Home » Uncategorized

Category Archives: Uncategorized

Πολεμικός προϋπολογισμός από Τραμπ!

Η συρρίκνωση των μη πολεμικών δαπανών και η γενναία αύξηση των πολεμικών κονδυλίων δεν περιορίζεται στο επόμενο δημοσιονομικό έτος, που για τις ΗΠΑ ξεκινά τον Οκτώβριο. Δεν είναι επομένως μια εξαίρεση. Αντίθετα, όπως δείχνουν οι προβλέψεις που είναι ενσωματωμένες στον κρατικό προϋπολογισμό του 2018, ο υδροκεφαλισμός της πολεμικής βιομηχανίας και του κράτους Μεγάλου Αδελφού θα συνεχιστεί σε όλη τη διάρκεια της επόμενης δεκαετίας. Αυτή τουλάχιστον είναι η πρόθεση του Λευκού Οίκου υπό την ηγεσία του Τραμπ. Έτσι όμως ανοίγει μια ολόκληρη εποχή αναταράξεων και πολέμων καθώς η πείρα δείχνει ότι ποτέ οι πολεμικές παραγγελίες δεν εξυπηρετούσαν εκθεσιακούς λόγους…

Την πλήρη αποδόμηση των προεκλογικών εξαγγελιών του Ντόναλντ Τραμπ σηματοδοτεί ο προϋπολογισμός που κατατέθηκε πριν λίγες εβδομάδες προς συζήτηση στα νομοθετικά σώματα των ΗΠΑ και πρόκειται να ισχύσει από τον Οκτώβριο, οπότε ξεκινάει το επόμενο δημοσιονομικό έτος.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Είναι ένας προϋπολογισμός που διαλύει και την πιο μικρή υποψία κοινωνικού κράτους που οικοδομήθηκε στις ΗΠΑ επί προέδρου Λίντον Τζόνσον κι έχει απομείνει μέχρι σήμερα. Είναι ένα κράτος πρόνοιας κατά κοινή ομολογία υποχρηματοδούμενο, απαρχαιωμένο και αναποτελεσματικό. Ακόμη κι αυτό ωστόσο καταστρέφεται για χάρη της πολεμικής βιομηχανίας που μετατρέπεται σε ελέφαντα στο δωμάτιο, απομυζώντας κάθε δολάριο, την ίδια ώρα που οι δαπάνες για το υπουργείο Άμυνας το νέο έτος θα καταγράψουν αύξηση ρεκόρ, που ξεπερνά το 10%!

Ας θυμηθούμε τι υποσχόταν επισήμως και δημόσια ο 45ος αμερικανός πρόεδρος και ας το αντιπαραβάλουμε με όσα θα φέρει ο νέος κρατικός προϋπολογισμός για το 2018 και την επόμενη δεκαετία καθώς το προσχέδιο που δόθηκε στη δημοσιότητα περιλαμβάνει προβλέψεις για τα σημαντικότερα δημοσιονομικά μεγέθη μέχρι και για το 2027.

«Πρώτα η Αμερική» είχε εξαγγείλει ο Τραμπ

Ξεπερνώντας το γεγονός ότι οι πρώτοι που έκαναν σημαία τους το σύνθημα «Η Αμερική πρώτα» ήταν η ρατσιστική εγκληματική οργάνωση Κου Κλουξ Κλαν ο Τραμπ υποσχόταν όπου βρισκόταν κι όπου τουίταρε πώς στο εξής προτεραιότητα θα έχουν οι ίδιοι οι Αμερικάνοι, οι απλοί πολίτες. Ουκ ολίγες φορές μάλιστα υποσχέθηκε και την αναδίπλωση στο εσωτερικό, ως μια μορφή τερματισμού της οικονομικής αιμορραγίας που προκαλούν οι πολεμικές εκστρατείες.

Απ’ ό,τι φαίνεται όμως η Αμερική που πάει μπροστά κατά τον Τραμπ μάλλον κατοικεί στα εργοστάσια της Lockheed Martin και της Raytheon που θα ευνοηθούν από την αύξηση των πολεμικών δαπανών από τα 521,8 δισ. δολ. σε 574,5 δισ. Αύξηση ύψους 52,7 δισ. δολ. σε ένα έτος μόνο!

Για να γίνει κατορθωτή η χρηματοδότηση της βιομηχανίας του πολέμου δεν έμεινε κανένα κονδύλι άθικτο απ’ όσα χρηματοδοτούν άμεσα ή έμμεσα την κοινωνική πολιτική. Στον πίνακα φαίνονται αναλυτικά οι περικοπές κατά υπουργείο. Εξ ίσου σοβαρές είναι ωστόσο και οι περικοπές κατά δημόσια υπηρεσία. Για παράδειγμα κάθετα μειώνονται οι δαπάνες για το Εθνικό Κληροδότημα για τις Τέχνες, το Εθνικό Κληροδότημα για τις Ανθρωπιστικές Σπουδές, την Εταιρεία για τις Δημόσιες Μεταδόσεις την αεροδιαστημική υπηρεσία NASA, την παροχή τροφίμων στους φτωχούς, και, μεταξύ πολλών άλλων, στην Εταιρεία Νομικών Υπηρεσιών που χρηματοδοτούσε τη νομική υποστήριξη άπορων μεταναστών, φυλακισμένων, κ.α.

Η αθρόα υποστήριξη των επιχειρηματικών συμφερόντων από τον Τραμπ θα οδηγήσει σε νέα ύψη τη φτώχεια. Η δεινή θέση της εργαζόμενης Αμερικής αποτυπώνεται σε έναν αλάνθαστο δείκτη: την έκταση του δανεισμού των νοικοκυριών που το πρώτο τρίμηνο του 2017 φθάνοντας τα 12,73 τρισ. δολ. ξεπέρασε για πρώτη φορά το ύψος – ρεκόρ που είχε φτάσει το τρίτο τρίμηνο του 2008. Οι τεχνικές αναλύσεις πίσω από την αύξηση αυτού του μεγέθους συνήθως διακρίνουν αισιοδοξία για την πορεία της οικονομίας. Ευφημισμοί! Πάντα η αύξηση του ιδιωτικού δανεισμού ήταν η άλλη όψη της μείωσης των εισοδημάτων και πορτοκαλί συναγερμός για τη δημιουργία φούσκας που αργά ή γρήγορα οδηγεί σε «διόρθωση». Με τα γνωστά ολέθρια αποτελέσματα πτώσης των αξιών ώστε να εκτονωθεί η κρίση υπερσυσσώρευσης…

«Πλήγμα στην τραπεζοκρατία»

Πράγματι, οι νεοφιλελεύθεροι ευαγγελίζονται και υλοποιούν το μικρότερο κράτος, υπό έναν πολύ συγκεκριμένο όρο όμως: Συρρικνώνουν αυστηρά και μόνο εκείνες τις δραστηριότητες του κράτους που αφορούν την κοινωνία: Παιδεία, υγεία, αστική ανάπτυξη, κοκ. Οι άκρως επιλεκτικές τους περικοπές, αφήνουν σταθερά εκτός μειώσεων τα κονδύλια με τα οποία θρέφεται το περίφημο στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα. Έτσι, στην πράξη δεν έχουμε να κάνουμε με μια συρρίκνωση του κράτους (αυτής της …μάστιγας θα πρόσθετε ένας γνήσιος νεοφιλελεύθερος) αλλά με την αλλαγή του χαρακτήρα του: Όλο και περισσότερο από κράτος που στόχο έχει να αμβλύνει τις κοινωνικές και εισοδηματικές αντιθέσεις μετατρέπεται σε κράτος χορηγό του ιδιωτικού τομέα. Με άλλα λόγια οξύνει τις αντιθέσεις…

Πάντα ωστόσο οι μειώσεις δαπανών έρχονταν να υπηρετήσουν κι ένα πολιτικό στόχο. Σχεδόν ποτέ η επιδίωξη δε σταμάταγε στις εκταμιεύσεις. Επιστρέφοντας στα δικά μας ας θυμηθούμε τις απολύσεις στο δημόσιο τομέα επί ΝΔ που ως στόχο είχαν, πέραν της μείωσης των δημοσίων υπαλλήλων, τη δημιουργία επενδυτικών ευκαιριών για ιδιωτικές εταιρείες που θα πρόσφεραν ως εξωτερικοί συνεργάτες τις υπηρεσίες που κάλυπταν ως τότε πχ οι συντηρητές κτιρίων (υδραυλικοί, ηλεκτρολόγοι, κ.λπ.) ή οι γραμματείες στα πανεπιστήμια.

Στις ΗΠΑ του Τραμπ οι στόχοι είναι πολύ πιο φιλόδοξοι. Για παράδειγμα η μείωση των σχολικών δαπανών, την ίδια στιγμή που θα δοθούν 2,6 δισ. δολ. για την ανέγερση του τείχους στα σύνορα με το Μεξικό, είναι σίγουρο ότι θα υποβαθμίσει περαιτέρω τα δημόσια σχολεία προς όφελος των ιδιωτικών.

Επίσης, μια από τις υπηρεσίες του υπουργείου Οικονομικών που παύει σχεδόν να χρηματοδοτείται είναι το Γραφείο Χρηματοοικονομικής Έρευνας. Πρόκειται για μια ανεξάρτητη υπηρεσία που δημιουργήθηκε μετά την κρίση του 2008 και εξοπλίστηκε με εποπτικά καθήκοντα και τη δέουσα ανεξαρτησία ώστε να ελέγχει τις τράπεζες. Με καναρίνι στο ορυχείο ή σαν ένα σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης το περιέγραψαν με επιστολή τους προς τον Τραμπ Δημοκράτες και Ρεπουμπλικάνοι γερουσιαστές που αποδοκίμασαν τη σχεδιαζόμενη οικονομική ασφυξία του γραφείου. Η αποδυνάμωσή του συμπίπτει χρονικά με τη συζητούμενη κατάργηση επί της ουσίας του νόμου Ντοτ Φρανκ ο οποίος υποτίθεται πώς θα έβαζε φρένο στη συγχώνευση του τομέα της επενδυτικής με τη λιανική τραπεζική, ώστε να περιοριστεί η κερδοσκοπία. Ήταν κι αυτό ένα από τα μέτρα που είχαν ψηφισθεί ώστε να μην επαναληφθούν Lehman Brothers. Αν ψηφιστεί η διακοπή της χρηματοδότησης αυτού του γραφείου πιθανά να μη χρειαστεί η κατάργηση του νόμου Ντοτ Φρανκ, καθώς πλέον θα λείπουν τα εργαλεία για να ελέγχεται η τραπεζοκρατία, την οποία υποτίθεται ότι εξέφραζε η υποψήφια των Δημοκρατικών, Χίλαρι Κλίντον, στο πλαίσιο της προεκλογικής εκστρατείας το 2016. Ο Τραμπ επομένως που υποτίθεται ότι αντιπροσώπευε τα συμφέροντα της «βαθιάς» εργαζόμενης Αμερικής, αυτής που πρωταγωνιστεί σχεδόν μονότονα στις ταινίες του Κλιντ Ίστγουντ, είναι ο πρόεδρος που θα δώσει ξανά στις τράπεζες την ελευθερία δράσης που στερήθηκαν τα προηγούμενα χρόνια. Πολύτιμη βοήθεια σε αυτή την αποστολή θα προσφέρει ο υπουργός Οικονομικών Στιβ Μινούχιν, που προέρχεται από την Goldman Sachs κι είναι ο 14ος στη σειρά υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ που προέρχεται από τις τράπεζες!

Μάννα εξ ουρανού για τις τράπεζες αποδείχθηκε και το περίφημο επενδυτικό πρόγραμμα με στόχο τον εκσυγχρονισμό των γερασμένων δημόσιων υποδομών. Ήταν μια εξαγγελία ύψους ακόμη κι 1 τρισ. δολ. το 2016, που ξύπναγε κεϋνσιανές μνήμες στήριξης της ενεργού ζήτησης. Φρούδες κι αυτές οι ελπίδες. Αυτό που έμεινε είναι 200 δισ. δολ. τα οποία θα μοχλευθούν μέσω συγχρηματοδοτούμενων έργων με τον ιδιωτικό τομέα ώστε να φτάσουν στο απαραίτητο ύψος. Έτσι όμως οι δημόσιες ως τώρα υποδομές, μετά τον εκσυγχρονισμό τους, θα γίνουν ιδιωτικές. Η χρηματιστικοποίηση μάλιστα της αμερικάνικης οικονομίας θα πάει πολλά βήματα παραπέρα καθώς οι τράπεζες θα αποκτήσουν στο εξής πρόσβαση σε γέφυρες, σχολεία και νοσοκομεία και μέσω αυτών απ’ ευθείας στο πορτοφόλι των πολιτών.

«Στο τιμόνι ο ρεαλισμός του επιχειρηματία»

Δεν είναι η χαρά. Είναι το πανηγύρι των αριθμών ο κρατικός προϋπολογισμός του 2018, καθώς όλες οι προβλέψεις που έχουν ενσωματωθεί προδιαγράφουν ένα μέλλον ρόδινο, απαλλαγμένο από κρίσεις, ακόμη και από οριακές μειώσεις του προϊόντος. Ο μικρότερος ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ καταγράφεται στο τρέχον ημερολογιακό έτος και είναι μόλις 4,3%, ενώ από το 2021 και μετά, κάθε χρόνο αυξάνεται κατά 5,1%, για να φτάσει το 2027 το ΑΕΠ να ανέρχεται σε 31.439 δισ. δολ. Πρόκειται για δημιουργική λογιστική, χειρίστου μάλιστα είδους, καθώς ποτέ άλλοτε στο παρελθόν, ούτε στο πρόσφατο ούτε στο απώτερο, η αμερικανική οικονομία δεν είχε ακολουθήσει τέτοιο πρότυπο ανάπτυξης.

Ο πρώτος προϋπολογισμός του Τραμπ δεν σόκαρε μόνο για την ωμή ταξικότητά του, καθώς για πρώτη φορά μεταβιβάζονται σε τέτοια κλίμακα πόροι από τους φτωχούς που είναι οι συνήθεις χρηματοδότες των δημόσιων οικονομικών, στους πλούσιους, αλλά και για την αυθαιρεσία των προβλέψεών του. Εδώ έχουμε μία ακόμη απότομη προσγείωση στην πραγματικότητα καθώς ο Τραμπ που υποσχόταν ότι θα αφήσει οριστικά πίσω του τις αυθαιρεσίες των πολιτικών δίνοντας όλη την εξουσία στους τεχνοκράτες και τους επιχειρηματίες φτιάχνει έναν προϋπολογισμό βάσει του οποίου η αμερικανική οικονομία την επόμενη δεκαετία συνεχώς και αδιαλείπτως θα μεγεθύνεται. Πρόκειται για δημιουργική λογιστική και αποκυήματα φαντασίας.

Ζητούμενο από τον Λευκό Οίκο είναι η απόκρυψη της τεράστιας μαύρης τρύπας που θα προκαλέσει στα δημόσια έσοδα η προτεινόμενη μείωση του επιχειρηματικού φόρου από το 35% στο 15% κι ο διπλασιασμός της έκπτωσης φόρων που απολαμβάνουν τα φυσικά πρόσωπα. Οι προβλέψεις για αύξηση του ΑΕΠ κατά 5% ετησίως, όταν η Ομοσπονδιακή Τράπεζα μόλις τον Μάρτιο προσγείωσε τις προβλέψεις στο 1,8% και το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κογκρέσου στο 1,9% εξυπηρετούν την ισοσκέλιση του κρατικού προϋπολογισμού και την προβλεπόμενη μείωση του δημόσιου χρέους από 76,7% το 2018 στο 59,8% το 2027. Με άλλα λόγια συγκαλύπτουν τον υπό εξέλιξη δημοσιονομικό εκτροχιασμό που θα προκαλέσει η πολιτική παροχών στους πλουσίους του Τραμπ, επιβεβαιώνοντας έναν κανόνα που θέλει τις κυβερνήσεις των Ρεπουμπλικανών να πρωταγωνιστούν στους δημοσιονομικούς εκτροχιασμούς και των Δημοκρατικών στη σταθεροποίηση…

Μέρος του άρθρου δημοσιεύθηκε στις 18 Ιουνίου 2017 στην εφημερίδα Νέα Σελίδα

 

 

Επί του παρόντος, άδικη ύφεση! Η «δίκαιη ανάπτυξη» ευχολόγιο!

tsipΚαι το όνομα αυτού… «δίκαιη ανάπτυξη»! Εμφανίζεται ως το αντίβαρο στα αλλεπάλληλα μνημονιακά πολυνομοσχέδια που ψήφισε η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ και τη λαίλαπα των νέων και παλιών μέτρων. Το διαβάσαμε στη συνέντευξη του Αλ. Τσίπρα στην Εφημερίδα των Συντακτών στις 4 Ιουνίου 2016, στην ομιλία του στο Μουσείο της Ακρόπολης στις 16 Ιουνίου και στη συνέντευξη του Ν. Παππά στην Αυγή στις 18 Ιουνίου.

Του Λεωνίδα Βατικιώτη

Είναι ο διάδοχος του «παράλληλου προγράμματος», που διαδέχθηκε το «πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης», που κι αυτό με τη σειρά του είχε διαδεχθεί το «αριστερό πρόγραμμα», κοκ. Η απόσταση που χωρίζει τη «δίκαιη ανάπτυξη» από το πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ είναι τόσο μεγάλη ώστε τον ίδιο όρο, «δίκαιη ανάπτυξη», είχε χρησιμοποιήσει και ο Α. Σαμαράς προ διετίας για να προσδώσει ένα θετικό πρόσημο στην πολιτική του και να εξωραΐσει το περιεχόμενό της. Το αποτέλεσμα το ξέρουμε. Το ίδιο θα συμβεί και με τη «δίκαιη ανάπτυξη» του ΣΥΡΙΖΑ, που σύντομα θα αποδειχθεί μια ακόμη κενολογία… Για την ακύρωση ωστόσο της «δίκαιης ανάπτυξης» έχει φροντίσει ο ίδιος ο ΣΥΡΙΖΑ, με την πολιτική που εφαρμόζει.

Ποια ανάπτυξη;

Το 2015 η οικονομία συρρικνώθηκε, για όγδοη συνεχή χρονιά, κατά 0,2%, ενώ συρρίκνωση αναμένεται και για φέτος, κατά 0,3%, με βάση τις εκτιμήσεις της Τράπεζας της Ελλάδας, που περιλαμβάνονται στην έκθεση για τη νομισματική πολιτική 2015-2016, η οποία δόθηκε στη δημοσιότητα στις 15 Ιουνίου. Μιλώντας επομένως για ανάπτυξη η κυβέρνηση μετατρέπει την επιθυμία της σε πραγματικότητα καθώς το μόνο που έχει καταφέρει, αποδεδειγμένα, είναι η συνέχιση της υφεσιακής πολιτικής. Και για να κρύψει αυτή την καταστροφική πολιτική που υλοποιείται εδώ και τώρα, σε πραγματικό χρόνο, επικαλείται την ανάπτυξη που στο μέλλον θα έρθει… Όπως ακριβώς έκαναν όλες οι προηγούμενες κυβερνήσεις.

Ακόμη όμως κι αν πάψει να συρρικνώνεται το εθνικό προϊόν, το μερίδιο της εργασίας ποτέ δεν πρόκειται να επιστρέψει στα επίπεδα που βρισκόταν πριν την κρίση. Και γι’ αυτό φρόντισε πάλι ο ΣΥΡΙΖΑ. Προς επίρρωση μια σειρά από μέτρα που έχει ψηφίσει τον τελευταίο χρόνο, κι ειδικότερα μετά την ατιμωτική συμφωνία που υπέγραψε στις 12 Ιουλίου 2015, τα οποία διασφαλίζουν ότι η υπέρβαση της κρίσης θα συντελείται σε βάρος των λαϊκών στρωμάτων και των δυνάμεων της εργασίας. Ενδεικτικά και μόνον:

Συνέχιση της φορολογικής λεηλασίας. Η αύξηση του ΦΠΑ από το 23% στο 24% (αφού πρώτα μια σειρά προϊόντων πρώτης ανάγκης μετατάχθηκαν από την κλίματα του 13% στην ανώτερη τότε κλίμακα του 23%) και η παγιοποίηση του ΕΝΦΙΑ και του φόρου κοινωνικής αλληλεγγύης καθιστούν τη φορολογία άδικη και μεροληπτική, καθώς μεταφέρουν το κόστος της προσαρμογής στις πλάτες της κοινωνικής πλειοψηφίας και των εισοδηματικά αδυνάτων. Η αύξηση δε της φορολογίας των επιχειρήσεων (από το 26% στο 29% για τα κέρδη, από το 10% στο 15% για το μέρισμα και από 80% στο 100% της προκαταβολής), στο σημερινό περιβάλλον παρατεταμένης ύφεσης και αποεπένδυσης, δεν αποτελούν αντικαπιταλιστική πολιτική, αλλά τη συμβολή του ΣΥΡΙΖΑ στην συγκέντρωση και συγκεντροποίηση του ελληνικού κεφαλαίου, καθώς θα οδηγήσει στο κλείσιμο χιλιάδες μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις.

Υφαρπαγή του δημόσιου πλούτου. Η ιδιωτικοποίηση των 14 περιφερειακών αεροδρομίων, του ΟΛΠ και του ΟΛΘ, το σκανδαλώδες χάρισμα του πρώην αεροδρομίου του Ελληνικού στον Λάτση καθ’ υπόδειξη των υπουργών Οικονομικών της ευρωζώνης, που λειτούργησαν σαν εμπορικοί αντιπρόσωποι του Λάτση, και το υπερ-ταμείο ξεπουλήματος της δημόσιας περιουσίας με διάρκεια ζωής 99 χρόνια στερούν από τον πολίτη δημόσιο χώρο, φαλκιδεύουν κυριαρχικά δικαιώματα και υπόσχονται ανατιμήσεις σε εισιτήρια και κάθε είδους χρεώσεις. Από την άλλη, η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ δημιουργεί πεδία δόξης λαμπρά και κυρίως δωρεάν για το ιδιωτικό κεφάλαιο που θα επιχειρηματικοποιεί φυσικό πλούτο και δημόσιες εγκαταστάσεις.

Διάλυση της κοινωνικής ασφάλισης. ΣΥΡΙΖΑ και ΑΝΕΛ μπορούν να καυχώνται πώς με το νομοσχέδιο του Κατρούγκαλου έβαλαν το τελευταίο καρφί στο φέρετρο του ασφαλιστικού συστήματος. Το σπάσιμο της σύνταξης σε εθνική και ανταποδοτική, η κατάργηση του ΕΚΑΣ για 370.000 μικροσυνταξιούχους και η μείωση των κύριων συντάξεων κατά 20% – 30% για όσους συνταξιοδοτούνται μετά την ψήφιση του αντι-ασφαλιστικού νόμου εγγυώνται την μετατροπή της σύνταξης σε επίδομα. Η άλλη όψη της φτωχοποίησης της τρίτης ηλικίας είναι η ώθηση που δίνεται στον κλάδο ιδιωτικής ασφάλισης. Οι ιδιωτικές ασφαλιστικές ήδη ζουν με τον ΣΥΡΙΖΑ τα καλύτερα τους χρόνια λόγω της διάλυσης της δημόσιας πρωτοβάθμιας υγείας.

Περικοπές δημοσίων δαπανών. Ο κόφτης δημοσίων δαπανών, με βάση τον οποίο θα επιβάλλονται αυτόματες περικοπές δαπανών έως 3,6 δις. ευρώ ή 2% του ΑΕΠ σε περίπτωση αποκλίσεων από το στόχο δημιουργίας δημοσιονομικού πλεονάσματος θα προκαλέσει μεγαλύτερη εξαθλίωση στην κοινωνία, καθώς παρά τις υποσχέσεις του υπουργού Οικονομικών Ευκλ. Τσακαλώτου δεν εξαιρέθηκαν μισθοί και συντάξεις. Έτσι, το κόστος των αποκλίσεων από τους πάντα υψιπετείς στόχους (όπως για παράδειγμα συνέβη το πρώτο τετράμηνο του έτους που τα έσοδα ΦΠΑ από νησιά όπως η Μύκονος παρουσίασαν υστέρηση έναντι του στόχου κατά 62%!) θα μεταφέρεται στους συνταξιούχους και τους μισθωτούς! Τι διαφορετικό θα έκανε ο Σαμαράς;

Δικαιοσύνη για τους φοροκλέπτες

Βαθύτερη εκμετάλλευση. Με ευθύνη ΣΥΡΙΖΑ και ΑΝΕΛ στις ιδιωτικοποιημένες επιχειρήσεις (πχ ΟΛΠ) αλλάζουν εκ βάθρων οι εργασιακές σχέσεις με τις σταθερές αμοιβές να δίνουν τη θέση τους στη σύγχρονη δουλοπαροικία (εκ περιτροπής εργασία μέσω ενδιάμεσων ατζέντηδων, κλπ.). Το τοπίο θα αλλάξει περαιτέρω με την ζητούμενη από το ΣΕΒ (μέσω του προέδρου του, Θόδωρου Φέσσα – ναι… αυτού που φιγούραρε και στις λίστες των Panama Papers) κατάργηση του 13ου και του 14ου μισθού στον ιδιωτικό τομέα, την απελευθέρωση των ομαδικών απολύσεων και άλλα τέτοια μέτρα που θα αποφασιστούν το φθινόπωρο, όταν θα ανοίξει η συζήτηση για τα εργασιακά.

Στρατιές αστέγων. Η δυνατότητα μεταπώλησης όχι μόνο μη εξυπηρετούμενων (κόκκινων), αλλά και κανονικά εξυπηρετούμενων (πράσινων) δανείων από τις τράπεζες, με στόχο τη δημιουργία μιας νέας, δευτερογενούς αγοράς δανείων θα δημιουργήσει χιλιάδες αστέγους. Αργά ή γρήγορα θα γίνουμε και στην Ελλάδα μάρτυρες δραματικών σκηνών με την αστυνομία να πετάει βίαια έξω από τα σπίτια τους οικογένειες ανέργων (γιατί αυτοί είναι που δεν θα μπορούν να φανούν συνεπείς ακόμη και στις πιο δελεαστικές προσφορές των «κορακιών») που θα ζητούν προσωρινή στέγη σε συγγενείς και φίλους, πριν εγκατασταθούν κάτω από γέφυρες. Κι αυτό θα είναι δημιούργημα του ΣΥΡΙΖΑ και των ψεκασμένων των ΑΝΕΛ. Το ξεφόρτωμα δε, των κόκκινων δανείων (που από 39,9% το Δεκέμβριο του 2014, έφτασαν το 44,2% το Δεκέμβριο του 2015 και το 45,2% τον Μάρτιο του 2016 στο σύνολο του χαρτοφυλακίου) δεν πρόκειται να σώσει καν τις τράπεζες, αλλά θα αποτελέσει την πρώτη ύλη για ένα νέο πεδίο κερδοσκοπίας της μαφίας του χρήματος.

Τα παραπάνω μέτρα, που είναι λίγα μόνο απ’ όσα ψήφισαν ΣΥΡΙΖΑ κι ΑΝΕΛ, έχουν εξαλείψει κάθε περιθώριο άσκησης πολιτικής που θα εμπεριέχει ψήγματα έστω κοινωνικής δικαιοσύνης. Όταν ο ΣΥΡΙΖΑ καταργεί το ΕΚΑΣ, ο Σημίτης μοιάζει με τον Αλιέντε, συγκρινόμενος με τον Τσίπρα. Εν κατακλείδι, το μνημόνιο Τσίπρα (Αύγουστος 2015) και το συμπληρωματικό μνημόνιο που ψηφίσαν τον Μάιο του 2016 είναι κομμένα και ραμμένα στα μέτρα του κάθε Φέσσα κι όσων ακόμη και τώρα εξακολουθούν να στέλνουν τα κέρδη τους στους φορολογικούς παραδείσους, χωρίς συνέπειες. Σε αυτό το πλαίσιο η δικαιοσύνη περνάει μέσα από την ανατροπή των νεοφιλελεύθερων πολιτικών και των κυβερνήσεων που της εφαρμόζουν.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε πρώτη φορά στην ιστοσελίδα kommon.gr 

Βιβλιοπαρουσίαση: Ισαάκ Ιλίτς Ρούμπιν, Μελέτες για τη θεωρία του χρήματος στον Μαρξ (Εκδ. Εκτός Γραμμής)

547Η σημασία της έκδοσης από τον οίκο Εκτός Γραμμής του σπουδαίου βιβλίου του Ισαάκ Ρούμπιν για τη μαρξιστική θεωρία του χρήματος (εδώ λεπτομέρειες) υπογραμμίζεται από δύο τρέχουσες εξελίξεις που βρίσκονται στο επίκεντρο των σύγχρονων μαρξιστικών αναζητήσεων και είναι σε σημαντικό βαθμό αλληλοσυμπληρούμενες: Αφενός την παρατεταμένη κρίση του καπιταλισμού και αφετέρου την περαιτέρω επέκταση της χρηματιστικοποίησης της σύγχρονης καπιταλιστικής οικονομίας.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Η συμβολή του Ρούμπιν στη διερεύνηση αυτών των δύο φαινομένων είναι εξέχουσας σημασίας και μια από τις σπουδαιότερες στον 20ο αιώνα. Κατά την άποψή μου, η πλευρά της μαρξιστικής ανάλυσης την οποία αναδεικνύει και πηγαίνει ένα βήμα πιο μπροστά ο σοβιετικός μαρξιστής σχετίζεται με τον καταλυτικό ρόλο που διαδραματίζει το χρήμα, σαν γενικό ισοδύναμο, στην αξιακή θεωρία, δηλαδή στην γενική εξίσωση όλων των εμπορευμάτων. Ο Ρούμπιν επισημαίνει ότι ο Μαρξ δε στέκεται στην εξίσωση δύο προϊόντων, αλλά στην εξίσωση όλων των προϊόντων μεταξύ τους. Πρόκειται για μια ποιοτική αλλαγή του πεδίου αναφοράς που δεν μπορεί να ολοκληρωθεί αν δεν υπάρχει το χρήμα. Υπ’ αυτό το πρίσμα το χρήμα κι εν γένει η ανταλλαγή δεν αποτελούν ένα πεδίο όπου μηχανικά και μονομερώς αντανακλώνται οι σχέσεις της παραγωγής. Αντίθετα, το χρήμα επενεργεί και μεταλλάσσει, ολοκληρώνει και βαθαίνει τις σχέσεις παραγωγής, δημιουργώντας μαζί τους ένα διαλεκτικό δίπολο. Περιγράφει δηλαδή μια σχέση αμφίδρομη. Γι’ αυτό ο Ρούμπιν αναφέρεται σε «νομοτέλειες που καθιστούν το χρήμα αναγκαία συνέπεια και συνοδοιπόρο της αναπτυγμένης εμπορευματικής οικονομίας. Η ανάλυση της εμπορευματικής οικονομίας θα πρέπει να μας δείξει ότι η ολόπλευρη ανταλλαγή εμπορευμάτων είναι αδύνατη χωρίς τη μεσολάβηση του χρήματος». (σελ. 60).

Στην ανάλυση του Ρούμπιν το πεδίο της ανταλλαγής αναδεικνύεται ως ο καταλύτης που ενοποιεί και συναρμόζει την αξιακή και τη χρηματική θεωρία: «Η αξιακή και χρηματική θεωρία στο συνδυασμό τους χαρακτηρίζουν τον ίδιο θεμελιώδη τύπο παραγωγικών σχέσεων μεταξύ εμπορευματοπαραγωγών, οι οποίοι αλληλοσυμπληρώνονται με την εργασιακή τους δραστηριότητα στη διαδικασία παραγωγής, αλλά τυπικά είναι ανεξάρτητοι μεταξύ τους και συνάπτουν σχέση μόνο στη διαδικασία ανταλλαγής». (σελ. 56).

Σε αυτό το πλαίσιο, ο σύγχρονος ολοκληρωτικός καπιταλισμός δεν μπορεί να διερευνηθεί χωρίς να δοθεί η σημασία που πρέπει στο χρήμα, το τοκοφόρο και πλασματικό κεφάλαιο.

Στο βιβλίο του Ρούμπιν επίσης συναντάμε κι ένα χωρίο που συμπυκνώνει με έναν καταπληκτικό τρόπο τις τέσσερις ιδιότητες της ανταλλαγής: Πρώτο, εξισώνει όλες τις ιδιωτικές οικονομικές δραστηριότητες μεταξύ τους (μετατροπή της ιδιωτικής εργασίας σε κοινωνική). Δεύτερο, εξισώνει όλες τις σφαίρες παραγωγής ή όλα τα είδη εργασίας (μετατροπή της συγκεκριμένης εργασίας σε αφηρημένη). Τρίτο, στο πλαίσιο της επίσης εξισώνονται μεταξύ τους τα είδη εργασίας που διαφέρουν στο βαθμό εξειδίκευσης (μετατροπή της ειδικευμένης εργασίας σε απλή) και, τέταρτο, στην ανταλλαγή εξισώνονται οι δαπάνες εργασίας που πραγματοποιούνται σε διαφορετικές επιχειρήσεις της ίδιας σφαίρας παραγωγής και διαφέρουν ως προς το επίπεδο παραγωγικότητας (μετατροπή της ατομικής εργασίας σε κοινωνικά αναγκαία). Κι έτσι εν κατακλείδι «η ενιαία πράξη ανταλλαγής επιφέρει ταυτόχρονα τη μετατροπή της ιδιωτικής, συγκεκριμένης, ειδικευμένης και ατομικής εργασίας σε κοινωνική, αφηρημένη, απλή και κοινωνικά αναγκαία».  (σελ. 112).

Παρόλα αυτά ο Ρούμπιν δεν αποκόβει το χρήμα από την εργασία. Στο πέμπτο κεφάλαιο περιγράφει αναλυτικά πώς «η εξίσωση των εμπορευμάτων μέσω του χρήματος οδηγεί στην εξίσωση της εργασίας και καθιστά το χρήμα έκφραση της κοινωνικής και αφηρημένης εργασίας». (σελ. 99). Ενώ, στο έβδομο κεφάλαιο αναφέρει πώς «τον αποφασιστικό άξονα γύρω από τον οποίο περιστρέφεται ο άτακτος χορός των εμπορευμάτων στην αγορά… δεν πρέπει να τον αναζητήσουμε στα ίδια τα πράγματα αλλά στις παραγωγικές σχέσεις των ανθρώπων και μάλιστα στις δράσεις του εμπορευματοπαραγωγού και στις αμοιβαίες σχέσεις με τον κόσμο των υπόλοιπων εμπορευματοπαραγωγών». (σελ. 153).

Ωστόσο, η θεμελιώδη αντίφαση που διέπει την καπιταλιστική οικονομία σύμφωνα με την ανάγνωση που κάνει ο Ρούμπιν στη μαρξιστική θεωρία αφορά στη σύγκρουση της ανταλλακτικής αξίας με την αξία χρήσης. «Στην κριτική της Πολιτικής Οικονομίας ο Μαρξ ανακαλύπτει στη δημιουργία του χρήματος τη λύση για δύο θεμελιώδεις δυσχέρειες της ανταλλαγής. Η πρώτη έγκειται στην αντίθεση χρηστικής και ανταλλακτικής αξίας, η δεύτερη στην αντίθεση των “ιδιαίτερων εργασιών των ιδιωτών” και της “γενικής κοινωνικής εργασίας” (σελ. 110). Ενώ, σε άλλο σημείο τονίζει ότι: «από τη διττή φύση του εμπορεύματος ο Μαρξ συνήγαγε και την αναγκαιότητα του χρήματος». (σελ. 69).

Αυτή η αντίθεση προσφέρεται για πολλαπλά συμπεράσματα, πολιτικής σημασίας, για το σήμερα. Ο επαναστατικός χαρακτήρας της εποχής μας ορίζεται από την έκρηξη της ανταλλακτικής αξίας, ως αποτέλεσμα των ποιοτικών μεταβολών που έχουν συντελεστεί στην παραγωγικότητα της εργασίας. Ο Ρούμπιν αναφέρει ότι «οι ποσοτικές μεταλλαγές της παραγωγικότητας της εργασίας αποτελούν αιτίες μεταβολής της αξίας των εμπορευμάτων» (σελ. 47). Αυτά τη δεκαετία του 1920, όταν ο Ρούμπιν έγραψε τις μελέτες του για το χρήμα που σήμερα συζητούμε, υπό τις χειρότερες δυνατές συνθήκες. Έναν αιώνα σχεδόν αργότερα περισσότερες από μία τεχνολογικές επαναστάσεις έχουν οδηγήσει την παραγωγικότητα της εργασίας στα ύψη, με την ανεργία (που ισοδυναμεί με καταστροφή της παραγωγικής δύναμης της εργασίας) να αποτελεί το τίμημα κάθε τεχνολογικής καινοτομίας που εισέρχεται στην παραγωγή. Και δεν είναι μόνο αυτό: η τρέχουσα βιομηχανική επανάσταση με αιχμή του δόρατος τις τρισδιάστατες εκτυπώσεις που εκμηδενίζουν εκ νέου τις αποστάσεις, το ίντερνετ των πραγμάτων που αυτοματοποιεί τις πιο απλές καθημερινές λειτουργίες κ.α. έχει μεταμορφώσει πολύ πιο βαθιά τις δυνάμεις της εργασίας σε σχέση με τις προηγούμενες επαναστάσεις. Αυτές οι αλλαγές αποτελούν, σε τελική ανάλυση, και την απώτερη αιτία της τρέχουσας κρίσης. Οι μεταμορφώσεις του χρήματος επομένως, με τη χρηματιστικοποίηση (όπως αποκρυσταλλώνεται στη συνεχιζόμενη υπερτροφική ανάπτυξη του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου) και τις νομισματικές ολοκληρώσεις (με κορυφαία έκφραση το ευρώ) δεν μπορούν παρά να ιδωθούν ως εκείνες οι μεταβολές στο επίπεδο της ανταλλαγής που αποτυπώνουν τους ποιοτικούς μετασχηματισμούς στο πεδίο της παραγωγής. Επίσης, τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του σύγχρονου, ολοκληρωτικού καπιταλισμού.

Το πιο απλό συμπέρασμα επομένως από τη συμβολή του Ρούμπιν στο σήμερα επιβάλλει να αναγνωρίσουμε στο επίπεδο της ανταλλαγής (χρηματιστικοποίηση κι ευρώ εν προκειμένω) τη σημασία που αξίζει στο πλαίσιο της διαλεκτικής αλληλοσύνδεσης με τις παραγωγικές σχέσεις. Περαιτέρω, να αναγνωρίσουμε ή καλύτερα να διερευνήσουμε τον τρόπο που, δευτερογενώς έστω, επενεργούν και αλλάζουν τις παραγωγικές σχέσεις, ορίζοντας επίσης και τα νέα πεδία έρευνας και θεωρητικής αναζήτησης στο πλαίσιο ενός σύγχρονου επαναστατικού Μαρξισμού, που θα φιλοδοξεί να κατανοήσει τον κόσμο για να τον αλλάξει.

* Η παρουσίαση του βιβλίου έγινε την Τρίτη 23 Φεβρουαρίου 2016. Στην παρουσίαση συμμετείχαν: Λ. Βατικιώτης, Γ. Μηλιός, Σ. Μιχαήλ και Δ. Παπαφωτίου

Ένας φασίστας για πρόεδρος Δημοκρατίας στην Πορτογαλία

sel 24 basiΣτην Πορτογαλία, όποτε ο δρόμος για τις προεδρικές κάλπες μυρίζει αποχή πρέπει να προετοιμαζόμαστε για τα χειρότερα. Το ρεκόρ αποχής (53,6%) καταγράφηκε το 2011 κι έτσι εξελέγη ο δεξιός Καβάκου Σίλβα. Το δεύτερο ρεκόρ αποχής (51,2%) σημειώθηκε την Κυριακή 24 Ιανουαρίου και νικητής των προεδρικών εκλογών αναδείχθηκε ένας δηλωμένος φασίστας οπαδός του δικτάτορα Σαλαζάρ κι εκ των ιδρυτών της μεταδικτατορικής Δεξιάς της Πορτογαλίας. Για να μη χάνεται η συνέχεια…

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Η αδιαφορία των Πορτογάλων ήταν κάτι περισσότερο από αναμενόμενη μετά τις καθημερινές επιδείξεις «μετριοπάθειας» του βασικού ανταγωνιστή του, ανεξάρτητου αριστερού υποψηφίου, Αντόνιου ντε Σαμπαΐου Νοβόα. «Δεν υποστηρίζω καμία ρήξη με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Δεν υποστηρίζω ότι εμείς, πρέπει μονομερώς να διαγράψουμε το χρέος. Όμως υποστηρίζω ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να δείξει αλληλεγγύη στις χώρες του νότου που αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα. Πρέπει να βρούμε ρεαλιστικές και πρακτικές λύσεις για να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα του χρέους. Αυτή τη στιγμή δεν μπορεί να αναπτυχθεί η οικονομία μας, ενώ δεν μπορούμε να διατηρήσουμε το κοινωνικό κράτος», ήταν τα λόγια του. Η πρόθεσή του «αριστερού» υποψηφίου σαφής: Να λειτουργήσει σαν αντίβαρο και τροχοπέδη απέναντι σε οποιαδήποτε μέτρα ελάφρυνσης της βαριάς κληρονομιάς των μνημονίων, όπως αυτά που εφάρμοσε πρόσφατα η αριστερή κυβέρνηση (κατάργηση περικοπών σε μισθούς δημοσίων υπαλλήλων, μείωση φόρων, επαναφορά ορισμένων κοινωνικών παροχών, κ.α.).

Μόνο που αυτό το ρόλο μπορούσε να τον παίξει καλύτερα ο ακροδεξιός Μαρτσέλου Ρεμπέλου ντε Σούσα. Η ανάληψη των καθηκόντων του προέδρου της Δημοκρατίας από το νέο πρόεδρο θα σηματοδοτήσει μια περίοδο έντασης και συνεχών αντιπαραθέσεων με την αριστερή κυβέρνηση που ανέδειξαν οι εκλογές της 4ης Οκτώβρη, χωρίς να αποκλείεται κι η ρήξη. Δεδομένων των υπερεξουσιών που διαθέτει ο πρόεδρος της Δημοκρατίας, σε σημείο ακόμη και να παύει μια δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση και να προκηρύξει εκλογές, δεν αποκλείεται ο ακροδεξιός νέος πρόεδρος να πετύχει εκεί που απέτυχε ο προκάτοχός του, Καβάκου Σίλβα: Να ακυρώσει, με αντιδημοκρατικά μέσα, τη δυνατότητα εφαρμογής μιας εναλλακτικής απέναντι στην ακραία λιτότητα πολιτικής, όπως αυτή που πρεσβεύει ο πρωθυπουργός Αντόνιου Κόστα.

Αρωγό σε αυτή την προσπάθεια ο νέος ακροδεξιός πρόεδρος έχει ήδη την ΕΕ και την Τρόικα, η οποία …αναγεννήθηκε από τις στάχτες της. Στη βάση της απόφασης της ΕΕ, που προβλέπει συνέχιση της επιτήρησης σε κάθε οικονομία που δανειοδοτήθηκε από το μηχανισμό μέχρι την αποπληρωμή του 75% των δανείων, η επιστροφή της Τρόικας την εβδομάδα που πέρασε έκρυβε εκπλήξεις. Ειδικότερα, το τράβηγμα του αφτιού της νέας κυβέρνησης σχετικά με το υψηλό έλλειμμα, που με μαθηματική βεβαιότητα θα οδηγήσει στη λήψη αντιλαϊκών μέτρων ή την ακύρωση προεκλογικών εξαγγελιών…

Το άρθρο δημοσιεύθηκε πρώτη φορά στην εφημερίδα Πριν, στις 31 Ιανουαρίου 2016

Ασφαλιστική λαιμητόμος από Τσίπρα – Κατρούγκαλο – δανειστές. Συνέντευξη Διονύση Γράβαρη

katrΜπροστά στα σχέδια Τσίπρα – Κατρούγκαλου ακόμη και το νομοσχέδιο Σημίτη – Γιαννίτση ήταν ασφαλιστική όαση. Ήταν απείρως πιο φιλικό προς τις συντάξεις γιατί όπως κι όλες οι άλλες αντι-ασφαλιστικές μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών σέβονταν την αναδιανεμητική δομή του ασφαλιστικού συστήματος, αντίθετα με ό,τι επιχειρούν σήμερα η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ και οι δανειστές που προτείνουν την εκ βάθρων αλλαγή της δομής του ασφαλιστικού συστήματος και τη δημιουργία ενός νέου, βαθιά αντιδραστικού, στα πρότυπα του Χιλιανού συστήματος.

Του Λεωνίδα Βατικιώτη

Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι αφετηριακό σημείο στο πόρισμα της επιτροπής Κατρούγκαλου («Επιτροπή Σοφών» ας συνεχίσουν να τη χαρακτηρίζουν όσοι επιζητούν τη θεοποίησή της στα μάτια της κοινωνίας) είναι η επιχειρηματολογία της Μέρκελ, την οποία η πρώτη κυβέρνηση Τσίπρα εμφανιζόταν να πασχίζει να ανασκευάζει, στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων: «Οι συντάξεις ως ποσοστό του ΑΕΠ (16,2% το 2013) είναι οι υψηλότερες στην ΕΕ», γράφει το πόρισμα Κατρούγκαλου χωρίς τον παραμικρό έστω υπαινιγμό για την καθίζηση του ελληνικού ΑΕΠ λόγω κρίσης κατά 23%, που αυτομάτως αυξάνει το λόγο συνταξιοδοτικών δαπανών προς ΑΕΠ, καθιστώντας άστοχο το συγκεκριμένο δείκτη ως μέτρο σύγκρισης εντός της ΕΕ.

Η δρομολογούμενη αντι-ασφαλιστική μεταρρύθμιση Τσίπρα – Κατρούγκαλου είναι αντιδραστική γιατί στο επίκεντρό της έχει τους ατομικούς λογαριασμούς, στους οποίους ο εργαζόμενος συσσωρεύει όλες τις εισφορές της επαγγελματικής του σταδιοδρομίας κι έτσι στο τέλος του ενεργού του βίου το σχηματισθέν κεφάλαιο αποτελεί το μέτρο της εισφοροδοτικής προσπάθειας του εργαζομένου, επί του οποίου υπολογίζεται τι έχει να λαβαίνει. Αυτό είναι, σε αδρές γραμμές το σύστημα καθορισμένων εισφορών. Παρά την προσπάθεια διασκέδασης των αλγεινών εντυπώσεων με την προσθήκη εθνικής κοινωνικής σύνταξης (που σε ένα από τα επόμενα μνημόνια πολύ εύκολα μπορεί να …καταργηθεί) πρόκειται για εξτρεμιστικά νεοφιλελεύθερη πρόταση καθώς:

Λεφτά για το χρέος κι όχι για συντάξεις 

Πρώτο, το σύστημα καθορισμένων εισφορών απαλλάσσει το κράτος από τις εισφορές. «Η κρατική χρηματοδότηση περιορίζεται στην καταβολή των αναλογουσών εισφορών για τους ανέργους, για όσους ασθενούν, για εκείνους που αναθρέφουν παιδιά ή φροντίζουν ηλικιωμένους», αναφέρει το πόρισμα Κατρούγκαλου. Από κοντά και το Βήμα που από διαπρύσιος εχθρός έγινε απρόσκλητος φίλος σπεύδοντας να βάλει πλάτες στη νέα εθνική προσπάθεια με το πρωτοσέλιδό του, στις 25 Οκτωβρίου, που διατράνωνε πως από το 2000 ως το 2014 το ασφαλιστικό σύστημα χρηματοδοτήθηκε από το κράτος με 201,5 δισ. ευρώ! Τι κι αν οι τράπεζες σε πολύ λιγότερα χρόνια πήραν περισσότερα χρήματα; Τι κι αν ακόμη κι αυτά τα ποσά είναι κλάσμα μπροστά στην κρατική λεηλασία του ασφαλιστικού συστήματος όπως φαίνεται από την υφαρπαγή 14,5 δισ. ευρώ που έγινε με το PSI, χωρίς μάλιστα να μειωθεί ούτε κατά ένα ευρώ το δημόσιο χρέος, από τις απώλειες (που εκτιμώνται σε 3,5 δισ. ευρώ) την εποχή που τα ασφαλιστικά ταμεία κλήθηκαν να σώσουν το χρηματιστήριο θυσιάζοντας τα αποθεματικά τους στην αμαρτωλή ΔΕΚΑ, από την χρόνια εισφοροδιαφυγή όπως μετράται σε 13 δις. ευρώ ανείσπρακτες οφειλές που καλυπτόταν με χαριστικές ρυθμίσεις, από την άτοκη τοποθέτηση των αποθεματικών τους επί δεκαετίες, κλπ, κλπ. Για όλα αυτά η ναυαρχίδα του ΔΟΛ, που χρωστάει 197,7 εκ. ευρώ στις τράπεζες χωρίς να υπολογίζεται το μερίδιο που του αναλογεί από τα χρέη του Μέγκα ύψους 70 εκ. ή της Ίριδας, ύψους 25,5 εκ. ευρώ, δεν γράφει λέξη…

Δεύτερο, η μεταρρύθμιση Τσίπρα – Κατρούγκαλου βαθαίνει και συνεχίζει και δεν αναιρεί, ούτε καν βάζει ένα φρένο στις περικοπές που ξεκίνησαν επί Παπανδρέου – Λοβέρδου, το 2010, όπως είχε υποσχεθεί προεκλογικά ο πολιτικός απατεώνας Τσίπρας. Αποτέλεσμα των περικοπών όλα αυτά τα χρόνια ήταν μέσα από δέκα διαφορετικές περιπτώσεις οι απώλειες των συνταξιούχων να ξεκινούν από 14% για τις χαμηλές και να φτάνουν το 50% στις υψηλότερες συντάξεις. Η επαναφορά της ρήτρας μηδενικού ελλείμματος (που είχε καταργηθεί επί υπουργίας Δ. Στρατούλη), η ομολογημένη μείωση στις συντάξεις άνω των 1.000 ευρώ χωρίς ο αρμόδιος υπουργός να παίρνει κι όρκο για τις χαμηλότερες, η δημοσιευμένη απόφαση αύξησης των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης (ΦΕΚ αρ. φύλ, 2325, 27/10/2015) και κυρίως τα δεκάδες προαπαιτούμενα που αφορούν το συνταξιοδοτικό θα επιδεινώσουν άρδην τους όρους συνταξιοδότησης για εκατομμύρια ασφαλισμένους.

Τρίτο, κανείς δεν υποχρέωσε τη συμμορία ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ να φέρει τέτοια μεταρρύθμιση! Τσίπρας – Καμμένος ξεπέρασαν και την Τρόικα σε αντιλαϊκότητα γιατί καμία δέσμευση δεν ανέλαβαν από το Τρίτο Μνημόνιο ή τα προαπαιτούμενα να αλλάξουν τη βάση του ασφαλιστικού συστήματος από αναδιανεμητική σε κεφαλαιοποιητική! Με δική τους πρωτοβουλία το πράττουν για να εξασφαλίσουν τη δυνατότητα του κράτους να εξυπηρετεί το δημόσιο χρέος ή τις τράπεζες, που έχουν απόλυτη προτεραιότητα, σπάζοντας μάλιστα ένα ταμπού στη Δυτική Ευρώπη. Έτσι, η Ελλάδα, με ευθύνη της εξωνημένης Αριστεράς, μετατρέπεται σε πειραματόζωο και στον ασφαλιστικό τομέα, πρωτοπορώντας στις αντιδραστικές αλλαγές.

Συνέντευξη καθηγητή Διονύση Γράβαρη

  • gravarisΕίστε ένας εκ των 12 σοφών που συμμετείχαν στην διαμόρφωση της πρότασης για το ασφαλιστικό. Πώς αποτιμάτε το πόρισμα που δόθηκε στη δημοσιότητα;
  • Δεν είμαι σοφός… Η αλήθεια όμως είναι πως με τη δίμηνη εμπειρία μου στην επιτροπή έγινα σε πολλά πράγματα σοφότερος. Κατ’ αρχήν το πόρισμα κακώς λέγεται έτσι, καθώς δεν είναι ενιαίο. Σε αυτό ενυπάρχουν 3,5 διαφορετικές προτάσεις για ένα νέο ασφαλιστικό σύστημα. Η προσωπική μου διαφωνία είναι κατατεθειμένη υπό τη μορφή εναλλακτικής πρότασης που βρίσκεται στο παράρτημα 5, σελ. 30-31. Είναι προφανές επομένως, με την κατάθεση μιας διαφορετικής πρότασης ότι διαφωνώ με την κυρίαρχη πρόταση του πορίσματος.
  • Μπορείτε να μας πείτε λίγα λόγια για την Επιτροπή;
  • Συστάθηκε στις 18 Αυγούστου 2015, με υπουργική απόφαση του Γ. Κατρούγκαλου, με αποστολή εντός δύο μηνών να καταθέσει προτάσεις για το πώς πρέπει να σχεδιαστεί μένα νέο ασφαλιστικό σύστημα. Το έργο της επομένως ήταν να καταθέσει περιγράμματα θα έλεγα προτάσεων στα οποία να φαίνεται η λογική ενός νέου συνταξιοδοτικού συστήματος.
  • Ποιες ήταν οι προτάσεις που κατατέθηκαν;
  • Η πρώτη πρότεινε να ακολουθηθεί το σουηδικό μοντέλο, όπως διαμορφώθηκε μετά τις μεταρρυθμίσεις, ή το ιταλικό, με τη σύνταξη να υπολογίζεται σε ένα σύστημα νοητής κεφαλαιοποίησης, διατηρώντας τον διανεμητικό χαρακτήρα, βάσει του οποίου ο τωρινός ασφαλισμένος πληρώνει τον τωρινό συνταξιούχο, έχοντας όμως μια μεγάλη μεταβατική περίοδο που ξεκινάει το 2015 και φτάνει το 2050, δεδομένου ότι στο διάστημα αυτό έπρεπε να βρεθούν έξτρα πόροι για να πληρωθούν οι συνταξιούχοι. Μεταξύ μας υπήρχε μια κοινή παραδοχή, σε άλλους ρητά, σε άλλους σιωπηρά, ότι αυτό που μας ενδιαφέρει δεν είναι η δημοσιονομική βιωσιμότητα του συστήματος, δηλαδή η εκπλήρωση των προαπαιτουμένων των 3 μνημονίων (επαναφορά ρήτρας μηδενικού ελλείμματος, ενοποίηση ταμείων, μείωση συντάξεων, κ.α.). Η μέριμνά μας ήταν να αποκατασταθεί η σαθρή βάση του ασφαλιστικού συστήματος. Το συνταξιοδοτικό δηλαδή έχει πρόβλημα γιατί είναι κοινωνικοοικονομικά μη βιώσιμο κι όχι δημοσιονομικά. Η έλλειψη δημοσιονομικής βιωσιμότητας, είναι αποτέλεσμα της έλλειψης κοινωνικοασφαλιστικής βιωσιμότητας.

Κατ’ αρχήν να πω ότι μιλώντας για σύστημα, ο όρος χρησιμοποιείται κατ’ ευφημισμό, όπως ο Εύξεινος Πόντος, δεδομένου του κατακερματισμού του, με την ύπαρξη τμημάτων που δεν επικοινωνούν καν μεταξύ τους. Μάλιστα δεν πρόκειται τόσο για φορείς, όσο για ρυθμίσεις. Αυτό που παρατηρούμε μακροχρόνια δεν είναι πχ μια αύξηση των συντάξεων, που θα επέτρεπε να ειπωθεί ότι απαιτείται παρέμβαση στο σκέλος των παροχών. Αν κάτι παρατηρείται είναι μείωση των εισφορών, δηλαδή των εισροών. Οπότε εδώ πρέπει να γίνει η παρέμβαση. Αυτό το είχαμε διαπιστώσει από το 2001, όταν απέναντι στην πρόταση Γιαννίτση είχε κατατεθεί από τη ΓΣΕΕ μια ολοκληρωμένη αντιπρόταση. Ακόμη και η κυρίαρχη άποψη που προκρίνει το κεφαλαιοποιητικό ή τη νοητή κεφαλαιοποίηση προσπαθεί να αντιστοιχίσει τους πόρους στις συντάξεις. Προσαρμόζει δηλαδή μακροχρόνια το ύψος των συντάξεων στους χαμηλούς πόρους. Η αλληλεγγύη αυτού του συστήματος περιοριζόταν μόνο στην εθνική σύνταξη, που πληρώνεται από τη φορολογία κι είναι μια βάση πάνω στην οποία χτίζεται. Η αρχική πρόταση μάλιστα του υπουργού ήταν αυτή η σύνταξη να ισούται με το όριο της σχετικής φτώχειας, που ξέρουμε δεν είναι κάτι σταθερό. Αυξομειώνεται με βάση το εισόδημα. Το όριο της φτώχειας για παράδειγμα για το 2013 ήταν 416 ευρώ, για το 2007 ήταν 756 ευρώ. Η αλληλεγγύη αυτής της λύσης ήταν υπολειμματική και υπονόμευε το δημόσιο και κοινωνικό χαρακτήρα του συνταξιοδοτικού συστήματος και κυρίως του θεμελίου της, που είναι η κύρια σύνταξη.

Απέναντι σε αυτή την πρόταση κατατέθηκε μία δεύτερη που έλεγε μένουμε στο νόμο Κουτρουμάνη και προσπαθούμε να εξορθολογίσουμε ορισμένες πλευρές του, στην πορεία ενοποίησης. Αυτή η πρόταση παρενέβαινε και σε ορισμένα προαπαιτούμενα όπως στη ρήτρα μηδενικού ελλείμματος, αντιπροτείνοντας τη ρήτρα μειωμένου ελλείμματος.

Η τρίτη πρόταση, που κατέθεσα, αφορούσε την κύρια σύνταξη κι ήταν προσανατολισμένη στην εξεύρεση πόρων. Βασιζόταν στην ιδέα πως υπάρχει ένα τμήμα του εισοδήματος το οποίο ήδη φορολογείται, αλλά δεν μπαίνει στο ασφαλιστικό σύστημα ως εισφορά. Το 2014 για παράδειγμα, με ένα συντελεστή 18-20% θα μπορούσαμε να είχαμε μια αύξηση των εισφορών κατά 2-2,5 δισ., οπότε θα γλιτώναμε και τις περικοπές των συντάξεων που είναι προαπαιτούμενο για το 2016. Έχουμε επομένως όχι απλά διανομή, αλλά αναδιανομή στο σκέλος των εισφορών. Στο σκέλος των παρεχόμενων συντάξεων αυτό που θα πρέπει να εγγυηθεί το κράτος είναι μια κατώτατη και μια ανώτατη σύνταξη, ένα διάστημα με μια κατώτατη και μια ανώτατη τιμή, που θα αφορούσε μια αντεστραμμένη αναπλήρωση με τη μεγαλύτερη να αφορά όσους έχουν μικρά εισοδήματα και τη μικρότερη όσους έχουν μεγάλα εισοδήματα. Έτσι, να γινόταν η ενδογενεακή αναδιανομή στους συνταξιούχους.

  • Στο πόρισμα πάντως δεν παρουσιάζονται ισότιμα και ισορροπημένα οι παραπάνω προτάσεις… Αντίθετα κυριαρχείται από μια νεοφιλελεύθερη πρόταση κατεδάφισης του συνταξιοδοτικού συστήματος.
  • Η δική μου πρόταση, δεν υποστηρίχθηκε από κανένα άλλον και περιθωριοποιήθηκε. Γι’ αυτό και περιελήφθη ως προσάρτημα, παρότι είναι η μόνη που αντιμετωπίζει τα σαθρά θεμέλια του συστήματος, όπως διαμορφώνονται από τους εξής παράγοντες: Μεγάλο ποσοστό ανεργίας που δεν ξέρουμε πότε θα επιστρέψει στα επίπεδα της διαρθρωτικής ή σε ένα επίπεδο 8-9%, μείωση κατώτατου μισθού στα 568 ευρώ με τη νεολαία μάλιστα να αμείβεται πολύ χαμηλότερα μειώνοντας περαιτέρω τις εισφορές, επέκταση της ευέλικτης απασχόλησης που κι αυτή μειώνει τις εισφορές κι εξάπλωση της αδήλωτης εργασίας και της επιχειρηματικής δραστηριότητας. Επομένως, η μισθωτή σχέση κι η επιχειρηματική αμοιβή ως βάση χρηματοδότησης των συντάξεων δεν αρκεί.
  • Στην επιτροπή δεν συμμετείχε ασυνήθιστα μεγάλος αριθμός δικαστών;
  • Πράγματι. Η ερμηνεία που έδωσε ο υπουργός γι’ αυτή τη σύνθεση σχετιζόταν με την παροχή της αναγκαίας νομιμότητας των προτάσεων.
  • Άρα δεν έχουμε να κάνουμε με μια συμβουλευτική επιτροπή. Η σύνθεση βοηθούσε να βρίσκεται πολύ κοντά και στη νομοθέτηση…
  • Φαίνεται και στο κεφάλαιο VII, που έχει τίτλο «Η συμβατότητα των μεταρρυθμίσεων με το Σύνταγμα».
  • Ειπώθηκε ότι ο πυρήνας των προτάσεων ενδέχεται να είναι …εισαγόμενος. Να μας ήρθε κατ’ ευθείαν από Βρυξέλλες.
  • Δεν το γνωρίζω, αλλά το έχω κι εγώ ακούσει. Αν όμως διαβάσει κανείς και το λεγόμενο πράσινο και το λευκό βιβλίο που εκδόθηκαν από την ΕΕ, αφήνουν μεγάλο χώρο στην κεφαλαιοποίηση και τον ιδιωτικό τομέα, όπως κάνει η κυρίαρχη κατεύθυνση του πορίσματος.
  • Τι συμπεράσματα μπορούμε να εξάγουμε από τη μέχρι τώρα λειτουργία των κεφαλαιοποιητικών συστημάτων στην Ευρώπη;
  • Ακόμη δεν έχουν αποδώσει αυτές οι μεταρρυθμίσεις! Το μόνο που προσέφεραν ήταν να επιλύσουν το δημοσιονομικό πρόβλημα.
  • Ποια είναι η εμπειρία από τις ΗΠΑ;
  • Στο κεφάλαιο ΙΙ υπάρχει η πρόταση για την ενίσχυση της παρουσίας των επαγγελματικών ταμείων, που για πρώτη φορά προβλέφθηκαν στο νόμο Ρέππα, αλλά έχουν ενεργοποιηθεί ελάχιστα. Τα προβλήματα που μπορεί να προκύψουν φαίνονται καθαρά στην περίπτωση της αυτοκινητοβιομηχανίας Τζένεραλ Μότορς, η οποία μετά την κρίση έχει κόψει κατά 50% τις παροχές σε χρήμα, δηλαδή τις συντάξεις, κι εντελώς την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Μεταφέροντας αυτήν την εμπειρία στην Ελλάδα, μπορούμε να πούμε πως αν είχαμε ένα ανάλογο ταμείο σε έναν ακμάζον κλάδο της προηγούμενης δεκαετίας, πχ στις κατασκευές, σήμερα δεν θα μπορούσε να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του και θα προχωρούσε περικοπές. Επομένως, τα ταμεία που λειτουργούν με κεφαλαιοποιητικό τρόπο μπορούν να λύνουν το δημοσιονομικό πρόβλημα, δηλαδή να μην παράγουν ελλείμματα, επειδή όμως λειτουργούν ομόρροπα στον οικονομικό κύκλο όταν  τα χρειάζεσαι δεν τα έχεις.
  • Μπορούμε επομένως να πούμε ότι τόσο η Επιτροπή όσο κι οι σχεδιαζόμενες μεταρρυθμίσεις στο συνταξιοδοτικό πρωτίστως στοχεύουν στην ελάφρυνση του προϋπολογισμού και καθόλου στη διόρθωση των ανισορροπιών του;
  • Σε αυτό αναφερόμουν όταν έλεγα ότι βγήκα σοφότερος από τη συμμετοχή μου στην Επιτροπή. Στο πόρισμα υπάρχουν αυτούσια ή μεταμφιεσμένα τα προαπαιτούμενα του τρίτου μνημονίου. Ας πάρουμε τη συζήτηση για την ενσωμάτωση των επικουρικών στις κύριες συντάξεις. Στα προαπαιτούμενα του Σεπτεμβρίου 2015 αναφέρεται: αποκλειστική χρηματοδότηση όλων των επικουρικών ταμείων από ίδιες εισφορές. Προστέθηκε δηλαδή αυτούσιο κομμάτι του τρίτου μνημονίου, που σχετίζεται με τη δημοσιονομική βιωσιμότητα. Εμάς όμως δεν μας ενδιέφερε η δημοσιονομική βιωσιμότητα, ήταν κάτι δευτερεύον…
  • Μάλλον εσάς προσωπικά, κύριε Γραβάνη, δεν ενδιέφερε…
  • Ναι, για μένα μιλάω… Υπήρξε ωστόσο και πολιτική χρήση της επιτροπής. Η πρώτη πρόταση που κατατέθηκε, για νοητή κεφαλαιοποίηση, ήταν του ίδιου του υπουργού. Μετά κατατέθηκαν οι προτάσεις των μελών της επιτροπής.
  • Ποιο ήταν το αποτύπωμα του υπουργού Γ. Κατρούγκαλου στις συνεδριάσεις της επιτροπής;
  • Ήταν παρών, και υποστήριζε την άποψή του…
  • Που κατέληγε σε εκ βάθρων αλλαγή του υπάρχοντος μοντέλου σε κεφαλαιοποιητική βάση;
  • Ναι, με τη διαφορά ότι πρότεινε και το σκαλοπάτι της εθνικής σύνταξης.
  • Δεν είναι σκάνδαλο η έλλειψη πρόβλεψης για κάλυψη των απωλειών από το PSI;
  • Φυσικά. Όταν ανακεφαλαιοποιείς τις τράπεζες, πρέπει να ανακεφαλαιοποιήσεις και τα ταμεία. Πολύ περισσότερο αν θες να λειτουργούν κεφαλαιοποιητικά…

Το άρθρο και η συνέντευξη δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Unfollow, αρ. 47, μηνός Νοεμβρίου 2015