Home » 2011

Category Archives: 2011

El origen de la deuda pública griega y 8 razones para no pagarla (10.2011)

(Ponencia de Leonidas Vatikiotis en el encuentro “Viviendo en deudocracia”, Quién debe a Quién, Madrid, 7 y 8 de octubre de 2011)

El gobierno de George Papandréu (quien es considerado por los griegos como un colaboracionista, siendo la persona más odiada) desde el primer día de su elección ha estado diciendo que la deuda pública ha alcanzado los niveles actuales debido a un generoso Estado del Bienestar. El objetivo de esta gran mentira era que la ciudadanía griega aceptara la quimioterapia del Fondo Monetario Internacional (FMI) y la Unión Europea (UE) sin reacciones sociales.

Por el contrario, nosotros intentamos demostrar que la mayor parte de la deuda griega ha sido creada por la clase dirigente y no por la gente que sufre ahora las medidas de austeridad impuestas por el FMI y la UE.

En particular, la deuda griega y el alto déficit presupuestario fueron causados por los siguientes hechos:

1. Recesión. Como ha ocurrido en todo el mundo, la recesión ha provocado una bajada de ingresos fiscales y un incremento del déficit.

2. Adicción de los capitalistas griegos a las subvenciones del Estado. Desde la década de los 80 (cuando el gobierno griego actuaba como una compañía de seguros, compensando a todos los capitalistas griegos por sus pérdidas por la crisis) hasta la actualidad, las élites dominantes han sido las mayores beneficiarias del presupuesto del Estado. Del mismo modo que no podemos imaginar la élite económica italiana sin los ingresos provenientes de la Mafia, o las élites alemana y británica sin las ganancias del extranjero, tampoco se puede concebir la élite dominante griega sin las subvenciones estatales.

3. Enorme gasto militar. Por la amenaza real procedente de Turquía, pero en mayor medida por su participación en coaliciones imperialistas, como la OTAN, Grecia destina una gran parte de su presupuesto al gasto militar. En Europa, únicamente Alemania gasta más parte del PIB en armas que Grecia.

4. Participación de Grecia a la CEE en 1981 y en la eurozona en 2001. Las raíces del déficit presupuestario se tienen que buscar en el colapso de la industria griega debido al mercado común. Más tarde, la Política Agrícola Común y la participación en la eurozona han llevado al extremo las contradicciones de l’economía griega. Los déficits de Grecia y el resto de países periféricos de la eurozona son la otra cara de los superávits de los países no periféricos.

5. Evasión oficial de impuestos de la clase dominante. A menudo se comenta que Grecia produce tres cosas: Iglesia Ortodoxa, que es la mayor terrateniente; barcos, porque Grecia participa de una buena parte del comercio mundial; y bancos. Ninguna de estas “entidades” paga impuestos. Por medios oficiales han sido excluidas del sistema tributario (sólo los propietarios de barcos han blindado la evasión fiscal mediante 56 leyes constitucionales).

6. Gran parte del gasto se destina al pago de las tasas de interés. Según el presupuesto de 2012, se pagará por los intereses un 8.3 % del PIB (en 2011, un 7.4 %). Incluso las economías más estables, con el tiempo, se colapsarían si tuvieran que pagar estas cantidades a los acreedores.

Todos estos argumentos nos dan una sólida base para contraatacar e intentar parar las agresiones a nuestros derechos sociales y políticos

En Grecia nosotros decimos “no debemos, no pagamos”, como vosotros. Pero también añadimos “no vendemos”, porque en Grecia se está llevando a cabo el mayor plan de privatizaciones de toda Europa favorecido por la Troika, que es como llamamos al grupo de expertos del FMI, la UE y el Banco Central Europeo (BCE). En este contexto, el equipo de Debtocracy está dando los primeros pasos para hacer un segundo documental que analizará el tema de las privatizaciones.

En concreto, exigimos no pagar la deuda pública por las siguientes 8 razones:

1. Gran parte de la deuda griega es fruto de la corrupción. Como ejemplo podemos decir que nadie sabe todavía el coste real de los Juegos Olímpicos de 2004. Pagamos por el sistema de seguridad (el denominado C4I) 1.200 millones d’euros, pese a que nunca lo recibimos.

2. Desde la década de los 90 cuando España, Irlanda, Portugal, Italia y Grecia querían pedir dinero prestado para financiar sus necesidades, los mercados les prestaban dinero a unos tipos de interés 2, 3 e incluso 4 veces más elevados del que lo hacían a países como Alemania y Estados Unidos. La excusa oficial para esta extorsión, para esta especulación, era que estos países tenían un riesgo muy alto de quiebra. Ahora, nosotros argumentamos que ha llegado el momento de pagar el precio por esos altos rendimientos de la inversión. En esencia, no tendrían que haber costes adicionales, porque ya los hemos pagado en forma de altos tipos de interés.

3. Cómo hemos visto en el informe de la auditoría de Irlanda, una gran parte de estos bonos han sido comprados por hedge funds (fondos de alto riesgo) y por especuladores. Lo mismo ha pasado con la deuda griega. En un análisis reciente en el New York Times se decía que desde el acuerdo firmado durante la cumbre de la UE de julio, un tercio de los bonos griegos han sido comprados por especuladores. Entonces, no hay obligación moral de acatar esa deuda.

4. Gran parte de esta deuda está en manos de bancos que han sido salvados con dinero del pueblo griego. El primer préstamo de rescate a Grecia era de 110.000 millones de euros y, hasta ahora, los bancos han cogido 108.000 millones del gobierno, tanto en forma de avales como en líquido. Pero estos bancos, los bancos griegos que continúan vivos gracias al dinero del pueblo griego, poseen el 30-40% de la deuda. Por esta razón exigimos la nacionalización de los bancos griegos para abolir o reducir la deuda.

5. Exigimos no pagar esta deuda porque es inaceptable que en el siglo XXI los bancos impongan a la gente un genocidio como castigo para pagar la deuda. En Grecia, actualmente se está produciendo un genocidio social. Este año se van a cerrar 1.054 escuelas. Tengo que decir que desde la creación del Estado griego el 1820 nunca se había cerrado ninguna escuela. También se han cerrado 54 hospitales y decenas de departamentos de universidades. Centenares de jóvenes griegos y griegas dejan Grecia cada mes para ir a trabajar al Reino Unido, Estados Unidos, Australia y Canadá, como pasaba en el primer periodo de posguerra. Esta es la actual tragedia griega.

6. Exigimos no pagar esta deuda porque ya la hemos pagado una y otra vez. En Grecia, y pienso que en la mayor parte de los países del hemisferio norte, si un prestamista va a los tribunales diciendo que yo le he pagado el 130 o 150 % de mi deuda con él, los tribunales le dirían que renunciara al resto de la deuda. Exactamente lo mismo exigimos para la deuda soberana.

7. Pedimos no reembolsar el primer préstamo de 110.000 millones de euros de la Troika (de los cuales solamente se han recibido 65.000) porque el acuerdo para aprobarlo no ha sido votado por el parlamento griego, como tendría que haber ocurrido de acuerdo con la Constitución. El gobierno de Papandréu no dejó que se votara porque sabía que no tenía la mayoría cualificada que pide la Constitución en estos casos. Este acuerdo es ilegítimo y, por lo tanto, no tenemos la obligación de devolver el dinero.

8. Creemos que no debemos pagar la deuda porque se ha demostrado que el mayor incremento de la deuda pública se ha producido a partir del rescate de Grecia. En octubre de 2009, cuando fue elegido el gobierno socialdemócrata del PASOK, la deuda pública era del 115 % del PIB. En 2012, de acuerdo con estimaciones del FMI publicadas hace unas pocas semanas, la deuda pública se incrementará hasta el 189 % del PIB. Nosotros pensamos que el alto nivel de deuda es una buena excusa para imponer el más sangrante programa d’austeridad, el mayor programa de redistribución de la riqueza social tras la Segunda Guerra Mundial

¿Cómo podemos lograr nuestro objetivo, que es no pagar la deuda o solamente pagar una pequeña parte?

La manera más sencilla que tenemos para hacerlo, instruyendo la población y siendo compatible con la legislación nacional e internacional, es formar una comisión de auditoría de la deuda.

Esto exactamente es lo que hemos hecho en Atenas, dejando claro desde el primer momento que no pedíamos una comisión de investigación del parlamento. En este momento se ha creado una comisión ciudadana para la auditoría con la participación de centenares de personas corrientes, economistas y abogados para demostrar a la ciudadanía, a la prensa y a la clase política, que esta deuda no debe ser pagada. En esta línea, hemos formado cerca de 20 grupos por examinar las diferentes caras de la deuda pública. Creemos que en breve obtendremos los primeros resultados.

¿Por qué decimos no a la reestructuración de la deuda propuesta por Alemania?

1. Porque se acompaña de nuevas medidas de austeridad y planes de privatizaciones.

2. Porque pretende dar a Grecia el formato de Zona Económica Especial, donde las empresas alemanas no pagarían impuestos y las leyes laborales no serían válidas, como ocurre a las maquiladoras de Guatemala, Honduras y México.

3. Los nuevos bonos no serán emitidos bajo la legislación griega, como los actuales, sino bajo el derecho internacional.

Sé muy bien que nuestra lucha es como una gota de agua en el Mediterráneo. Pero también se muy bien que el momento más oscuro del día es justo unos minutos antes del alba.

Traducido por Pau Sanz

http://www.cadtm.org/El-origen-de-la-deuda-publica

ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗΣ: Χρονική μετάθεση της χρεοκοπίας (Πριν, 26.2.2012)

Σε χειρότερη θέση το δημόσιο!

Σημαντικά αρνητική εξέλιξη, προς όφελος των δανειστών και σε βάρος του συμφέροντος της κοινωνικής πλειοψηφίας αλλά και του ευρύτερου, μακροχρόνιου δημόσιου συμφέροντος είναι η συμφωνία για την αναδιάρθρωση του δημόσιου χρέους που υπογράφτηκε στις 21 Φεβρουαρίου στο συμβούλιο των υπουργών Οικονομικών της ευρωζώνης. Πρόκειται για ένα συνολικό πλαίσιο που θα έχει ασύλληπτο κοινωνικό κόστος, την ίδια ώρα που οι επιπτώσεις του στην μείωση του δημόσιου χρέους θα είναι από μηδαμινές μέχρι ελάχιστες και σε καμιά περίπτωση δεν πρόκειται να οδηγήσουν το χρέος στο 120,5% του ΑΕΠ το 2020. Το χρέος θα συνεχίσει να κινείται σε ανεξέλεγκτη πορεία και το μόνο που καταφέρνει η συμφωνία ανταλλαγής είναι να μεταθέσει χρονικά την χρεοκοπία για μετά από λίγους μήνες ή έναν χρόνο, στην καλύτερη περίπτωση.

Ο κυριότερος λόγος για τον οποίο η συμφωνία ανταλλαγής στρέφεται ενάντια στα κοινωνικά συμφέροντα σχετίζεται με το νέο Μνημόνιο που τη συνοδεύει, τους όρους δηλαδή που απαίτησαν οι πιστωτές. Οι περικοπές κοινωνικών δαπανών, οι μειώσεις σε μισθούς και συντάξεις και οι απολύσεις στο δημόσιο τομέα, μεταξύ πολλών άλλων, θα οδηγήσουν την κοινωνία στην εξαθλίωση. Επ’ αυτών αναλυτικότερα στη σελίδα 5. Τα συμφέροντα των δανειστών θα αποκτήσουν με οργανικό τρόπο σταθερό προβάδισμα έναντι των κοινωνικών αναγκών μέσω του ειδικού κλειστού λογαριασμού που θα δημιουργηθεί, όπως με σαφήνεια αποφασίστηκε στο συμβούλιο των υπουργών. Πρώτα θα μπαίνουν σε αυτό τον λογαριασμό τα έξοδα εξυπηρέτησης του χρέους και μετά θα πληρώνονται μισθοί, συντάξεις και έξοδα των νοσοκομείων. Εύκολα γίνεται αντιληπτό ότι κατ’ αυτό τον τρόπο οι δημόσιοι υπάλληλοι θα απολύονται κατά χιλιάδες κάθε φορά που δεν βγαίνει ο λογαριασμός για την Ντόιτσε Μπανκ! Προκειμένου μάλιστα να εφαρμοστεί απαρέγκλιτα αυτός ο κανόνας θα εγκατασταθούν στην Ελλάδα στελέχη της Τρόικας (50 σύμφωνα με δημοσιεύματα), επιφορτισμένα με τον εξονυχιστικό έλεγχο των δημόσιων δαπανών. Εν ολίγοις, καθεστώς μπανανίας και πλήρους παράδοσης στους γκαουλάιτερ των Βρυξελλών δέχθηκε να επιβληθεί στην Ελλάδα η κυβέρνηση του Λουκά Παπαδήμου.

Η αναμενόμενη μείωση του δημόσιου χρέους, ακόμη κι αν συμβεί – κάτι που αποκλείεται, θα σημάνει οπισθοδρόμηση λόγω επίσης της κατανομής των βαρών που επιλέγηκε και του συγκεκριμένου προφίλ χρέους που θα προκύψει στη συνέχεια. Ειδικότερα στην γκιλοτίνα θα βρεθούν ομόλογα που κατέχουν οι εξής: Πρώτο, ιδιωτικές τράπεζες και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα του εξωτερικού, που πολύ σωστά θα επωμιστούν απώλειες οι οποίες μάλιστα είναι μικρότερες από τα κέρδη που έχουν βγάλει τόσα χρόνια απομυζώντας τους κρατικούς προϋπολογισμούς με τα τοκογλυφικά επιτόκια. Δεύτερο, τράπεζες του εσωτερικού οι οποίες θα αποζημιωθούν με το παραπάνω καθώς θα χρηματοδοτηθούν τουλάχιστον με 50 δισ. ευρώ από τα 130 δισ. του νέου δανείου. Το 38% επομένως του νέου δανείου θα πάει στους χρεοκοπημένους τραπεζίτες (και μιλούμε μόνο για τους Έλληνες), έτσι ώστε να μείνουν λίγο καιρό ακόμη ζωντανοί, μέχρι να τους αγοράσουν οι Γερμανοί, στην επόμενη υποτροπή. Κι αυτό, τη στιγμή που η μηδενικού κόστους εθνικοποίηση των τραπεζών θα απέφερε πολύ μεγαλύτερη, σχεδόν διπλάσια, μείωση του χρέους καθώς τα κρατικά ομόλογα ύψους 55 περίπου δισ. που κατέχουν θα πέρναγαν στα χέρια του εκδότη, σβήνοντας μονομιάς ισόποσο μέρος του δημόσιου χρέους. Τρίτο, μέρος των απωλειών θα προκύψει από την μείωση του επιτοκίου επί των διμερών διακρατικών δανείων του πρώτου «πακέτου σωτηρίας», τον Μάιο του 2010, ύψους 110 δισ. ευρώ. Η ωφέλεια ωστόσο δεν θα προκύψει από ζημιές που θα καταγράψουν οι χώρες αυτές! Η διαφορά από την μείωση του επιτοκίου στο 1,5% και το όφελος ύψους 2,8 δισ. ευρώ που θα προκύψει για το ελληνικό χρέος θα καλυφθεί από ισόποσες απώλειες επί μελλοντικών κερδών από τα ελληνικά ομόλογα που θα καταγράψει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα! Επ’ ουδενί με άλλα λόγια οι εταίροι δεν δέχτηκαν να απολέσουν αναμενόμενα έσοδα, και να θυσιάσουν τα απεχθή, τοκογλυφικά τους κέρδη. Η τέταρτη πλευρά που θα υποστεί ζημία είναι τα αποθεματικά ασφαλιστικών ταμείων (συνολικής αξίας περί τα 22 δισ. ευρώ), επιμελητηρίων και άλλων νομικών προσώπων που έχει στη διάθεσή της η Τράπεζα της Ελλάδας και τα οποία μετέτρεπε σε κρατικά ομόλογα, συχνά εν αγνοία των κατόχων τους, όπως τώρα καταγγέλλουν, δηλώνοντας ότι θα καταφύγουν σε μηνύσεις και αγωγές κατά του κεντρικού πιστωτικού ιδρύματος! Τέλος «κούρεμα» θα υποστούν και τα ομόλογα που είχαν αγοράσει φυσικά πρόσωπα, ανεξαρτήτως μάλιστα αξίας, μικροί και μεγάλοι αποταμιευτές δηλαδή, κρατώντας οι πρώτοι απ’ αυτούς μια δέσμευση του υπουργού Οικονομικών ότι στο μέλλον θα αποζημιωθούν. Ποιός τους παίρνει όμως πια στα σοβαρά; Συνολικά, πρόκειται για μια εντελώς μεροληπτική κατανομή βαρών στον βαθμό που τα δάνεια της Τρόικας δεν θίγονται, παρότι πρόκειται για εντελώς παράνομο δανεισμό που δεν φέρει την έγκριση της Βουλής, όπως θα έπρεπε. Αντίθετα την απομείωση πληρώνουν τα ασφαλιστικά ταμεία που στο εξής θα ανακοινώνουν την μια μετά την άλλη μείωση στις συντάξεις επικαλούμενα την αναδιάρθρωση του 2012.

Από ανεδαφικές μέχρι αστείες είναι οι υποθέσεις επί των οποίων στηρίζεται η πρόβλεψη μείωσης του δημόσιου χρέους στο 120,5% του ΑΕΠ το 2020

Τεράστια σημασία επίσης έχει το γεγονός πως ο νέος διακρατικός πια στο μεγαλύτερο μέρος του και όχι ιδιωτικός δανεισμός, με τη βοήθεια επίσης του αγγλικού δικαίου θα είναι πολύ πιο δύσκολο να τύχει αναδιάρθρωσης σε περίπτωση που το ελληνικό δημόσιο αποφασίσει κάτι τέτοιο ή του επιβληθεί χωρίς τη θέλησή του. Η δυνατότητα διαπραγμάτευσης, ακόμη κι αυτές οι ελαστικότητες που συνόδευαν τον μέχρι σήμερα δανεισμό περιορίζονται ασφυκτικά, από τη στιγμή που το ελληνικό δημόσιο θα πρέπει να πάει στο Λονδίνο να υποστηρίξει το δίκιο του. Οι πιστωτές υπ’ αυτό το πρίσμα δέχθηκαν να χάσουν μέρος των μελλοντικών, δυνάμει κερδών τους προκειμένου να θωρακίσουν τα εναπομείναντα, αλυσοδένοντας έτσι το ελληνικό δημόσιο. Το τραγικό μάλιστα δεν είναι ότι πρόκειται για ένα θεωρητικό, απόμακρο ενδεχόμενο, αλλά για βεβαιότητα, καθώς η βόμβα του ελληνικού δημόσιου χρέους δεν απασφαλίστηκε, απλώς άλλαξε χέρια κι επιμηκύνθηκε λίγα εκατοστά το φιτίλι της.

Με βάση τους σχεδιασμούς τους το αντίτιμο για τις παραπάνω θυσίες θα είναι η μείωση του δημόσιου χρέους στο 120,5% του ΑΕΠ το 2020. Κατ’ αρχάς πρέπει να διευκρινίσουμε ότι στους Τροϊκανούς και σε όλη αυτή την συμμορία των τεχνοκρατών που τους ακολουθεί έπρεπε κανονικά δια νόμου να απαγορευτεί η διατύπωση προβλέψεων γιατί ό,τι μα ό,τι έχουν διατυπώσει ως τώρα ως πρόβλεψη έχει διαψευστεί παταγωδώς! Τελευταίο κρούσμα οι προβλέψεις τους για μείωση του ΑΕΠ το τρέχον έτος, με την ύφεση να φθάνει το – 4,4% του ΑΕΠ, σύμφωνα με τις νεότερες εκτιμήσεις, όταν μέχρι και τον περασμένο Δεκέμβριο την υπολόγιζαν στο – 2,8%. Η αποτυχία τους ωστόσο δεν είναι τεχνικής φύσης. Είναι καθαρά πολιτική. Η πρόβλεψη που κάνουν για την πορεία του δημόσιου χρέους, μετά το κούρεμα της τάξης του 53,5% θα μείνει στα χαρτιά επειδή αυτή προκύπτει δευτερογενώς. Δηλαδή αφού υπολογιστεί όχι μόνο το κούρεμα των ομολόγων, αλλά και μια πλημμυρίδα ρευστού που οσονούπω θα γεμίσει τα δημόσια ταμεία. Από πού; Μα φυσικά από τα μέτρα λιτότητας! Τι κι αν το μοναδικό που έχει καταφέρει μέχρι το 2011 η λιτότητα είναι σωρευτικές απώλειες του ΑΕΠ στο επίπεδο του 15,8%, μετατρέποντας την ελληνική κρίση σε μια από τις δραματικές οικονομικές κρίσεις του 20ου και του 21ου, όπως πολύ εύστοχα παρατηρεί ο Μαρκ Ουάισμπροτ με τον Χουάν Αντόνιο Μοντεσίνο σε ένα εξαιρετικής σπουδαιότητας άρθρο για την Ελλάδα που κυκλοφόρησε την Παρασκευή και στο οποίο προκρίνεται ως μοναδική λύση η μονομερής παύση πληρωμών και η έξοδος από το ευρώ; Κλείνοντας τα μάτια στην μέχρι τώρα πραγματικότητα η κυβέρνηση του δοτού πρωθυπουργού Παπαδήμου και η Τρόικα δηλώνουν βέβαιοι ότι το 2012 το πρωτογενές έλλειμμα (δημόσιες δαπάνες μείον δημόσια έσοδα, χωρίς να υπολογίζονται οι δαπάνες εξυπηρέτησης του χρέους) θα φτάσει το 1% του ΑΕΠ, το 2013 θα γίνει πλεόνασμα της τάξης του 1,8% του ΑΕΠ, από το 2014 έως το 2017 το πρωτογενές πλεόνασμα θα ανέρχεται στο 4,5% του ΑΕΠ και από το 2018 έως το 2020 το πρωτογενές πλεόνασμα θα ανέρχεται τουλάχιστον στο 4,2-4,3% του ΑΕΠ. Η δε οικονομία από το 2014 έως το 2020 θα αυξάνεται με μέσο ετήσιο ρυθμό 2,6%. Μερικές χρονιές δηλαδή το προϊόν θα αυξάνεται ακόμη και περισσότερο! Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αυτές οι προβλέψεις είναι για τα σκουπίδια. Θα ανατραπούν εκ βάθρων εντός ολίγων μηνών και γι’ αυτό το λόγο ήδη άρχισαν τα όργανα για την εφαρμογή νέων αντιλαϊκών μέτρων τον Μάρτιο κιόλας, με πρόφαση τις αστοχίες του προϋπολογισμού του 2011 και του τρέχοντος έτους, κι ας μην έχουν συμπληρωθεί ακόμη ούτε δύο μήνες από την υλοποίησή του!!!  Στη θέση αυτών των υπολογισμών, που προσβάλουν την νοημοσύνη μας, ας κρατήσουμε την μυστική έκθεση της Τρόικας που δόθηκε στη δημοσιότητα από τους βρετανικούς Φαϊνάνσιαλ Τάιμς και στην οποία αναφέρεται ότι με βάση τα δικά τους σενάρια το 2020 το χρέος θα βρίσκεται στο 160% του ΑΕΠ (στο σημείο δηλαδή που βρίσκεται και σήμερα) και πως μέχρι τότε θα χρειασθεί ένα επιπλέον, τρίτο μνημόνιο αξίας 110 δις. ευρώ για να μειωθεί το χρέος στο 117% το 2030!!!

Ας μην κοροϊδευόμαστε. Σε συνεννόηση με τους πιστωτές δεν υπάρχει καμία λύση όχι μόνο φιλολαϊκή, αλλά ούτε καν διαχείρισης του προβλήματος του δημόσιου χρέους. Μόνη λύση είναι η ανατροπή της επίθεσης του κεφαλαίου, η μονομερής παύση πληρωμή του χρέους και η έξοδος από το ευρώ και την ΕΕ. Με κάθε άλλη λύση επιστρέφουμε από ‘κει που ξεκινήσαμε με πολύ χειρότερους όρους.

Η μαύρη βίβλος του μαύρου χρυσού (Πριν, 25 Δεκεμβρίου 2011)

Ελάχιστα είναι τα βιβλία που έχουν γραφτεί στα ελληνικά και κυκλοφορούν στη χώρα μας που συνοδεύονται από τέτοια έρευνα και τόση τεκμηρίωση όπως το βιβλίο για το πετρέλαιο που έγραψαν τρεις δημοσιογράφοι με βαθιά γνώση του θέματος: Ο Σωτήρης Μπακανάκης, ο Μωυσής Λίτσης και ο Μιχάλης Καϊταντζίδης. Τίτλος του βιβλίου Πετρέλαιο – Η αυτοκρατορία του μαύρου χρυσού, Ιστορία, τιμές, συμφέροντα, οι παλιές και νέες “αδελφές” η ελληνική περιπέτεια (εκδόσεις Γαβριηλίδης). Το συγκεκριμένο βιβλίο ξεχωρίζει γιατί δεν είναι μονοσήμαντα προσανατολισμένο σε μία πτυχή του θέματος, για παράδειγμα την οικονομική, που είναι και η δεσπόζουσα, υποτιμώντας τις άλλες πτυχές. Αντίθετα, παραθέτει το πρόσφατο και απώτερο ιστορικό υπόβαθρο της εκμετάλλευσης του μαύρου χρυσού, τις γεωπολιτικές μεταβολές που έχουν συντελεστεί με σημείο αναφοράς το πετρέλαιο, ενώ ξεκινάει …ορίζοντας τι είναι το πετρέλαιο με βάση τη χημεία. Πρόκειται για ένα πλαίσιο που αν και πολυσχιδές είναι συγκροτημένο και συνεκτικό, δεν προκαλεί δηλαδή σύγχιση και βοηθάει να αντιληφθούμε την σημασία του πετρελαίου ως πρώτης ύλης και τον λόγο για τον οποίο συγκεντρώνει επάνω του το παγκόσμιο οικονομικό ενδιαφέρον.

Το πρώτο μέρος περιλαμβάνει μια ιστορική αναφορά που ξεκινάει από την Μεσοποταμία και καταλήγει στην κρίση του 1973 με επίκεντρο την Μέση Ανατολή και όσα ακολούθησαν. Στο επίκεντρο της ανάλυσης βρίσκονται τα καταναλωτικά πρότυπα που επιβάλει η σύγχρονη οικονομία (η χρήση του αυτοκινήτου για παράδειγμα) και οι συγκρούσεις που μαίνονται επί δεκαετίες για τον έλεγχο των κοιτασμάτων. “Στο μεταίχμιο του 20ού με τον 21ο αιώνα γίνεται φανερό ότι ο συγκεντρωτισμός και η δημιουργία κολοσσών από τις ήδη μεγάλες εταιρείες πετρελαίου με τις εξαγορές και συγχωνεύσεις δεν είναι μια αμυντική κίνηση σε μια αγορά με κύριο χαρακτηριστικό τις τότε χαμηλές τιμές, αλλά προετοιμασία του εδάφους για τις υψηλές τιμές που είναι βέβαιο από τότε ότι δεν θα αργήσουν να έρθουν”, αναφέρεται χαρακτηριστικά

Το δεύτερο μέρος είναι αφιερωμένο στην “πονεμένη” ιστορία των ελληνικών κοιτασμάτων. Σε σαράντα σχεδόν σελίδες καταφέρνει και ρίχνει φως στο μαύρο κουτί του ελληνικού πετρελαίου, χωρίς και πάλι να χάνεται από τη διευρεύνηση ο καθοριστικός ρόλος της πολιτικής. Αναφέρεται συγκεκριμένα πως “ο ρόλος της κοινοπραξίας στην κρίση του 1987 είναι καταλυτικός. Στηρίζεται στην, επιεικώς, ατελέστατη και αποικιοκρατικού χαρακτήρα σύμβαση του 1969 που είχε υπογράψει η κυβέρνηση των συνταγματαρχών”. Ας μην υποτιμούμε επομένως τις μακροχρόνιες αποσταθεροποιητικές συνέπειες που μπορεί να έχουν συμφωνίες που μπορεί να υπογραφτούν τώρα από την Ελλάδα ή την Κύπρο αν προχωρήσουν οι έρευνες.

Το τρίτο μέρος με τίτλο Ο κόσμος του πετρελαίου τον 21ο αιώνα περιγράφονται οι πιο πρόσφατες εξελίξεις (όπως οι σύγχρονες αγορές και οι μονοπωλιακές πετρελαϊκές εταιρείες) και τα ανοιχτά μέτωπα του ακήρυχτου πολέμου για τον έλεγχο των κοιτασμάτων (διείσδυση της Κίνας στην Αφρική, θαλάσσιοι δρόμοι του πετρελαίου, παραγωγοί εκτός ΟΠΕΚ, κλπ). Αναφέρουν χρακτηριστικά οι συγγραφείς για την επέμβαση των Αμερικάνων το 2003 κατά του Ιράκ: “Ο πόλεμος του Ιράκ για τα “πυρηνικά” ου Σαντάμ Χουσεΐν αποδεικνύεται ότι δεν είναι παρά η ρεβάνς των δυτικών πετρελαϊκών εταιρειών, που μετά 36 χρόνια επιστρέφουν στον τόπο της κάποτε μακράς κυριαρχίας τους”.

Η έκδοση συμπληρώνεται με ένα χρονολόγιο που περιέχει τις ιστορικές εξελίξεις για το πετρέλαιο το οποίο ξεκινάει από το 8.500 π.χ. και τελειώνει με τη χρονολογία 20 Ιουλίου 2010 όταν η Κίνα περνάει στην πρώτη θέση της παγκόσμιας κατανάλωσης ενέργειας, πιο μπροστά κι από τις ΗΠΑ. Ταυτόχρονα κερδίζει και τα πρωτεία στις εκπομπές ρύπων στην ατμόσφαιρα.

Συνολικά το βιβλίο των Μπακανάκη, Λίτση και Καϊταντζίδη θα μπορούσαμε να πούμε ότι για την τρέχουσα χρονική συγκυρία καταφέρνει και εξαντλεί το θέμα με το οποίο καταπιάνεται, ανταμείβοντας τον αναγνώστη με ένα πλούτο καλά αξιολογημένων πληροφοριών και γνώσεων. Δείγμα της επάρκειας του βιβλίου είναι οι επιτυχημένες προβολές που διατυπώνει για το ενεργειακό μας μέλλον.

Λουκάς Παπαδήμος: Αυγείας και όχι Ηρακλής (Unfollow, #1)

Ο Λουκάς Παπαδήμος αν πιστέψουμε τις αγιογραφίες που συνόδευσαν την προσγείωσή του στο Μαξίμου αποτελεί την δημιουργική υπέρβαση, την θετική απάντηση σε τρία τουλάχιστον διλήμματα, υπαρξιακής φύσης για το πολιτικό σύστημα, που με βιαιότητα τέθηκαν το τελευταίο διάστημα: Ανάμεσα στη συνέχεια και την τομή στην πορεία της πολιτικής ζωής, ανάμεσα στην «εθνική προσπάθεια» αναβάθμισης της θέσης της Ελλάδας και τη διεθνή καταξίωση με την σταδιοδρομία του να αποτελεί εγγύηση και ανάμεσα στην οικονομία και την πολιτική, αποτελώντας ο ίδιος πάλι το σημείο τομής τους όπου η μια δίνει τη θέση της στην άλλη. Αρκεί όμως μια πιο προσεκτική ματιά στα επιτεύγματά του για να καταλάβουμε ότι ο από «μηχανής θεός» Λουκάς Παπαδήμος, ο άνθρωπος που ήρθε με την ελπίδα να σώσει την παρτίδα διαχειριζόμενος την τελευταία προσπάθεια να μείνει η Ελλάδα στην ΟΝΕ δεν είναι παρά η συμπύκνωση και όχι η αναίρεση του παρελθόντος, το σημείο συνάντησης του εθνικού επαρχιωτισμού με τον πιο σκοτεινό κοσμοπολιτισμό, που θα ζήλευε και η Ιερή Συμμαχία και η σύμφυση της πολιτικής και της οικονομίας στην πιο οπισθοδρομική της εκδοχή.

Αντιμετωπίζοντας με λίγο χιούμορ τον διορισμό του θα μπορούσε να είναι η ποινή που του επιβλήθηκε: «Έτσι όπως τα έκανες, έλα να τα καθαρίσεις». Τα πράγματα όμως είναι πολύ χειρότερα γιατί ο διορισμός του Λουκά Παπαδήμου στο Μέγαρο Μαξίμου αν κάτι σηματοδοτεί είναι την πιστή και απαρέγκλιτη εφαρμογή (χωρίς αναισθητικό για τους κάτω και χωρίς αστερίσκους για τους πάνω) της πιο βάρβαρης και αποτυχημένης, τουλάχιστον στους ονομαστικούς της στόχους, πολιτικής λιτότητας.

Αξίζει όμως να δούμε γιατί ο Λουκάς Παπαδήμος δεν έρχεται από το μέλλον αλλά από το παρελθόν, γιατί δηλαδή η κόπρος που κλήθηκε να καθαρίσει είναι δική του, μέχρι πάνω! Ο Παπαδήμος είναι Αυγείας επομένως και όχι Ηρακλής.

Ο Λουκάς Παπαδήμος αποτέλεσε συνειδητή και επίμονη επιλογή όλων των πολιτικών ηγετών που σφράγισαν την ελληνική μεταπολιτευτική ζωή. Σε κάθε εκδοχή της μάλιστα: από την πιο φιλολαϊκή του Ανδρέα Παπανδρέου μέχρι την πιο φιλοεργοδοτική, του Κώστα Μητσοτάκη. Ο Λουκάς Παπαδήμος διορίστηκε στην θέση του αντιπροέδρου της Τράπεζας της Ελλάδας το 1993 και ένα χρόνο αργότερα στη θέση του προέδρου, επί πρωθυπουργίας του ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ, με τις φήμες να επιμένουν από τότε ότι η τοποθέτησή του ήταν απαίτηση του σημερινού επίτιμου της ΝΔ. Το άστρο του μεσουρανεί επί πρωθυπουργίας Κ. Σημίτη, ενώ η επιλογή του Γ. Παπανδρέου, την εποχή μάλιστα που κορόιδευε τους ψηφοφόρους του αλλά και την μωρόπιστη εγχώρια διανόηση ότι είναι αντι-εξουσιαστής, να τον διορίσει σύμβουλό του (προφανώς για να εξισορροπεί και να διορθώνει τα …αριστερίστικα λάθη του) του χαρίζει ένα εκπληκτικό ρεκόρ: Να είναι ο πιο πολύτιμος παίκτης του ελληνικού πολιτικού συστήματος καθώς στο πρόσωπό του ξεπεράστηκαν οι διαχωριστικές πολιτικές γραμμές, την εποχή μάλιστα που η επίκληση αυτού του στόχου δεν λεγόταν και τόσο εύκολα δημόσια. Ο Λουκάς Παπαδήμος λοιπόν υπερέβη το εγχώριο πολιτικό προσωπικό εισάγοντας την Ελλάδα στο «νέο γενναίο κόσμο» όπου την πολιτική ασκούν ανεξέλεγκτοι τραπεζίτες που προσγειώνονται στην πολιτική σαν αλεξιπτωτιστές, με τις ευχές και την ώθησή του. Βάζει στο περιθώριο, πρόσκαιρα έστω, την πολιτική, επαγγελλόμενος μάλιστα το κλείσιμο του κύκλου της μεταπολίτευσης, αφού πρώτα γεννήθηκε από τα σπλάχνα της και αναθράφηκε από το γάλα της. Μεταξύ συνέχειας και τομής επομένως, σημειώνουμε 1.

Ο θρίαμβος της οικονομίας επί της πολιτικής όμως δεν τοποθετεί στην ηττημένη πλευρά το ρουσφέτι, την αργομισθία και όλα τα νοσηρά και αποκρουστικά φαινόμενα που χαρίζουν τις εκλογικές επιτυχίες στο ΠΑΣΟΚ και τη ΝΔ. Η κατίσχυση του οικονομικού σημαίνει «όλη η εξουσία στους ανεξέλεγκτους», «σας ακούω αλλά δεν δίνω σημασία σε όσα λέτε» («I hear you but I don’t listen you») όπως συνήθιζε να λέει προς τους πολιτικούς ο πρώτος πρόεδρος της ΕΚΤ, ολλανδός Βιμ Ντούιζενμπεργκ, που προερχόταν μάλιστα από το Εργατικό Κόμμα. Η βελούδινη παράδοση της σκυτάλης στους οικονομικούς παράγοντες από τους πολιτικούς σημαίνει την αδιαμεσολάβητη και γνήσια εφαρμογή των πιο βάρβαρων μορφών οικονομικής εκμετάλλευσης. Παρότι όμως κι αυτό φαίνεται καινούργιο, στην πραγματικότητα έχει δοκιμαστεί και θα αποτύχει πανηγυρικά στην πιο χοντροκομμένη και πρωτόλεια μορφή του, όπως απέτυχε και στην πιο εκλεπτυσμένη και συγκαλυμμένη του. Αρκεί μια αναδρομή στα έργα και τις ημέρες του Λουκά Παπαδήμου.

Ο άνθρωπος που ήρθε να «διορθώσει τα κακώς κείμενα» φέρει τεράστια ευθύνη για τα «Greek statistics», τις λογιστικές αλχημείες δηλαδή που επέτρεψαν την ένταξη της Ελλάδας στην ΟΝΕ, καθώς από την θέση που είχε στην κεντρική τράπεζα δεν μπορεί να μην ήξερε για τα στοιχεία που δίνονταν στις Βρυξέλλες. Κατά τη γνώμη μας ωστόσο πρόκειται περί πταίσματος! Γιατί, εκείνη την εποχή μόνο ο «πληθυσμιακός γίγαντας» του Λουξεμβούργου με την …βαριά πολιτική ιστορία που χάνεται στα βάθη των χιλιετιών πληρούσε τις προϋποθέσεις για να ενταχθεί στην ευρωζώνη (δημόσιο χρέος 60% ΑΕΠ και δημοσιονομικό έλλειμμα 3%), πέραν της Δανίας που κατάλαβε γρήγορα την παγίδα και άφησε τη …χαρά για τους άλλους. Οι ευθύνες ωστόσο του Λ. Παπαδήμου για τα «Greek statistics» αν αξίζουν υπενθύμισης είναι επειδή έχει συμβεί το αδιανόητο: ενοχοποιήθηκαμε άπαντες ενώ δοξάστηκε ο αυτουργός τους, με αποτέλεσμα σήμερα οποιοσδήποτε ακόμη και υπαινιγμός για τις ευθύνες του Λ. Παπαδήμου τότε να κινδυνεύει να χαρακτηριστεί αντεθνική προπαγάνδα!

Το πταίσμα γίνεται ωστόσο κακούργημα σε ότι αφορά τους όρους ένταξης της Ελλάδας στην ευρωζώνη. Το Βερολίνο ξέροντας ότι είναι στην διακριτική του ευχέρεια να αποφασίσει ποιοί θα ενταχθούν στην ευρωζώνη, από τη στιγμή που κανένα κράτος δεν πληρούσε τα κριτήρια του Μάστριχτ (εδώ δεν συμπεριλαμβάνονται τραπεζικές θυρίδες όπως το Λουξεμβούργο), επέβαλε τους πιο απεχθείς όρους που ως κοινό γνώρισμα είχαν ισοτιμίες κλειδώματος του μέχρι τότε εθνικού νομίσματος με το εκκολαπτόμενο κοινό νόμισμα που ωφελούσαν με σκανδαλώδη τρόπο τις γερμανικές εξαγωγές. Το ίδιο συνέβη με όλες τις περιφερειακές χώρες της ευρωζώνης κι όχι μόνο με την Ελλάδα. Ο Λουκάς Παπαδήμος λοιπόν, από τη στιγμή που διαπραγματεύτηκε τους όρους ένταξης, έχει ευθύνη για τη χρεοκοπία στην οποία έχουμε οδηγηθεί σήμερα, άμεση συνέπεια όχι μόνο της αδυναμίας νομισματικών υποτιμήσεων (βασιλική οδός για την αντιμετώπιση του γερμανικού ανταγωνισμού) αλλά και μιας εξωπραγματικής ισοτιμίας που επιβλήθηκε από το Βερολίνο.

Η ελληνική χρεοκοπία φέρει φαρδιά – πλατιά την υπογραφή του σωτήρα μας και με βάση τα τελευταία του επιτεύγματα. Από τη θέση του αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας μέχρι το 2010 και από τη θέση του συμβούλου του Γιώργου Παπανδρέου μέχρι και τις 10 Νοεμβρίου του 2011 (μια μέρα δηλαδή πριν την εθνοσωτήριο 11.11.11 που ανέλαβε) ο Λουκάς Παπαδήμος διαδραμάτισε πρωταγωνιστικό ρόλο στο σχεδιασμό και την εφαρμογή αυτού του καταστρεπτικού μίγματος οικονομικής πολιτικής που επιβλήθηκε. Τρία ήταν τα βασικά του γνωρίσματα: λιτότητα για τους πολλούς (με περισσότερους φόρους, ακρωτηριασμό των κοινωνικών παροχών, υψηλότερη ανεργία και χαμηλότερους μισθούς), προτεραιότητα στη διάσωση των τραπεζών (με αποτέλεσμα να συντηρούνται στη ζωή τράπεζες – ζόμπι χάρη στα 155 δις. ευρώ που έχουν πάρει από τον κρατικό κορβανά και την κεντρική τράπεζα) και, πάνω απ’ όλα, η …Ευρώπη έχει πάντα δίκιο ή ότι είναι καλό για τις Βρυξέλλες και το Βερολίνο είναι και για την Ελλάδα!

Η παράδοση των κλειδιών και επισήμως στον Λουκά Παπαδήμο σημαίνει ότι οι παραπάνω συνταγές που ήδη έχουν οδηγήσει σε κώμα τον ασθενή θα εφαρμοστούν σε πολύ μεγαλύτερη δοσολογία. Συγκεκριμένα, η λιτότητα θα ενταθεί με ένα νέο αντιασφαλιστικό νόμο που θα θυσιάσει τις συντάξεις στο βωμό των δημοσιονομικών πλεονασμάτων (τη νέα «μεγάλη ιδέα») και καταιγισμό ιδιωτικοποιήσεων που ως αποτέλεσμα θα έχουν την δημιουργία ιδιωτικών μονοπωλίων – βασίλεια της μαύρης και ελαστικής εργασίας και την απαγόρευση της πρόσβασης στα πιο φτωχά στρώματα ακόμη και σε υπηρεσίες που μέχρι πρότινος θεωρούνταν δεδομένες για κάθε πορτοφόλι (νερό, ηλεκτρικό, κ.α.). Η δεσποτεία των τραπεζών θα γνωρίσει νέες λαμπρές ημέρες με την προσπάθεια που θα καταβάλει ο νέος πρωθυπουργός για να μείνουν σε ελληνικά χέρια. Ενώ, η υποτέλεια θα γνωρίσει νέες δόξες μέσα από την προσπάθεια εφαρμογής της συμφωνίας της 26ης Οκτωβρίου η οποία ευνοεί στο έπακρο τους δανειστές, την ίδια ώρα που διαλύει τα ασφαλιστικά ταμεία, αλλάζει το δίκαιο των νέων εγγυημένων ομολόγων που θα ενσωματώνουν το κούρεμα κ.λπ.

Την ηγεμονία άλλωστε των πιο κοσμοπολίτικων συμφερόντων ήρθε να εγγυηθεί η καταδρομική έφοδος και κατάληψη του Μαξίμου από τον Λουκά Παπαδήμο, αφού πρώτα έλαβε το χρίσμα από μια πολιτική ελίτ που στο παρελθόν απέναντι στην πρόκληση της γερμανικής κατοχής απάντησε είτε μεταβαίνοντας στο Κάιρο, είτε μετατρεπόμενη σε μαυραγορίτες και δοσίλογους, είτε και τα δύο. Όπως κάνει και τώρα στέλνοντας τις καταθέσεις της στην Ελβετία και εναποθέτοντας τις διαπραγματεύσεις για το κούρεμα των ομολόγων κατά 50% στην «Διεθνή των τραπεζιτών», το Διεθνές Χρηματοπιστωτικό Ινστιτούτο. Ο Λουκάς Παπαδήμος αποτελεί υπ’ αυτή την έννοια τη «χρυσή τομή» των παραπάνω επιλογών μιας πολιτικής ελίτ που ανέκαθεν στον τόπο της «ένιωθε ξένη». Η προϋπηρεσία του δε στην «Τριμερή Επιτροπή» μαζί με αστέρες του βαθέος συντηρητισμού, όπως ο Σάμουελ Χάντιγκτον, που εδώ και δεκαετίες απεργαζόταν μεθόδους για να ξεπεραστούν «ενοχλητικές» και «απαρχαιωμένες» διαδικασίες όπως η βάσανος των εκλογών εγγυάται την fast track υπέρβαση εμποδίων όπως ο πολύμορφος και ελπιδοφόρος κοινωνικός ριζοσπαστισμός που αναδύεται σήμερα, ζητώντας μια θέση στα δημόσια πράγματα: από το κίνημα των πλατειών μέχρι το «δεν πληρώνω».

Ας μην τους κάνουμε όμως τη χάρη να τους θεωρούμε πανίσχυρους, παρότι πήραν ψήφο εμπιστοσύνης από τα τέσσερα πέμπτα της βουλής. Η ανάγκη που ένιωσαν να στηριχθούν ακόμη και στο ακροδεξιό και ρατσιστικό ΛΑΟΣ ενθαρρύνοντας μια φιλοφασιστική, ξενοφοβική  στροφή στην κοινωνία, δε δείχνει μόνο τη φαιά απόχρωση των γκρίζων κουστουμιών των τραπεζιτών. Δείχνει ταυτόχρονα και τα πήλινα πόδια στα οποία στηρίζεται η πιο ασταθής κυβέρνηση της μεταπολιτευτικής ιστορίας.

Βάλτε επιτέλους φραγμούς στην κίνηση των κεφαλαίων! (Επίκαιρα 29.12.2011)

Ανέκδοτο έχει γίνει πάλι η Ελλάδα στην Ευρώπη. Αφορμή αυτή τη φορά είναι τα δισεκατομμύρια που φεύγουν κάθε μήνα από τις ελληνικές τράπεζες για το εξωτερικό και συγκεκριμένα για πιο ασφαλείς προορισμούς. Το τελευταίο, καθόλου τιμητικό, δημοσίευμα ήρθε από τον βρετανικό Guardian, ενώ πλήθος σχετικών αναφορών έχει ακόμη δει το φως της δημοσιότητας από τις στήλες του γερμανικού περιοδικού Der Spiegel και πολλών άλλων μέσων.

Το θέμα ωστόσο, φυγή δισεκατομμυρίων από μια χώρα σε καθεστώς χρεοκοπίας που θερίζεται από την ανεργία και την πείνα, κάθε άλλο παρά ανοίκειο είναι για όλους εμάς. Αφορά συγκεκριμένα τα ποσά που φεύγουν με εντελώς νόμιμους τρόπους από τους τραπεζικούς λογαριασμούς για να πάνε στο εξωτερικό, σε χώρες όπως η Ελβετία τις περισσότερες φορές. Τα ποσά που έχουν μεταναστεύσει μέχρι σήμερα από το 2010 (όταν η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ προκάλεσε την κρίση δημόσιου χρέους σκορπώντας τον πανικό με δηλώσεις που παρομοίαζαν την Ελλάδα με Τιτανικό) υπολογίζονται, κατά τις πιο συντηρητικές εκτιμήσεις, στα 60 δισ. ευρώ. Τα χρήματα αυτά αντιπροσωπεύουν το 27% του ελληνικού ΑΕΠ και το 82% των χρημάτων που έχουμε ήδη λάβει από την Τρόικα! Με βάση άλλες εκτιμήσεις η φυγή κεφαλαίων υπολογίζεται σε 5-6 δις. ευρώ μηνιαία, ενώ πρόσφατα δημοσιεύματα έκαναν λόγο πως μόνο τον Οκτώβριο έφυγαν 12 δις ευρώ.

Η πραγματικότητα ωστόσο είναι πως δεν πρόκειται για αμιγώς ελληνικό φαινόμενο. Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και στη γειτονική Ιταλία τους τελευταίους μήνες, αφότου η χώρα άρχισε να πλήττεται από την κρίση χρέους. Ειδικότερα, το περιοδικό Spiegel ανέφερε πρόσφατα ότι μόνο κατά τη διάρκεια δύο μηνών, τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο, έφυγαν για το εξωτερικό από τραπεζικούς λογαριασμούς 80 δις. ευρώ. Άλλο δε δημοσίευμα της Wall Street Journal με ημερομηνία 9 Δεκεμβρίου έφερνε στην επιφάνεια μια άλλη πλευρά, όχι και τόσο θλιβερή του ευρωπαϊκού νότου: «Επενδυτές στην Ελλάδα, την Πορτογαλία και την Ιταλία ζητούν τρόπους από τις τραπεζίτες και τους νομικούς για να προστατεύσουν τα χρήματα τους σε περίπτωση χρεοκοπίας των τραπεζών της ευρωζώνης ή διάσπασης του ευρώ. Μερικοί μετατρέπουν τις καταθέσεις τους σε νομίσματα όπως ελβετικό φράγκο. Άλλοι αγοράζουν ακίνητα έξω από τη νομισματική ενοποίηση, όπως στο Λονδίνο, ή δημιουργούν πιστωτικούς λογαριασμούς για να διατηρήσουν τον πλούτο τους σε μέρη τόσο μακρινά όπως η Σιγκαπούρη ή οι Μπαχάμες, λένε τραπεζικοί και νομικοί», ανέφερε η αμερικανική εφημερίδα από την πρώτη της σελίδα.

Παρ’ τα λεφτά και τρέχα!

Πρόκειται πραγματικά για οικονομικό σκάνδαλο. Την ίδια ώρα που τα κράτη της ευρωπαϊκής περιφέρειας δοκιμάζονται από την μεγαλύτερη οικονομική κρίση που έχουν δεχτεί και την συνακόλουθη αμφισβήτηση της αξιοπιστίας τους, τα πιο εύπορα τμήματα του πληθυσμού παίρνουν τα λεφτά τους και φεύγουν, σαν τα ποντίκια που εγκαταλείπουν το πλοίο! Δίνουν την χαριστική βολή στις κοινωνίες χάρη στις οποίες δημιούργησαν τον πλούτο που κατέχουν (με νόμιμο ή παράνομο τρόπο) στερώντας τις από τους πόρους τους ακριβώς εκείνη την στιγμή που τους έχουν την μεγαλύτερη ανάγκη και θα μπορούσαν κάλλιστα να αποτελέσουν τη σανίδα σωτηρίας. Αρκεί να αναλογιστούμε: Θα είχε η Ελλάδα ανάγκη από τα δάνεια της Τρόικας, ακόμη κι αν χάρη παραδείγματος δεν αμφισβητήσουμε τον σκοπό που εξυπηρετούν – την αποπληρωμή δηλαδή ενός παράνομου χρέους, αν μπορούσε να χρησιμοποιήσει, με όρους αγοράς πάντα, τα 60 αυτά δις των καταθέσεων που έφυγαν στο εξωτερικό; Το ίδιο ερώτημα ισχύει και για την Ιταλία: Θα έφθαναν τα επιτόκια στα ύψη που βρίσκονται σήμερα (6,5%-7%) αν αυτά τα 80 δις. χρησιμοποιούνταν για την κάλυψη των δανειακών αναγκών του ιταλικού κράτους αντί να περάσουν στην γειτονική Ελβετία οξύνοντας την κρίση αξιοπιστίας του ιταλικού κράτους; Προφανώς όχι!

Η κρίση χρέους επομένως, χώρια όλων των άλλων, έφερε στην επιφάνεια κι ένα σκανδαλώδες καθεστώς χρηματοπιστωτικής αγυρτείας που στο όνομα μιας ψευδεπίγραφης ελευθερίας (της κίνησης κεφαλαίων) νομιμοποίησε την χειρότερη ιδιοτέλεια, καλύπτοντας ταυτόχρονα τους πρωταγωνιστές της με ένα σωτήριο πέπλο νομιμοφανούς ανωνυμίας. Η αποτελεσματικότητα του συστήματος είναι τόσο μεγάλη ώστε από τυχόν δημοσιοποίηση και διασυρμό δεν κινδυνεύουν ούτε καν οι έλληνες βουλευτές που είναι αναγκασμένοι να δίνουν στη δημοσιότητα τα «πόθεν έσχες». Παρά τις βάσιμες ενδείξεις ότι διψήφιος αριθμός εθνοπατέρων – το πιθανότερο μάλιστα μεταξύ αυτών που ψήφισαν τα Μνημόνια και τους αντι-ασφαλιστικούς νόμους – πριν την πατρίδα φρόντισε να σώσει τις προσωπικές του καταθέσεις, δεν βγήκε στην φόρα ούτε ένα όνομα…

Αναθεώρηση του σημερινού καθεστώτος

Η δυνατότητα αυτή της φυγής των κεφαλαίων υφίσταται λόγω μιας σειράς μέτρων και ρυθμίσεων που χρονολογούνται από την δεκαετία του ’80 και κυρίως του ’90 στην Ελλάδα κι οι οποίοι τώρα ήρθε η ώρα να αναθεωρηθούν. Να επιβληθούν δηλαδή ποιοτικά εμπόδια και ποσοτικοί φραγμοί στο όνομα της υπεράσπισης του γενικού συμφέροντος. Ειδικά στην Ελλάδα πρόκειται για μια επιβεβλημένη ανάγκη στον βαθμό που έχει αποδειχθεί εκ των πραγμάτων ότι η περιβόητη «ελευθερία κίνησης των κεφαλαίων» σήμανε κυρίως την ασυδοσία μιας χρηματοοικονομικής ελίτ να ξεπλένει βρόμικο χρήμα, να απομυζά τον τόπο και να του στερεί παραγωγικές δυνατότητες. Αιτιολογική βάση λοιπόν είναι κατ’ αρχάς το ηθικά απαράδεκτο γεγονός της σκανδαλώδους φυγής κεφαλαίων από την Ελλάδα τα τελευταία δύο χρόνια. Υπάρχει όμως κι ένας ακόμη λόγος πολύ πιο σημαντικός. Πολύ συχνά απέναντι στο αίτημα της εξόδου από το ευρώ αντιπαρατίθεται το επιχείρημα πως μια τέτοια προοπτική αν κάποιους εξυπηρετεί είναι όσους εποφθαλμιούν στην αλλαγή νομίσματος και την υποτίμηση που θα ακολουθήσει ώστε στη συνέχεια με τα χρήματα που έχουν βγάλει στο εξωτερικό να αγοράσουν έναντι πινακίου φακής ακίνητα και άλλα περιουσιακά στοιχεία. Για να αποτραπεί επομένως αυτός ο υπαρκτός κίνδυνος η αναθεώρηση της σημερινής ασυδοσίας είναι μονόδρομος. Πολύ περισσότερο όταν αυτό το ενδεχόμενο ενδέχεται να είναι αποτέλεσμα έξωθεν επιβολής και όχι επιλογής από το εσωτερικό.

Υπέρ της δυνατότητας επιβολής ελέγχων στην κίνηση κεφαλαίων συνηγορεί και η πρόσφατη διεθνής εμπειρία. Κάνοντας μια σύντομη ιστορική αναδρομή αξίζει να τονίσουμε ότι το σημερινό καθεστώς της ασυδοσίας αναδύθηκε την δεκαετία του ’70, δεν υπήρχε δηλαδή ανέκαθεν, και επιβλήθηκε από διεθνείς οργανισμούς όπως το ΔΝΤ, ο ΟΟΣΑ και η Παγκόσμια Τράπεζα και στα καθ’ ημάς η ΕΕ. Συμπίπτει δε χρονικά με την υπερδιόγκωση του χρηματοπιστωτικού τομέα ενώ είναι εμφανές ότι η λεγόμενη ελευθερία κίνησης του κεφαλαίου αποτέλεσε τον τεχνικό όρο που επέτρεψε αυτή την γιγάντωση. Κατά συνέπεια όσοι θα σπεύσουν να υπεραμυνθούν της τρέχουσας αγυρτείας ας έχουν κατά νου ότι το σημερινό καθεστώς δεν συμπίπτει με την εκτίναξη της παραγωγής και της δημιουργία νέων θέσεων εργασίας αλλά με την πιο μακρά περίοδο συρρίκνωσης του μεταποιητικού τομέα στο σύνολο του ΑΕΠ και με την περίοδο που η μια φούσκα διαδεχόταν την άλλη, δημιουργώντας το πιο ασταθές και απρόβλεπτο περιβάλλον στην ιστορία του καπιταλισμού! Πέραν φυσικά του προφανούς, ότι οι φραγμοί θα είναι επιλεκτικοί και θα περιλαμβάνουν σε ότι αφορά την έξοδο κεφαλαίων ποσά άνω ενός επιπέδου (πχ. 100.000 ευρώ) κάτι που συνέβη πρόσφατα στην Ισλανδία και με τις ευλογίες μάλιστα του ΔΝΤ (που δεν μπορούσε να κάνει αλλιώς) και σε ότι αφορά την είσοδο κεφαλαίων την δημιουργία για παράδειγμα μιας κατηγορίας επενδύσεων που θα χαρακτηριστούν εθνικής σημασίας κι ως εκ τούτου απαγορευμένη ζώνη για διεθνείς επενδυτές. Πρόκειται για πρακτικές που μπορεί να μη συνάδουν με το νεοφιλελεύθερο κοσμοπολίτικο ιδεώδες χρησιμοποιούνται όμως κατά κόρον το τελευταίο χρονικό διάστημα ακόμη κι από κυβερνήσεις που ορκίζονται νυχθημερόν στην ελεύθερη αγορά. Ας θυμηθούμε για παράδειγμα το απαγορευτικό που ανακοίνωσε η κυβέρνηση του Τζορτζ Μπους το 2008 στην Dubai Ports Worlds που ήθελε να αγοράσει αμερικανικά λιμάνια επικαλούμενη λόγους εθνικής ασφάλειας και σχετικό νόμο που υπήρχε από το 1988!

Υποχρεωτικές καταθέσεις και φόροι

Φραγμούς στην κίνηση των κερδοσκοπικών κεφαλαίων έχουν θέσει επίσης τα τελευταία χρόνια η Αργεντινή, η Βραζιλία και η Νότια Κορέα σε μια προσπάθεια να περιορίσουν την πλημμυρίδα ρευστού που εισέρχεται στις χώρες τους ως αποτέλεσμα των ευκαιριών κέρδους που δημιουργεί η δυνατότητα δανεισμού με πολύ χαμηλά επιτόκια από χώρες της ευρωζώνης ή τις ΗΠΑ και επενδύσεων ή βραχυπρόθεσμων τοποθετήσεων σε χώρες με υψηλότερα επιτόκια όπως για παράδειγμα η Βραζιλία. Οι φραγμοί στην κίνηση κεφαλαίων σε ότι αφορά τις εισροές μπορούν να αφορούν την υποχρέωση του επενδυτή για άτοκη κατάθεση ενός ποσού στην κεντρική τράπεζα της χώρας – στόχου που μπορεί να ξεκινάει από το 30% της αξίας της επένδυσης για ένα έτος (όπως ακριβώς το έκανε η Χιλή) αποτρέποντας με αυτό τον τρόπο την κερδοσκοπία επί του εθνικού νομίσματος που μετατρέπει την ισοτιμία του σε ασανσέρ καθιστώντας αδύνατη την άσκηση βιομηχανικής πολιτικής. Μπορεί ακόμη να αφορά την επιβολή φόρου. Σε μια συγκυρία δηλαδή απότομης υποτίμησης, η θέσπιση ενός υψηλού φόρου που θα υπερβαίνει το ποσοστό της υποτίμησης καθιστά απαγορευτική μονομιάς κάθε σκέψη μαζικών αγορών και εκμετάλλευσης της νέας ισοτιμίας. Μπορεί επίσης να αφορά την υποχρέωση αντιστοίχησης των εισαγωγών με εξαγωγές ή τη δημιουργία εγχώριων επιχειρήσεων, όπως έκανε η Κίνα στο παρελθόν επισπεύδοντας με έναν πρωτότυπο μάλιστα τρόπο την πρωταρχική συσσώρευση, και όπως κάνει η Αργεντινή τώρα.

Γενικότερα μιλώντας, πλήθος παραδειγμάτων υπογραμμίζουν ότι στο έδαφος της τρέχουσας κρίσης που πλήττει τις δύο όχθες του Ατλαντικού αλλά και της διάψευσης των νεοφιλελεύθερων επαγγελιών πως η ελευθερία κίνησης του κεφαλαίου θα δημιουργήσει μια πιο αποτελεσματική κατανομή του κεφαλαίου, διαχέοντας τον κοινωνικό πλούτο και την ευημερία, η θέσπιση φραγμών στην κίνηση κεφαλαίων είναι κάτι παραπάνω από αναγκαία. Είναι όρος για την σταθεροποίηση, για να μπει ένα φρένο στον σημερινό κατήφορο.