Γιατί η επιτυχία της ΔΕΗ είναι κόλαφος για την οικονομία και την κοινωνία

Με τυμπανοκρουσίες έγινε δεκτή η υπερπροσφορά κεφαλαίων για την κάλυψη της Αύξησης Μετοχικού Κεφαλαίου της ΔΕΗ. Η, ακόμη και σήμερα, μεγαλύτερη επιχείρηση ηλεκτρισμού στην Ελλάδα διαθέτοντας το 17% των μετοχών της συγκέντρωσε σε χρόνο ρεκόρ 1,35 δισ. ευρώ, όταν η διοίκησή της με την αρχική της ανακοίνωση είχε δηλώσει ότι αναζητά «μόνον» 750 εκ. ευρώ.

Tου Λεωνίδα Βατικιώτη

Ωστόσο, το «επίτευγμα» της ΔΕΗ συντελέστηκε σε βάρος όχι μόνο της κοινωνίας, αλλά και της ευρύτερης οικονομίας. Οι θριαμβολογίες για τον «άθλο» της ΔΕΗ συνοδεύονταν σταθερά από μια υπόμνηση: το …μεγάλο άλμα προς τα μπρος που πραγματοποίησε από το 2019, όταν στον ισολογισμό της εμφάνισε ζημιές 1,68 δισ. ευρώ, μέχρι σήμερα που υποτίθεται ότι μετατράπηκε στην …εκλεκτή των αγορών. Η μεταμόρφωση της ΔΕΗ στηρίχθηκε σε τρεις παράγοντες: την αύξηση των τιμολογίων και την μείωση του κονδυλίου μισθοδοσίας και των επενδύσεων.

Τον Αύγουστο του 2019, εν μέσω απειλητικών δηλώσεων του τότε υπουργού Ενέργειας, Κ. Χατζηδάκη για επαπειλούμενη χρεοκοπία της ΔΕΗ που απλώς προετοίμαζαν το κλίμα, ανακοινώθηκαν αυξήσεις διψήφιου ποσοστού! Για κατανάλωση έως 2.000 κιλοβατώρες 16,9%, πάνω από 2.000 κιλοβατώρες 16,4% και στο νυχτερινό ρεύμα 19,5%! Επίσης, μείωση της έκπτωσης συνέπειας από 10% στο 5%, κ.α. Παράλληλα, αυξήθηκε και ο ΦΠΑ από το 6% στο 13%, αυξάνοντας σημαντικά το πληρωτέο ποσό στους λογαριασμούς. Κατά συνέπεια, τα κέρδη στον ισολογισμό της ΔΕΗ ισούνται με τη λεηλασία των λαϊκών εισοδημάτων που χρηματοδότησαν την κερδοφορία της. Ας μην επαίρεται η διοίκησή της γι’ αυτό το επίτευγμα, δεν απαιτούσε και τόσο προηγμένες τεχνικές διοίκησης επιχειρήσεων για να το καταφέρει…

Την δική της συμβολή στην επίτευξη κερδοφορίας της ΔΕΗ είχε και η μείωση του κονδυλίου μισθοδοσίας, που ομολογουμένως προήλθε από συνταξιοδοτήσεις, ισοδυναμεί ωστόσο με συρρίκνωση και γήρανση της εταιρείας. Βάσει των οικονομικών καταστάσεων της (εδώ για το 2019 κι εδώ για το 2020), η δαπάνη μισθοδοσίας μειώθηκε κατά 49,1 εκ. ευρώ το 2019 (από 866 εκ. το 2018 σε 817 το 2019), ενώ το 2020 μειώθηκε κατά 82,2 εκ. ευρώ (σε 734,8 εκ. ευρώ). Κατά συνέπεια, η σκοτεινή πλευρά της επιτυχίας της ΔΕΗ είναι οι ουρές της ταλαιπωρίας στα καταστήματα της και η απώλεια πολύτιμου χρόνου χιλιάδων εργαζομένων και συνταξιούχων – καταναλωτών, που μάταια προσπαθούν να εξυπηρετηθούν.

Εξ ίσου σοβαρά συνέβαλε και η μείωση των επενδύσεων. Το 2020 οι επενδύσεις της εταιρείας διαμορφώθηκαν σε 376,5 εκ. ευρώ, από 646,6 εκ. το 2019 και 746,7 εκ. ευρώ το 2018. Μέσα σε δύο χρόνια οι επενδύσεις μειώθηκαν κατά 50%! Κι εύκολα συμπεραίνουμε ότι μια τέτοια επενδυτική απόσυρση της ΔΕΗ έχει πολλαπλές αρνητικές επιπτώσεις και κυρίως αλυσιδωτές: από την απασχόληση μέχρι την ενεργειακή μας ασφάλεια. Παρόλα αυτά παραμένει εκτός συζήτησης, ακόμη και σχολιασμού, την ίδια ώρα που επιχειρείται να χρυσωθεί το χάπι του ξεπουλήματος της εταιρείας, με το επιχείρημα ότι οι νέοι επενδυτές έρχονται για να κάνουν επενδύσεις, κρύβοντας ότι οι επενδυτές ήρθαν κι αυτοί για να οικειοποιηθούν το πελατολόγιο και τα σίγουρα έσοδα της ΔΕΗ.

Και οι τρεις παραπάνω αιτίες αποτελούν ίσως το πιο χαρακτηριστικότερο παράδειγμα για τον τρόπο που η εμπορευματοποίηση γενικότερα, και η χρηματιστικοποίηση ειδικότερα, της ενέργειας στρέφονται εναντίον της κοινωνίας που πληρώνει περισσότερα λεφτά, για χειρότερη εξυπηρέτηση κι ενώ η ενεργειακή κάλυψη τίθεται μακροπρόθεσμα σε αμφιβολία.

Το παράδειγμα της επιτυχίας της ιδιωτικοποίησης της ΔΕΗ θαμπώνει ακόμη περισσότερο αν λάβουμε υπ’ όψη μας ότι η ΔΕΗ γίνεται πόλος έλξης των διεθνών κερδοσκόπων, ενώ μειώνεται σταθερά το πελατολόγιο της: από 82% το 2018, σε 76% το 2019, 69% στο τέλος του 2020 και 63% σήμερα. Επομένως, ζητούμενο εκ μέρους όχι μόνο της διεθνούς ολιγαρχίας του χρήματος, αλλά επίσης της κυβέρνησης και της διοίκησης της εταιρείας, δεν είναι μια ΔΕΗ που θα εξασφαλίζει κέρδη από την εξυπηρέτηση των καταναλωτών και την παροχή φθηνής ενέργειας στις ποσότητες που απαιτούνται, αλλά η επίτευξη κερδών. Κι ας είναι σε βάρος των θέσεων εργασίας, της ενεργειακής επάρκειας και του διαθέσιμου εισοδήματος των πολιτών.

Η ιδιωτικοποίηση της ΔΕΗ αποτελεί προπομπό χειρότερων εξελίξεων σε όλα τα παραπάνω μέτωπα (τιμές, θέσεις εργασία, επενδύσεις) για έναν λόγο επιπλέον, που δεν αφορά αποκλειστικά και μόνο την ΔΕΗ: Λόγω των δραματικών αλλαγών στην αγορά ενέργειας που επέφερε η ιδιωτικοποίησή της (με την ενορχήστρωση της ΕΕ) κι η οποία κάλλιστα μπορεί να χαρακτηριστεί ως η πιο αποτυχημένη ιδιωτικοποίηση όλων των εποχών, ξεπερνώντας ακόμη κι εκείνη των τρένων στην Αγγλία! Αποτέλεσμα αυτής της αποτυχημένης, κακοσχεδιασμένης και κοντόθωρης ιδιωτικοποίησης της αγοράς ενέργειας είναι η εκτόξευση των τιμών στην ενέργεια σε όλη την ΕΕ, σε τέτοιο βαθμό ώστε όλοι να προβλέπουν πώς φέτος η ενεργειακή φτώχεια θα φτάσει στα ύψη.

Το ρεκόρ δε της Ελλάδας, όπως φαίνεται στον συνημμένο πίνακα, που έχει από τα χαμηλότερα μεροκάματα στην Ευρώπη αλλά πληρώνει σταθερά το ακριβότερο ρεύμα, θα οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη επιθετικότητα τα αρπακτικά που λυμαίνονται την αγορά ρεύματος, μιας και θα επιχειρήσουν να περάσουν όλες τις ζημιές τους στους καταναλωτές. Καθόλου τυχαία, όλες οι αλλαγές των τελευταίων χρόνων στο όνομα της απελευθέρωσης αν κάτι απελευθερώνουν είναι τη δυνατότητα των ιδιωτών να εκμεταλλεύονται τους καταναλωτές, μεταφέροντας τους τις ζημιές από τον χρηματιστηριακό τζόγο.

Απέναντι σε αυτή τη ζοφερή προοπτική η λύση είναι επαναφορά σε ένα πλήρως καθετοποιημένο κρατικό μονοπώλιο της ΔΕΗ, με επανένωση ΑΔΜΗΕ, ΔΕΔΔΗΕ, κ.λπ. που θα λειτουργεί υπό κοινωνικό έλεγχο και πλήρη διαφάνεια!

ΔΕΗ και ΔΕΔΔΗΕ στο έλεος της διεθνούς κερδοσκοπίας

Η Macquarie πρότυπο αφαίμαξης και υπερχρέωσης μονοπωλιακών επιχειρήσεων ανά τον κόσμο

Του Λεωνίδα Βατικιώτη

Τόσο η πώληση του 49% του ΔΕΔΔΗΕ όσο και η απώλεια του ελέγχου του δημοσίου στη ΔΕΗ μέσω Αύξησης Μετοχικού Κεφαλαίου ισοδυναμούν με πολλά περισσότερα πράγματα από μια απλή ιδιωτικοποίηση. Και οι δύο εξελίξεις από κοινού εισάγουν τον κλάδο της ελληνικής ενέργειας στην πρώτη θέση της διεθνούς άγριας κερδοσκοπίας, παραδίδοντας εκατομμύρια καταναλωτές αλλά και το οικονομικό μέλλον της χώρας στο έλεος κεφαλαίων που δρουν για έναν και μόνο σκοπό: το μεγάλο κέρδος! Η άλλη όψη της πώλησης ΔΕΗ και ΔΕΔΔΗΕ είναι τιμολόγια στα ύψη και επενδύσεις στα Τάρταρα.

Η απόφαση Αύξησης του Μετοχικού Κεφαλαίου (ΑΜΚ) της ΔΕΗ κατά 750 εκ. ευρώ που θα πραγματοποιηθεί με ιδιωτική τοποθέτηση εκτός Ελλάδας και αποκλεισμό του δικαιώματος προτίμησης για τους σημερινούς μετόχους, ισοδυναμώντας έτσι με ιδιωτικοποίηση (η πρώτη μάλιστα ιδιωτικοποίηση που δεν θα φέρει ούτε 1 ευρώ στα κρατικά ταμεία!), δικαιολογήθηκε στο όνομα της υλοποίησης του επενδυτικού της προγράμματος.

Την τελευταία διετία οι συνθήκες δανεισμού στην αγορά, λόγω των αρνητικών επιτοκίων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, είναι τόσο ευνοϊκές που τέτοια πλημμυρίδα ρευστού, υπό την μορφή πιστωτικού χρήματος, δεν πρόκειται να υπάρξει ποτέ άλλοτε. Επιπλέον, επενδυτικά σχέδια σε Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας χρηματοδοτούνται αδρά από πλήθος πηγών, που ξεκινούν από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και φτάνουν μέχρι τα πράσινα ομόλογα που εκδίδονται μαζικά στην αγορά, σε βαθμό να έχει δημιουργηθεί φούσκα. Γιατί άραγε η ΔΕΗ δεν προσέφυγε σε αυτές τις πηγές που θα αξιοποιούσε κι οποιαδήποτε ιδιωτική εταιρεία του κλάδου για εύρεση κεφαλαίων;

Επιτόκια ευρώ

Γιατί επίσης δεν αξιοποιεί τα κέρδη της; Το πρώτο εξάμηνο του 2021 τα καθαρά κέρδη έφτασαν τα 27 εκ. ευρώ και τα προ φόρων, τόκων και αποσβέσεων κέρδη (EBITDA) έφτασαν τα 434 εκ. Κερδοφόρα επίσης ήταν και η χρήση του 2020, με τα καθαρά να φτάνουν τα 35 εκ. ευρώ και τα EBITDA τα 820 εκ.

Η ιδιωτικοποίηση δικαιολογήθηκε επίσης, στο όνομα της «επέκτασής της ΔΕΗ σε γειτονικές αγορές στη Νοτιοανατολική Ευρώπη προκειμένου να επωφεληθεί από ευκαιρίες ανάπτυξης στην περιοχή». Η πώλησή της ΔΕΗ σε διεθνή κερδοσκοπικά ταμεία με στόχο τη διείσδυση της στις αγορές ενέργειας της Αλβανίας ή της Βόρειας Μακεδονίας μετατρέπει όλον τον κόσμο και την περιοχή μας σε καζίνο. Αν ήθελε η ΔΕΗ να μεταφέρει την τεχνογνωσία της στην ενεργειακή εταιρεία μιας γειτονικής χώρας για να αυξήσει την παραγωγή της ή να μειώσει τα κόστη της θα ήταν μια κίνηση αμοιβαία επωφελής. Το να πουλάει μετοχές της η ΔΕΗ σε ένα κεφάλαιο του Λουξεμβούργου για να αποκτήσει μετοχές σε μια εταιρεία της Β. Μακεδονίας αν κάπου παραπέμπει είναι σε αρπαχτές και γενικευμένη χρηματιστικοποίηση ενός κοινωνικού αγαθού όπως είναι η ενέργεια. Όσο για το δέλεαρ της ανόδου της τιμής της μετοχής της ΔΕΗ μέσω τέτοιων αγοραπωλησιών αφορά αποκλειστικά και μόνο τους αλογομούρηδες του χρηματιστηρίου, που κι αυτοί μάλιστα βγήκαν χαμένοι από τα παιχνίδια που έστησε η διοίκηση της ΔΕΗ με τους κυβερνητικούς γύρω από την ΔΕΗ.

Αρκεί μια ματιά στην τιμή της μετοχής που σε μία εβδομάδα μειώθηκε κατά 20%, από 10 ευρώ σε 8! Αποτέλεσμα της κατρακύλας της χρηματιστηριακής τιμής της ΔΕΗ ήταν και μια ανάλογη συρρίκνωση της κεφαλαιοποίησής της, κατά 20%!

Τιμή μετοχής ΔΕΗ

Αν η αντίδραση της αγοράς, την οποία εξυμνεί η κυβέρνηση, αποτελούσε κριτήριο για τις αποφάσεις της τότε έπρεπε να συμπεράνει ότι η αγορά απορρίπτει την ιδιωτικοποίηση της ΔΕΗ. Ακόμη κι αν απαλείψουμε από την πορεία της μετοχής την επίδραση που προκάλεσε η εσωτερική πληροφόρηση, πιθανά αυτό το συμπέρασμα να μην απέχει από την πραγματικότητα. Περνώντας η ΔΕΗ σε διεθνείς κολοσσούς όλο και συχνότερα θα γίνεται όργανο στα δικά τους χρηματιστηριακά παιχνίδια, στερώντας την εγχώρια μαφία του «έξυπνου χρήματος» από μια ασφαλή πηγή κερδών.

Σε ό,τι αφορά καθησυχαστικές δηλώσεις ότι «το ελληνικό δημόσιο θα παραμείνει βασικός ρυθμιστής στη λήψη στρατηγικών αποφάσεων με δικαιώματα καταστατικής μειοψηφίας – τη λεγόμενη ‘χρυσή μετοχή’» στερούνται ουσίας. Ο ρόλος του δημοσίου θα είχε περιεχόμενο αν το κράτος μέσω της ΔΕΗ μπορούσε να επιβάλει δράσεις προς όφελος των καταναλωτών. Μέχρι στιγμής όμως κάνει ακριβώς το αντίθετο. Η ενσωμάτωση, για παράδειγμα, στις 5 Αυγούστου και από την ΔΕΗ της ρήτρας χονδρεμπορικής τιμής που συνδέει την τιμή της κιλοβατώρας με την προημερήσια αγορά του χρηματιστηρίου ενέργειας κι αποχαιρετά την σταθερή τιμή της κιλοβατώρας ήταν μια απόφαση προς όφελος των ιδιωτών παρόχων. Μέχρι τις 4 Αυγούστου υπήρχε ένας πολύ σοβαρός λόγος για να απορρίψει ο κάθε καταναλωτής τις προσφορές των ιδιωτών: η εκ των προτέρων γνωστή τιμή της κιλοβατώρας. Η συμπόρευση της ΔΕΗ με τις επιλογές των ιδιωτών δείχνει ότι το δημόσιο ακόμη κι εκεί που μπορεί δεν παρεμβαίνει ώστε να ρυθμίσει την αγορά προς όφελος των καταναλωτών, αλλά αναπαράγει τις πρακτικές τους εξαλείφοντας δυνατότητες που δημιουργούσε ο ανταγωνισμός. Κατά συνέπεια, ακόμη κι αυτά τα δικαιώματα που παρέχει η καταστατική μειοψηφία δεν πρόκειται να χρησιμοποιηθούν προς όφελος του καταναλωτή, γιατί αν κάτι ενδιαφέρει την κυβέρνηση δεν είναι η εξασφάλιση φθηνής ενέργειας για τον λαό, αλλά υψηλών αποδόσεων κεφαλαίων για τους διεθνείς επενδυτές…

Ωστόσο, η ΔΕΗ πράγματι τον τελευταίο χρόνο έχει επιστρατεύσει ένα μωσαϊκό παρεμβάσεων ώστε από τις συνεχείς ανατιμήσεις μόνο ένα μέρος τους να φτάσει στα τιμολόγια. Αν η πλειοψηφία των μετόχων είναι ιδιώτες, πώς θα ψηφίζονται μέτρα τα οποία θα περιορίζουν την κερδοφορία της εταιρείας και θα μειώνουν την απόδοση των κεφαλαίων που αποτελεί το κριτήριο με το οποίο λαμβάνεται κάθε απόφαση…

Η σημασία που έχει ακόμη και σήμερα η κερδοφορία υπό οποιοδήποτε κόστος φάνηκε πεντακάθαρα στην πώληση από την ΔΕΗ του 49% του ΔΕΔΔΗΕ. Καμιά από τις τέσσερις δεσμευτικές προσφορές που κατατέθηκαν (KKR με έδρα τις ΗΠΑ, CVC Capital Partners με έδρα το Λουξεμβούργο, First Sentier ιαπωνικής ιδιοκτησίας και ο όμιλος Macquarie από την Αυστραλία που τελικά αναδείχτηκε σε πλειοδότη) δεν προερχόταν από ενεργειακή εταιρεία που ειδικεύεται στα δίκτυα. Άσχετο, αλλά ο ΔΕΔΔΗΕ, ως Διαχειριστής του Ελληνικού Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας, έχει υπό την κατοχή του καλώδια μήκους 240.000 χιλιομέτρων και σχεδόν 8 εκατομμύρια πελάτες. Οι πελάτες του δε έχουν ένα χαρακτηριστικό που θα το ζήλευαν χιλιάδες εταιρείες οι οποίες θέλοντας και (κυρίως) μη λειτουργούν σε καθεστώς ανταγωνισμού: δεν διαθέτουν καμία άλλη επιλογή καθώς το δίκτυο ηλεκτρισμού είναι φυσικό μονοπώλιο. Έτσι, ο κάθε πολίτης ή επιχείρηση της χώρας υποχρεούται να είναι πελάτης του ΔΕΔΔΗΕ.

Η κυβέρνηση θεώρησε μεγάλη επιτυχία την πώληση του ΔΕΔΔΗΕ στο αυστραλιανό κεφάλαιο Macquarie. Στην πραγματικότητα πρόκειται για μια απόφαση που στρέφεται ενάντια όχι μόνο στην ευημερία της κοινωνίας, αλλά ακόμη και στην ποιότητα των υποδομών πάνω στις οποίες στηρίζεται η αναπαραγωγή του ελληνικού καπιταλισμού. Η ιδιωτικοποίηση θα αποδειχθεί καταστροφική όχι απλώς και μόνον επειδή τον έλεγχο του ΔΕΔΔΗΕ μετά τις 19 Οκτωβρίου θα έχει πλέον ένας ιδιώτης, αλλά επειδή θα τον αποκτήσει η Macquarie, μέσω της πρωτοεμφανιζόμενης θυγατρικής της, Spear WTE Investments  Sarl, που ανήκει στον όμιλο MIRA (Macquarie Infrastructure and Real Assets Group)! Ο συγκεκριμένος πολυεθνικός όμιλος που ιδρύθηκε το 1969 στην Αυστραλία και πήρε την πρώτη του άδεια άσκησης τραπεζικών εργασιών το 1985 δεν είναι ένας ακόμη διαχειριστής κεφαλαίων από τους άπειρους που θησαυρίζουν ασκώντας την εκμετάλλευση μονοπωλιακών κρατικών υποδομών σε βάρος των πολιτών. Έχει οδηγήσει την χρηματοοικονομική μηχανική σε τόσο υψηλά επίπεδα ώστε το «μοντέλο Macquarie» θεωρείται παγκόσμια πρωτοτυπία και καινοτομία με τη χειρότερη προφανώς έννοια του όρου: αυτήν που αποκαλύφθηκε για παράδειγμα το 2008 όταν στις ΗΠΑ κατέρρευσε η αγορά δομημένων ομολόγων.

Η πρώτη ερώτηση που θέτει κάθε σχετικός γνώστης της αγοράς είναι αν ο συγκεκριμένος διαχειριστής κεφαλαίων φημίζεται για μακροχρόνιες επενδύσεις ή απλώς αυξάνει την τιμή του αποκτήματός του και την μεταπουλάει προκειμένου να εισπράξει κέρδη. Εδώ η απάντηση ξαφνιάζει γιατί η Macquarie, όχι, δεν φημίζεται για τις βραχυχρόνιες τοποθετήσεις της. Το μυστικό της βρίσκεται στον δαιδαλώδη όμιλο που έχει δημιουργήσει εντός του οποίου πραγματοποιούνται εξαιρετικά σύνθετες αγοραπωλησίες, οι οποίες λόγω της πολυπλοκότητάς τους περνούν κάτω από το ραντάρ ακόμη και του πιο έμπειρου ελεγκτή, απλώς και μόνον επειδή χρησιμοποιεί προηγμένα εργαλεία και μια ατελείωτη σειρά θυγατρικών είτε παλιών και εξειδικευμένων, είτε νέων που δημιουργεί για να διεκπεραιώσει μια αγοραπωλησία ή συμβουλευτικές υπηρεσίες.

Ας δούμε τι έχει γραφτεί για τον ελέφαντα της Macquarie που στρογγυλοκάθισε στο δωμάτιο με το σπουδαιότερο ίσως περιουσιακό στοιχείο που διαθέτει η Ελλάδα.

«Το μοντέλο της  Macquarie περιλαμβάνει την αγορά μιας εταιρείας ή υποδομής χρησιμοποιώντας δικά τους χρήματα. Μετά την αναδιάρθρωση, το περιουσιακό στοιχείο πουλιόταν σε ένα συνδεδεμένο κεφάλαιο, το οποίο διοικείται από τη τράπεζα. Τα κεφάλαια, εισηγμένα στο χρηματιστήριο ή όχι, χρησιμοποιούσαν ένα συνδυασμό  μετοχών που έχουν συγκεντρωθεί από μεμονωμένους και θεσμικούς επενδυτές και χρέη από τράπεζες για να χρηματοδοτήσουν το περιουσιακό στοιχείο… Η συνήθης διαδικασία ήταν οι τραπεζίτες της Macquarie να βρίσκουν τα πρότζεκτς, έπειτα συμβούλευαν για τη συναλλαγή, χρεώνοντας αμοιβές γύρω στο 1% της αξίας. Η Macquarie τότε πουλούσε το πρότζεκτ σε ένα κεφάλαιο στην τιμή που πλήρωσε για το περιουσιακό στοιχείο. Η Macquarie χρέωνε αμοιβές για την εύρεση χρημάτων για τα κεφάλαια. Χρέωνε αμοιβές για τη διαχείριση των κεφαλαίων, συνήθως 1-2% κι επιπλέον μια αμοιβή για τις επιδόσεις 20%. Η Macquarie συμβούλευε την εταιρεία που ήλεγχε το κεφάλαιο και συγκέντρωνε χρήματα γι’ αυτούς. Η τράπεζα συμβούλευε τα κεφάλαια για τις πωλήσεις και την αναδιάρθρωση των πρότζεκτ που κατείχε. Ήταν μια βιομηχανία χρεώσεων που οι ανταγωνιστές φθονούσαν. Τα πρότζεκτ είχαν χρέη. Τότε τα κεφάλαια που ήλεγχαν τα πρότζεκτ χρησιμοποιούσαν επιπλέον χρέος» (Satyajit, 2011).

Βάσει άλλης πηγής «αναζητώντας συμφωνίες στον κόσμο, λειτουργεί υπό μια απλή υπόθεση: υπάρχει χρήμα να βγει σε κάθε βήμα μιας συναλλαγής, όχι μόνο σε ένα βήμα. Η Macquarie ήταν μεταξύ εκείνων των παγκόσμιων χρηματοοικονομικών ιδρυμάτων που αναγνώρισαν τις επενδύσεις στις υποδομές ως μια κατηγορία περιουσιακού στοιχείου και δημιούργησαν κεφάλαια για να συμμετέχουν σε αυτές. Οι υποδομές γενικά είναι μονοπώλια ή οιονεί μονοπωλιακές επιχειρήσεις και τα επενδυτικά κεφάλαια που δημιουργεί και διαχειρίζεται φορτώνονται με χρέος. Εισάγει τα κεφάλαια στο χρηματιστήριο ή πουλάει μετοχές τους στοχευμένα. Εν συντομία, η Macquarie έχει πρωτοπορήσει στην ομαδοποίηση και τιτλοποίηση των υποδομών σε διαφοροποιημένα χαρτοφυλάκια και στην κατανόηση στο πώς να δημιουργεί έσοδα σε κάθε βήμα αυτής της διαδικασίας. Η Macquarie ανέπτυξε ένα ολοκληρωμένο μοντέλο, ένα κατάστημα μίας στάσης, με τι τις μονάδες της να συμβουλεύουν, να διευθετούν, να εξασφαλίζουν χρηματοδότηση, να υλοποιούν και να διαχειρίζονται όσο το δυνατόν περισσότερα τμήματα έχοντας την ευθύνη σε κάθε βήμα της πιο περίπλοκης συμφωνίας. Αυτό το μοντέλο επιτρέπει στην Macquarie να δημιουργεί στην πορεία πολλαπλές ροές εσόδων… Επιβάλει χρεώσεις για την δημιουργία, τη συμβουλευτική, την ασφάλιση και την λειτουργία ως επικεφαλής διαχειριστής μιας συμφωνίας. Επιβάλει επιπλέον χρεώσεις για να βοηθήσει να διευθετηθεί η χρηματοδότηση της εξαγοράς ενός περιουσιακού στοιχείου και να συγκεντρώσει κεφάλαια που άλλοι επενδύουν. Από τη στιγμή που ένα περιουσιακό στοιχείο ‘πακεταριστεί’ σε ένα κεφάλαιο (fund) επιβάλει χρέωση για τη διαχείρισή του, 1 ως 1,5% της αξίας του κεφαλαίου, και έσοδα για κίνητρα. Η εταιρεία παίρνει μια υγιής (συνήθως 20%) τύπου αντισταθμιστικού κεφαλαίου αμοιβή αν τα κέρδη του κεφαλαίου υπερβούν ένα συγκεκριμένο στόχο» (Solomon, 2009).

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι διαφορές του επιχειρηματικού μοντέλου της Macquarie σε σύγκριση με άλλα παρεμφερή κεφάλαια, μιας και εξηγούν πολλά από τα οικονομικά σκάνδαλα που συνοδεύουν τη δράση της. Αναφέρεται στο πρώτο βιβλίο που είναι έκδοση των Financial Times και αναλύει με θαυμασμό το «καγκουρό – βαμπίρ» όπως χαρακτηρίζεται στην Αγγλία η Macquarie: «Αντίθετα με τους επενδυτές επιχειρηματικών συμμετοχών (private equity) που εισπράττουν κέρδη επί του κεφαλαίου (capital) όταν το κεφάλαιο (fund) πραγματοποιεί μια επένδυση, τα κεφάλαια των υποδομών καταβάλουν υψηλότερα επίπεδα εισοδήματος, σχεδιασμένα να συγκεντρώνουν κεφάλαια συνταξιοδοτικών ταμείων και ειδικότερα μεμονωμένους συνταξιούχους. Καθώς αυτοί οι επενδυτές είναι ευχαριστημένοι με αποδόσεις κάτω του 20% που απαιτούνται από τους επενδυτές επιχειρηματικών συμμετοχών, η Macquarie μπορούσε να πληρώνει υψηλότερες τιμές να διατηρεί υψηλότερα επίπεδα χρέους κι έτσι να αυξάνει τις δικές της αμοιβές» (Satyajit, 2011). 

Βάσει αυτής της λεπτομέρειας, μόνο ανεξήγητη δεν είναι η υψηλή τιμή που πλήρωσε η Macquarie για τον ΔΕΔΔΗΕ! Η κυβέρνηση μάλιστα, σε ένα κρεσέντο κομπασμού με ύφος κουτοπόνηρου  χωριάτη καμάρωνε που ο αυστραλιανός όμιλος δέχτηκε να καταβάλλει 2,2 δισ. ευρώ. Λες και τους πιάσαμε κορόιδα…

Παρεμπιπτόντως, οι κυβερνητικοί θεώρησαν το ποσό μεγάλο υποστηρίζοντας ότι ισοδυναμεί με το 151% της ρυθμιζόμενης περιουσιακής βάσης. Αυτή ωστόσο η μέθοδος αποτίμησης είναι από ακατάλληλη ως άστοχη. Θα ταίριαζε αν η εταιρεία όδευε προς ρευστοποίηση και το ερώτημα ήταν πόσο θα έπιανε στην αγορά κάθε μέτρο καλωδίου χαλκού και κάθε μετασχηματιστής. Αντίθετα όμως ο ΔΕΔΔΗΕ είναι χρυσοφόρος όρνιθα όπως μαρτυρούν τα πρόσφατα έσοδα του. Μόνο το 2020 συγκέντρωσε 900 εκ. ευρώ. Πουλήθηκε επομένως για τα έσοδα 2 ετών και 4 μηνών. Μόνο επιτυχία δεν μπορεί να χαρακτηριστεί αυτή η τιμή! Πολύ περισσότερο αν λάβουμε υπ’ όψη ότι το «καγκουρό βαμπίρ» συστηματικά πλειοδοτεί στους διαγωνισμούς ξέροντας ότι έχει δημιουργήσει έναν μηχανισμό που αποδίδει στο πολλαπλάσιο το αρχικό κόστος το οποίο καταβάλει για την αγορά της εταιρείας.

Οι περιγραφές των προηγμένων τεχνικών που χρησιμοποιεί η Macquarie την οποία ο Σκρέκας κατάφερε να πιάσει …κορόιδο θα απαιτούσαν δεκάδες χιλιάδες λέξεις. Αν κάτι αξίζει ωστόσο να μεταφέρουμε ότι παντού, σε κάθε διαγωνισμό που συμμετέχει σχεδόν πάντα πλειοδοτεί προσφέροντας το υψηλότερο τίμημα. Ενδεικτικά, στην Ιντιάνα των ΗΠΑ για την παραχώρηση ενός αυτοκινητοδρόμου το 2006 κατέβαλαν 3,8 δισ. δολ. που ισοδυναμούσαν με 50 φορές τις ετήσιες ταμειακές ροές κι ήταν 1 δισ. υψηλότερο από τον επόμενο ανταγωνιστή… Το τίμημα επομένως που κατέβαλε για τον ΔΕΔΔΗΕ δεν αποτελούσε εξαίρεση, αλλά κανόνα για το «καγκουρό βαμπίρ». Προσφέρει εξωφρενικά ποσά επειδή ξέρει ότι μπορεί να εκμεταλλευτεί με μονοπωλιακούς όρους τις αγορές στις οποίες εισέρχεται μεταφέροντας τον λογαριασμό στους καταναλωτές που δεν έχουν άλλη επιλογή! Μάρτυρας οι παράλογες αυξήσεις στα τιμολόγια που επιβάλλει η Macquarie. Στο αεροδρόμιο του Σύδνεϋ χρέωνε όχι μόνο 4 δολάρια Αυστραλίας το καρότσι μεταφοράς βαλιτσών, αλλά ακόμη και την αναμονή για ταξί, ενώ επέβαλε μια επιπλέον επιβάρυνση σε κάθε αγορά από τα καταστήματα αφορολογήτων ειδών. Σε ένα αυτοκινητόδρομο του Σικάγου μήκους 7,8 μιλίων αύξησαν τα διόδια από 2 δολ. σε 2,5 προκαλώντας σοβαρές αντιδράσεις. Εντελώς μα εντελώς τυχαία η προσφορά που κατέθεσε το αυστραλιανό ζόμπι, ύψους 1,83 δισ. δολ. ήταν υπερδιπλάσια της επόμενης που έφτανε μόλις τα 700 εκ. δολ. (Gordon, 2008). Προφανώς και στο Σικάγο θα άνοιγαν σαμπάνιες που ξεγέλασαν την Macquarie, μέχρι τη στιγμή που μετακύλησε τον λογαριασμό στους χρήστες του αυτοκινητοδρόμου. Ό,τι θα συμβεί πολύ σύντομα και στην Ελλάδα!

Θέμα χρόνου επομένως για το νέο ιδιοκτήτη του ΔΕΔΔΗΕ είναι η επιβολή μεγάλων αυξήσεων στα τιμολόγια χρέωσης. Μέχρι σήμερα, το ύψος των λογαριασμών ρεύματος τόσο των ιδιωτών όσο και της δημόσιας ΔΕΗ οδηγείται στα ύψη παρότι οι χρεώσεις που επιβάλει ο ΔΕΔΔΗΕ την τελευταία επταετία έχουν μειωθεί, όπως φαίνεται στον ακόλουθο πίνακα, που προέρχεται από την ιστοσελίδα της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας.

Τι εμποδίζει αύριο τις βδέλες της Macquarie να επιβάλουν κάθε χρόνο αυξήσεις επικαλούμενες τον πληθωρισμό  ή τα εξωφρενικά τιμολόγια που θα χρεώνουν θυγατρικές της οι οποίες θα αναλάβουν από την εύρεση κεφαλαίων και την απροχή εξειδικευμένων συμβουλών μέχρι την διαχείριση των ανελκυστήρων; Το αποτέλεσμα θα είναι τα τιμολόγια να αυξάνονται αλματωδώς στο εξής και το υπουργείο να σηκώνει τους ώμους του, υποστηρίζοντας ότι είναι θέμα αγοράς και δεν μπορεί να παρέμβει… Όπως έκανε πρόσφατα με τις ιδιωτικές εταιρείες παροχής ηλεκτρικού ρεύματος!

Η άλλη όψη της υπερχρέωσης των εταιρειών και των πανάκριβων τελών χρήσης που χαρακτηρίζουν το επιχειρηματικό μοντέλο της Macquarie είναι οι αστρονομικές αμοιβές των στελεχών της: «Οι Αυστραλοί σιχαίνονται την αλαζονεία της τράπεζας, την πολιτική επιρροή και ειδικά τις αμοιβές των τραπεζών. Το 2007 ο πρόεδρος, ο διευθύνων σύμβουλος, ο εν αναμονή διευθύνων σύμβουλος και τρία ακόμη στελέχη πληρώθηκαν από κοινού με 209 εκ. δολ. Αυστραλίας» (Satyajit)! Στην ιστορία δε έχει μείνει η έκπληξη που δέχτηκε ο διευθύνων σύμβουλος της Macquarie, Άλαν Μος, ο οποίος αμειβόταν με 33,5 εκ. δολ. Αυστραλίας ετησίως, όταν έμαθε τον μισθό των δασκάλων…

Ξέροντας το παραπάνω επιχειρηματικό μοντέλο, δεν μπορούμε παρά να εξετάζουμε υπό ένα ολότελα διαφορετικό πρίσμα τα σκάνδαλα στα οποία έχει ως τώρα εμπλακεί ή καλύτερα, τα σκάνδαλα τα οποία έχουν δει το φως της δημοσιότητας. Άκρως επιλεκτικά: Η υπερχρέωση της ιδιωτικοποιημένης εταιρείας ύδρευσης του Λονδίνου Thames Water με ένα χρέος ύψους 2 δις. λιρών το οποίο συνάφθηκε προς όφελος της τράπεζας και των επενδυτών, την ίδια ώρα που η εταιρεία μόλυνε τα πάντα λόγω έλλειψης επενδύσεων για τη συντήρηση του δικτύου. Σκάνδαλο φοροκλοπής στη Γερμανία στο οποίο εμπλέκονταν 61 στελέχη της Macquarie με επίκεντρο την εικονική ενδοσυνεδριακή αγοραπωλησία μετοχών. Η εμπλοκή της Macquarie στο σκάνδαλο φοροκλοπής της Γερμανίας οδήγησε ένα μεγάλο συνταξιοδοτικό ταμείο της Δανίας το 2020 να βάλει την αυστραλιανή πολυεθνική στη μαύρη λίστα απαγορεύοντας οποιαδήποτε επένδυση στις μετοχές της. Τα σκάνδαλα στα οποία έχει εμπλακεί ο κολοσσός τον οποίο ξεγέλασαν Σκρέκας και λοιποί είναι τόσα πολλά ώστε τα θύματα της Macquarie έχουν φτιάξει σελίδα στο ίντερνετ! Ώρες μπορεί να αφιερώσει όποια ενδιαφέρεται για να μάθει πώς στήνονται οι απάτες!

Σε κάθε περίπτωση αυτό που μαθαίνουμε είναι ότι τα σκάνδαλα που συνοδεύουν το αυστραλιανό βαμπίρ δεν οφείλονται στον υπερβάλλον ζήλο ή την πλεονεξία κάποιων στελεχών της στο Σικάγο μια φορά και στο Λονδίνο την άλλη. Πρόκειται για ένα μοντέλο άγριας κερδοσκοπίας που εκμεταλλεύεται τα χαρακτηριστικά του μονοπωλίου, δηλαδή καταναλωτές – ομήρους με ανελαστική καμπύλη ζήτησης, για να επιβάλλει την πιο εξελιγμένη κερδοσκοπία του ύστερου καπιταλισμού. Στη βάση όλων των παραπάνω, η ιδιωτικοποίηση του ΔΕΔΔΗΕ θα αποδειχθεί φιάσκο μεγατόνων. Νέες επενδύσεις που χρειάζονται, όπως η υπογειοποίηση και ο εκσυγχρονισμός του δικτύου, έτσι ώστε να μην ξεμένουν από ηλεκτρικό ρεύμα ακόμη και περιοχές της Αθήνας όπως έγινε με την κακοκαιρία Μήδεια τον Φεβρουάριο του 2021, δεν πρόκειται να γίνουν. Το προσωπικό θα συνεχίσει να μειώνεται (2020: 5.820, 2019: 5.997, κ.ο.κ.) και οι εργολαβίες θα αυξηθούν στο βωμό της μείωσης του κόστους με αποτέλεσμα όλο και περισσότεροι εργάτες να αφήνουν την τελευταία τους πνοή επάνω στις κολώνες όπως συνέβη τον Απρίλιο στην Ερέτρια. Από την άλλη, οι χρεώσεις στους καταναλωτές θα εκτοξευθούν στα ύψη μαζί με το χρέος της εταιρείας. Κι όλα αυτά για να αυξηθούν τα κέρδη του αυστραλιανού βαμπίρ και να συντηρηθούν αμοιβές ύψους 33,5 εκ. δολ. το χρόνο για έναν και μόνο διευθυντή!

Πληροφορίες και αποσπάσματα που παρατίθενται προέρχονται, μεταξύ άλλων, από τα ακόλουθα βιβλία και άρθρα:

  • Lewis Solomon (2009) The promise and perils of Infrastructure privatizations – The Macquarie Model, Palgrave MacMillan.
  • Satyajit Das (2011) Extreme money, master of the universe and the cult of risk, FT press
  • Cameron Gordon (2008) «Competing in global niche markets: The case of Macquarie Bank», International Journal of Bank Marketing, August.

Λίγες και αβέβαιες οι υποσχέσεις Τσίπρα από τη Θεσσαλονίκη

Επειδή δεν είναι αυτονόητο: Οι εξαγγελίες κάθε κόμματος, και πολύ περισσότερο ενός κόμματος εξουσίας, έχουν σημασία επειδή αποτελούν συμπύκνωση και κοινή συνισταμένη μιας μακράς σειράς δυναμικών, συχνά ανταγωνιστικών μεταξύ τους: του επιπέδου ανάπτυξης των εργατικών αγώνων και του λαϊκού ριζοσπαστισμού, του βαθμού της επιρροής που ασκούν στο κόμμα αστικά συμφέροντα και διεθνή κέντρα, του πολιτικού προγράμματος του ίδιου του κόμματος, των εντάσεων μεταξύ του κόμματος και της ηγεσίας, κ.α.

Του Λεωνίδα Βατικιώτη

Οι ίδιες δε οι εξαγγελίες, από μόνες τους, διαμορφώνουν μια δική τους δυναμική αυξάνοντας την επιρροή του κόμματος, διεισδύοντας σε νέα και παλιά ακροατήρια, κοκ. Ακόμη και η ΝΔ, ένα γνήσιο αστικό κόμμα, δεν θα κέρδιζε τις εκλογές του 1989 αν ο Κυρ. Μητσοτάκης δεν ασκούσε κριτική από τα αριστερά στο σταθεροποιητικό πρόγραμμα του Σημίτη 1985-1987, ούτε τις εκλογές του 2012 αν δεν στεκόταν απέναντι στο πρώτο Μνημόνιο του ΠΑΣΟΚ με την ΔΑΚΕ συχνά να υπερβαίνει σε αγωνιστικότητα ακόμη και την ΠΑΣΚΕ στη ΓΣΕΕ.

Πολύ περισσότερο ένα κόμμα όπως ο ΣΥΡΙΖΑ, που τοποθετείται στην Αριστερά και κατά του νεοφιλελευθερισμού, αποτελεί κέντρο του ενδιαφέροντος όσο μεγαλώνει η επίθεση στα εργατικά δικαιώματα, όπως συμβαίνει σήμερα από την κυβέρνηση της ΝΔ. Οι δε κυβιστήσεις του παρελθόντος, όσο κι αν αποτελούν ανυπέρβλητο μέτρο της …αδιαλλαξίας της ηγεσίας του και της εμπιστοσύνης που μπορεί να της δείχνει η κοινωνία, δεν αναιρούν τη σημερινή τοποθέτηση του ΣΥΡΙΖΑ σε εκείνη την πτέρυγα του πολιτικού συστήματος η οποία μιλάει για τα συμφέροντα της πλειοψηφίας και υπόσχεται να βάλει ένα ανάχωμα στην επίθεση.

Σε αυτό το πλαίσιο πολλές από τις εξαγγελίες του Αλ. Τσίπρα από το βήμα της ΔΕΘ το Σάββατο 18 Σεπτεμβρίου δημιούργησαν ελπίδες, εάν κι εφ’ όσον υλοποιηθούν: Η υπόσχεση για κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος, του πτωχευτικού νόμου, της πανεπιστημιακής αστυνομίας, του νόμου Χατζηδάκη – Μητσοτάκη για τα εργασιακά, της Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής για τα ΑΕΙ, η υπόσχεση για αύξηση του βασικού μισθού στα 800 ευρώ, για προσλήψεις στην υγεία και την παιδεία, κ.α.

Οι υποσχέσεις του Αλ. Τσίπρα κυρίως αναιρούν τα πιο κραυγαλέα αντιλαϊκά μέτρα του Μητσοτάκη, όχι όμως όλα: Η ιδιωτικοποίηση του ΔΕΔΔΗΕ, της Εγνατίας, της ΛΑΡΚΟ και της ΕΛΒΟ θα μείνουν. Άλλωστε και την 5ετία 2015-2019, ο ΣΥΡΙΖΑ έκανε ό,τι περνούσε από το χέρι του για να παραδοθούν σήμερα και τα τέσσερα αυτά φιλέτα στην κερδοσκοπία, τους εγχώριους κατασκευαστές και το Ισραήλ. Ο Αλ. Τσίπρας επίσης παρότι σωστά επέκρινε το Ιδιωτικό Επικουρικό δεν υποσχέθηκε να μετατρέψει την συμμετοχή των νέων ασφαλισμένων από υποχρεωτική σε εθελοντική. Μια τέτοια αλλαγή, αυτόματα θα μεγάλωνε την καχυποψία απέναντι στο ΤΕΚΑ και θα ενθάρρυνε την επιστροφή των ασφαλισμένων στο δημόσιο επικουρικό σύστημα. Παρόλα αυτά ο Αλ. Τσίπρας δεν το έκανε, σεβόμενος τα τετελεσμένα…

Ένα άλλο μέρος των εξαγγελιών του Α. Τσίπρα ήταν πομπώδεις μεγαλοστομίες κενές περιεχομένου: Από την υπόσχεση κρατικοποίησης μίας από τις τέσσερις συστημικές τράπεζες μέχρι την εξαγγελία αναθεώρησης του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας αποτελούν κούφια λόγια, γι’ αυτό μην αναζητήσετε σχετικά …tweets. Η προηγούμενη κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ απέδειξε ότι δεν θέλει να συγκρουστεί με το Κολλέγιο Αθηνών που εκ παραδόσεως κυβερνά τις χρεοκοπημένες τράπεζες όπου εδράζεται η κορυφή της πυραμίδας του ελληνικού κεφαλαίου, ενώ η δομή του Ταμείου είναι τέτοια ώστε απαγορεύεται οποιαδήποτε αναθεώρηση του επιμερισμού των κονδυλίων. Η υπόσχεση για εκ των υστέρων αλλαγές θυμίζει κάτι από «επαναδιαπραγμάτευση» την εποχή των Μνημονίων…

Ένα άλλο μέρος των εξαγγελιών του στόχευε να καταργήσει ότι πρώτος ο ΣΥΡΙΖΑ …ψήφισε. Για παράδειγμα με νόμους του ΣΥΡΙΖΑ περιορίστηκε η προστασία της πρώτης κατοικίας και το δικαίωμα στην απεργία, που τώρα ο Αλ. Τσίπρας χαρακτηρίζει ιερό. Με νόμο του ΣΥΡΙΖΑ επίσης δόθηκε η δυνατότητα πώλησης των δανείων από τις τράπεζες στα «κοράκια», άνοιξε η ηλεκτρονική πλατφόρμα για τις δημοπρασίες ώστε να ξεπεραστεί το εμπόδιο των λαϊκών κινητοποιήσεων, κ.λπ.

Ο Αλέξης Τσίπρας στη Θεσσαλονίκη κυρίως απέφυγε τις …κακοτοπιές. Δεν πήρε θέση για ορισμένα από τα μεγαλύτερα οικονομικά και πολιτικά ζητήματα της συγκυρίας: Το πρώτο σχετίζεται με την επαναφορά του βασικού μισθού στα επίδικα των συλλογικών διαπραγματεύσεων. Η αφαίρεσή του έγινε το 2013. Να θυμίσουμε ότι ακόμη και η αύξηση της τάξης 10,91% για τους άνω των 25 ετών και 27,22% για τους νεότερους (μέσω τη κατάργησης του υποκατώτατου) που δόθηκε το 2019 ήταν απόφαση της τότε υπουργού Εργασίας Έ. Αχτσιόγλου κι όχι συλλογικών διαπραγματεύσεων. Ο ΣΥΡΙΖΑ δηλαδή σεβάστηκε και διατήρησε ένα μνημονιακό κεκτημένο που καθιστά την Ελλάδα τη μοναδική χώρα της ΕΕ στην οποία το ύψος του βασικού μισθού το αποφασίζει η κυβέρνηση. Κι αν αυτός ο νόμος βολεύει τη ΝΔ για να δίνει μηδενικές αυξήσεις όπως έκανε φέτος κατ’ επιταγή του ΣΕΒ, αποδεικνύεται πώς βολεύει και τον ΣΥΡΙΖΑ έτσι ώστε να πιστώνεται πολιτικά κάθε αύξηση και ταυτόχρονα να προστατεύει το κεφάλαιο από τη δυνατότητα ανάπτυξης αγώνων για το ύψος του μισθού.

Το δεύτερο επίδικο αφορά τις αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας. Ο επικεφαλής του ΣΥΡΙΖΑ παρότι υποσχέθηκε μέτρα ανακούφισης φιλανθρωπικού χαρακτήρα άφησε στο απυρόβλητο την απελευθέρωση, δηλαδή την ιδιωτικοποίηση της αγοράς ενέργειας, που ως αποκορύφωμα είχε την δημιουργία ενεργειακού χρηματιστηρίου. Στην Ελλάδα οι αυξήσεις  στις τιμές του ρεύματος ξεκίνησαν πριν οι τιμές του εισαγόμενου φυσικού αερίου τιναχτούν στον αέρα σε τέτοιο βαθμό ώστε η Ευρώπη να μιλάει για κρίση, ενώ στην Ελλάδα τηρείται σιγή ιχθύος μην τυχόν και αποκαλυφθεί η απάτη του φυσικού αερίου. Οι αυξήσεις ξεκίνησαν ταυτόχρονα με την ενσωμάτωση στο Μοντέλο Στόχος που ισοδυναμεί με ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας. Σε πρόσφατο άρθρο του μάλιστα στην Αυγή ο Γ. Σταθάκης πρώην υπουργός Ενέργειας του ΣΥΡΙΖΑ, ζητάει να προστεθούν νέα εξισορροπητικά χρηματιστηριακά προϊόντα για να αντισταθμιστούν οι αυξήσεις, δηλαδή …περισσότερη αγορά. Επίσης, ενώ σωστά αποδοκιμάζει την «βίαιη απολιγνιτοποίηση» της ΝΔ δεν προτείνει την επιστροφή στο προηγούμενο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) του ΣΥΡΙΖΑ, που προέβλεπε απολιγνιτοποίηση γύρω στο 2035-2040, ταυτόχρονα με την εξάντληση των αποθεμάτων. Ωστόσο η χρηματιστικοποίηση της ενέργειας από κοινού με την απολιγνιτοποίηση είναι οι σημαντικότερες αιτίες ανόδου των τιμών στη ενέργεια. Κι όσο μένουν ανέγγιχτες, το βάρος θα μεταφέρεται ή στους οικογενειακούς ή στον κρατικό προϋπολογισμό.

Η πρόταση δε του Αλ. Τσίπρα για μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στο ελάχιστο αναγκαίο που ορίζει η ΕΕ αποτελεί κατ’ αρχάς μια ανακούφιση καθώς σε ό,τι αφορά την αμόλυβδη βενζίνη το ελάχιστο αναγκαίο ανέρχεται σε 359 ευρώ ανά 1.000 λίτρα ενώ στην Ελλάδα φτάνει στα 700 ευρώ (υφίσταται δηλαδή περιθώριο μείωσης) κάτι που δεν ισχύει με το ντίζελ. Ο ελάχιστος απαραίτητος Ειδικός Φόρος στην ΕΕ είναι 330 ανά 1.000 λίτρα ενώ στην Ελλάδα 410. Η προσπάθεια του ΣΥΡΙΖΑ να χωρέσει την φιλολαϊκή του πολιτική στο ευρωπαϊκό επιτρεπτό αποκαλύπτει και τα όρια του κυβερνητικού του προγράμματος.

Εξηγεί δε γιατί επέλεξε να μην μιλήσει για το άλλο μεγάλο θέμα της οικονομικής πολιτικής: Τι θα γίνει το 2023 όταν η αναστολή του Συμφώνου Σταθερότητας την οποία αποφάσισαν οι ευρωπαίοι ηγέτες τον Μάρτιο του 2020 θα αποτελεί παρελθόν. Προφανώς, όλοι ξέρουμε ότι δεν πρόκειται ποτέ ξανά να γυρίσουμε στα προηγούμενα όρια του Συμφώνου Σταθερότητας (3% δημοσιονομικό έλλειμα, 60% ΑΕΠ δημόσιο χρέος, κ.λπ.). Τα όρια αυτά θα αναθεωρηθούν λαμβάνοντας υπ’ όψη τη νέα πραγματικότητα, όπως πρότεινε ακόμη και το Ελληνικό Γραφείο Προϋπολογισμού, συμμετέχοντας στη σχετική συζήτηση που διεξάγεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο για το νέο δημοσιονομικό πλαίσιο. Παρόλα αυτά η λιτότητα θα συνεχισθεί όπως απαιτούν και προεξοφλούν διεθνείς οργανισμοί και θα ληφθούν βαριά αντιλαϊκά μέτρα για να μειωθεί το χρέος και το δημοσιονομικό έλλειμμα: νέοι φόροι, αυξήσεις στις τιμές, περικοπές σε μισθούς και προσλήψεις, κ.α. Για όλα αυτά δεν είπε λέξη ο Αλέξης Τσίπρας, παρότι η συγκεκριμένη ατζέντα θα εξελιχθεί σε σημείο τομής κι είναι ο σοβαρότερος λόγος για να προκηρύξει πρόωρες εκλογές ο Κ. Μητσοτάκης το φθινόπωρο του 2022.

Τέλος, από την ομιλία του επικεφαλής της αξιωματικής αντιπολίτευσης στη Θεσσαλονίκη έλειπε ο …κόσμος. Στο σημαντικότερο βιβλίο, κατά την άποψη του γράφοντα πάντα, που εκδόθηκε το 2021 στην Ελλάδα με τίτλο Επιστροφή στη Ρενς (εκδ. Νήσος) ο συγγραφέας Ντιντιέ Εριμπόμ θυμάται  με συγκίνηση και υπερηφάνεια τους αριστερούς να μιλούν πάντα στα οικογενειακά τραπέζια, τις φιλικές παρέες και τα μπαρ για τις εξελίξεις στην πιο διαφορετική γωνιά του πλανήτη. Αυτό διέκρινε τους αριστερούς από τους δεξιούς, με τα δικά του λόγια. Όταν ωστόσο μιλούσε ο Αλ. Τσίπρας στη Θεσσαλονίκη είχε ανακοινωθεί από τις ΗΠΑ η νέα λυκοσυμμαχία AUKUS κατά της Κίνας που προκάλεσε τεράστιες αντιδράσεις, η Γαλλία είχε ανακαλέσει τον πρέσβη της από την Ουάσιγκτον ως ένδειξη διαμαρτυρίας για την περιθωριοποίησή της, η Τουρκία συνέχιζε τις προκλήσεις στο Αιγαίο κι άλλα πολλά. Επέλεξε ωστόσο να μην πει ούτε μία λέξη για όλα αυτά. Για ποιόν άλλον λόγο να το έκανε πέραν του ότι καλύπτεται από τις θέσεις των ΗΠΑ, που ωστόσο ναρκοθετούν τη σταθερότητα, την ειρήνη και τη διεθνή νομιμότητα…

Μονόλογος σε επανάληψη η συνέντευξη του πρωθυπουργού στη ΔΕΘ

Σε αποτυχία εξελίχθηκε η συνέντευξη Τύπου του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στην 85η Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης.

Του Λεωνίδα Βατικιώτη

Η συνέντευξη ισοδυναμούσε με φιάσκο όχι μόνο λόγω των απαντήσεων που έδωσε στις ερωτήσεις, οι οποίες στη συντριπτική τους πλειοψηφία ήταν από αναμενόμενες έως ευνοϊκές, βοηθούσαν δηλαδή τον πρωθυπουργό να προβάλει το κυβερνητικό έργο. Ο πρωθυπουργός παρόλα αυτά έχασε την ευκαιρία που του προσφέρθηκε επειδή δεν μπορούσε να κρύψει την αμηχανία που του προκαλούσε το τετράπτυχο πυρκαγιές – ανασχηματισμός – ελάχιστη βάση εισαγωγής στα ΑΕΙ – ανατιμήσεις. Οι απαντήσεις που έδωσε, παρότι μάλιστα το Σάββατο επανέλαβε τη συγγνώμη για την ανικανότητα αντιμετώπισης της φωτιάς στην Εύβοια, δεν ήταν καθόλου πειστικές, μιας και επανέλαβε χιλιοειπωμένες κοινοτοπίες, διανθισμένες με μεγαλοστομίες όπως για παράδειγμα η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, σε μια προσπάθεια να παρουσιάσει ένα θετικό, ελκτικό όραμα για τη νεολαία.

Αναμφισβήτητα, η στιγμή που ξεχώρισε ήταν η απαράδεκτη απάντηση ότι δεν είναι υποχρεωμένος να μοιράζεται δημόσια τα κριτήρια με τα οποία κάνει τις επιλογές του, όταν ρωτήθηκε για τον πρόσφατο ανασχηματισμό. Η απάντηση επίσης ότι δεν έχει καμία πρόθεση να απαντήσει για το ίδιο θέμα όταν ρωτήθηκε ξανά… Ομολογουμένως, υπήρχαν καλύτεροι τρόποι να περιγράψει το φιάσκο του ανασχηματισμού και την πολιτική ζημιά που υπέστη η κυβέρνηση από μια πρωτοβουλία που εκ παραδόσεως αξιοποιείται για να κερδίσει πόντους η κυβέρνηση στην πολιτική σκακιέρα.

Επί της ουσίας, η προσπάθεια του πρωθυπουργού επικεντρώθηκε στη δημιουργία οικονομικών προσδοκιών με αφορμή την αύξηση του ΑΕΠ, όπως καταγράφηκε το δεύτερο τρίμηνο του έτους. Η φράση «πλουσιότερη Ελλάδα πλουσιότεροι Έλληνες» με την οποία έκλεισε την συνέντευξη συμπυκνώνει το «καρότο» με το οποίο επιχειρεί να χτίσει τη νέα συναίνεση γύρω από την κυβέρνησή του. Μόνο που τα στοιχεία δεν είναι προς όφελός του: Μια ανεργία που καταδικάζει 700.000 πολίτες στο οικονομικό περιθώριο (με τις όποιες μειώσεις της ανεργίας να είναι αποτέλεσμα κυρίως της εξόδου από την αγορά εργασίας των μακροχρόνια ανέργων ή της αύξησης της μερικής απασχόλησης), μια έκρηξη των τιμών που κατατρώει το εισόδημα μισθωτών και συνταξιούχων, μηδενικές αυξήσεις στο βασικό μισθό για το τρέχον έτος και μια αύξηση των εισοδηματικών και κοινωνικών αντιθέσεων όπως επισήμως μετριούνται από την Στατιστική Υπηρεσία και την Eurostat αποδεικνύουν ότι πλουσιότερη Ελλάδα δεν σημαίνει αυτόματα και πλουσιότεροι Έλληνες.

Η πρωθυπουργική συνέντευξη περιελάμβανε κυρίως ουκ ολίγες ανακρίβειες που διαστρεβλώνουν την πραγματικότητα. Για παράδειγμα:

·         Παρουσίασε ξανά το ιδιωτικό επικουρικό ταμείο ως κουμπαρά, αποκλείοντας οποιαδήποτε συσχέτιση με τζόγο, με το επιχείρημα της εγγυημένης από το κράτος σύνταξης. Μόνο που το ένα (τζόγος στα χρηματιστήρια με τις εισφορές των ασφαλισμένων) δεν αποκλείει το άλλο (τις εγγυημένες συντάξεις από το κράτος), τουλάχιστον ως προς το παρόν. Οι διοικήσεις του ΤΕΚΑ κάλλιστα θα μπορούν να παίζουν τις εισφορές σε παράγωγα και άλλα προϊόντα υψηλού ρίσκου ξέροντας ότι ακόμη και στο χειρότερο ενδεχόμενο θα κληθεί να καλύψει τις ζημιές το κράτος, δηλαδή οι φορολογούμενοι. Οι τράπεζες πώς επιζούν τόσα χρόνια;

·         Για τον αποκλεισμό 40.000 μαθητών από την  τριτοβάθμια εκπαίδευση έριξε την ευθύνη στα πανεπιστήμια που όρισαν πολύ υψηλά τη βάση εισαγωγής. Μόνο που αυτή η ευθύνη παραχωρήθηκε στις σχολές κι έπαψε να λειτουργεί το προηγούμενο σύστημα αυτόματης διαμόρφωσης με το νόμο της Ν. Κεραμέως.

·         Δικαιολόγησε την πώληση της Εγνατίας Οδού στην ΤΕΡΝΑ με το εξευτελιστικό τίμημα των 2,3 δισ. ευρώ (ενώ κόστισε 7 δισ. ευρώ και τα αναμενόμενα έσοδα ανέρχονται σε 11,35 δισ.) με το επιχείρημα «να γίνει σύγχρονος αυτοκινητόδρομος με πολλά χρόνια ζωής ακόμη». Μόνο που είναι αδύνατο να γίνει πιο σύγχρονος απ’ όσο είναι, ενώ στη σύμβαση με την ΤΕΡΝΑ δεν προβλέπεται η επέκταση της διάρκειας ζωής του έργου.

·         Εμφάνισε την ανεργία ως αποτέλεσμα της αναντιστοιχίας δεξιοτήτων και αναγκών της αγοράς εργασίας για σύγχρονες ειδικότητες, όταν κυρίως η ανεργία είναι αποτέλεσμα της έλλειψης επενδύσεων, που θα επανεκκινήσουν την οικονομία.

·         Ωραιοποίησε την κατάσταση με το πάγωμα της πανεπιστημιακής αστυνομίας αποδίδοντας την ακύρωση της εισόδου της ΕΛΑΣ στις σχολές στην ανάγκη εκπαίδευσης των αστυνομικών. Στην πραγματικότητα ωστόσο πρόκειται για υποχώρηση της κυβέρνησης εξ αιτίας των αντιδράσεων που προκλήθηκαν ακόμη και από συντηρητικούς πανεπιστημιακούς και πολιτικούς.

·         Επικαλούμενος κριτήρια αποτελεσματικότητας στο έργο των υπουργών και λέγοντας ότι δε χρησιμοποιεί «δεξιόμετρα» έκρυψε την ακροδεξιά στροφή που προκαλεί (έστω ανεξαρτήτως προθέσεων) η υπουργοποίηση των καλύτερων μαθητών του Γ. Καρατζαφέρη: Άδ. Γεωργιάδη, Μ. Βορίδη και Θ. Πλεύρη. Μια στιγμή μάλιστα που η σύγκρουσή του με τους αντι-εμβολιαστές με βεβαιότητα θα κόψει ακροδεξιές ψήφους στις επόμενες εκλογές.

·         Τέλος, η εκβιαστική έως απειλητική δήλωσή του «αυτοδυναμία ή επαναληπτικές εκλογές» τίναξε στον αέρα τους όρκους πίστης που έδωσε στη συναίνεση και τις διαβεβαιώσεις ότι θα εξαντλήσει την τετραετία. Δύο χρόνια πριν τις εκλογές δεν κάνουν τέτοιες δηλώσεις…

ΔΕΘ 2021: Πρωθυπουργικές εξαγγελίες κατώτερες των περιστάσεων

Σε μια πολυεπίπεδη προσπάθεια ενίσχυσης του φθαρμένου πολιτικού του προφίλ εξελίχθηκε η ομιλία του πρωθυπουργού Κυρ. Μητσοτάκη στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, το βράδυ του Σαββάτου 11 Σεπτεμβρίου.

Του Λεωνίδα Βατικιώτη

Η μάχη των εντυπώσεων ξεκίνησε με το επικοινωνιακό τέχνασμα της «τοποθέτησης» νέων ανθρώπων στις πρώτες σειρές του Βελίδειου, εκεί που συνήθως κάθονταν πολιτειακοί κι άλλοι παράγοντες, υπουργοί και υψηλοί προσκαλεσμένοι. Αρκούν όμως μερικά πλάνα για να διασκεδάσουν τις ματαιωμένες ελπίδες 40.000 μαθητών που έμειναν εκτός τριτοβάθμιας εκπαίδευσης λόγω της Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής; Για την Νέα Δημοκρατία μάλλον ναι. Κι αν προσθέσουμε και 50 GB δωρεάν δεδομένα το μήνα για τους έφηβους 15 ως 17 ετών ως κίνητρο για να εμβολιαστούν, τότε σίγουρα ναι!

Ο πρωθυπουργός προσπάθησε αρχικά να παρουσιάσει μια ψεύτικη εικόνα για τα επιτεύγματα της κυβέρνησης του θέλοντας να ωραιοποιήσει την κατάσταση της οικονομίας που υποβαθμίζεται ραγδαία καθώς η Ελλάδα μετατρέπεται σε χώρα φθηνού εργατικού δυναμικού και παρίας στις επενδύσεις και την τεχνολογία. Αναφέρθηκε ενδεικτικά στην αύξηση του ΑΕΠ το δεύτερο τρίμηνο του 2021 κατά 16,2% και την αναπροσαρμογή του στόχου της μεγέθυνσης από 3,6% σε 5,9% για φέτος. Απέκρυψε ωστόσο ότι ακόμη και την 1/1/2022 η Ελλάδα αν δεν θα είναι η χώρα με τις μεγαλύτερες απώλειες στο ΑΕΠ λόγω της πανδημίας θα είναι σίγουρα μιας από τις χώρες με μείωση ρεκόρ, επειδή η ύφεση του 2020 ήταν από τις κορυφαίες σε όλη την Ευρώπη. Κι η μεγέθυνση του 2021 δεν καλύπτει τις απώλειες του 2020.

Ο πρωθυπουργός επίσης εξήρε την αύξηση των καταθέσεων κατά 35 δισ. ευρώ αποκρύπτοντας ότι ένα μεγάλο μέρος αυτών των αποταμιεύσεων οφείλεται σε εταιρικό αποθησαυρισμό που αποτελεί το πιο πειστικό κριτήριο για τον άστοχο σχεδιασμό των μέτρων ανακούφισης. Δείχνουν ότι μέρος τους κατευθύνθηκε εκεί που δεν έπρεπε. Κι αντί να διοχετευθεί στην κατανάλωση αύξησε ήδη παχυλούς τραπεζικούς λογαριασμούς.

Καμαρώνοντας ο πρωθυπουργός για τα ποσά που έριξε το ελληνικό δημόσιο στην μάχη για την ανακούφιση από τις επιπτώσεις της πανδημίας απέκρυψε ότι το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος αυτών των 41 δισ. ευρώ αύξησαν ήδη ή θα αυξήσουν το δημόσιο χρέος. Ενεργοποίησαν δηλαδή τη γνωστή ωρολογιακή βόμβα επάνω στην οποία νωχελικά και υπομονετικά κάθεται το ελληνικό κράτος…

Το δεύτερο μέρος της πρωθυπουργικής ομιλίας, των εξαγγελιών, ήταν αναντίστοιχο των περιστάσεων, όσο κι αν πολλές μειώσεις φόρων ήταν αναγκαίες κι αναμενόμενες, για παράδειγμα η επέκταση της αναστολής της εισφοράς αλληλεγγύης για τους ιδιωτικούς υπαλλήλους ως το τέλος του 2022, η κατάργηση ή μείωση αναλόγως της ηλικίας του ειδικού τέλους τηλεπικοινωνιών, κ.α.

Για το μείζον θέμα των ημερών, τις αυξήσεις στις τιμές των πιο βασικών ειδών κατανάλωσης, ο πρωθυπουργός δεν είπε απολύτως τίποτε! Το μέτρο για την αντιμετώπιση των αυξήσεων στο ηλεκτρικό ρεύμα, δημιουργία ειδικού Ταμείου Ενεργειακής Μετάβασης, ως αντίκρισμα είχε έναν ευσεβή πόθο την κάλυψη του 80% των αυξήσεων στους λογαριασμούς που μένει να αποδειχθεί. Για τις τεράστιες αυξήσεις στα υπόλοιπα είδη, από το φυσικό αέριο και τα κηπευτικά μέχρι τις ηλεκτρικές συσκευές, δεν έκανε καμιά εξαγγελία πέρα από την απειλή να ενεργοποιηθεί η Επιτροπή Ανταγωνισμού και οι διατάξεις περί αισχροκέρδειας. Η αλήθεια όμως είναι ότι η εν λόγω Επιτροπή έχει αποδειχθεί μηχανισμός συγκάλυψης και νομιμοποίησης των πάσης φύσης καρτέλ. Από τον Τύπο, μέχρι τις εταιρείες κινητής και τα σούπερ μάρκετ. Αρκεί να θυμηθούμε την εσπευσμένη αλλαγή ηγεσίας, την επομένη κιόλας των εκλογών… Η κυβέρνηση έτσι έδωσε το πράσινο φως στις μεγάλες επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα να συνεχίσουν τις αυξήσεις  στις τιμές, που μειώνουν κάθετα το διαθέσιμο εισόδημα εργαζομένων, ελευθεροεπαγγελματιών και συνταξιούχων.

Παρόλα αυτά, η κυβέρνηση αν ήθελε μπορούσε να ανακοινώσει μέτρα ανακούφισης που θα στήριζαν το εισόδημα και θα έστελναν επίσης μήνυμα στα οικονομικά κέντρα. Θα μπορούσε για παράδειγμα να μειώσει τους Ειδικούς Φόρους Κατανάλωσης σε καύσιμα και αλκοολούχα, μιας και θα έχει υπερ-έσοδα λόγω των ανατιμήσεων. Δέσμια ωστόσο μιας νεοφιλελεύθερης λογικής που αρνείται να παρέμβει στη λειτουργία της αγοράς, άφησε την ακρίβεια να εξελίσσεται ανεμπόδιστα.

Ταυτόχρονα, οι φοροαπαλλαγές στις επιχειρήσεις που θα προβούν σε εξαγορές και συγχωνεύσεις φανερώνει την ώθηση που δίνει η κυβέρνηση στα σχέδια γιγαντισμού των επιχειρήσεων και μονοπώλησης της αγοράς. Την ίδια ώρα που κόπτεται για τον ελεύθερο ανταγωνισμό και τον κλείνει σε όλες τις πτώσεις… Μάλιστα, μην ξεχνάμε ότι η διαδικασία της συγκεντροποίησης του κεφαλαίου συντελείται με μεγάλους χορηγούς εμάς τους ίδιους, μιας και το οικονομικό κίνητρο είναι οι μειωμένοι φορολογικοί συντελεστές που μένουν αμετάβλητοι όταν θα μπορούσαν να πέσουν για να μειώσουν τις επιπτώσεις της ακρίβειας ενώ αποδεικνύονται «λάστιχο» όταν οι μεγάλες επιχειρήσεις θέλουν να γίνουν ακόμη μεγαλύτερες.

Η μείωση του ΕΝΦΙΑ που εξήγγειλε ο πρωθυπουργός «στη βάση των νέων αντικειμενικών αξιών» μένει να αποδειχθεί ποιούς θα ωφελήσει πρωτίστως. Η δήλωση ότι «τα περισσότερα νοικοκυριά το 2022 θα πληρώσουν χαμηλότερο ΕΝΦΙΑ από το 2021» δεν προσφέρει καμία εγγύηση ανακούφισης των φτωχών κι όσων μένουν σε λαϊκές γειτονιές. Γιατί, αν επαναληφθεί το προηγούμενο παράδειγμα του 2019 τότε οι κατ’ εξοχήν κερδισμένοι θα είναι όσοι έχουν ιδιοκτησίες αξίας 1 εκ. ευρώ. Είναι η νεοφιλελεύθερη εκδοχή της κοινωνικής δικαιοσύνης…

Συνολικά, οι πρωθυπουργικές εξαγγελίες ήταν υποδεέστερες ακόμη και των προσδοκιών που είχαν διαμορφωθεί κι αν κάτι δείχνουν είναι τη συνέχιση της σημερινής νεοφιλελεύθερης, αντιλαϊκής οικονομικής πολιτικής.