Επιχείρηση Κόνδορας 2, με αμερικανικό πραξικόπημα στη Βολιβία

«Υπήρχε ένας αρχηγός του στρατού που ζήτησε την παραίτηση ενός προέδρου κι ένας αρχηγός αστυνομίας που στασίασε. Αυτό σε όλο τον κόσμο αποκαλείται στρατιωτικό πραξικόπημα». Τα συγκεκριμένα λόγια προέρχονται από το νεοκλεγέντα πρόεδρος της Αργεντινής Αλμπέρτο Φερνάντες και δεν είναι καθόλου μα καθόλου προφανή, ούτε περιττά.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Σε όλο τον κόσμο ακόμη και στην Ευρώπη, που κράτησε εμφανείς αποστάσεις από τον Τραμπ και τις μεθόδους του, καταβλήθηκε κάθε προσπάθεια ώστε η πραξικοπηματική ανατροπή του Έβο Μοράλες από τη θέση του προέδρου της Βολιβίας να συγκαλυφθεί. Τα γεγονότα ωστόσο είναι αμείλικτα και βεβαιώνουν ότι από την Βολιβία ξεκίνησε η εφαρμογή μιας νέας «Επιχείρησης Κόνδορας», ανάλογης με αυτή που εφάρμοσε πάλι η Ουάσιγκτον, αρχής γενομένης από το 1968, ώστε να ανασχέσει στην αρχή την άνοδο αριστερών κυβερνήσεων και να τις ανατρέψει στη συνέχεια με τη βοήθεια στυγνών δικτατόρων, που άφησαν πίσω τους δεκάδες χιλιάδες νεκρούς και αγνοούμενους αριστερούς και δημοκράτες.

Οι ανησυχίες της Ουάσιγκτον ξεκίνησαν όταν έβλεπε το ένα μετά το άλλο τα σχέδια της να ακυρώνονται: Στη Βενεζουέλα η ετοιμότητα του λαού και του στρατού έβαλαν στο συρτάρι το σχέδιο ανατροπής του εκλεγμένου προέδρου Νικολά Μαδούρο. Στον Ισημερινό ο εκλεκτός της πρόεδρος (και καταδότης του Τζουλιάν Ασάντζ) Λένιν Μορένο αναγκάστηκε να ανακαλέσει τα μέτρα του ΔΝΤ. Στη Χιλή ο ζάμπλουτος πρόεδρος Πινιέρα για πρώτη φορά από την πτώση της χούντας του Πινοτσέτ είναι αντιμέτωπος με ένα μαζικό, δημοκρατικό και ανυποχώρητο κίνημα που διεκδικεί πραγματικό εκδημοκρατισμό. Στην Αργεντινή ο νεοφιλελεύθερος Μαουρίτσιο Μάκρι αποχωρεί ταπεινωμένος κι ο περονιστής πρόεδρος έρχεται να συνεχίσει το πρόγραμμα της Κριστίνα Κίρχνερ. Αυτό το ντόμινο, που μέσα από δημοκρατικές διαδικασίες έφερνε τους λαούς της Λατινικής Αμερικής στο προσκήνιο για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, έπρεπε να «κοπεί».

Η εκλογική επιτυχία του Έβο Μοράλες και του κόμματος του, Κίνημα για το Σοσιαλισμό (MAS) στις εκλογές της 20η Οκτωβρίου ήταν αδιαμφισβήτητη. Κανένας παρατηρητής δεν παρουσίασε κανένα στοιχείο που να επιτρέπει αμφιβολίες (κι ας μην βεβαιώνει) ότι υπήρχε η παραμικρή παραβίαση της εκλογικής διαδικασίας που οδήγησε τον Μοράλες, ο οποίος κυβερνάει τη Βολιβία από το 2006, να κερδίσει και αυτές τις εκλογές με 47,08% κι η δεξιά αντιπολίτευση του Κάρλος ντε Μέσα να κερδίσει ένα 36,51%. Οι μοναδικές διαμαρτυρίες που διατυπώθηκαν αφορούσαν τα υψηλότερα ποσοστά που κέρδιζε ο Μοράλες όσο περνούσε η ώρα και ενσωματώνονταν στο αποτέλεσμα τα εκλογικά τμήματα των απομακρυσμένων περιοχών των Άνδεων. Τι πιο φυσιολογικό… Ο νίκη του Μοράλες πριν 13 χρόνια έβαλε για πρώτη φορά τέρμα σε μια παραδοξότητα: Να κυβερνά τη Βολιβία η λευκή μειοψηφία, όταν ο πληθυσμός της σε ένα ποσοστό πάνω από 65% αποτελείται από ιθαγενείς, που ανέκαθεν ήταν θύματα μιας διπλής εκμετάλλευσης, χωρίς πολιτικά δικαιώματα, απόβλητοι ενός πολιτικού συστήματος το οποίο ήταν σχεδιασμένο για την λευκή μειοψηφία.

Ακόμη και ο χρόνος που επέλεξαν οι πραξικοπηματίες για να βάλουν σε κίνηση τα σχέδια τους επιβεβαιώνει την εκλογική νίκη του Μοράλες και δείχνει παράλληλα την βαθιά αποστροφή τους απέναντι στις δημοκρατικές διαδικασίες,. Καταλάβαιναν ότι αν ολοκληρώνονταν ομαλά οι εκλογές κι ανακηρυσσόταν πρόεδρο ο Μοράλες, όπως μπορούσε να συμβεί, θα όφειλαν να ανεχτούν την ήττα τους για μια θητεία ακόμη. Ο ίδιο άλλωστε ο πραξικοπηματίας Κάρλος ντε Μέσα, που είναι βαθιά μισητό πρόσωπο στους ιθαγενείς γιατί ήταν αντιπρόεδρος της Βολιβίας το 2003 όταν ο στρατός είχε σκοτώσει δεκάδες ιθαγενείς στον πόλεμο του φυσικού αερίου, είχε δηλώσει πώς δεν θα ανεχόταν κανένα άλλο αποτέλεσμα πέραν της δικής του επιτυχίας!

Υπήρχαν κι άλλες σοβαρότατες ενδείξεις που βεβαίωναν ότι η Δεξιά της Βολιβίας ετοιμαζόταν για πραξικόπημα. Στο διαδίκτυο κυκλοφορεί πολύ πλούσιο υλικό που δείχνει ότι η πρεσβεία των ΗΠΑ στη Λα Πας προετοίμαζε εδώ και χρόνια την ανατροπή του Μοράλες. Οι ένοπλες παρακρατικές συμμορίες της Βολιβιάνικης Δεξιάς πολλές μέρες πριν την 20η Οκτωβρίου τρομοκρατούσαν τους ιθαγενείς, προσπαθώντας να τους αποτρέψουν από την άσκηση του εκλογικού τους δικαιώματος, κ.α.

Κι αν τα παραπάνω δεν αρκούν για να φανεί ότι στη Βολιβία καταστρατηγείται το δικαίωμα ενός λαού να αποφασίζει για το παρόν και το μέλλον του, ας κρατήσουμε ότι ο Μοράλες πριν αναγκαστεί να εγκαταλείψει τη Βολιβία και αναζητήσει πολιτικό άσυλο στο Μεξικό για να αποφύγει τη σφαγή των ιθαγενών, πρότεινε μια νέα καταμέτρηση των ψήφων. Πρότεινε επίσης την προκήρυξη νέων εκλογών. Καμία ωστόσο από τις προτάσεις του δεν έγινε δεκτή γιατί οι νεοφιλελεύθεροι αμερικανοκίνητοι πραξικοπηματίες ήξεραν πώς δεν έχουν τη λαϊκή στήριξη. Δεν είχαν επίσης ούτε την έγκριση των κοινοβουλευτικών σωμάτων, μιας και την πλειοψηφία έχει το Κίνημα για το Σοσιαλισμό, με αποτέλεσμα η πραξικοπηματίας Τζανίνε Άνιες να αυτοανακηρυχθεί μόνη της πρόεδρος. Τα ύστερα του κόσμου… Η αναγνώρισή της από τις ΗΠΑ αμέσως μετά ήρθε να προσφέρει τη νομιμοποίηση που της λείπει, ενώ οι απειλές της Ουάσιγκτον προς Βενεζουέλα και Νικαράγουα ότι λίγο πολύ θα έχουν την τύχη της Βολιβίας δείχνει ότι υπάρχει μια ουσιώδης διαφορά στην «Επιχείρηση Κόνδορας 2» σε σχέση με την πρώτη «Επιχείρηση Κόνδορας». Τότε τουλάχιστον οι Αμερικανοί προσπαθούσαν να κρύψουν την εμπλοκή και τον πρωταγωνιστικό τους ρόλο…

Πηγή : Νέα Σελίδα

Καμιά φορά φεύγουν κι οι αριστεροί με ελικόπτερο (Unfollow 46, Οκτώβριος 2015)

tsipras43Προφανώς κι η ιστορία δεν κάνει κύκλους, ούτε επαναλαμβάνεται. Υπάρχουν όμως ομοιότητες που μόνο τυχαίες δεν είναι.

Του Λεωνίδα Βατικιώτη

Στον Ισημερινό η ριζική αλλαγή που συμβόλιζε ο Αλφρέντο Παλάσιο, ο οποίος κυβέρνησε από τον Απρίλιο του 2005 μέχρι τον Ιανουάριο του 2007, σε σχέση με τον προκάτοχο του Λούτσιο Γκουτιέρες, συμπυκνώνεται σε μια φωτογραφία, στην οποία ο Παλάσιο φοράει λευκή ιατρική ποδιά (κι εδώ οι συμβολισμοί πρέπει να ερμηνευθούν στο ειδικό πλαίσιο μιας φτωχής, αναπτυσσόμενης χώρας) ενώ δίπλα του βρίσκεται ο Γκουτιέρες φορώντας στρατιωτική στολή. Ο καρδιολόγος Παλάσιο, υπουργός Υγείας τη δεκαετία του ’90 και με διεθνή καριέρα στην καρδιοχειρουργική, ανέλαβε τα πρωθυπουργικά καθήκοντα υποσχόμενος γενναίες επενδύσεις σε κοινωνικά προγράμματα. Τον αντίλογο που κάθε φορά διατυπωνόταν ότι αυτές οι υποσχέσεις έρχονται σε σύγκρουση με τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει ο Ισημερινός στο πλαίσιο της επιτήρησης από το ΔΝΤ τις προσπερνούσε δια της σιωπής. Μέχρι που ήρθε το πλήρωμα του χρόνου κι αποδείχθηκε ότι όλες εκείνες οι φιλολαϊκές υποσχέσεις που του χάρισαν το χαρακτηρισμό «λαϊκιστής» από τη δεξιά αντιπολίτευση απλώς αδυνατούσαν να εφαρμοστούν εφ όσον προτεραιότητα είχαν οι δεσμεύσεις στο ΔΝΤ. Έτσι ο γιατρός, που ένα μήνα μετά την ανάληψη των καθηκόντων του έχαιρε αποδοχής άνω του 62%, διέψευσε τις ελπίδες και τάχιστα μετατράπηκε σε όργανο των πιστωτών ανακοινώνοντας περικοπές και αιματοκυλώντας διαδηλώσεις. Μέχρι που αναγκάστηκε να φύγει νύχτα από το προεδρικό μέγαρο δίνοντας τη θέση του στον Ραφαέλ Κορέα…

Στη Βολιβία ο Εδουάρδο Ροντρίγκες μπορεί να κυβέρνησε από τον Ιούνιο του 2005 μέχρι τον Ιανουάριο του 2006, οπότε κέρδισε τις εκλογές ο Έβο Μοράλες, τα αρχικά σχέδια ωστόσο τον ήθελαν να αποτελεί μια εναλλακτική λύση, εκτονώνοντας την τεταμένη πολιτική ατμόσφαιρα. Δηλαδή κάτι περισσότερο από ένα μεταβατικό πρόεδρο κι έτσι να κατάφερνε να συνεχίσει την πολιτική των ιδιωτικοποιήσεων που εφάρμοσε ο προκάτοχός του Κάρλος Μέσα, διαχειριζόμενος ωστόσο τον λαϊκό παράγοντα. Πρόεδρος άλλωστε του Ανωτάτου Δικαστηρίου και γεννημένος στην Κοτσαμπάμπα κάλλιστα μπορούσε να εμφανιστεί ως η ανατροπή του προηγούμενου καθεστώτος πλήρους υποτέλειας στους ξένους ιδιοκτήτες του κλάδου της ενέργειας. Τα σχέδια έμειναν στα χαρτιά καθώς η πλήρης συμμόρφωσή του Ροντρίγκες με τις πολιτικές εντολές που εκπορεύονταν από την Σάντα Κρους, όπου έχει την έδρα της η αμερικανόδουλη ελίτ των γαιοκτημόνων, και κυρίως η απόλυτη υποταγή του στα αμερικανικά σχέδια με αποκορύφωμα την υφαρπαγή βολιβιανών πυραύλων από τις ΗΠΑ το φθινόπωρο του 2005, οδήγησε και τον ίδιο να προστεθεί στη μακρά σειρά των ανυπόληπτων προέδρων της Βολιβίας που η θητεία τους στο Παλάσιο Κεμάδο, όπως λέγεται το προεδρικό Μέγαρο στην πρωτεύουσα της Βολιβίας, Λα Πας, ταυτίστηκε με βία εναντίον διαδηλωτών, σκάνδαλα και υποτέλεια στον ξένο παράγοντα. Το σημαντικότερο δε είναι πως ούτε κι αυτός κατάφερε να εκτονώσει τη λαϊκή οργή ενάντια στις ιδιωτικοποιήσεις.

Στην Αργεντινή, ο Φερνάρντο ντε λα Ρούα, σύμβολο των ελικοπτερο-μεταφερόμενων πρωθυπουργών, αποτελεί την πιο χαρακτηριστική περίπτωση αριστερών …διά πάσα χρήση. Κέρδισε τις εκλογές τον Δεκέμβριο του 1999, διαδεχόμενος τον Κάρλος Μένεμ ο οποίος επί μια δεκαετία εφάρμοσε το πιο ακραίο νεοφιλελεύθερο πρόγραμμα στην νότια Αμερική, μετά τη Χιλή του φασίστα Πινοτσέτ. Ο Φερνάντο ντε λα Ρούα ήταν -σε συμβολικό επίπεδο πάντα- η αναίρεση του Μένεμ. Το κόμμα του, η Ριζοσπαστική Πολιτική Ένωση, από την οποία προερχόταν κι ο Ραούλ Αλφονσίν (με τον οποίο, μεταξύ άλλων, ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε σχηματίσει τη δεκαετία του ’80 την «Πρωτοβουλία των 6») επί χούντας ήταν στην παρανομία, ανήκε στη Σοσιαλιστική Διεθνή, ενώ στο προεκλογικό του πρόγραμμα υποσχόταν ακόμη και σοσιαλισμό. Τους πρώτους δε μήνες της εκλογής του ανακοίνωσε αυξήσεις στους μισθούς των δασκάλων κι ένα γενναίο πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων. Παρόλα αυτά η μακρά περίοδο χάριτος που προμηνύονταν τα πολύ ψηλά ποσοστά δημοτικότητάς του, που ξεπερνούσαν ακόμη και το 70%, δεν κράτησε πολύ. Η πολιτική κρίση, όπως εκφράστηκε με την παραίτηση του αντιπροέδρου του, του Κάρλος Αλβάρες, είχε αρχίσει να οδηγεί σε αποσύνθεση την κυβέρνηση ακριβώς ένα χρόνο μετά την εκλογή του, κι έναν ακόμη χρόνο μετά ο «αριστερός» Φερνάρντο ντε λα Ρούα δραπέτευε με ελικόπτερο από το προεδρικό μέγαρο, αφήνοντας πίσω του 22 νεκρούς και 200 τραυματίες.

Ενδεχομένως, κάποιος να αντιτείνει πως οι διαφορές του ελληνικού πολιτικού συστήματος είναι περισσότερες από τις ομοιότητες με τα πολιτικά συστήματα της Λατινικής Αμερικής όπου συντελέστηκε η ελπιδοφόρα άνοδος και η ταπεινωτική και ταχύτατη πτώση των τριών παραπάνω κατ’ όνομα αριστερών προέδρων. Επομένως, είναι δύσκολο αν όχι αδύνατο να επαναληφθούν στην Ελλάδα οι σκηνές λαϊκής αγανάκτησης και μαζικού ξεσηκωμού που είδαμε στο Μπουένος Άιρες με το Αργεντινάσο τον Δεκέμβριο του 2001 ή στην Κοτσαμπάμα της Βολιβίας, στο πλαίσιο των αγώνων κατά της ιδιωτικοποίησης του νερού. Εκ πρώτης όψεως πράγματι∙ οι διαφορές είναι κάθε άλλο παρά αμελητέες. Η ελληνική Βουλή έχει κατά κανόνα περισσότερα χρόνια αδιατάρακτου βίου σε σχέση με τη μέση λατινοαμερικάνικη, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση στη γηραιά ήπειρο θωρακίζει θεσμικά κάθε κυβέρνηση, εάν κι εφ’ όσον υπηρετεί την πολιτική της, επιβάλλοντας έτσι τη νομιμοποίησή της κι έχοντας στην πράξη μετατραπεί σε ένα υπερκράτος. Στη Λατινική Αμερική, αντίθετα, τα πολιτικά συστήματα αποδεικνύονται ευάλωτα στις ασύμμετρες κι ενίοτε αμφίπλευρες πιέσεις κι εν προκειμένω, μιλώντας για την τελευταία δεκαετία, πιο δεκτικά στις πιέσεις του «πεζοδρομίου». Η δε Ουάσινγκτον, παρότι έχει στο βιογραφικό της στρατιωτικά πραξικοπήματα, εισβολές κι απόπειρες δολοφονίας εκλεγμένων ηγετών, αποδείχθηκε λιγότερο «σκληρή για να πεθάνει» πολιτικά σε σύγκριση με το Βερολίνο, που έχει φροντίσει να περιβάλλει με συνταγματικό μανδύα ακόμη και τα μέσα της πιο ωμής πολιτικής παρέμβασης στο εσωτερικό άλλων χωρών. Με άλλα λόγια, η CIA αποδείχθηκε λιγότερο αποτελεσματική από το ευρώ…

Περισσότερες οι ομοιότητες

Με μια δεύτερη ματιά ωστόσο ακόμη κι αυτές οι ουσιώδεις διαφορές ωχριούν μπροστά στη σημαντικότερη ομοιότητα: την υποκείμενη συνάφεια μεταξύ των προγραμμάτων λιτότητας όπως αυτά εφαρμόστηκαν στην αμερικανική υποήπειρο πειραματικά στην αρχή και καθολικά στη συνέχεια και εφαρμόζονται εδώ και πέντε χρόνια στην Ελλάδα, με ένα ανελέητο, συνεχές πολιτικό σφυροκόπημα που προκαλεί αλλεπάλληλες μεταμορφώσεις στο πολιτικό σύστημα. Δεν πρόκειται για σχήμα λόγου ή δημοσιογραφική υπερβολή, αλλά το μέγεθος της «προσαρμογής» στην Ελλάδα μπορεί κάλλιστα να συγκριθεί με την «προσαρμογή» που επιβλήθηκε στη Λατινική Αμερική. Προς επίρρωση ο τριπλασιασμός σχεδόν της ανεργίας, από το 9-10% στο 27% κι η μέση πτώση των εισοδημάτων κατά 40%! Πρόκειται για επιδόσεις που θεωρούνταν αδιανόητες για την Ευρώπη και το περίφημο «κοινωνικό κεκτημένο» της κι ακόμη και τώρα σε καμιά άλλη χώρα της ηπείρου (ούτε και σε αυτές που πέρασαν από Μνημόνια όπως η Ιρλανδία, η Πορτογαλία και η Κύπρος) δεν έχουν επιβληθεί. Επομένως, οι συγκρίσεις επιτρέπονται, δεν αποτελούν αυθαιρεσία…

Τη δική τους επιβεβαίωση στο σενάριο να φύγει νύχτα ο Τσίπρας, αφού αποδειχθεί λίαν συντόμως τι μεγάλος πολιτικός απατεώνας είναι, δίνουν και τα πολιτικά σενάρια που υφαίνει εν κρυπτώ το ίδιο το Μαξίμου. Είναι χαρακτηριστική η βολιδοσκόπηση προς το ΠΑΣΟΚ να συμμετάσχει στην κυβέρνηση, την επομένη κιόλας των εκλογών, κι ενώ ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ σχημάτιζαν άνετη κυβερνητική πλειοψηφία και φαινομενικά δεν είχαν ανάγκη καμιά άλλη κυβερνητική συμμαχία. Με αυτή τη βολιδοσκόπηση επί της ουσίας η ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ ήθελε από τώρα να έχει με αναμμένες μηχανές το δικό της «σχέδιο Β» για εκείνη την περίπτωση που είτε η ομάδα των 53 είτε άλλη ομάδα διαφωνούντων (από τις πολλές που έχουν αρχίσει να σχηματίζονται) θα αρχίσει να προκαλεί ρωγμές στην κοινοβουλευτική ομάδα του ΣΥΡΙΖΑ κι οι προεκλογικοί εσωκομματικοί κλυδωνισμοί θα αρχίσουν να μεταφέρονται στο εσωτερικό της κοινοβουλευτικής ομάδας. Επιπλέον, οι γέφυρες προς τα υπόλοιπα μνημονιακά κόμματα (ΝΔ, Ποτάμι) που κρατάει ανοιχτές ο ΣΥΡΙΖΑ φέρνουν στην επιφάνεια την βαθιά του ανασφάλεια για την επόμενη μέρα. Εκείνη τη μέρα για την ακρίβεια που θα αρχίσει να ψηφίζει τους εφαρμοστικούς νόμους του τρίτου μνημονίου κι οι ΣΥΡΙΖΑίοι βουλευτές θα βρεθούν μπροστά στο υπαρξιακό δίλημμα που βρέθηκαν την προηγούμενη πενταετία δεκάδες ΠΑΣΟΚοι και δεξιοί συνάδελφοί τους: να σηκώσουν το χέρι και να ψηφίσουν, κινδυνεύοντας να τρώνε ξύλο από τους περαστικούς ή να δηλώσουν παρόν ακόμη και να καταψηφίσουν τα μέτρα λιτότητας χάνοντας τα διόλου ευκαταφρόνητα υλικά προνόμια που εξασφαλίζει η βουλευτική έδρα…

Συμπερασματικά, το πείραμα του Τσίπρα και του ΣΥΡΙΖΑ, δεν είναι καινούργιο. Κάθε φορά που τα ενδεδειγμένα μέσα εξαντλούνται, δηλαδή τα αμιγώς αστικά κόμματα που κάνουν την αρχή καταρρέουν από το τεράστιο πολιτικό κόστος που επισείει η εφαρμογή των προγραμμάτων δημοσιονομικής προσαρμογής, τα κάστανα από τη φωτιά καλούνται να βγάλουν κόμματα που αναφέρονται στην Αριστερά και υπερέβησαν το εκλογικό περιθώριο αντιπροσωπεύοντας τα συμφέροντα όσων επλήγησαν από την κρίση. Όπως ακριβώς ο ΣΥΡΙΖΑ που με ένα πρόγραμμα το οποίο ξεχείλιζε από αντιφάσεις και λογικά κενά υποσχόταν το τέλος της λιτότητας. Μέχρι κι αυτά τα κόμματα να αποδειχθούν αναλώσιμα από μια κοινωνία που δεν αντέχει άλλες περικοπές στις συντάξεις. Ας μη χαίρονται επομένως στο Μαξίμου για την επιτυχία τους. Γρήγορα κι ο Τσίπρας θα έχει την τύχη που είχαν κι άλλες μαριονέτες της Αριστεράς…

Η Coca – Cola και η παγκοσμιοποίηση δεν πάνε με όλα (30/8-5/9/12 Επίκαιρα)

Σε αγκάθι στα πλευρά της Ουάσινγτον εξελίσσεται η πάλαι ποτέ «πίσω αυλή» των ΗΠΑ, η Λατινική Αμερική. Μετά τον Ισημερινό που παραχώρησε πολιτικό άσυλο στον διωκόμενο μαχητή της ελευθεροτυπίας Τζουλιάν Ασάντζ, σπάζοντας τον ασφυκτικό και θανάσιμο κλοιό που δημιουργούσαν γύρω του οι ΗΠΑ, ήρθε η σειρά της Βολιβίας να αμφισβητήσει την κυριαρχία των ΗΠΑ στην αμερικανική ήπειρο. Στο στόχαστρο μάλιστα του κύματος εθνικής αφύπνισης που δημιουργείται με ευθύνη της κυβέρνησης του Έβο Μοράλες βρέθηκαν δύο σύμβολα της αμερικανικής αυτοκρατορίας, πλανητικής εμβέλειας, που ενδεχομένως να αποτελούν τους σημαντικότερους πρεσβευτές του αμερικανικού τρόπου ζωής, καταφέρνοντας να πολλαπλασιάζουν την επιρροή που ασκούν οι ΗΠΑ, γειώνοντάς την στον καθημερινό τρόπο ζωής. Όλα αυτά μέχρι πρόσφατα.

Το αναπάντεχο πρώτο πλήγμα ήρθε με το λουκέτο που αναγκάστηκαν να βάλουν στην Βολιβία και τα οκτώ καταστήματα της πολυεθνικής αλυσίδας fast food, Mc Donald’s. Έτσι οι ΗΠΑ έγιναν η δεύτερη χώρα, μετά την Κούβα στη Λατινική Αμερική, που μπορεί να χαρακτηριστεί «ελεύθερη από Mc Donald’s». Υπάρχει ωστόσο μια τεράστια διαφορά με το ανυπόταχτο νησί της Καραϊβικής, καθώς στην χώρα των Άνδεων τα Mc Donald’s άνοιξαν κι αναγκάστηκαν να κλείσουν λόγω αναδουλειών, για τον απλό λόγο ότι οι Βολιβιάνοι έπαψαν να τα προτιμούν – όπως κατά κάποιον τρόπο συμβαίνει και στην Ευρώπη με τα καφέ Starbucks, που ενώ στις ΗΠΑ μονοπωλούν τις επιλογές των Αμερικάνων στην από ‘δω μεριά του Ατλαντικού, ποτέ δεν κατάφεραν να κερδίσουν την προτίμηση των απαιτητικών Ευρωπαίων καταναλωτών. Τα Mc Donald’s κατέβασαν τις πινακίδες τους, αφού προηγήθηκε μέσα από ρεπορτάζ στον Τύπο κι άλλες μορφές ενημέρωσης μια εκστρατεία ενάντια στα ταχυφαγεία. Η εκστρατεία αυτή υποστήριζε πως το γρήγορο, τυποποιημένο και αγνώστου προελεύσεως φαγητό αντιβαίνει στις παραδόσεις των ιθαγενικών κοινοτήτων. Θύμισε επίσης πρόστιμα που έχει δεχτεί η Mac Donald’s όπως από το Ανώτατο Δικαστήριο της Καλιφόρνιας (ύψους 8,5 εκ. δολ.) ή αποκαλύψεις, όπως της Greenpeace, για την εκτεταμένη χρήση γεννετικά τροποιημένων τροφίμων σε δημοφιλή προϊόντα της όπως στις κοτομπουκιές Mc Nugget…

Μετά τα Mc Donald’s (με ετήσια έσοδα που ξεπερνούν τα 27,5 δισ. δολ.) τα βέλη της σιωπηρής διατροφικής επανάστασης που συντελείται στη Βολιβία, χωρίς τις ελιτίστικες αποχρώσεις που συνήθως λαμβάνουν οι ανάλογες αντιδράσεις στην Ευρώπη, στρέφονται τώρα στην Coca – Cola. Ο πρόεδρος της Βολιβίας με αφορμή τις εκδηλώσεις που θα πραγματοποιηθούν στη χώρα στις 21 Δεκεμβρίου, λόγω του θερινού ηλιοστασίου (νότιο ημισφαίρειο, γαρ) έκανε λόγο για το τέλος του καπιταλισμού, το τέλος της Coca – Cola και μια νέα εποχή αγάπης, κοινοτισμού και κουλτούρας ζωής… Αναμφισβήτητα πρόκειται για λόγια που σπάνια διατυπώνονται από αρχηγούς κρατών αντανακλούν ωστόσο ένα κλίμα αντισυμβατικότητας που είναι ορατό σε κάθε έκφραση της δημόσιας ζωής. Στην πιο πρόσφατη επίθεση του στην Coca – Cola ο υπουργός Εξωτερικών της Βολιβίας δεν παρέλειψε να επαινέσει το εθνικό τους ποτό με γεύση ροδάκινου και κανέλας αντιπαραβάλλοντάς το στο δημοφιλές αμερικάνικο ποτό…

Επιστροφή στις περιφέρειες

Η αμφισβήτηση της Coca Cola και των Mc Donald’s στη Βολιβία, που ειδικά στον Τρίτο Κόσμο και τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα οι συγκεκριμένες μάρκες αποτελούν σύμβολα κοσμοπολιτισμού και ανόδου του βιοτικού – κοινωνικού επιπέδου (αντίθετα με ό,τι συμβαίνει στα υψηλότερα εισοδηματικά κοινωνικά, μορφωτικά και εισοδηματικά στρώματα) παρατηρείται σε μια εποχή που κλονίζεται η ίδια η παγκοσμιοποίηση. Τα όσα συμβαίνουν στην ευρωπαϊκή ήπειρο με τον διχασμό της σε κέντρο και περιφέρεια και τους ορατούς κινδύνους που αντιμετωπίζει η συνοχή της ευρωζώνης, ή οι συγκρούσεις στο εσωτερικό της κινέζικης πολιτικής ηγεσίας ή η μανία των εθνικοποιήσεων στη Λατινική Αμερική δεν είναι μεμονωμένα περιστατικά αλλά υπογραμμίζουν την (μερική έστω) αναστροφή μιας τάσης που επικράτησε τις προηγούμενες δεκαετίες όταν κυριαρχούσαν οι ανοδικοί ρυθμοί στην πορεία του ΑΕΠ. Προφανώς δεν πρόκειται για επιστροφή στον εθνικισμό όπως κινδυνολογούν τα προπύργια του νεοφιλελευθερισμού (βλέπε Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου), αλλά για μια αναδίπλωση των τάσεων παγκοσμιοποίησης, αφού πρώτα έγιναν ορατές οι καταστροφικές τους συνέπειες.

«Ο,τιδήποτε τοπικό θα αποκτήσει σαφή προτεραιότητα», δήλωνε στο περιοδικό Time στις 20 Αυγούστου ερευνητής, ο οποίος περιέγραφε τις νέες τάσεις που αναδεικνύονται την επόμενη μέρα της κρίσης στην παγκόσμια οικονομία. «Αυτό σημαίνει πολύ μεγαλύτερη επικέντρωση στα περιφερειακά οικονομικά οικοσυστήματα και δημιουργία περισσότερων θέσεων εργασίας στην πατρίδα αντί της εξάρτησης από τις παγκόσμιες αγορές» συνέχιζε το αμερικάνικο περιοδικό περιγράφοντας τις βασικότερες παραμέτρους των «localnomics», των «τοπικών οικονομικών», θα λέγαμε. Άλλες πλευρές τους είναι: Η συρρίκνωση των χρηματοπιστωτικών – κερδοσκοπικών δραστηριοτήτων οι οποίες από 11% του συνόλου των εταιρικών κερδών το 1975 έφτασαν το 2008, πριν ξεσπάσει η κρίση, να αντιπροσωπεύουν το 30%. Άλλο γνώρισμα επίσης είναι η αναβάθμιση της σημασίας της βιομηχανικής παραγωγής. Είναι ενδεικτικό ότι το μερίδιο της μεταποίησης στην παγκόσμια παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών αντιπροσωπεύει ένα ποσοστό της τάξης του 17,4% που είναι το υψηλότερο της τελευταίας δεκαετίας. «Επιπλέον, αν η αμερικάνικη μεταποιητική οικονομία αποτελούσε κράτος, θα ήταν το ένατο μεγαλύτερο στον κόσμο», τονίζει το περιοδικό. Η αναγέννηση ωστόσο της αμερικάνικης βιομηχανίας ποτέ δεν θα είχε συμβεί αν η κυβένηση του Μπάρακ Ομπάμα στο απόγειο της κρίσης δεν την χρηματοδοτούσε αθρώα. Αντίθετα με ό,τι συνέβη στην Ευρώπη και πολύ περισσότερο στην Ελλάδα όπου κυριάρχησαν και συνεχίζουν να δεσπόζουν οι υπερ-νεοφιλελεύθερες συνταγές, στις ΗΠΑ ξαναγράφτηκε ακόμη και το εγχειρίδιο λειτουργίας της κεντρικής τράπεζας, αναλαμβάνοντας την απ’ ευθείας χρηματοδότηση της αυτοκινητοβιομηχανίας, όταν έγινε σαφές πως οι τράπεζες  αποκλείεται να έφερναν σε πέρας την χρηματοδότηση τους. Έτσι σώθηκε η βιομηχανία, βοηθούμενη φυσικά από μια ανταγωνιστική ισοτιμία του αμερικάνικου νομίσματος και την αυξημένη ζήτηση προϊόντων στο εξωτερικό…

Σε αυτό το πλαίσιο φαίνεται πόσο ξεπερασμένα πλέον θεωρούνται ακόμη κι από τις ΗΠΑ, όχι δηλαδή μόνο από χώρες που ακολουθούν μια αποκλίνουσα τροχιά όπως η Βολιβία, τα εγκώμια στην παγκοσμιοποίηση και η επιμονή των πολιτικών ελίτ να αναζητούν λύσεις σε ένα διεθνές πλαίσιο, που περισσότερο από ποτέ αποδεικνύεται θρυματισμένο και κατακερματισμένο. Και για ορισμένες χώρες όπως η Ελλάδα, γεμάτο παγίδες που απειλούν την οικονομία, την κοινωνική συνοχή, ακόμη και τα κυριαρχικά δικαιώματα…

Μαθήματα οικονομίας από τη Βολιβία (Επίκαιρα,10 Μαΐου 2012)

Το μπελά της έχει βρει η Μαδρίτη κάθε Πρωτομαγιά. Γιατί, ενώ με το εσωτερικό μέτωπο είχε ησυχάσει περιμένοντας όπως κάθε άλλη κυβέρνηση λίγο ή πολύ κάθε χρόνο τα ίδια, με τις αναμενόμενες σχεδόν επετειακές συγκεντρώσεις των εργατικών συνδικάτων, τα πλήγματα που δέχεται με μια εκνευριστική ακρίβεια από το εξωτερικό κάθε τέτοια μέρα είναι αναπάντεχα και συντριπτικά. Την Πρωτομαγιά του 2010 ο πρόεδρος της Βολιβίας, Έβο Μοράλες, είχε ανακοινώσει την κρατικοποίηση τεσσάρων εταιρειών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ δύο χρόνια νωρίτερα, την Πρωτομαγιά του 2008 είχε εξαγγείλει την εθνικοποίηση της ιταλικής εταιρείας τηλεπικοινωνιών Entel, θυγατρικής της Telecom Italia. Την Πρωτομαγιά δε του 2006 είχε ανακοινώσει την κρατικοποίηση των υδρογονανθράκων, των τηλεπικοινωνιακών εταιρειών κι άλλων επιχειρήσεων παραγωγής και μεταφοράς ηλεκτρισμού. Την Πρωτομαγιά του 2012, πιστή στο ραντεβού της με τις εθνικοποιήσεις, η κυβέρνηση της Βολιβίας έβαλε στο στόχαστρο της την ισπανική εταιρεία διακίνησης ηλεκτρισμού, Red Electrica, που πέρασε πλέον στην ιδιοκτησία της κυβέρνησης.

Η ισπανική Red Electrica που σήμερα κατέχει και λειτουργεί τα τρία τέταρτα του δικτύου διανομής ηλεκτρικής ενέργειας της Βολιβίας, παρέχοντας ρεύμα στο 85% των κατοίκων, επεκτάθηκε σε αυτή την χώρα των Άνδεων το 2002, όταν στο αποκορύφωμα της εφαρμογής του προγράμματος λιτότητας κατά διαταγή του ΔΝΤ επικρατούσε ο πυρετός των ιδιωτικοποιήσεων. Όχημα για τη επέκτασή της αποτέλεσε η εξαγορά του 99,94% του μετοχικού κεφαλαίου της βολιβιανής Transportadora de Electricidad, της εταιρείας που (όπως ακριβώς συνέβη και στην Ελλάδα) είχε αποσπαστεί από την εταιρεία παραγωγής ενέργειας για να αναλάβει το έργο της διακίνησης και στην πραγματικότητα να διευκολύνει την ιδιωτικοποίηση. Γιατί, διαφορετικά, ποιος ιδιώτης θα διέθετε τόσα κεφάλαια ώστε να αποκτήσει και την εταιρεία παραγωγής κι αυτή της διανομής; Το υπόλοιπο 0,06% του κεφαλαίου της ανήκε στους εργαζόμενους της επιχείρησης.

Επενδυτική απεργία

Το σκεπτικό που εξήγγειλε ο πρόεδρος της Βολιβίας για την ιδιωτικοποίηση της εταιρείας διανομής, το 20% της οποίας ανήκει στην ισπανική κυβέρνηση, αφορούσε την παρατεταμένη επενδυτική της απραξία. Ειδικότερα, απ’ όταν ιδιωτικοποιήθηκε είχε επενδύσει μόλις 81 εκ. δολάρια, όταν η κυβέρνηση της χώρας έχει επενδύσει στο δίκτυο 220 εκ. δολάρια, έτσι ώστε να μπορεί να εξυπηρετεί τις ανάγκες των κατοίκων. Αξίζει να σημειωθεί πως ακριβώς την ίδια αιτιολογία είχε προβάλει κι η πρόεδρος της Αργεντινής, Κριστίνα Κίρχνερ, πριν λίγες εβδομάδες ανακοινώνοντας την ιδιωτικοποίηση της YPF θυγατρικής του ισπανικού ενεργειακού κολοσσού, Repsol. Φαίνεται επομένως πως η επενδυτική αποχή χαρακτηρίζει την επόμενη μέρα κάθε ιδιωτικοποίησης καθώς οι ιδιώτες παραιτούνται από την συντήρηση ή την επέκταση των υποδομών που αγόρασαν, επικεντρώνοντας όλη την δράση και την επινοητικότητά τους στο επικερδές πεδίο της απομύζησης των πολιτών κι εκμεταλλευόμενοι στο έπακρο την μονοπωλιακή τους θέση στην αγορά.

Ο εκπρόσωποι της ισπανικής πολυεθνικής επέλεξαν να προσποιηθούν ότι δεν κατάλαβαν τις καταγγελίες της βολιβιανής κυβέρνησης ή δεν τους αφορούσαν. «Σεβόμαστε την απόφαση της κυβέρνησης της Βολιβίας που στηρίχθηκε σε κίνητρα τα οποία μας είναι άγνωστα», δήλωσε ο εκπρόσωπός της. Συνέχισε δε τονίζοντας πως «αυτές οι πράξεις αντιβαίνουν στην ελεύθερη αγορά και τους κανόνες δικαίου που θα ‘πρεπε να διέπουν τις διεθνείς επενδύσεις»…

Στη Βολιβία η επανεθνικοποίηση των πάλαι ποτέ κρατικών επιχειρήσεων που είχαν ξεπουληθεί σε ισπανικές κυρίως πολυεθνικές αλλά και γαλλικές (με μία απ’ αυτές την ενεργειακή Rurelec να έχει προσφύγει στο διαιτητικό δικαστήριο της Χάγης ζητώντας να αποζημιωθεί) συνοδεύεται από μια σειρά άλλων φιλολαϊκών μέτρων, που έχουν απογειώσει την δημοτικότητα του Μοράλες, εξασφαλίζοντας την συνοχή του πολιτικού συστήματος. Για παράδειγμα, την ίδια μέρα που ο πρόεδρος Μοράλες έστελνε τον στρατό να καταλάβει τις εγκαταστάσεις της ισπανικής Red Electrica ανήγγειλε σημαντικές αυξήσεις στους μισθούς των δημοσίων υπαλλήλων, ύψους 23%. Επίσης, εξήγγειλε την επέκταση της γονικής άδειας και στους πατεράδες. Πρόκειται για μια πολιτική παροχών και στήριξης των λαϊκών εισοδημάτων που κινείται σε διαμετρικά αντίθετη κατεύθυνση από την κρίση και την λιτότητα στην οποία βυθίζεται η Ευρώπη.

Στον αντίποδα, ύφεση και ανεργία

Χαρακτηριστικά για παράδειγμα ήταν τα πρωτοσέλιδα του ευρωπαϊκού κι ειδικότερα του ισπανικού Τύπου, την Πρωτομαγιά, την ημέρα που ο Μοράλες καταχειροκροτούμενος ανακοίνωνε την απαλλοτρίωση των πολυεθνικών. Τα δημοσιεύματα του δυτικού Τύπου αφορούσαν την βύθιση της ισπανικής οικονομίας στην ύφεση: «Η Ισπανία από κοινού με επτά άλλες οικονομίες της ευρωζώνης εισήλθε σε ύφεση, σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύτηκαν την Δευτέρα, παρέχοντας έτσι επιπλέον ενδείξεις για την αποτυχία των πολιτικών λιτότητας να επαναφέρουν την εμπιστοσύνη στις οικονομίες της περιφέρειας… Σχεδόν κάθε τμήμα των νέων οικονομικών στοιχείων τις τελευταίες εβδομάδες ενισχύει την εντύπωση πως μεγάλα τμήματα της ευρωπαϊκής οικονομίας συρρικνώνονται. Μεταξύ των 17 κρατών της ευρωζώνης, η Ισπανία μαζί με το Βέλγιο, την Ελλάδα, την Ιρλανδία, την Ιταλία, την Ολλανδία, την Πορτογαλία και την Σλοβενία βρίσκονται σε ύφεση, όπως ορίζονται τα δύο συνεχόμενα τρίμηνα αρνητικής μεγέθυνσης. Εκτός ευρωζώνης, Αγγλία, Δανία και Τσεχία βρίσκονται σε ύφεση κατά τον ίδιο τρόπο» έγραφε στην πρώτη του σελίδα το πρωτομαγιάτικο φύλλο της Wall Street Journal.

Σε εντελώς διαφορετική τροχιά δεν κινούνται μόνο οι αριθμοί αλλά και οι κοινωνικοί δείκτες. Έτσι στον αντίποδα των εθνικοποιήσεων και των μισθολογικών αυξήσεων της Λατινικής Αμερικής, η Ευρώπη βυθίζεται όχι μόνο στην ύφεση, που συνοδεύει το αμόκ ιδιωτικοποιήσεων (στερώντας το κράτος από πολύτιμα εργαλεία άσκησης παρεμβατικής πολιτικής ειδικά σε περίοδο κρίσης), αλλά και στην ανεργία. Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύθηκαν από την Eurostat η ανεργία τον Μάρτιο στις 17 χώρες της ευρωζώνης κατέγραψε νέο ρεκόρ φθάνοντας το 10,9%, από 10,8% που ήταν τον Φεβρουάριο και 9,9% ένα χρόνο νωρίτερα, τον Μάρτιο του 2011. Η αύξηση η οποία καταγράφηκε τον Μάρτιο (ενδέκατος μήνας συνεχούς αύξησης) οδήγησε τον αριθμό των ανέργων στην ευρωζώνη στα 17 εκ.!

Αβυσσαλέο το κενό που χωρίζει τις δύο ηπείρους: ιδιωτικοποιήσεις, ύφεση και ανεργία από την μια, εθνικοποιήσεις, μισθολογικές αυξήσεις και παροχές από την άλλη!