόρκη που ήδη βρίσκονται σε δεινή θέση.

Η πιο αρνητική όμως επίδραση της άγριας λιτότητας δεν αφορά στην κατάργηση των θέσεων εργασίας στο δημόσιο, αλλά στην μείωση της καταναλωτικής δαπάνης που στερεί από την αγορά τα χρηματικά εκείνα μέσα που θα υποκινούσαν μια νέα άνοδο της βιομηχανικής παραγωγής και της προσφορά υπηρεσιών. Η λιτότητα είναι επομένως η αιτία πίσω από την εξασθένιση της βιομηχανικής παραγωγής τον Ιούνη, που παρατηρήθηκε στις ΗΠΑ, την Ευρώπη και την Ασία, ωθώντας την Wall Street Journal να βγάλει τον ακόλουθο τίτλο στο φύλλο του Σαββατοκύριακου 2-4 Ιούλη: «Η παγκόσμια παραγωγή χάνει την ορμή της, εγείρει ανησυχίες»!

Υπό το παραπάνω πρίσμα είχαν πέρα για πέρα δίκιο οι New York Times που ξεκίναγαν άρθρο της σύνταξης την Τρίτη 6 Ιούλη γράφοντας πως «αν η αμερικανική οικονομία ήταν ορυχείο, η αγορά εργασίας θα ήταν καναρίνι που θα προειδοποιούσε πως η ανάκαμψη ξεμένει από οξυγόνο». Στη συνέχεια δε τόνιζαν πως το σημαντικότερο εμπόδιο για την ανάκαμψη δεν είναι οικονομικό, αλλά πολιτικό, υποδεικνύοντας έτσι τις ευθύνες που έχουν τα νομοθετικά σώματα των ΗΠΑ για την μη επέκταση των επιδομάτων ανεργίας. Μια απόφαση που θα πλήξει 3,2 εκ. ανέργους, με δραματικές επιπτώσεις στην ικανότητα αποπληρωμής των δανείων τους, στην καταναλωτική τους ζήτηση, ακόμη και την ψυχική τους υγεία! Στην Ιαπωνία για παράδειγμα είναι κοινό μυστικό ότι πίσω από την εκτίναξη των αυτοκτονιών στον ασύλληπτο μέχρι πριν λίγα χρόνια αριθμό των 30.000 ανθρώπων κατ’ έτος κρύβεται η γενικευμένη εργασιακή ανασφάλεια.

Ευρωπαίοι «λαθρεπιβάτες» των ελλειμμάτων

Επιστρέφοντας στο ζήτημα της οικονομίας έχουν ξεχωριστή σημασία οι επικρίσεις που δέχονται κυρίως οι Ευρωπαίοι ότι έχουν μετατραπεί σε «λαθρεπιβάτες» των αμερικανικών ελλειμμάτων. Η κατηγορία που διατυπώνεται όλο και συχνότερα (και ισχύει στον βαθμό που οι ΗΠΑ συνεχίσουν να μην στοιχίζονται πίσω από την γραμμή μείωσης των ελλειμμάτων και δημοσιονομικής πειθαρχίας) ξεκινάει από τα δρακόντεια μέτρα περιορισμού της εσωτερικής ζήτησης που έχουν επιβληθεί στην ΕΕ. Μέτρα, τα οποία συμπληρώνονται από την ανάδειξη των εξαγωγών σε ατμομηχανή της οικονομικής μεγέθυνσης, βοηθούσης και της πτώσης της συναλλαγματικής ισοτιμίας του ευρώ. Το αποτέλεσμα όμως είναι η Γερμανία να επωφελείται των μέτρων στήριξης της ζήτησης που λαμβάνονται στις ΗΠΑ για παράδειγμα, τη στιγμή που η αγορά της – ελέω λιτότητας – δεν συμβάλει καθόλου ή συμβάλει ελάχιστα στην άνοδο της παγκόσμιας ζήτησης.

Ως αποτέλεσμα η λιτότητα δημιουργεί μια καμένη γη συμβάλλοντας ώστε η τρέχουσα κρίση πτώσης του μέσου ποσοστού κέρδους αρχικά και του χρηματοπιστωτικού τομέα στη συνέχεια, όταν προσέλαβε εκρηκτικές διαστάσεις, να μετατραπεί σε κρίση υποκατανάλωσης, αποκτώντας νέα ορμή.

Τέλος, μια πολύ σημαντική αιτία πίσω από την άνοδο της ανεργίας σχετίζεται με τις υποκείμενες τεχνολογικές μεταβολές που συντελούνται στο έδαφος της κρίσης τις οποίες μπορούμε να θεωρήσουμε ως την δημιουργική, κατά Γιόζεφ  Σουμπέτερ πλευρά της, προετοιμάζοντας το σχήμα και την μορφή που θα έχει η οικονομία την επόμενη μέρα. Οι μεταβολές αυτές ήρθαν στην επιφάνεια μέσω της αναντιστοιχίας προσφοράς και ζήτησης στην αγορά εργασίας, την αδυναμία δηλαδή των επιχειρήσεων να καλύψουν τις εξελιγμένες ανάγκες τους σε ανθρώπινο δυναμικό. Έγραφε η International Herald Tribune το Σαββατοκύριακο 3-4 Ιούλη: «Κατά τη διάρκεια της ύφεσης οι εγχώριες βιομηχανίες φαίνεται να επιτάχυναν την μακροχρόνια στροφή τους προς τον μεγαλύτερο αυτοματισμό, απολύοντας όλο και περισσότερους από τους λιγότερο εξειδικευμένους εργάτες τους και αντικαθιστώντας τους με λιγότερη ακριβή εργασία από το εξωτερικό. Τώρα προσπαθούν να προσλάβουν ανθρώπους που μπορούν να λειτουργήσουν εξελιγμένο μηχανολογικό εξοπλισμό στη βάση υπολογιστών, να ακολουθήσουν σύνθετα προσχέδια και να επιδείξουν υψηλότερη μαθηματική επάρκεια απ’ αυτή που απαιτούταν προηγουμένως από έναν μέσο βιομηχανικό εργάτη. Κατασκευαστές καινοτόμων προϊόντων όπως προηγμένες ιατρικές συσκευές και ανεμογεννήτριες είναι μεταξύ αυτών που αναπτύσσονται γρήγορα και ζητούν προσλήψεις κι αυτοί είναι που ζητούν ανώτερες ειδικότητες».

Κυρίως όμως… λιγότερο προσωπικό, με αποτέλεσμα ακόμη κι η πιο φωτεινή πλευρά της σημερινής κρίσης, η ανάδυση μιας νέας γενιάς βιομηχανιών, να συνοδεύεται από αύξηση και σταθεροποίηση της ανεργίας. Ήρθε λοιπόν για να μείνει, οδηγώντας σε παροξυσμό στο άμεσο μέλλον το κοινωνικό ζήτημα.

Με δημοσιονομικό ολοκαύτωμα απειλεί το Τέταρτο Ράιχ (Επίκαιρα 27/5-2/6/2010)

Σε μια εκ βάθρων αναθεώρηση των όρων συγκρότησης και λειτουργίας της ευρωζώνης προχωράει το Βερολίνο όπως έγινε σαφές από τις προτάσεις που κατέθεσε ο εικονιζόμενος γερμανός υπουργός Οικονομικών Βόλφγκαγκ Σόιμπλε την προηγούμενη εβδομάδα. Οι προτάσεις αυτές προβλέπουν την υιοθέτηση στο σύνταγμα κάθε κράτους μέλους της ευρωζώνης άρθρου που θα απαγορεύει την εμφάνιση δημοσιονομικού ελλείμματος, όπως ακριβώς έπραξε πέρυσι το Βερολίνο θεσπίζοντας ως ανώτατο όριο ανεκτού ελλείμματος το 0,35% του ΑΕΠ. Επίσης την αποδοχή ενός συστήματος αυστηρότατων κλιμακούμενων ποινών για όποιες χώρες εμφανίζουν ελλείμματα στον προϋπολογισμό τους. Οι κυρώσεις θα ξεκινούν από την αναστολή του δικαιώματος ψήφου για έναν χρόνο στα συμβούλια υπουργών εκείνων των χωρών που παρουσιάζουν κατ’ επανάληψη υψηλά ελλείμματα, θα περνούν στην επιβολή χρηματικών προστίμων και θα φθάνουν ακόμη και στην απομάκρυνση από την ευρωζώνη ή την ελεγχόμενη χρεοκοπία. Οι δεύτερες σκέψεις που ακολούθησαν τις δύο τελευταίες προτάσεις κι η μερική αναδίπλωση της Γερμανίας δεν αμφισβητούν, αλλά αντιθέτως υπογραμμίζουν την απόφασή της να προχωρήσει στην επιβολή των παραπάνω μέτρων, επιτρέποντας σε μερικούς την ανακούφιση ότι αποτράπηκαν τα χειρότερα. Στην πράξη ωστόσο η έξοδος από την ευρωζώνη, ακόμη κι αν δεν έχει θεσμοθετηθεί ως δυνατότητα θα αποτελεί όρο επιβίωσης για ένα κράτος που θα έχει υποστεί όλες τις προηγούμενες επώδυνες και οικονομικά καταστροφικές ταπεινώσεις.

Η επίσημη πρόταση των παραπάνω μέτρων από τον γερμανό υπουργό Οικονομικών στην Ομάδα Εργασίας που συνεδρίασε την προηγούμενη Παρασκευή στις Βρυξέλλες υπό την ευθύνη του προέδρου της ΕΕ, βέλγου Βαν Ρομπέι, έγινε δύο μέρες μετά την μονομερή και απροσδόκητη ανακοίνωση της γερμανίδας καγκελαρίου Άγκελα Μέρκελ ότι απαγορεύει ορισμένες ακραία κερδοσκοπικές πράξεις όπως η αγοραπωλησία «γυμνών» ασφαλίστρων κινδύνου (που δεν συνοδεύονται από την κατοχή των σχετικών τίτλων) για ομόλογα κρατών της ευρωζώνης και τις μετοχές δέκα κορυφαίων γερμανικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, όπως της Deutsche Bank, της Commerzbank και της Allianz. Η – πέρα για πέρα αναγκαία – επίδειξη πυγμής του Βερολίνου απέναντι στους κερδοσκόπους ωστόσο έχει πολλά τρωτά σημεία. Κατ’ αρχήν δεν συνιστά τον εφ’ όρου ζωής εξοστρακισμό τους από την ευρωζώνη, μια και η απόφαση της Μέρκελ θα ισχύει μέχρι τις 31 Μαρτίου του 2011. Έχει δηλαδή περιορισμένο χρονικό ορίζοντα, όπως περιορισμένο χρονικό ορίζοντα είχε και μια αντίστοιχη απόφαση που έλαβαν οι αμερικανικές αρχές το 2008, στο απόγειο της κρίσης, για να ανασταλεί λίγους μήνες αργότερα και σήμερα να αποτελεί μνημείο υποχωρητικότητας των κυβερνήσεων απέναντι στις αγορές. Κατά συνέπεια η Γερμανία δεν πρωτοτύπησε. Αντίθετα μια σειρά άλλες χώρες της ευρωζώνης, όπως η Γαλλία, η Αυστρία, η Ιταλία κι η Ισπανία έλαβαν πολύ πιο έγκαιρα μέτρα εναντίον των κερδοσκόπων τα οποία ισχύουν μέχρι και σήμερα. Τέλος, τα μέτρα έγιναν δεκτά ακόμη και με ειρωνικά χαμόγελα από τις αγορές επειδή όλοι ξέρουν ότι η Φρανκφούρτη διαδραματίζει περιθωριακό ρόλο στη συγκεκριμένη αγορά πολύ υψηλού κινδύνου. Στην από δω μεριά του Ατλαντικού το 80% των σχετικών πράξεων συντελούνται στο Λονδίνο. Γι αυτό το λόγο κι οι Financial Times στην πρώτη τους σελίδα την προηγούμενη Παρασκευή μετέφεραν τα λόγια βρετανού κυβερνητικού αξιωματούχου που ήθελε να διατηρήσει την ανωνυμία του κι ο οποίος χαρακτήριζε την απόφαση της Μέρκελ, «φωτοβολίδα»!

Η χρονική σύμπτωση ωστόσο των δύο αποφάσεων δεν ήταν τυχαία. Ακόμη κι αν πάρουμε στα σοβαρά την επίδειξη δύναμης της Μέρκελ απέναντι στους κερδοσκόπους, η πρόθεσή της δεν ήταν απλώς να ρίξει στάχτη στα μάτια του κόσμου, αλλά να αφαιρέσει από τις πολιτικές ηγεσίες της Ευρώπης άλλοθι και υπεκφυγές που τους διευκολύνουν να μην βάζουν το μαχαίρι στην πληγή των ελλειμμάτων, με τον τρόπο που απαιτεί το Βερολίνο, αναβάλλοντας την εφαρμογή των αντιλαϊκών μέτρων! Αφετηριακό σημείο για την Γερμανία είναι ότι η αιτία της τρέχουσας κρίσης έγκειται στην ατολμία των κυβερνήσεων και τη ροπή τους για σπατάλες. Σχόλιο που δημοσιεύτηκε στην αγγλόφωνη ηλεκτρονική έκδοση του γερμανικού περιοδικού Spiegel έθετε το θέμα όσο πιο ωμά γινόταν: «Τώρα είμαστε στο δεύτερο μέρος της κρίσης, που ξεδιπλώνεται στην Ευρώπη με τα κύματα του σοκ να ταξιδεύουν για μια ακόμη φορά σε όλο τον κόσμο. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιτέλους αναλαμβάνουν δράση. Αλλά αυτό που έχουν στο μυαλό τους, από το φόρο στις μετακινήσεις κεφαλαίων μέχρι τους περιορισμούς στα κεφάλαια αντιστάθμισης κινδύνων, δεν έχουν καμιά σχέση με την τραπεζική κρίση, ούτε την κρίση του ευρώ. Είναι οι ίδιες οι κυβερνήσεις που ευθύνονται γι αυτή τη δεύτερη κρίση, δεν είναι ούτε οι τραπεζίτες, ούτε οι κερδοσκόποι. Αυτές απέτυχαν να τοποθετήσουν το κοινό νόμισμα σε μια στέρεη πολιτική και οικονομική βάση. Δεν μετέτρεψαν τη νομισματική ένωση σε μια πανίσχυρη οικονομική ένωση. Ανέχτηκαν τις απάτες της Ελλάδας και διατηρούν τα δικά τους τεράστια χρέη, που τώρα περιορίζουν τις δυνατότητές τους. Ένας τρόπος μόνο υπάρχει για έξοδο από την κρίση του ευρώ. Οι χώρες της ευρωζώνης πρέπει να επανακτήσουν την εμπιστοσύνη των χρηματοπιστωτικών αγορών. Αλλά αυτό είναι δυνατόν μόνο αν εξυγιάνουν τους προϋπολογισμούς τους. Μόνο αν μειωθούν σημαντικά τα ελλείμματα οι – ρυθμισμένες – χρηματοπιστωτικές αγορές θα επανακτήσουν σταθερότητα. Μόνο υπό αυτές τις συνθήκες οι μεγάλες επενδυτές – τράπεζες, ασφαλιστικές εταιρείες και συνταξιοδοτικά ταμεία – θα αρχίσουν να αγοράζουν ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα. Αυτοί, κι όχι οι κερδοσκόποι εναντίον των οποίων η πολιτική τάξη κήρυξε πόλεμο, είναι οι μόνοι που στην πραγματικότητα κινούν τις αγορές».

Δεν υπάρχει πιο ανυπόστατη, μεροληπτική και ψευδής ανάγνωση της πραγματικότητας, κομμένη και ραμμένη στα μέτρα της πολιτικής, από την παραπάνω θέση, ότι για τα ελλείμματα ευθύνονται οι κυβερνήσεις. Το ομολογούν πλέον ακόμη και βαθιά συντηρητικοί αναλυτές όπως ο Σαμουέλ Μπριτάν των Financial Times, μαθητής του Μίλτον Φρίντμαν και θαυμαστής της Μάργκαρετ Θάτσερ. Έγραφε ενδεικτικά στη στήλη του την προηγούμενη Παρασκευή, πως ακόμη κι οι «αναλυτές του ΔΝΤ πιστεύουν πως το μεγαλύτερο μέρος της δημοσιονομικής επιδείνωσης στις πιο προηγμένες χώρες δεν προέρχεται από τις ανεύθυνες κρατικές σπατάλες… αλλά είναι άμεσο αποτέλεσμα της ύφεσης».

Τούτου δοθέντος, ότι η ύφεση προκάλεσε τον δημοσιονομικό εκτροχιασμό (κι όχι το αντίθετο ότι δηλαδή τα ελλείμματα ευθύνονται για την ύφεση), η συνταγή του Τέταρτου Ράιχ για μείωση των ελλειμμάτων ισοδυναμεί με λάδι στη φωτιά! Κατ’ αρχήν αποτελεί μια ριζική αναθεώρηση του Συμφώνου Σταθερότητας, εφάμιλλης σημασίας με τη Συνθήκη της Λισσαβόνας, που θα έπρεπε να περάσει από δημοψηφίσματα για να ενσωματωθεί στις αρχές λειτουργίας της ευρωζώνης. Η Γερμανία όμως, σε συνεννόηση με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές ελίτ, επειδή ξέρει ότι αν αυτή η μεταρρύθμιση τεθεί υπό την έγκριση των λαών θα αποδοκιμαστεί με συντριπτικά ποσοστά κι όλη η Ευρώπη θα ξεσηκωθεί εναντίον των δημοσιονομικών πάντσερ καίγοντας τις γερμανικές σημαίες με το ίδιο πάθος που έκαιγε σύμβολα και σημαίες των χιτλερικών, θα επιχειρήσει να το επιβάλει χωρίς καν συζήτηση. Παρότι συνιστά ουσιώδη μεταβολή των όρων λειτουργίας της νομισματικής ενοποίησης.

Ο ουσιώδης χαρακτήρας σχετίζεται με το γεγονός ότι παραβιάζεται πλέον κατάφωρα η εθνική κυριαρχία. Για να το πούμε απλά: Αν ο κρατικός προϋπολογισμός της Ελλάδας πριν πει στην ελληνική Βουλή, έχει περάσει κι εγκριθεί από τη γερμανική βουλή και στη Βουλή έρθει η γερμανική βερσιόν – αυτό ακριβώς απαιτούν οι Γερμανοί, τότε το ελληνικό σύνταγμα θα έχει μετατραπεί σε κουρελόχαρτο. Οι βουλευτές θα είναι διακοσμητικά στοιχεία. Οι Γερμανοί θα έχουν καταστήσει το ελληνικό σύνταγμα σε κενό γράμμα, σε ένα πουκάμισο αδειανό, που θα αφορά μόνο σχολαστικούς φοιτητές της Νομικής. Τα δε κοινωνικά δικαιώματα των ελλήνων εργαζομένων παρανάλωμα! Δεν χρειάζεται και πολύ μυαλό για να καταλάβει κανείς ότι αν αποφασίζουν οι γερμανοί βουλευτές για τον ελληνικό προϋπολογισμό, δηλαδή για τις αυξήσεις που θα πάρουν οι συνταξιούχοι και τα κονδύλια που θα δοθούν για την υγεία και την παιδεία, τότε όλη η Ελλάδα θα μετατραπεί σ ένα απέραντο κοινωνικό Δίστομο.

Κι όχι μόνο η Ελλάδα. Τα μέτρα του Τέταρτου Ράιχ απειλούν την Ευρώπη με νέο όλεθρο γιατί η λογική που τα διέπει είναι ίδια με την λογική που διαπερνούσε τα μέτρα αντιμετώπισης της κρίσης που πρότεινε ο αμερικανός πρόεδρος Χέρμπερτ Χούβερ τη δεκαετία του ’30 προκαλώντας την βαθύτερη κρίση όλων των εποχών και ουρές χιλιομέτρων στα συσσίτια ανέργων και  απόρων. Το αποτέλεσμά τους θα είναι εκτόξευση της ανεργίας σε δυσθεώρητα ποσοστά, πολύ άνω του 20%, βαθιά και χρόνια ύφεση, και το χειρότερο εκτόξευση του χρέους (που ακόμη και το ΔΝΤ προβλέπει ότι θα φτάσει το 149% το 2012!) όπως και του ελλείμματος που θα προκαλείται από την άλωση του εμπορικού ισοζυγίου της Ελλάδας από τις γερμανικές εισαγωγές. Μια ευκολία που δεν θα υπήρχε χωρίς το ευρώ, αν ήταν εφικτή η υποτίμηση του εθνικού νομίσματος. Ένα φαύλος κύκλος, που ως σημείο εκκίνησης έχει την απαίτηση του Βερολίνου να μετατρέπει την οικονομία της Ελλάδας σε συντρίμμια και ταυτόχρονα το κόστος να μεταβιβάζεται για μια ακόμη φορά στους συνταξιούχους!

Αρέσει σε %d bloggers: