Αλλάζει το γεωπολιτικό χάρτη η πτώση της τιμής του πετρελαίου

oil priceΣτρατηγικής σημασίας ανατροπές απειλούνται το νέο χρόνο αν η τιμή του πετρελαίου συνεχίσει την καθοδική της πορεία. Όπως φαίνεται στο διάγραμμα που παραθέτουμε (από το ειδησεογραφικό πρακτορείο Bloomberg) η τιμή του πετρελαίου κινείται σταθερά κάτω των 40 δολαρίων το βαρέλι τις τελευταίες λίγες εβδομάδες, συνεχίζοντας μια τάση που ξεκίνησε το δεύτερο μισό του 2014.

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Συγκρίνοντας δε την πιο πρόσφατη τιμή του, στις 21 Δεκεμβρίου 2015 (36,55 δολάρια το βαρέλι), με το ανώτερο σημείο που είχε φτάσει τον Ιούνιο του 2014, στα 115 δολάρια, η πτώση που έχει καταγραφεί φτάνει το 70%! Να σημειωθεί ωστόσο πως στα ίδια επίπεδα των 36 δολ. το βαρέλι είχε φτάσει το πετρέλαιο πάλι το 2004.

Μιλώντας για τους επόμενους μήνες, έχει σημασία πώς όλες οι προβλέψεις υπογραμμίζουν ότι η πτώση της τιμής του πετρελαίου θα συνεχισθεί. Σε αυτό το συμπέρασμα καταλήγουν δύο οικονομικής φύσης εξελίξεις και μία πολιτική. Στο οικονομικό επίπεδο θεωρείται σίγουρο πώς ΗΠΑ και ΕΕ θα άρουν τους περιορισμούς που είχαν θέσει στις εξαγωγές του ιρανικού πετρελαίου, ανταμείβοντας έτσι το Ιράν για τη συμμόρφωσή του. Η τιμωρητική πολιτική τους έναντι της Τεχεράνης μπορεί να μην έπληττε τις εξαγωγές του μαύρου χρυσού στον υπόλοιπο κόσμο, ωστόσο ακόμη κι αυτή η αύξηση που θα επέλθει στη συνολική προσφορά θα πρέπει να προστεθεί στις διαρκώς αυξημένες ποσότητες πετρελαίου που προσφέρουν οι πετρελαιοεξαγωγικές χώρες προκειμένου να καλύψουν μέρος των απωλειών που προκαλεί στα προϋπολογισμένα έσοδα η ελεύθερη πτώση της τιμής. Μάρτυρας το ρεκόρ τριετίας που κατέγραψε το Νοέμβριο η παραγωγή του Οργανισμού Πετρελαιοεξαγωγικών Κρατών, με 31,7 εκ. βαρέλια ημερησίως. Ο φαύλος κύκλος αύξησης της προσφοράς που επιφέρει πτώση της τιμής η οποία τροφοδοτεί νέα αύξηση της προσφοράς, με άλλα λόγια, θα συνεχισθεί. Τη δική της συμβολή στην συνέχιση της πτώσης της τιμής του πετρελαίου θα έχει κι ο νόμος που επέγραψε ο αμερικανός πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα την Παρασκευή 18 Δεκεμβρίου 2015 με τον οποίο τερματίζεται το καθεστώς απαγόρευσης εξαγωγής πετρελαϊκών προϊόντων για τις αμερικανικές εταιρείες. Το συγκεκριμένο καθεστώς είχε επιβληθεί στις αρχές της δεκαετίας του ’70, μαζί με φορολογικές ελαφρύνσεις σε διυλιστήρια και εταιρείες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ως ένα μέσο αντιμετώπισης των ελλείψεων στα καύσιμα. Η αύξηση των αποθεμάτων και, κυρίως, η αξιοποίηση των σχιστολιθικών κοιτασμάτων, προσφέρει πλέον τέτοια βεβαιότητα στην Ουάσινγκτον για το ενεργειακό της μέλλον που κρίνει ότι δεν έχει ανάγκη την απαγόρευση των εξαγωγών. Έτσι, η διεθνής προσφορά θα αυξηθεί περαιτέρω.

Ποιοί κερδίζουν και ποιοί χάνουν

Οι ΗΠΑ, ωστόσο, έχουν πολύ σοβαρότερους λόγους από την μέριμνα για τα κέρδη των πετρελαϊκών εταιρειών ώστε να επιθυμούν και να εργάζονται για την πτώση της τιμής του πετρελαίου, καθώς σε αδρές γραμμές μπορούμε να υποστηρίξουμε πως οι χαμένοι από την πτώση της τιμής του πετρελαίου βρίσκονται σχεδόν αποκλειστικά στο στρατόπεδο του λεγόμενου αναπτυσσόμενου καπιταλιστικού κόσμου ενώ οι κερδισμένοι σχεδόν αποκλειστικά στον ανεπτυγμένο καπιταλιστικό κόσμο. Επομένως, η πτώση της τιμής του μαύρου χρυσού ευνοεί τα γεωπολιτικά σχέδια των ΗΠΑ για θωράκιση και επέκταση της ηγεμονίας τους, καθώς πλήττει τη βάση της ύπαρξης των σημαντικότερων αντιπάλων της. Ας δούμε συγκεκριμένα πώς κατανέμονται τα κέρδη κι οι ζημιές από τη διακύμανση της τιμής του πετρελαίου με βάση την ενεργειακή εξάρτηση κάθε χώρας.

Με βάση στοιχεία που είχαν δημοσιεύσει οι βρετανικοί Financial Times ακριβώς πριν ένα χρόνο, για το 2014 Ευρωζώνη και ΗΠΑ συγκαταλέγονται στους μεγαλύτερους καθαρούς εισαγωγείς πετρελαίου, πληρώνοντας αντίστοιχα 406 και 199 δισ. δολ. για εισαγωγές ή 3% και 1,2% του ΑΕΠ τους. Τα οφέλη της πτώσης της τιμής γίνονται πιο εμφανή αν λάβουμε επίσης υπ’ όψη μας ότι το 88% του πετρελαίου που καταναλώνουν οι 28 χώρες της ΕΕ εισάγεται. Είναι εμφανές επομένως πως κάθε μείωση στην τιμή του βαρελιού σημαίνει οφέλη για τον κρατικό προϋπολογισμό και τον ιδιωτικό τομέα που χρησιμοποιεί τα ενεργειακά προϊόντα ως πρώτη ύλη, ενώ σε μερικές χώρες η πτώση της τιμής του πετρελαίου αντανακλάται σχεδόν αναλογικά και στην πτώση της λιανικής τιμής των καυσίμων… Επωφελούνται δηλαδή και οι καταναλωτές των μειωμένων τιμών, κι όχι μόνο τα διυλιστήρια που είναι οι μεγάλοι ωφελημένοι… Στις ΗΠΑ, ενδεικτικά, η καταναλωτική δαπάνη αυξήθηκε κατά 75 δισ. δολ. ή 0,7% επί του συνόλου της, λόγω των μειωμένων τιμών.

Μεταξύ των ωφελημένων από την πτώση της τιμής του πετρελαίου, πέραν των ΗΠΑ και της ευρωζώνης συγκαταλέγονται επίσης η Κίνα, η Ιαπωνία, η Ινδία, η Τουρκία και η Αγγλία που είναι κι αυτές καθαροί εισαγωγείς πετρελαίου καταβάλλοντας το 2014, αντίστοιχα 270 δισ. (2,8% του ΑΕΠ), 236 δισ. (5,1% του ΑΕΠ), 91 δισ. (5,1% του ΑΕΠ), 50 δισ. (6,2% του ΑΕΠ) και 17 δισ. (0,6% του ΑΕΠ).

Ιράν, Βενεζουέλα και Ρωσία στους χαμένους

Η πτώση της τιμής του πετρελαίου ωστόσο αποτελεί θείο δώρο για τις ΗΠΑ γιατί αν εξαιρέσουμε τη Νορβηγία, τη Σαουδική Αραβία και τα Εμιράτα οι άλλες χώρες που είναι καθαροί εξαγωγείς πετρελαίου συγκαταλέγονται στους ορκισμένους εχθρούς της Ουάσινγκτον. Όπως για παράδειγμα το Ιράν, που οι καθαρές εξαγωγές του το 2014 ανέρχονταν σε 62 δισ. δολ., αντιπροσωπεύοντας το 50% των δημοσίων εσόδων του 2013 και το 13% του ΑΕΠ του 2014. Ή, η Βενεζουέλα, που οι καθαρές εξαγωγές της ανέρχονταν σε 76 δισ. δολ., αντιπροσωπεύοντας το 47% των δημοσίων εσόδων του 2013 και το 36,4% του ΑΕΠ του 2014. Και επίσης η Ρωσία, που αυτή τη στιγμή αποτελεί το σημαντικότερο ανταγωνιστή των ΗΠΑ. Τα έσοδα της Ρωσίας το 2014 από τις καθαρές εξαγωγές πετρελαίου έφτασαν τα 282 δισ. ευρώ, αντιπροσωπεύοντας το 50,2% των δημοσίων εσόδων και το 13,5% του ΑΕΠ. Η πτώση της τιμής του πετρελαίου (μαζί φυσικά με τις κυρώσεις που επέβαλε η ΕΕ) σημαντικά συνέβαλε και στη μείωση του ρωσικού ΑΕΠ κατά 3,7% τη χρονιά που φεύγει, ενώ στην συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε ο πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν στις 17 Δεκεμβρίου ανήγγειλε ότι ο προϋπολογισμός του 2016 θα πρέπει να υποστεί αλλαγές, δεδομένου ότι καταστρώθηκε υπολογίζοντας πως η τιμή του βαρελιού θα κυμανθεί στα 50 δολ. Η πτώση της τιμής του πετρελαίου επηρέασε τη Ρωσία το 2015 με πολλούς τρόπους: οδηγώντας σε μείωση τα πραγματικά εισοδήματα κατά μέσο όρο κατά 5% και ωθώντας τον πληθωρισμό πάνω από 15% (λόγω της υποτίμησης του ρουβλιού) με το ρωσικό πληθωρισμό να αποτελεί την άλλη όψη του ευρωπαϊκού αποπληθωρισμού καθώς η πτώση των ενεργειακών τιμών στην από δω μεριά της Ευρώπης προσέδωσε αρνητικό πρόσημο στην εξέλιξη των τιμών. Παρότι η οικονομική πίεση στη Ρωσία ούτε έχει προκαλέσει πολιτικές εξελίξεις ανάλογες της  Βενεζουέλας, όπως μαρτυρούν τα ποσοστά δημοτικότητας του Βλ. Πούτιν που αγγίζουν το 80%, ούτε αναμένεται να προκαλέσουν άμεσα, είναι βέβαιο ότι τα ελλείμματα στα αναμενόμενα έσοδα στενεύουν τα περιθώρια άσκησης επεκτατικής πολιτικής, προς μεγάλη χαρά των ΗΠΑ…

Γι’ αυτό το λόγο η Ουάσινγκτον χρησιμοποιεί κάθε μέσο που έχει στη διάθεσή της για να διατηρεί χαμηλές τις τιμές του πετρελαίου, ποντάροντας στο χρόνο κι ελπίζοντας ότι αργά ή γρήγορα θα αλλάξει τις γεωπολιτικές ισορροπίες.

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στα Επίκαιρα στις 23 Δεκεμβρίου 2015

Ξανά στο στόχαστρο των ΗΠΑ η Βενεζουέλα (12-18 Μαρτίου 2015)

maduroΤο ‘πε, «να βάλουν τις βίζες οι Αμερικάνοι εκεί που ξέρουν», μιλώντας τον Δεκέμβριο σε ανοιχτή συγκέντρωση στο Καράκας με αφορμή την συμπλήρωση 15 ετών από την ανάληψη της προεδρίας από τον Ούγκο Τσάβες, και το ‘κανε ο πρόεδρος της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο. Τα εμπόδια στις επισκέψεις Αμερικάνων στην Βενεζουέλα ήταν ένα μόνο από τα μέτρα που ανακοίνωσε ο πρόεδρος της χώρας την 1η Μαρτίου, απαντώντας στις αμερικάνικες προκλήσεις εναντίον της Βενεζουέλας. Στα υπόλοιπα μέτρα που ανακοινώθηκαν περιλαμβάνεται η μείωση του προσωπικού της αμερικάνικης πρεσβείας στο Καράκας και η απαγόρευση εισόδου στη χώρα συγκεκριμένων αμερικάνων αξιωματούχων. Μέτρο που ανακοινώθηκε ως απάντηση στην δημοσιοποίηση αντίστοιχης λίστας 50 βενεζολάνων αξιωματούχων και των συγγενών τους τον Δεκέμβριο του 2014 από την Ουάσινγκτον οι οποίοι απαγορεύεται να ταξιδέψουν στις ΗΠΑ, με το αιτιολογικό ότι πρωταγωνίστησαν στην παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Κατηγορία που ποτέ δεν αποδείχθηκε.

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Η απαγόρευση εισόδου στην αμερικάνικη επικράτεια στελεχών της κυβέρνησης Μαδούρο ήταν μία μόνο από τις ευθείες παρεμβάσεις των ΗΠΑ στα πολιτικά πράγματα της Βενεζουέλας το τελευταίο διάστημα. Από την μακρά αλυσίδα αντίστοιχων αμφισβητήσεων των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Βενεζουέλας ξεχωρίζουμε τις πιο πρόσφατες: Πρώτο, τις γενναίες χρηματοδοτήσεις που παρέχει το βαθύ αμερικάνικο κράτος στην αντιπολίτευση και κάθε λογής αντικυβερνητική ομάδα. Οι σχετικές επιδοτήσεις το 2015 ανήλθαν στα 5,5 εκ. δολ., ενώ ιδρύματα όπως το National Endowment for Democracy χρηματοδότησε τους αντιπάλους του Μαδούρο με 2 εκ. δολ. Δεύτερο, την απαγόρευση από το αμερικάνικο υπουργείο Εμπορίου εξαγωγών στην Βενεζουέλα πολλών και διαφορετικών ειδών που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για στρατιωτικούς σκοπούς. Τρίτο, την προειδοποίηση που απηύθυνε ο αμερικάνος αντιπρόεδρος Τζόε Μπάιντεν, τον Ιανουάριο του 2015, στις χώρες της Καραϊβικής για την επικείμενη ανατροπή της κυβέρνησης της Βενεζουέλας και την κατάργηση του προγράμματος παροχής φθηνού πετρελαίου, με την επωνυμία Petro Caribe. Τέταρτο, τον χαρακτηρισμό από τον αμερικάνο πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα, τον Φεβρουάριο του 2015 στο πλαίσιο της Εθνικής Στρατηγικής Ασφαλείας, της Βενεζουέλας ως απειλής και της υποστήριξης των ΗΠΑ στους πολίτες της που αναγνωρίζεται ότι ζουν σε μια χώρα όπου η δημοκρατία είναι σε κίνδυνο.

Προσπάθεια πραξικοπήματος

Προφανώς εντελώς …τυχαία, τις επόμενες μέρες οι ηγέτες της αντιπολίτευσης έδωσαν στη δημοσιότητα ένα έγγραφο που προειδοποιούσε τον πρόεδρο Μαδούρο για το τέλος της κυβέρνησής του,vnz ενώ υποσχόταν την αντικατάστασή της από ένα φιλο-επιχειρηματικό, νεοφιλελεύθερο μοντέλο. Το κείμενο υπογραφόταν από φυλακισμένους ηγέτες της αντιπολίτευσης, λόγω της ανάμιξής τους στα αιματηρά επεισόδια του 2014 όπου έχασαν την ζωή τους περισσότερα από 40 άτομα μεταξύ των οποίων και πολλοί αστυνόμοι (απολογισμός χωρίς προηγούμενο στο πλαίσιο διαδηλώσεων) κι επίσης από τον δήμαρχο του μητροπολιτικού Καράκας (κάτι μεταξύ Κολωνακίου και Πολιτείας) Αντόνιο Λεντέσμα. Η σύλληψή του στη συνέχεια και ο θάνατος ενός 14χρονου από αστυνομικά πυρά στις διαδηλώσεις που ακολούθησαν ανέβασαν παραπέρα το θερμόμετρο της έντασης στην Βενεζουέλα. Αρωγός στην προσπάθεια των ΗΠΑ να ανατρέψουν τον Τσάβες είναι κι οι ντόπιοι επιχειρηματίες που εκμεταλλεύονται τον σχετικά υψηλό πληθωρισμό της τάξης του 64% (όταν προ Τσάβες, ξεπερνούσε το 100%) για να κερδοσκοπούν ασύστολα και προκαλούν ακόμη και τεχνικές ελλείψεις σε βασικά αγαθά, με απώτερο στόχο να στρέψουν τον πληθυσμό εναντίον της κυβέρνησης. Για να αντιμετωπίσει η κυβέρνηση τον υπόγειο πόλεμο των αμερικανόδουλων επιχειρηματιών προχώρησε στην κρατικοποίηση της αλυσίδας σούπερ μάρκετ Dia a dia και στη σύλληψη του ιδιοκτήτη της και στην κρατικοποίηση επίσης της αλυσίδας φαρμακείων Farmatodo.

Η αμερικάνικη επιθετικότητα εναντίον της Βενεζουέλας εξηγείται αρχικά λόγω του πολιτικού προσανατολισμού της χώρας. Οι ΗΠΑ θέλουν να συντρίψουν την Βενεζουέλα για να πάψει να αποτελεί παράδειγμα για την υπόλοιπη Λατινική Αμερική. Το πρόβλημα των ΗΠΑ είναι ο λεγόμενος Τσαβισμός που μπορεί να συμπυκνωθεί στην υποστήριξη των πιο φτωχών στρωμάτων του πληθυσμού με την δωρεάν παροχή βασικών κοινωνικών υπηρεσιών, όπως η υγεία. Παράλληλα, στα επιλεκτικά αλλά καίρια πλήγματα στην επεκτατική πολιτική των ΗΠΑ και των πολυεθνικών τους. Σε αυτό το πλαίσιο για παράδειγμα από τα πρώτα χρόνια της διακυβέρνησης του Τσάβες τα δικαιώματα που πληρώνουν οι πολυεθνικές για την εξόρυξη των ενεργειακών προϊόντων της Βενεζουέλας αυξήθηκαν από 1% σε 30% και η φορολογία από 5% σε 50%.

Τεράστια κοιτάσματα

Κατά δεύτερο, η αμερικανική επιθετικότητα εναντίον της Βενεζουέλας εξηγείται λόγω των τεράστιων αποθεμάτων που έχει η χώρα σε πετρέλαιο. Όπως φαίνεται και στον πίνακα που παραθέτουμε η Βενεζουέλα είναι η χώρα με τα περισσότερα βεβαιωμένα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο! Επιπλέον, το 2013 η Βενεζουέλα ήταν ο 3ος μεγαλύτερος εξαγωγέας αργού πετρελαίου στις ΗΠΑ, ο 9ος μεγαλύτερος εξαγωγέας παγκοσμίως και ο 12ος μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου και άλλων ενεργειακών ειδών. Επίσης, στη Βενεζουέλα υπάρχουν τα δεύτερα μεγαλύτερα κοιτάσματα φυσικού αερίου στην αμερικάνικη ήπειρο, μετά τις ΗΠΑ. Δεδομένης λοιπόν της σημασίας της Βενεζουέλας στον ενεργειακό χάρτη, η Ουάσινγκτον δεν μπορεί να ανεχτεί ότι ασκεί μια δική της, ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική, αποτελώντας μάλιστα ένα ανταγωνιστικό πόλο συσπείρωσης στην αμερικάνικη ήπειρο που περιορίζει την αμερικάνικη παντοκρατορία.

Η σημαντική εξάρτηση της Βενεζουέλας από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο προδικάζουν ότι τα οικονομικά προβλήματα στο εσωτερικό της δεν πρόκειται να εκλείψουν. Ούτε επομένως κι οι αφορμές από την μεριά των ΗΠΑ για να παρεμβαίνουν στην πολιτική της ζωή, υποκινώντας ενέργειες αποσταθεροποίησης. Η πτώση των τιμών του πετρελαίου κατά 50%, που ξεκίνησε τον Ιούνιο του 2014, είχε δραματικές επιπτώσεις στη Βενεζουέλα όπου το 95% των εξαγωγών αφορά πετρέλαιο και το 45% των δημοσίων εσόδων προέρχεται επίσης από το πετρέλαιο. Εύκολα επομένως μπορούμε να προδικάσουμε ότι ελλείψει πόρων η κοινωνική πολιτική του Μαδούρο θα μετριαστεί. Ακόμη κι έτσι όμως θα είναι ανώτερη οποιασδήποτε άλλης λατινοαμερικάνικης χώρας.

Για τους δύο παραπάνω λόγους οι ΗΠΑ και τα φιλικά τους μέσα ενημέρωσης διασύρουν συστηματικά την Βενεζουέλα, υπερμεγενθύνοντας ειδήσεις που σχετίζονται με τις πραγματικές ελλείψεις αγαθών ή τις διαδηλώσεις – κατσαρόλας των πλουσίων στα αστικά προάστια, εξαφανίζοντας ταυτόχρονα την άνοδο του βιοτικού επιπέδου των εκατομμυρίων φτωχών ανθρώπων και την αθρόα υποστήριξη που παρείχαν αυτά ακριβώς τα πολυπληθή στρώματα στον Τσάβες παλιότερα και στον Μαδούρο τα τελευταία δύο χρόνια.

Βενεζουέλα: Με αμερικάνικα εργαλεία το πριόνισμα του Μαδούρο (Επίκαιρα 24-30/4/2014)

d202nicols-maduro-venezuela-2Έχει χαρακτηριστεί κι ως “Μακιαβέλι της μη βίας” ή “Κλαούσεβιτς του μη βίαιου πολέμου”. Πολιτικός επιστήμονας, με διδακτορικό από την Οξφόρδη και πολύμηνη φυλάκιση λόγω της συμμετοχής του στο κίνημα διαμαρτυρίας ενάντια στην υποχρεωτική στράτευση κατά τον πόλεμο της Κορέας (1953-1954), φέρει όλες εκείνες τις περγαμηνές που του επιτρέπουν να έχει λόγο ακόμη και για τα πιο σύγχρονα κινήματα. Οι οδηγίες του, που περιέχονται στο βιβλίο του Από την Δικτατορία στην Δημοκρατία, αποτέλεσαν την Βίβλο των εξεγερμένων στις Βαλτικές Δημοκρατίες κατά την απόσχισή τους από την Σοβιετική Ένωση το 1991, στην Γεωργία, στην Σερβία ενάντια στον Μιλόσεβιτς από το κίνημα Ότπορ (που ενισχύθηκε με κάθε δυνατό τρόπο από τον Γιώργο Παπανδρέου όταν ήταν υπουργός Εξωτερικών), στο Ιράν το 2009 και στην Βιρμανία πιο πρόσφατα. Ο Τζιν Σαρπ (GeneSharp) που επινόησε τον όρο “μαλακά πραξικοπήματα” χρησιμοποιεί ως όχημα προώθησής των βελούδινων επαναστάσεων του το ίδρυμα Άλμπερτ Αϊνστάιν, στην ιστοσελίδα του οποίου είναι αναρτημένα και έτοιμα για κατέβασμα όλα τα βιβλία του Σαρπ, σε 16 μάλιστα διαφορετικές γλώσσες (πατήστε εδώ). Το συγκεκριμένο ίδρυμα έχει χαρακτηριστεί και δημόσια από τον γάλο μαρξιστή διανοούμενο Τιερύ Μεϊσάν ότι προωθεί την ατζέντα της CIA υποκινώντας στην ανατροπή μη αρεστών στην Ουάσινγκτον κυβερνήσεων.

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Οι “οδηγίες προς εξεγερμένους” του Τζιν Σαρπ περιλαμβάνουν στην πιο λεπτομερή τους εκδοχή 108 βήματα. Σε αδρές γραμμές ο “τσελεμεντές του πράκτορα της CIA” (κατ’ αντιστοιχία με τον Τσελεμεντέ του αναρχικού, του Γουίλιαμ Πάουελ που κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ το 1971 και στην Ελλάδα μετέπειτα) μπορεί να διακριθεί σε πέντε κεφάλαια. Στο πρώτο δεσπόζει η δημοσίευση πληροφοριών, δημοσιευμάτων και δημοσκοπήσεων για γενική δυσφορία απέναντι στην κυβέρνηση. Στο δεύτερο στάδιο ξεχωρίζει η προσπάθεια απονομιμοποίησης της κυβέρνησης, μέσω εκστρατειών για την ελευθερία του Τύπου και την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το τρίτο βήμα είναι το πιο αποφασιστικό και περιλαμβάνει το κάλεσμα στον δρόμο με επίμονες, ακόμη και καθημερινές, κινητοποιήσεις ακόμη και καταλήψεις δημόσιων κτιρίων. Στο τέταρτο στάδιο κυριαρχεί ο συνδυασμός των διάφορων μορφών αγώνα με κατ’ αρχήν ζητούμενο όμως την δημιουργία κλίματος ακυβερνησίας και τις εκκλήσεις σε διεθνείς οργανισμούς για παρέμβαση στα εσωτερικά της χώρας. Στο τελευταίο στάδιο ξεχωρίζει η θεσμική παράλυση και το ρήγμα στους κρατικούς θεσμούς, η έκκληση για παραίτηση του προέδρου της χώρας και η προετοιμασία για παρατεταμένο εμφύλιο πόλεμο.

Η κατσαρόλα επανέρχεται

Κι αν, τέλος πάντων, όλα τα παραπάνω (θεωρητική γενίκευση του “κινήματος της κατσαρόλας” που χρησιμοποιήθηκε πρώτη φορά ενάντια στην κυβέρνηση του Αλιέντε στην Χιλή για να προετοιμάσει την έλευση της χούντας του Πινοτσέτ και στον αντίποδα γνήσιων αντινεοφιλελεύθερων κινημάτων όπως των αγώνων ενάντια στα Μνημόνια στην Ελλάδα και στον υπόλοιπο ευρωπαϊκό Νότο ή του κινήματος Occupy Wall Street στις ΗΠΑ) φαίνονται υπερβολικά θεωρητικά, τότε αρκεί μια ματιά στην Ουκρανία. Ή, σε ό,τι συμβαίνει στην Βενεζουέλα από τον Φεβρουάριο ως τώρα…

Από την εμφάνιση του Τσαβισμού μέχρι πέρυσι, όταν ο Νικολάς Μαδούρο κέρδισε τις πρόωρες εκλογές που ακολούθησαν τον πρόωρο θάνατο του Ούγκο Τσάβες, το κίνημα της Μπολιβαριανής επανάστασης έχει κερδίσει τις 19 από τις 18 εκλογές αναμετρήσεις. Στις πιο πρόσφατες, δημοτικές εκλογές, τον Δεκέμβριο του 2013, το κόμμα του Μαδούρο, Ενωμένο Σοσιαλιστικό Κόμμα, κέρδισε τους 255 από τους 337 δήμους της χώρας. Ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ, Τζίμι Κάρτερ, ως παρατηρητής των περυσινών εκλογών, χαρακτήρισε το εκλογικό σύστημα της Βενεζουέλας ως “το τελειότερο, ή ένα από τελειότερα στον κόσμο”. Αλλεπάλληλες επαναληπτικές καταμετρήσεις των αποτελεσμάτων σε τυχαία εκλογικά τμήματα δεν έδειξαν ούτε ένα “λάθος”. Παρόλα αυτά έγκυρα, υποτίθεται, διεθνή μέσα ενημέρωσης όπως οι Φαϊνάνσιαλ Τάιμς δεν παύουν να χαρακτηρίζουν την κυβέρνηση της Βενεζουέλας ως δικτατορία, ενώ ο βρετανικός Γκάρντιαν δεν έχει κανένα ενδοιασμό να δημοσιεύει βίντεο που βρίθουν από ανακρίβειες και χοντροειδή ψέμματα ή φωτογραφίες αστυνομικής βίας που προέρχονται από την Αίγυπτο ή την Ελλάδα! Όλα αυτά την ίδια ώρα που αποκρύπτουν ουσιώδεις πληροφορίες για την ταυτότητα των διαδηλώσεων και το προφίλ των ηγετών της αντιπολίτευσης. Για παράδειγμα, την αθρόα χρηματοδότησή τους από τις ΗΠΑ. Κάθε χρόνο η κυβέρνηση του Ομπάμα δίνει 5 εκ. δολ. σε διάφορες μη κυβερνητικές οργανώσεις στην Βενεζουέλα, ενώ αυτές τις μέρες εκκρεμεί στο Κογκρέσο η ψήφιση νόμου για την χορήγηση 15 εκ. δολ. σε οργανώσεις που μάχονται για την προώθηση της δημοκρατίας. Ταυτόχρονα για τις αμερικανοκίνητες δικτατορίες νέας κοπής στην Ονδούρα (2009) και την Παραγουάη (2012) τηρείται σιγή ιχθύος. Η σημασία της αποτροπής της επέκτασης του Τσαβισμού δικαιολογεί, όπως φαίνεται, την ανατροπή εκλεγμένων κυβερνήσεων… Λέξη επίσης δεν γράφεται στα έγκριτα, υποτίθεται, Μέσα για το βιογραφικό των ηγετών της αντιπολίτευσης. Ο Λόπεζ για παράδειγμα πρωτοστάτησε στο πραξικόπημα του 2002 εναντίον του Τσάβες. Κι αν ήταν εκτός φυλακής, μέχρι πριν ένα μήνα, το οφείλει στον Τσάβες που το 2007 ανακοίνωσε την αμνήστευση όλων των επίδοξων χουντικών. Πρωταγωνιστικό επίσης ρόλο στα επεισόδια διαδραματίζουν σεσημασμένοι μεγαλέμποροι ναρκωτικών που η φωτογραφία τους βρίσκεται στις λίστες καταζητούμενων της Ίντερπολ. Και για τα ίδια τα επεισόδια όμως απουσιάζουν οι λεπτομέρειες. Γιατί τότε θα έπρεπε να γραφτεί για τους ελεύθερους σκοπευτές που πυροβολούν εν ψυχρώ πισώπλατα διαδηλωτές και αστυνόμους ή πως η σημαντικότερη μορφή πάλης είναι το κάψιμο κάθε τι δημόσιου που τυχαίνει να βρίσκεται στο δρόμο των διαδηλωτών: Από λεωφορεία και νοσοκομεία μέχρι πανεπιστήμια, δημόσια κτίρια και δημοτικές τηλεοράσεις. Πρόκειται, σύμφωνα με τους διαδηλωτές, όχι για την κορυφή του παγόβουνου πίσω από την μείωση της φτώχειας από το 49% το 1998 στο 25% το 2012 και της ακραίας φτώχειας από το 21% στο 6% την ίδια περίοδο, αλλά για σύμβολα του Σταλινισμού και της Καστροποίησης ή Κουβανοποίησης της χώρας. Μιας χώρας που, όπως παντού αλλού στην Λατινική Αμερική, ποτέ δεν γνώρισε την “σοσιαλμανία” ακόμη και της Δεξιάς όπως συνέβη στην Δυτική Ευρώπη, και ακόμη και σήμερα τα μεγαλύτερα μέσα ενημέρωσης με την υψηλότερη θεαματικότητα/ακροαματικότητα εξακολουθούν να ανήκουν σε ιδιώτες – ολιγάρχες. Απουσιάζει επίσης η παραμικρή αναφορά για την “γεωγραφία” των διαδηλώσεων, που κατά βάση αφορούν μπλόκα σε δρόμους, και εντοπίζονται στις πιο πλούσιες συνοικίες του Καράκας, όπως το Τσακάο. Είναι σα να διαδηλώνει στην Ελλάδα η Πολιτεία και το Κολωνάκι… Οι άλλες, οι φτωχές συνοικίες στα ανατολικά του Καράκας (Κάτια, Προπάρτια, 23 δε Ενέρο, Λος Εουκάλιτος, Σαν Χουάν, κλπ.) απολαμβάνουν τα ευεργετήματα της Μπολιβαριανής επανάστασης: μόνο για φέτος 100 νέα δημοτικά σχολεία, δεκάδες χιλιάδες δωρεάν προσωπικοί υπολογιστές σε μαθητές και άλλα πολλά, σύμβολα κι αυτά προφανώς της “σταλινοποίησης” της χώρας…

Διάλογος με την αντιπολίτευση

Παρόλα τα παραπάνω, παρά δηλαδή την δεδομένη υποστήριξη του Τσαβισμού από την πλειοψηφία των Βενεζολάνων (ενδεικτικό μάλιστα στοιχείο για την παγκόσμια έλξη που ασκεί ο ιδρυτής του είναι η απόφαση του παγκόσμιου Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ να ονομάσει “Ούγκο Τσάβες Φρίας” μια διεθνή καμπάνια για την εξάλειψη της πείνας) η κυβέρνηση του Μαδούρο προχώρησε στις 10 Απριλίου σε διαπραγματεύσεις με την αντιπολίτευση. Ο διάλογος γίνεται με την παρουσία των υπουργών Εξωτερικών της Βραζιλίας, της Κολομβίας και του Ισημερινού, καθώς και εκπροσώπου του Βατικανού. Οι διαπραγματεύσεις που συνεχίστηκαν και τις μέρες του Πάσχα, παρότι δεν τερμάτισαν τα μπλόκα στους δρόμους, κατάφεραν να διασπάσουν την αντιπολίτευση με αποτέλεσμα τα πιο ακραία στοιχεία να μην πάρουν μέρος. Στο πλαίσιο των εξελισσόμενων συζητήσεων, η κυβέρνηση του Μαδούρο δεσμεύτηκε να χρηματοδοτήσει με 1 δισ. δολ. τουλάχιστον 187 προγράμματα σε 74 δήμους που ελέγχονται από την αντιπολίτευση. Σίγουρο ωστόσο πρέπει να θεωρείται ότι η διαλλακτικότητα της κυβέρνησης δεν πρόκειται να κάμψει την επιθετικότητα της αντιπολίτευσης και των Αμερικάνων που την χρηματοδοτούν και την στηρίζουν με ποικίλους τρόπους, για τον απλό λόγο ότι η αιτία πίσω από την έχθρα τους δεν είναι άλλη από τα μεγαλύτερα σε όγκο παγκοσμίως αποθέματα πετρελαίου που βρίσκονται στο υπέδαφος της Βενεζουέλας. Αυτό είναι το μυστικό αντικείμενο του πόθου της Ουάσινγκτον…

Λατινοαμερικανοποίηση της ενημέρωσης (Πριν, 10.11.2013)

louketo-xeiropedesΤο μαύρο στην ΕΡΤ τον Ιούνιο και οι χειροπέδες που πέρασαν στην ενημέρωση τα ξημερώματα της Πέμπτης 7ης Ιουνίου δεν ήταν μια σπασμωδική κίνηση. Όπως βεβαιώνει και το παράδειγμα της Λατινικής Αμερικής, την εκχώρηση των κοινωνικών δικαιωμάτων ενός λαού, ακολουθεί κατά πόδας κι η εκχώρηση του δικαιώματος στην ενημέρωση.

Πολύ εύστοχη ήταν η σύγκριση των πολιτικών λιτότητας που εφαρμόζονται στην Ελλάδα, κι ευρύτερα στην Ευρώπη, με τις αντίστοιχες οικονομικές πολιτικές που εφαρμόστηκαν στην Λατινική Αμερική με ευθύνη του ΔΝΤ και φυσικά των πολιτικών ελίτ των συγκεκριμένων χωρών, από την οργάνωση Oxfam σε πρόσφατη έκθεσή της που εκδόθηκε τον Σεπτέμβριο του 2013. Από 15, το ελάχιστο, έως 25 εκ. επιπλέον φτωχοί θα δημιουργηθούν μέχρι το 2025, επισημαίνει η βρετανική μη κυβερνητική οργάνωση που δραστηριοποιείται στην καταπολέμηση της φτώχειας, αν συνεχιστούν οι πολιτικές λιτότητας που υιοθετούνται σήμερα. Ξεχωριστή σημασία έχει η παρατήρηση ότι η λιτότητα αποτυγχάνει ακόμη και στους στόχους που υποτίθεται ότι υπηρετεί. “Όσο αυστηρότερη είναι η λιτότητα τόσο μεγαλύτερη είναι η αύξηση στο λόγο του δημόσιου χρέους”, τονίζει η Oxfam (που αποτελεί ομπρέλα 17 διαφορετικών οργανώσεων οι οποίες δραστηριοποιούνται σε 90 χώρες) υπογραμμίζοντας ότι αυτό δεν συμβαίνει μόνο στην Ελλάδα, όπου το δημόσιο χρέος από 300 δισ. ευρώ και 129% του ΑΕΠ το 2009 έχει φτάσει σε 321 δισ. ευρώ και ως ποσοστό επί του παραγόμενου πλούτου το 175%, με έντονες αυξητικές τάσεις, παρότι μάλιστα μεσολάβησαν 3 αναδιαρθρώσεις! Το ίδιο ακριβώς παρατηρείται στην Αγγλία, την Ισπανία και την Πορτογαλία, ως αποτέλεσμα της προτεραιότητας που έδωσε η Ευρωπαϊκή Ένωση στη διάσωση των τραπεζών χρηματοδοτώντάς τις με το αστρονομικό ποσό των 4,5 τρισ. ευρώ, που ισοδυναμεί με το 36,7% του ΑΕΠ της ΕΕ! Πως να μην αυξηθεί το δημόσιο χρέος;

Η Oxfam επισημαίνει τον ορατό κίνδυνο “Λατινοαμερικανοποίησης” της Ευρώπης, να βιώσουμε κι εμείς μια “χαμένη δεκαετία”. Δηλαδή, η γηραιά ήπειρος να βρεθεί αντιμέτωπη με κοινωνικές αντιθέσεις και ανισότητες που συναντιούνται μόνο στην Λατινική Αμερική ως αποτέλεσμα των ιδιωτικοποιήσεων, της μείωσης μισθών και της κατάργησης κάθε έννοιας εργατικού δικαιώματος και σταθερής εργασιακής σχέσης. Ως αποτέλεσμα, το ποσοστό των φτωχών αυξήθηκε από 40,5% το 1980 σε 48,3% το 1990 για να μειωθεί στο επίπεδο του 1980 μόνο το 2005! Κι αυτό μάλιστα αφού χύθηκε αίμα και μεσολάβησε η υιοθέτηση βαθιά ριζοσπαστικών πολιτικών, σε χώρες όπως η Αργεντινή, η Βενεζουέλα, κ.α.

Η αμερικάνικη υποήπειρος δεν παλεύει μόνο να αντιμετωπίσει την φτώχεια που άφησε το ΔΝΤ αλλά να χαλιναγωγήσει και τους βαρόνους των ΜΜΕ

Δυστυχώς για την Ευρώπη οι ομοιότητες με την Λατινική Αμερική επεκτείνονται πολύ πέρα από την οικονομία. Μια ματιά στις πολύ πρόσφατες εξελίξεις στο τοπίο των ΜΜΕ της Λατινικής Αμερικής, που (σε όλο τον κόσμο) έχει εξελιχθεί σε έναν εξαιρετικά ευαίσθητο σεισμογράφο των οικονομικών και πολιτικών εξελίξεων, αποδεικνύει ότι η απόφαση της κυβέρνησης να κλείσει την ΕΡΤ και τα δημοτικά ραδιόφωνα το προσεχές διάστημα σηματοδοτεί την ταχεία επέκταση της “λατινοαμερικανοποίησης” και στο χώρο της ενημέρωσης. Τελικός προορισμός αναμφισβήτητα είναι ένα τοπίο ασφυκτικά ελεγχόμενο από τους βαρόνους της ενημέρωσης και εντελώς εχθρικό σε κάθε μορφή δημόσιου ελέγχου και κοινωνικής κριτικής.

Τα παραδείγματα από τρεις χώρες της Λατινικής Αμερικής είναι πολύ ενδεικτικά για την επόμενη μέρα της ενημέρωσης στην Ελλάδα, αν περάσουν τα σχέδια καναλαρχών, Τρόικας και κυβέρνησης.

Όταν έφτασε το ταξί στο κτίριο της κρατικής τηλεόρασης και του ραδιοφώνου στην πρωτεύουσα του Ισημερινού, το Κίτο, κατά την τελευταία μου επίσκεψη τον Μάιο του 2012, παρατηρώντας το, δεν ήξερα αν πρέπει να γελάσω ή να οργιστώ φέρνοντας στο μυαλό μου την πολεμική της αντιπολίτευσης που κατήγγειλε την κυβέρνηση του αριστερού προέδρου Ραφαέλ Κορέα ότι δημιουργεί στην ενημέρωση κολχόζ και σοβχόζ, κατά τα πρότυπα της Σοβιετικής Ένωσης, επειδή τόλμησε να δημιουργήσει δημόσια ΜΜΕ. Ένας θεσμός που ισχύει σε όλη την Δυτική Ευρώπη. Προς μεγάλη μου έκπληξη (κι απογοήτευση, κατά κάποιον τρόπο) η περίφημη έδρα των σοβχόζ και κολχόζ περισσότερο έμοιαζε με τα γραφεία μιας μικρής εφημερίδας παρά με τα δυσθεώρητα και ογκώδη, ομοιόμορφα κτίρια που δέσποζαν στις πρωτεύουσες του λεγόμενου υπαρκτού, φιλοξενώντας τα γραφεία κομματικών εφημερίδων και κρατικών ραδιοτηλεοράσεων. Τα δε ποσοστά τηλεθέασης και ακροαματικότητας προκαλούσαν την ίδια …απογοήτευση: σταθερά μονοψήφια, τείνοντας μάλιστα περισσότερο στο κάτω άκρο της πρώτης δεκάδας παρά στο πάνω! Τα τηλεοπτικά κανάλια δε, που συγκέντρωναν την υψηλότερη τηλεθέαση ήταν τόσο εμπαθή κατά του Κορέα, ώστε σε ωθούσαν να επιλέξεις το ισπανόφωνο CNN για ενημέρωση, που φάνταζε σαν όαση αντικειμενικότητας.

Στην Αργεντινή η κυβέρνηση της Κριστίνα Κίρχνερ διεξάγει από το 2009 έναν άνισο αγώνα εναντίον του μονοπωλίου που ελέγχει την ενημέρωση πάνω από 50 χρόνια. Η προσπάθεια της επικεντρώνεται στο σπάσιμο του μονοπωλίου που εκδίδει την εφημερίδα μεγάλης κυκλοφορίας Clarin και 6 επιπλέον εφημερίδες, ελέγχει το 60% της αγοράς στην καλωδιακή τηλεόραση, το 25% στο ίντερνετ, το δεύτερο σε θεαματικότητα τηλεοπτικό κανάλι, 3 περιφερειακές τηλεοράσεις, 10 ραδιοφωνικούς σταθμούς, ένα πρακτορείο ειδήσεων και το μεγαλύτερο τυπογραφείο… Επιχειρεί δε να σπάσει το μονοπώλιο στην ενημέρωση μέσω ενός νόμου (υπ. αρ. 26.522) που θέτει όρια στην ιδιοκτησία των ΜΜΕ. Η κριτική που ασκείται στην Κίρχνερ είναι πανομοιότυπη με την κριτική κατά του Κορέα. Κατηγορείται για πλήγματα στην ελευθεροτυπία, προσπάθεια φίμωσης του Τύπου, κ.α. “Αυτή η τάση παρατηρείται σε αρκετές ακόμη χώρες της Νότιας Αμερικής”, έγραφε σε ανάλυσή της η βρετανική εφημερίδα Guardian Weekly στις 30 Αυγούστου. “Τέσσερις μεγάλοι όμιλοι Μέσων – όλοι με δεσμούς στο παρελθόν με δεξιές δικτατορίες – έχουν ένα μερίδιο αγοράς στη Νότια Αμερική που φτάνει το 80%”, συνεχίζει η Guardian.

Εκεί ωστόσο που η σύγκρουση μεταξύ βαρόνων της ενημέρωσης και δημόσιου συμφέροντος έφτασε στα άκρα ήταν στην Βενεζουέλα του Τσάβες, όπου ο χαρισματικός και πρόωρα χαμένος ηγέτης της Μπολιβαριανής επανάστασης κατάφερε να κερδίσει 3 προεδρικές, 10 περιφερειακές και βουλευτικές εκλογές και 4 δημοψηφίσματα έχοντας απέναντί του ολόκληρο το μιντιακό υπερκράτος. Καθόλου τυχαίο δεν είναι το ότι από τη Βενεζουέλα ξεκίνησε το μοναδικό για τα δεδομένα της Λατινικής Αμερικής εγχείρημα του δικτύου Tele Sur το οποίο στόχευε όχι μόνο στην ενοποίηση της Λατινικής Αμερικής αλλά και στην δημιουργία ενός Μέσου, υψηλών δημοσιογραφικών και τεχνικών απαιτήσεων, που θα είναι πιο αντικειμενικό από τα Μέσα των Λατινοαμερικάνων βαρόνων. Το τόλμημα του Τσάβες, που έχει στεφτεί με μεγάλη επιτυχία δεν προκάλεσε ένα βαθύ ρήγμα μόνο στην βορειο-αμερικάνικη παράδοση που ακολουθεί κατά πόδας η Νότια Αμερική, βάσει της οποίας κάθε κρατική ιδιοκτησία στα Μέσα ισοδυναμεί με διαστρέβλωση της ενημέρωσης. “Θέσφατο” για το οποίο επικαλούνται και την πρώτη τροποποίηση του αμερικάνικου συντάγματος που κατοχυρώνει την ελευθερία του λόγου. Κυρίως ανέτρεψε το status που διαμόρφωσε η δεκαετία του ’90 στην Λατινική Αμερική, που μπορεί να ήταν μια “χαμένη δεκαετία” για τους λαούς, ήταν όμως μια “κερδισμένη δεκαετία” για τον καπιταλισμό και τους ιδιοκτήτες της ενημέρωσης.

Άνισα κατανεμημένος πλούτος και ενημέρωση

ΤΕΛΟΣ ΣΤΙΣ ΑΥΤΑΠΑΤΕΣ ΠΟΛΥΦΩΝΙΑΣ

Υπό ένα άλλο πρίσμα η υπερσυγκέντρωση που επήλθε στον ιδιοκτησιακό έλεγχο των ΜΜΕ ακολούθησε μέχρι κεραίας την υπερσυγκέντρωση που είχε προηγηθεί στον πλούτο. Το συντριπτικό δε πλήγμα που δέχτηκε η δημοκρατία στην ενημέρωση, απλώς μετέφερε και στο χώρο της πληροφορίας το πλήγμα που είχε υποστεί η δημοκρατία στην διανομή του κοινωνικού πλούτου. Άνισα κατανεμημένος πλούτος – άνισα κατανεμημένη ενημέρωση.

Στην Ελλάδα το μαύρο που επέβαλε η κυβέρνηση στην ΕΡΤ τον Ιούνιο κι οι χειροπέδες το Νοέμβριο άμεσα υπηρετούσε τον στόχο κάλυψης του αριθμού απολύσεων που ζητούσε η Τρόικα. Μακροπρόθεσμα ωστόσο δύο ήταν οι στόχοι: Ο πρώτος ήταν να περάσει στην ιστορία ένα καθεστώς αντικειμενικότητας και ανεξαρτησίας που εξασφάλιζε το καθεστώς της μονιμότητας των υπαλλήλων της κρατικής ραδιοτηλεόρασης, σε βαθμό ακόμη κι η συνήθης διευθυντική τρομοκρατία να πέφτει στο κενό μπροστά στην δημοσιογραφική δεοντολογία. Ο δεύτερος στόχος ήταν να μπορέσει η εν εξελίξει και καθόλου ομαλή αναμόρφωση του εκδοτικού τοπίου να περιλαμβάνει μεγαλύτερα μερίδια τηλεθέασης και ακροαματικότητας (και κατά συνέπεια διαφημιστικής δαπάνης) για τους ιδιώτες. Για πόσο καιρό μπορείς να έχεις στη μνήμη του ραδιοφώνου την ΕΡΑ χωρίς να μεταδίδει τίποτε; Κάποια στιγμή θα πατήσεις παρατεταμένα το πλήκτρο της απομνημόνευσης σε έναν ιδιωτικό ραδιοσταθμό κι ας μην είναι η καλύτερη επιλογή. Έτσι αργά και σταθερά τα μερίδια ακροαματικότητας και θεαματικότητας χάνονται προς όφελος των ιδιωτικών Μέσων.

Μάννα εξ ουρανού για τους ιδιώτες θα είναι και το επικείμενο κλείσιμο, αν όχι όλων, των περισσότερων τουλάχιστον δημοτικών ραδιοσταθμών, στο πλαίσιο του εξορθολογισμού των οικονομικών της τοπικής αυτοδιοίκησης. Οι 700 εργαζόμενοι που θα πεταχτούν στον δρόμο θα είναι το θυσίασμα στην πολιτική συμμαχιών του Σαμαρά και του Βενιζέλου με τους επαρχιακούς και περιφερειακούς εκδότες που κατά κανόνα είναι βουτηγμένοι στην διαπλοκή και έρμαια μικροσυμφερόντων. Γι’ αυτό και τα δημοτικά ραδιόφωνα που τις περισσότερες φορές παρείχαν πολύ πιο επαγγελματική ενημέρωση τούς κάθονταν στο στομάχι, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πολλά δεν ήταν θερμοκήπια εξυπηρετήσεων και αργομισθιών. Τυπικό και κορυφαίο παράδειγμα ο ραδιοσταθμός του Δήμου Αθήνας, ο 9,84.

Με το κλείσιμο όμως των δημοτικών ραδιοφώνων κλείνει και μία εποχή που άνοιξε το 1987 όταν οι ραδιοσταθμοί των δημάρχων Αθήνας Μ. Έβερτ και Πειραιά Α. Ανδριανόπουλος, 9,84 και 90,6 αντίστοιχα, μετατρέπονταν σε πολιορκητικούς κριούς για να εισέλθουν οι ιδιώτες στο χώρο της ηλεκτρονικής ενημέρωσης, σπάζοντας το περίφημο “μονοπώλιο της κρατικής” με έναν τόσο άναρχο και χαοτικό τρόπο που θα ζήλευαν ακόμη κι οι χρυσοθήρες της Άγριας Δύσης. Όποιος πρόλαβε πήρε (συχνότητα) κι όπου βρήκε έκατσε… Ήταν η εποχή που ο καπιταλισμός πρόσφερε αφειδώλευτα και αχρεωστήτως αυταπάτες πολυφωνίας. Ο κύκλος όμως που ανοίγει τώρα στην ενημέρωση πάνω στα συντρίμμια του επιχειρηματικού χάρτη της τελευταίας 25ετίας, όπως μαρτυρούν οι ιλιγγιώδεις ζημιές τηλεοράσεων και εκδοτικών ομίλων, θα έχει μια πληροφόρηση πολύ πιο αυστηρά ελεγχόμενη, που θα τείνει να είναι μονοπωλιακή. Αντίθετα με ό,τι επικαλούνται κυβέρνηση και Τρόικα για τους δικηγόρους, τους μηχανικούς, τους φαρμακοποιούς κι άλλους ελεύθερους επαγγελματίες, το επάγγελμα του εκδότη θα κλείσει …ερμητικά με τις αποφάσεις που λαμβάνονται. Το δε επάγγελμα του δημοσιογράφου θα απαγορεύεται για τα χαμηλά εισοδήματα και θα υπάγεται πλήρως στην διεύθυνση και την εξουσία: πολιτική ή τραπεζική. Οι σταθμοί και τα κανάλια θα είναι πολύ λιγότερα σε σχέση με σήμερα κι η είδηση πολύ πιο ελεγχόμενη, καθώς θα υπαγορεύεται από την υπόγεια κι εξόφθαλμη συνδιαλλαγή των εκδοτών με την πολιτική εξουσία. Η λατινοαμερικανοποίηση της ενημέρωσης σε όλο της το μεγαλείο.

Γι’ αυτό έκλεισαν την ΕΡΤ!

Ούγκο Τσάβες, ο ηγέτης των φτωχών (Πριν, 10 Μαρτίου 2013)

Hugo-ChavezΛέγεται πως όταν ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες συνάντησε πρώτη φορά τον Τσάβες είχε μείνει με την απορία κατά πόσο ήταν πράγματι ένας οραματιστής ικανός να σώσει την Λατινική Αμερική όπως υποσχόταν ή ήταν ένας ευφάνταστος και λαοπλάνος πολυλογάς ο οποίος πολύ γρήγορα θα μετατρεπόταν σε έναν ακόμη δικτάτορα από τους πολλούς που έχουν «μεγαλουργήσει» στην αμερικάνικη υπο-ήπειρο. Η εξέλιξη του Ούγκο Τσάβες Φρίας διέψευσε τις ανησυχίες όχι μόνο του κολομβιανού νομπελίστα συγγραφέα αλλά και εκατομμυρίων ακόμη ανθρώπων για έναν πολύ απλό λόγο. Ο σπουδαίος βενεζολάνος ηγέτης, που μπήκε στο πάνθεον των λατινοαμερικάνων επαναστατών αποδείχθηκε η εξαίρεση των λαϊκών και αριστερών ηγετών που στην πολιτική τους πορεία αλλάζουν μεν, αναθεωρούν δηλαδή τα αρχικά τους σχέδια και διακηρύξεις, το κάνουν ωστόσο αυτό προς μια αριστερή και επαναστατική κατεύθυνση κι όχι σε μια κατεύθυνση υποταγής στην αστική τάξη στο εσωτερικό και στον ιμπεριαλισμό στο εξωτερικό.

Ο Τσάβες δεν ήταν σοσιαλιστής. Οι ρίζες της επαναστατικότητάς του πρέπει να αναζητηθούν στην λαϊκότητα που χαρακτήριζε τμήματα του στρατού σε όλον τον λεγόμενο Τρίτο Κόσμο από την δεκαετία του ’60 κι επίσης στην Λατινική Αμερική (με τα παραδείγματα του Περόν στην Αργεντινή, του Άρμπενζ στη Γουατεμάλα, του Τορίχο στον Παναμά και του Βελάσκο στο Περού να ξεχωρίζουν) και την ίδια την Βενεζουέλα. Έγινε ωστόσο σοσιαλιστής επηρεαζόμενος ο ίδιος από τον Φιντέλ Κάστρο, τον θεωρούμενο ως μέντορά του πλέον, που κι αυτός, αν θυμηθούμε την πολιτική του διαδρομή, στην πορεία των συγκρούσεων που αναγκάστηκε να δώσει ριζοσπαστικοποιήθηκε υιοθετώντας τις σοσιαλιστικές ιδέες. Το ντόμινο συνεχίζεται – κι έτσι μόνο μπορούμε να αποτιμήσουμε την τεράστια πολιτική κληρονομιά που άφησε πίσω του ο Τσάβες – με την καταλυτική επιρροή που άσκησε ο πρόεδρος της Βενεζουέλας στον Έβο Μοράλες της Βολιβίας, τον Ραφαέλ Κορέα του Ισημερινού αλλά κι άλλους ηγέτες της Λ. Αμερικής και της Καραϊβικής μέσα από το προσωπικό του παράδειγμα, τον ιδεολογικό του προσανατολισμό και την έμπρακτη, υλική βοήθεια που τους παρείχε.

Στην πολιτική κληρονομιά του Τσάβες δεν μπορούμε να μην συμπεριλάβουμε το ότι κατάφερε να κάνει ξανά τον σοσιαλισμό ελκυστικό για τη μεγάλη πλειοψηφία της κοινωνίας, υπόθεση των εκατομμυρίων φτωχών και καταφρονεμένων που συνόδευαν επί ώρες τη νεκρώσιμη ακολουθία (κι όχι των μικροαστικών ελίτ που εκκολάπτονται στα θερμοκήπια των δυτικών πανεπιστημίων μιλώντας στο όνομα κι εξ ονόματος των καταπιεσμένων) ξεπερνώντας έτσι την ήττα και την υποχώρηση των σοσιαλιστικών ιδεών που άφησε πίσω τους η κατάρρευση των καθεστώτων της ανατολικής Ευρώπης. Λαμπρό παράδειγμα και στοιχείο αισιοδοξίας για την δυνατότητα των απελευθερωτικών ιδεών να ξαναγεννιούνται στο έδαφος των σύγχρονων ταξικών και πολιτικών συγκρούσεων και μαζί, όμως, απόδειξη των κοινωνικών ορίων που συνόδευσαν το φαινόμενο του Τσαβισμού.

Τσάβες: Ο άνθρωπος που άλλαξε την Λατινική Αμερική 

Ο κόκκινος μπερές του Τσάβες αγαπήθηκε κι έγινε σύμβολο όχι μόνο γιατί δημιουργούσε συνειρμούς με τον μπερέ του Τσε. Αλλά επίσης επειδή κι άλλες φορές στην πρόσφατη ιστορία της Βενεζουέλας ο στρατός, και για την ακρίβεια τμήματα του στρατού που δεν περιελάμβαναν την επίσημη ηγεσία του αλλά αποκλειστικά και μόνο μεσαία στελέχη, επιχείρησαν να πάρουν την εξουσία και να ανατρέψουν αντιλαϊκές κυβερνήσεις που παραβιάζοντας την λαϊκή εντολή επέβαλαν την αμερικανοκρατία και τη φτώχεια. Η πρώτη φορά στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα ήταν τον Ιανουάριο του 1958, όταν μεσαία στελέχη της αεροπορίας και του πεζικού ενώθηκαν με τον λαό που είχε βγει στους δρόμους ενάντια στον Πέρες Χιμένες, που λίγες εβδομάδες πριν είχε διεξάγει δημοψήφισμα (με μοναδικό υποψήφιο τον …εαυτό του) και το οποίο το κέρδισε με ένα ποσοστό 86%! Ο Χιμένες είχε ανέβει στην εξουσία μια δεκαετία πριν με την βοήθεια του στρατού και των Αμερικάνων κι αυτό που επιζητούσε ήταν πρώτο, τη νομιμοποίηση της εξουσίας του και δεύτερο, να συνεχίσει η Βενεζουέλα να είναι αυτό που περιέγραφε τότε το περιοδικό Τάιμ: «Το μοναδικό μέρος όπου ο επιχειρηματίας Αμερικάνος μπορεί ακόμη να καλοπερνάει μέσα στο θαυμάσιο κλίμα της πλέριας ελευθερίας της ιδιωτικής επιχειρηματικής δράσης». Ο φόρος αίματος που πλήρωσε το 1958 ο βενεζολάνικος λαός και τμήματα του στρατού ήταν τόσο βαρύς ώστε ακόμη και τώρα εκείνη η εξέγερση αναφέρεται σχεδόν πάντα μαζί με την εξέγερση του 1989, το γνωστό ως Καρακάσο που στρεφόταν ενάντια στον εκλεγμένο πρόεδρο Κάρλος Ανδρές Πέρες ο οποίος ήταν αντιπρόεδρος της Σοσιαλιστικής Διεθνούς και παραβιάζοντας την λαϊκή εντολή οδήγησε τη χώρα στο ΔΝΤ βυθίζοντας τον λαό στην εξαθλίωση. Είναι πολύ χαρακτηριστικό πως όταν ο Νικολάς Μαδούρο διάδοχος του Τσάβες μίλησε στις 27 Φεβρουαρίου, λίγες μέρες πριν ο Τσάβες χάσει την μάχη με τον θάνατο, σε λαϊκή συγκέντρωση στο Καράκας με αφορμή την συμπλήρωση 24 ετών από το Καρακάσο υποσχέθηκε πέρα από την αποζημίωση στις οικογένειες των θυμάτων του Καρακάσο ότι επίσης θα ξεκινήσει την λειτουργία της και μια επιτροπή «ενάντια στην λήθη» που θα διερευνήσει εξαφανίσεις αγωνιστών, βασανιστήρια και δολοφονίες αρχής γενομένης από το 1958.

Το Καρακάσο δεν ήταν μόνο η τελευταία εξέγερση των Βενεζολάνων αλλά και – συμβατικά – η ημερομηνία λήξης του δικομματικού πολιτικού συστήματος που σχεδιάστηκε από τις ΗΠΑ και κυριάρχησε επί δεκαετίες στη χώρα, αποτελώντας για τους Αμερικάνους το αντίπαλο δέος στο μονοκομματικό σύστημα της Κούβας! Το τέλος του ήταν αποτέλεσμα της άμεσης συμμετοχής και των δύο μεγάλων κομμάτων στην προώθηση των λεγόμενων διαρθρωτικών προγραμμάτων του ΔΝΤ που σήμαναν έκρηξη της ανεργίας, απέραντη φτώχεια και σαρωτικές ιδιωτικοποιήσεις. Ειδικότερα η ιδιωτικοποίηση της εθνικής πετρελαϊκής βιομηχανίας (PDVSA) προκάλεσε πρωτοφανή οργή που οδήγησε το 1992 σε δύο αποτυχημένα πραξικοπήματα. Τότε είναι που τραβάει για πρώτη φορά πάνω του τα φώτα της δημοσιότητας ο Ούγκο Τσάβες καθώς ηγούταν της μίας απ’ αυτές τις δύο άδοξες απόπειρες. Η εξουσία ωστόσο, που του αποδεικνύεται δύσκολη από …το παράθυρο, του δίνεται ανεπιφύλακτα από την …κανονική είσοδο έξι χρόνια αργότερα, το 1998 (όταν εκλέχτηκε πρόεδρος με 56%) καταφέρνοντας μέχρι τον Οκτώβριο του 2012 (που και πάλι εξέλεγη πρόεδρος με 55%!) ένα “σερί” που δεν έχει όμοιο σε καμία χώρα η οποία υπερηφανεύεται για τους δημοκρατικούς της θεσμούς: Τέσσερις νίκες σε προεδρικές εκλογές, τέσσερις νίκες σε δημοψηφίσματα, πέντε νίκες σε βουλευτικές εκλογές και άλλες πέντε σε περιφερειακές εκλογές! Πρόκειται για επιτυχίες (οι οποίες ούτε μια φορά δεν γράφτηκαν σε αξιόπιστα υποτίθεται διεθνή Μέσα ενημέρωσης όπως οι Νιού Γιορκ Τάιμς αυτές τις μέρες) και αποτελούν τον πιο αδιάψευστο μάρτυρα της αδιάκοπης λαϊκής στήριξης που έχαιρε το καθεστώς του Τσάβες.

Οι αιτίες που ο Τσάβες αγαπήθηκε και στηρίχθηκε όσο κανένας άλλος πολιτικός στις μέρες μας πρέπει να αναζητηθούν στην κοινωνική πολιτική που άσκησε. Ο Τσάβες άσκησε την πιο γενναιόδωρη αναδιανεμητική πολιτική που έχει εφαρμοσθεί τις τελευταίες τρεις δεκαετίες σε Βορρά και Νότο. Αξιοποιώντας τους τεράστιους πλουτοπαραγωγικούς πόρους της Βενεζουέλας ο Τσάβες κατάφερε: Να μειώσει τη φτώχεια από το 71% το 1996 στο 21% το 2010 και την ακραία φτώχεια από το 40% το 1996 στο 7,3% το 2010, να πενταπλασιάσει τον αριθμό των ηλικιωμένων που παίρνουν σύνταξη (από 387.000 σε 2,1 εκ.), να πολλαπλασιάσει τον αριθμό των γιατρών (από 18 ανά 10.000 κατοίκους το 1998, σε 58) και των νοσοκομείων (από 5.081 που χτίστηκαν σε τέσσερις δεκαετίες, επί κυβερνήσεών του κατά τη διάρκεια 14 ετών χτίστηκαν 13.721) να στείλει στην Κούβα 51.000 Βενεζολάνους για οφθαλμολογικές επεμβάσεις στο πλαίσιο της κοινής κουβανο-βενεζολάνικης επιχείρησης «Αποστολή Θαύμα», να κατοχυρώσει την εντελώς δημόσια παιδεία σε όλη την κλίμακα της εκπαίδευσης πετυχαίνοντας η Βενεζουέλα να είναι η δεύτερη χώρα στην Λατινική Αμερική και η πέμπτη παγκοσμίως με υψηλότερη αναλογία φοιτητών στον πληθυσμό. Καθόλου τυχαία και με βάση μέτρηση του αμερικανικού ινστιτούτου Γκάλοπ το 2010 η Βενεζουέλα μαζί με την Φινλανδία μοιράζονταν την πέμπτη θέση στον κόσμο με τον πιο ευτυχισμένο πληθυσμό!

Για τα Δυτικά Μέσα ενημέρωσης και τον ιμπεριαλισμό η στήριξη στον Τσάβες ήταν αποτέλεσμα του «λαϊκισμού» του, όπως συστηματικά χαρακτηρίζουν κάθε πολιτική παροχών και δικαιότερης κατανομής του κοινωνικού πλούτου, σε μια προσπάθεια να την διασύρουν και να την στιγματίσουν. Πρόκειται ωστόσο για υποβολιμαίες και ανυπόστατες κατηγορίες! Αρκεί να πάρουμε υπ’ όψη μας ότι αυτοί που τις διατυπώνουν ούτε καν ανέφεραν πως οι δεξιοί και αμερικανόδουλοι αντίπαλοι του Τσάβες στις προεδρικές εκλογές του 2006 υπόσχονταν στα 3 εκ. φτωχών μια πιστωτική κάρτα μαύρου χρώματος (για να παραπέμπει στο χρώμα του πετρελαίου) από την οποία θα μπορούσαν να «σηκώνουν» 450 δολάρια τον μήνα. Αυτή η εξαγγελία ωστόσο, γνήσιο δείγμα λαϊκισμού, ουδέποτε σχολιάστηκε…

Η αλήθεια είναι πως ο Τσάβες μπόρεσε να ασκήσει αναδιανεμητική πολιτική λόγω του τεράστιου πετρελαϊκού πλούτου που διαθέτει η Βενεζουέλα με σχεδόν 300 δισ. βαρέλια βεβαιωμένα κοιτάσματα που ξεπερνούν αυτά της Σαουδικής Αραβίας, είναι διπλάσια του Ιράν, τριπλάσια της Ρωσίας κλπ. Ωστόσο δεν ήταν εξ αρχής δεδομένο πως αυτός πλούτος θα χρηματοδοτήσει συντάξεις και την ανέγερση νοσοκομείων, όπως άλλωστε ο πλούτος των χωρών του Περσικού Κόλπου δεν έχει σημάνει υψηλό επίπεδο κοινωνικών παροχών στις πετρομοναρχίες. Στην περίπτωση ειδικότερα της Βενεζουέλας, απαιτήθηκαν συγκρούσεις για να τεθεί υπό δημόσιο έλεγχο η πετρελαϊκή εταιρεία PDVSA τα στελέχη της οποίας, εκφράζοντας τμήματα της εγχώριας αστικής τάξης και τα συμφέροντα της αμερικανοκρατίας προχώρησαν σε απεργία από τον Δεκέμβρη του 2012 μέχρι τον Φεβρουάριο του 2003 αντιδρώντας στο καθεστώς και προκαλώντας μια κάθετη μείωση του ΑΕΠ κατά 29%! Η νίκη του Τσάβες εναντίον της αριστοκρατίας των πετρελαίων, σε λιγότερο μάλιστα από ένα χρόνο μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του Απριλίου του 2002 που χαιρετίστηκε από την Ουάσινγκτον και την Μαδρίτη, επιβεβαίωσε την κυριαρχία του στο εσωτερικό της Βενεζουέλας.

Εξασφάλισε επίσης και τα υλικά μέσα ώστε ο Ούγκο Τσάβες να ασκήσει μια επιθετική πολιτική στο εξωτερικό με δύο αιχμές: Την ενοποίηση της Λατινικής Αμερικής κατ’ εφαρμογή του οράματος του Σιμόν Μπολιβάρ (το όνομα του οποίου έδωσε και στην Δημοκρατία της Βενεζουέλας η οποία πλέον καλείται Μπολιβαριανή Δημοκρατία της Βενεζουέλας) και την παράλληλη απομόνωση των ΗΠΑ! Η σύσφιξη των δεσμών των χωρών που βρίσκονται νότια του Ρίο Γκράντε προωθήθηκε μέσω κυρίως της Μπολιβαριανής Συμμαχίας (ALBA) και πολλών ακόμη μορφών που περιλαμβάνουν από κοινή τράπεζα (Banco de Sur), κοινό δίκτυο πανεπιστημίων στις μεγαλύτερες πρωτεύουσες της υπο-ηπείρου (FLACSO) μέχρι και κοινό δίκτυο ενημέρωσης υψηλής ποιότητας (Telesur). Η προώθηση του σχεδίου του Ούγκο Τσάβες για την ενοποίηση της Λατινικής Αμερικής οφείλει πολλά στα μέσα που διέθετε κι ειδικότερα στο πετρέλαιο. Ο χθεσινός Εκόνομιστ (9 Μαρτίου) ανέφερε πως η αξία του πετρελαίου που έπαιρνε η Κούβα κάθε έτος ανερχόταν σε 6 δισ. δολ., σχεδόν το 10% του ΑΕΠ της (!), ενώ οι Νιού Γιορκ Τάιμς της Παρασκευής 8 Μαρτίου περιέγραφαν πως στους όρους με τους οποίους προμήθευε πετρέλαιο στις λατινοαμερικάνικες χώρες και τα κράτη της Καραϊβικής περιλαμβανόταν για ένα μέρος πληρωμή σε είδος (ρούχα, σιτάρι, σόγια και άλλα είδη κι όχι σε δολάρια) και για το υπόλοιπο μέρος χαμηλότοκα μακροχρόνια δάνεια. Δίνοντας επομένως μια  διέξοδο στα προβλήματα τροφοδοσίας σε όλες σχεδόν τις λατινοαμερικάνικες χώρες μπόρεσε να περιορίσει την επιρροή των ΗΠΑ κι έτσι να γίνουμε μάρτυρες του εξής κατορθώματος: οι πιέσεις των ΗΠΑ για απομόνωση της Βενεζουέλας (η οποία είναι ο τέταρτος μεγαλύτερος προμηθευτής πετρελαίου των ΗΠΑ συνεισφέροντας το 10% των αμερικάνικων εισαγωγών) το μοναδικό αποτέλεσμα που είχαν ήταν να οδηγήσουν στην δική τους απομόνωση. Το δημόσιο βρισίδι του Ούγκο Τσάβες στους εγκληματίες πολέμου Μπους και Μπλερ που απολαύσαμε κατ’ επανάληψη στις οθόνες μας ήταν το επιστέγασμα μιας πολιτικής που έπληξε την ιμπεριαλιστική κυριαρχία των ΗΠΑ στην αμερικανική ήπειρο αλλά και παγκόσμια, όταν για παράδειγμα έδινε ώθηση στον Οργανισμό Πετρελαιοεξαγωγικών Χωρών, ακυρώνοντας το σχέδιο των ΗΠΑ και των πολυεθνικών πετρελαϊκών εταιρειών να τον απονεκρώσουν.

Τα καταστατικά και κοινωνικά όρια του «σοσιαλισμού του 21ου αιώνα»

Η τεράστια κοινωνική πρόοδο που συντελέστηκε στην Βενεζουέλα τα 14 χρόνια που έμεινε στην εξουσία ο Ούγκο Τσάβες (και προφανώς στη βάση τους είχαν τα άλματα στην παραγωγικότητα της ανθρώπινης εργασίας – αυτός όμως είναι ένας όρος που σημειώθηκε σε όλο σχεδόν τον υπόλοιπο κόσμο) αποτυπώθηκε ανάγλυφα στο σύνταγμα της Μπολιβαριανής Δημοκρατίας της Βενεζουέλας, που εγκρίθηκε με δημοψήφισμα το 2009. Αναμφισβήτητα πρόκειται για ένα από τα πιο προοδευτικά συντάγματα στον κόσμο. Στα άρθρα του διαβάζουμε: «Τα κοιτάσματα ορυκτών και υδρογοναθράκων, οποιασδήποτε μορφής… ανήκουν στην Δημοκρατία, αποτελούν αγαθά της δημόσιας περιουσίας», (12). «Δεν επιτρέπονται οι διακρίσεις με βάση τη φυλή, το φύλο, την πίστη, την κοινωνική θέση» (21). «Όλα τα εκλογικά αξιώματα κι οι εκλεγμένες από το λαό δικαστικές αρχές είναι ανακλητές» (72). «Καθένας έχει δικαίωμα σε μια κατάλληλη κατοικία, ασφαλή, άνετη, υγιεινή, με χώρους βασικών αναγκών που δημιουργούν ένα περιβάλλον που εξανθρωπίζει τις οικογενειακές, γειτονικές και κοινωνικές σχέσεις» (82). «Η υγεία αποτελεί θεμελιώδες κοινωνικό δικαίωμα, υποχρέωση του κράτους, το οποίο το εγγυάται ως μέρος του δικαιώματος στη ζωή» (83). «Η χρηματοδότηση του εθνικού δημόσιου συστήματος υγείας είναι υποχρέωση του κράτους» (85). «Καθένας έχει το δικαίωμα στην εργασία και το καθήκον να εργάζεται. Το κράτος εγγυάται την λήψη των αναγκαίων μέτρων», (87). «Το ημερήσιο εργασιακό ωράριο δεν ξεπερνά τις οκτώ ανά ημέρα ούτε τις 44 ώρες ανά εβδομάδα… Οι εργαζόμενοι έχουν δικαίωμα στην εβδομαδιαία ξεκούραση και σε διακοπές με απολαβές» (90). «Κάθε εργαζόμενος έχει δικαίωμα σε έναν επαρκή μισθό που να του επιτρέπει να ζει με αξιοπρέπεια και να καλύπτει τις βασικές υλικές, κοινωνικές και πνευματικές ανάγκες του εαυτού του και της οικογένειάς του» (91). «Όλοι οι εργαζόμενοι έχουν δικαίωμα σε κοινωνικές παροχές που να τους ανταμείβουν για την μακρόχρονη υπηρεσία τους» (92). «Οι εργαζόμενοι/ες χωρίς καμία διάκριση και χωρίς προηγούμενη άδεια, έχουν το δικαίωμα να ιδρύουν ελεύθερα συνδικαλιστικές οργανώσεις» (95). «Οι εργαζόμενοι/ες του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα έχουν δικαίωμα στην εθελοντική συλλογική διαπραγμάτευση και να συνάπτουν συλλογικές συμβάσεις εργασίας» (96). «Οι εργαζόμενοι /ες του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα έχουν δικαίωμα στην απεργία» (97). «Η εκπαίδευση είναι ανθρώπινο δικαίωμα και θεμελιώδες κοινωνικό χρέος. Είναι δημοκρατική, υποχρεωτική και δωρεάν» (102). «Το κράτος διατηρεί, μέσω του αντίστοιχου οργανικού νόμου και για λόγους εθνικού συμφέροντος, τις πετρελαϊκές δραστηριότητες και άλλης μορφής βιομηχανίες, επιχειρήσεις υπηρεσίες και αγαθά δημόσιου συμφέροντος και στρατηγικού χαρακτήρα» (302). «Όλα τα ύδατα είναι δημόσια ιδιοκτησία του έθνους» (304). «Το καθεστώς των λατιφούντιων είναι αντίθετο στο κοινωνικό συμφέρον» (307), κ.α.

Στο ίδιο όμως σύνταγμα υπάρχουν και μια σειρά άρθρα που αναδεικνύουν τον εξαιρετικά αντιφατικό χαρακτήρα του καθεστώτος του Τσάβες. Για παράδειγμα: «Το κράτος προωθεί την ιδιωτική πρωτοβουλία» (112). «Κατοχυρώνεται το δικαίωμα της ιδιοκτησίας” (115). «Το κοινωνικοοικονομικό καθεστώς της Μπολιβαριανής Δημοκρατίας της Βενεζουέλας βασίζεται στις αρχές της κοινωνικής δικαιοσύνης, της δημοκρατίας, της αποτελεσματικότητας, του ελεύθερου ανταγωνισμού… Το κράτος, από κοινού με την ιδιωτική πρωτοβουλία, προωθεί την αρμονική ανάπτυξη της εθνικής οικονομίας» (σελ. 299). Επομένως στο πλαίσιο του «σοσιαλισμού του 21ου αιώνα», όπως αποκαλούταν το εγχείρημα του Τσαβισμού, η αστική ιδιοκτησία δεν αμφισβητήθηκε, ούτε περιορίστηκε. Ανέγγιχτες επίσης έμειναν και οι εκμεταλλευτικές σχέσεις παραγωγής, με την αστική τάξη να υποχρεώνεται μόνο να μειώσει τα κέρδη της.

Ανάλογες ιδεολογικές αντιφάσεις και απλουστεύσεις διακρίνονται και στα θεωρητικά κείμενα που θεμελιώνουν τον «σοσιαλισμό του 21ου αιώνα» και τα αντίστοιχα αν και λιγότερο φιλόδοξα εγχειρήματα που είναι σε εξέλιξη στον Ισημερινό («επανάσταση των πολιτών» και «σοσιαλισμός της καλής ζωής») και την Βολιβία (“σοσιαλισμός των Άνδεων”), και τα οποία συχνά περιγράφονται ως «μετα-νεοφιλελεύθερα». Σχετικά ακριβής ορισμός, μιας και σηματοδοτεί το ολοφάνερο ρήγμα με τον βάρβαρο νεοφιλελευθερισμό που εφαρμόστηκε τις δεκαετίες του ’80 και του ’90 από αμερικανόδουλα καθεστώτα, χωρίς ωστόσο να αναιρεί τον σημερινό τρόπο παραγωγής στα θεμέλιά του: την ιδιοκτησία και τις παραγωγικές σχέσεις. Στην πολύ πλούσια ιδεολογική παραγωγή που είναι τώρα σε εξέλιξη στην Λατινική Αμερική, τεκμήριο της παρατεταμένης κοινωνικής Άνοιξης που διέρχονται ως αποτέλεσμα χρόνιων και αιματηρών ταξικών αναμετρήσεων, οι αναφορές στο σοσιαλισμό είναι ένα μίγμα επιρροών από τους Ουτοπιστές σοσιαλιστές της Ευρώπης μαζί με σύγχρονες αναφορές σε μεταμοντέρνα ιδεολογήματα και θεωρίες της υπανάπτυξης που ήκμασαν στην Λ. Αμερική την δεκαετία του ’60. Έτσι ο σεβασμός στα πολλαπλά υποκείμενα και τις εργαζόμενες τάξεις συμβαδίζει με την παντελή έλλειψη αναφοράς στην σύγχρονη εργατική τάξη. Εξέλιξη που ενδεχομένως να είναι κι αναμενόμενη αν λάβουμε υπ’ όψη μας ότι ακόμη και στην ανεπτυγμένη καπιταλιστικά Βενεζουέλα, στη βιομηχανία αναλογεί μόνο το 14% του ΑΕΠ. Σημασία έχει πως στο ίδιο ιδεολογικό πλαίσιο, μακράν δηλαδή του επιστημονικού πυρήνα των ιδεών του Μαρξ και του Λένιν, κινούνται και οι σημαντικότερες αριστερές αμφισβητήσεις απέναντι στα παραπάνω εγχειρήματα, όπως για παράδειγμα το ρεύμα του Αλμπέρτο Ακόστα στον Ισημερινό.

Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του πολυσυλλεκτικού ρεύματος του Τσαβισμού (που ενσωμάτωνε από πληβειακά στοιχεία, μέχρι πρωτοπόρα τμήματα της εργατικής τάξης από τα οποία προέρχεται κι ο αντικαταστάτης του Νικολάς Μαδούρο, κι επίσης τμήματα της οικονομικής ελίτ και του στρατού) ήταν ότι επρόκειτο για μια ανοιχτή διαδικασία με άγνωστη κατάληξη, με τον ίδιο τον Τσάβες (που απλώς “τερμάτισε” τον ιδιαίτερο ρόλο της προσωπικότητας στην κίνηση της ιστορίας) να παραμένει ανοιχτός στην κοινωνική πρόοδο και τα αντικαπιταλιστικά προτάγματα. Μέχρι που η προσβολή του από καρκίνο διέκοψε αυτή την ελπιδοφόρα πορεία, όπως ακριβώς είχε συμβεί και με το Γιασέρ Αραφάτ το 2004, όταν ο θάνατός του έδωσε ξανά πρωτοβουλία των κινήσεων στον ιμπεριαλισμό.

Γι’ αυτό τον ξεχωριστό ρόλο που έπαιξε στην ιστορία ο Ούγκο Τσάβες ταυτιζόμενος με τους φτωχούς και καταπιεσμένους και δίνοντας μια νέα ώθηση στον σοσιαλισμό, όπως ιστορικά διαμορφώθηκε ως αίτημα στην εποχή του, τού αξίζει ο απέραντος σεβασμός της Αριστεράς και μια θέση στο νου και περισσότερο στην καρδιά όλων των επαναστατών…