Ελληνική Βιομηχανία Οχημάτων: Η ιδιωτικοποίηση θα φέρει το τέλος της!

ELVO

Ο ορατός κίνδυνος πώλησης της ΕΛΒΟ σε ιδιώτη θα προκαλέσει κόστος εκατομμυρίων για τον κρατικό προϋπολογισμό, θα δυναμιτίσει τις δυνατότητες ανάπτυξης της εταιρείας και θα θέσει σε κίνδυνο τις θέσεις εργασίας!

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Δεν συμβαίνει τόσο συχνά μια παραγωγική μονάδα ακμαία και υγιή, με τόσο δυναμικό παρελθόν 40 ολόκληρων χρόνων κι αναμφισβήτητες δυνατότητες να οδηγείται συνειδητά στο χείλος του γκρεμού, ενώ μπορεί να σταθεί στα πόδια της, τώρα! Είναι η Ελληνική Βιομηχανία Οχημάτων (ΕΛΒΟ), που εδώ και τρία χρόνια βρίσκεται σε καθεστώς ειδικής εκκαθάρισης εν λειτουργία. με την κυβέρνηση να την οδηγεί στην ιδιωτικοποίηση, ξέροντας μάλιστα ότι ο ιδιώτης δεν ενδιαφέρεται για την παραγωγή!

Επισκεφθήκαμε το εργοστάσιο της ΕΛΒΟ στη βιομηχανική περιοχή της Σίνδου, έξω από τη Θεσσαλονίκη, μόλις δύο μέρες μετά τη συνάντηση του σωματείου των εργαζομένων με τους αρμόδιους υπουργούς στις 18 Σεπτεμβρίου. Η συζήτηση που είχαν με τον υπουργό Άμυνας Π. Καμμένο, τον αναπληρωτή υπουργό Δ. Βίτσα και τον υπουργό Υποδομών και Μεταφορών Χρ. Σπίρτζη έκανε τους εργαζομένους ακόμη πιο ανήσυχους για το μέλλον, δεδομένου ότι στο διάλογο που αναπτύχθηκε εκφράστηκε για πολλοστή φορά η εμμονική και αδικαιολόγητη επιλογή της κυβέρνησης να ιδιωτικοποιηθεί η ΕΛΒΟ.

Η διαχρονική παραγωγή της ΕΛΒΟ

3.000 τρακτέρ Steyr, 1973-1976

700 πυροσβεστικά οχήματα, 1986-2010

3.000 λεωφορεία κάθε τύπου, 1982-2010

12.500 τζιπ Mercedes, 1987-1999

13.000 φορτηγά Steyr, 1976-1984

170 άρματα μάχης Leopard Hel II, 2005-2010

650 τεθωρακισμένα οχήματα Λεωνίδας, 1989-1997

«Το πρόβλημα μπορούσε να λυθεί σε μία νύχτα, αν το Ελληνικό Δημόσιο απελευθέρωνε τα 60 εκατ. ευρώ που έχει διαθέσιμα και ξέρουμε μάλιστα ότι αργά ή γρήγορα θα δοθούν στην ΕΛΒΟ. Επίσης, αν εγκρινόταν η κατασκευή οχημάτων της Πυροσβεστικής, που καθυστερεί εδώ και χρόνια με τα γνωστά αποτελέσματα που είδαμε φέτος το καλοκαίρι, κι αν άναβε το πράσινο φως για την παραγωγή ανταλλακτικών για τα 15.000 φορτηγά οχήματα Steyr του ελληνικού στρατού, τα μισά εκ των οποίων είναι παροπλισμένα λόγω  έλλειψης ανταλλακτικών», μας δήλωσε ο αντιπρόεδρος του Σωματείου Εργαζομένων στην ΕΛΒΟ Θόδωρος Δημητριάδης, που απορρίπτει κάθε σκέψη ιδιωτικοποίησης. «Η πάγια θέση του Σωματείου μας είναι η εταιρεία να υπαχθεί στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας. Υπάρχει αυτή η δυνατότητα, αξιοποιείται κατά κόρον σε Γερμανία και Γαλλία, άρα είναι ζήτημα πολιτικής βούλησης η εφαρμογή της», μας δήλωσε.

 

Στο χέρι της κυβέρνησης η διάσωση της ΕΛΒΟ

Η απροθυμία της κυβέρνησης να χρηματοδοτήσει την ΕΛΒΟ άμεσα δεν είναι άσχετη με την πίεση που ασκεί στους εργαζομένους να αποδεχθούν την ιδιωτικοποίηση, σε τέτοιο βαθμό ώστε να τους απειλεί ότι, αν δεν συμφωνήσουν, τότε η επιχείρηση θα κλείσει. Κι η ευθύνη θα ανήκει στους εργαζομένους! Προφανώς η κυβέρνηση, για να κάνει ακόμη πιο ελκυστική την ΕΛΒΟ, θέλει να δώσει προίκα στον νέο αγοραστή τις παραγγελίες που είναι σε αναμονή εδώ και χρόνια. Πρόκειται για πολιτικό έγκλημα, δεδομένου ότι από τη στιγμή που κηρύχθηκαν άγονοι οι δύο διαγωνισμοί για την πώλησή της, που μεταξύ άλλων περιλάμβαναν και ελάχιστο τίμημα 10 εκατ. ευρώ, και έχει πλέον ανοίξει η διαδικασία των απ’ ευθείας διαπραγματεύσεων, κάλλιστα η κυβέρνηση μπορεί να τις οδηγήσει στα βράχια και να αναλάβει την ΕΛΒΟ. Να σημειωθεί μάλιστα, για να γίνουν εμφανείς οι κίνδυνοι που υφίστανται και τα περιθώρια χειρισμών της κυβέρνησης, ότι σε αυτή τη διαδικασία δεν υπάρχει ελάχιστο τίμημα, ούτε καν 1 ευρώ!

«Πρέπει να γίνει κατανοητό πως, αντίθετα με εμάς και τον ελληνικό λαό που θέλουμε ανοιχτή την ΕΛΒΟ για να διασωθούν οι θέσεις εργασίας και να μείνει αυτή η σπάνια τεχνογνωσία στον τόπο μας, υπάρχουν επιχειρηματίες που τη θέλουν γι’ άλλους λόγους», ανέφερε ο Μάριος Τσελώνης, ταμίας του Σωματείου. «Αρκεί μια ματιά στα όσα διαδραματίστηκαν στο παρασκήνιο, αλλά και δημοσίως, στο πλαίσιο των δύο άγονων διαγωνιστικών διαδικασιών. Οι δύο αρχικά ενδιαφερόμενοι ήταν η γερμανική Krauss-Maffei (KMW) και μια νοτιοαφρικανική με την επωνυμία Paramount. Στην πορεία ωστόσο φάνηκε ότι η γερμανική χρησιμοποίησε τη συμμετοχή της στον διαγωνισμό για να εκβιάσει να λυθούν παλιότερες εκκρεμότητές της με το Ελληνικό Δημόσιο, οι οποίες πράγματι λύθηκαν κι έτσι εντός του Αυγούστου πληρώθηκε 40 εκατ. ευρώ.  Ενώ, η προέλευση της νοτιοαφρικανικής εταιρείας χανόταν σε δαιδαλώδεις διαδρόμους υπεράκτιων εταιρειών, με έδρα το Χονγκ-Κονγκ και την Κύπρο», ήταν τα λόγια του  Μ. Τσελώνη.

Η αδημονία της κυβέρνησης να δώσει όσο-όσο και κατά το δυνατό νωρίτερα την ΕΛΒΟ (κι ας υπόσχονταν ότι θα μείνει στο Δημόσιο υπουργοί όπως ο Π. Καμμένος κι ο Δ. Βίτσας, κατά την επίσκεψή τους στη Σίνδο πριν το 2015) φαίνεται κι από την πρόταση που είχε καταθέσει στο νέο αγοραστή να του ενοικιάσει μια ξεχωριστή επένδυση της ΕΛΒΟ, που περιλαμβάνει κλειστό θάλαμο προστατευμένο από αντικατασκοπία, πίστα δοκιμών για άρματα, κ.ά. έναντι 400.000 ευρώ ετησίως! Μόνο που γι’ αυτήν την εγκατάσταση είχαν δαπανηθεί 67 εκατ. ευρώ. Με μια απλή διαίρεση συνάγεται ότι η απόσβεση θα ολοκληρωθεί σε 167 χρόνια. Τέτοια υπεράσπιση του δημόσιου πλούτου είχαμε να δούμε από την εποχή της Κατοχής…

Η καχυποψία των εργαζομένων για τις πραγματικές προθέσεις του νέου αγοραστή προέρχεται από τη βαθιά γνώση τους για τα πράγματα του κλάδου. Συγκεκριμένα, για την τεράστια αξία των πιστοποιητικών και των δεκάδων βεβαιώσεων καλής εκτέλεσης προγραμμάτων και παραγγελιών που έχει στα άυλα περιουσιακά της στοιχεία η ΕΛΒΟ. Για παράδειγμα, η ΕΛΒΟ είναι η μοναδική πιστοποιημένη στην Ευρώπη εταιρεία από την General Motors να παράγει τα οχήματα Χάμβι, διαθέτει επίσης το πιστοποιητικό του ΝΑΤΟ Secret 4, που στην αγορά έχει ανυπολόγιστη αξία, κ.ά.

 

«Αυτό που θέλουν είναι τα πιστοποιητικά»

«Ποιος μας διασφαλίζει ότι ο νέος ιδιοκτήτης δεν θα πάρει αυτά τα πιστοποιητικά, που αποδεικνύουν την ασύγκριτη τεχνογνωσία του προσωπικού, και θα φύγει, οδηγώντας σε μαρασμό την εταιρεία, ακόμη και σε κλείσιμο;», ήταν τα λόγια του Μ. Τσελώνη. Ανησυχία που εντείνεται αν λάβουμε υπ’ όψη μας ότι ακόμη κι εντός της Ελλάδας υφίστανται οικονομικά κέντρα που έχουν συμφέρον από το κλείσιμο της ΕΛΒΟ. Στόχος τους να γίνουν χαλίφης στη θέση του χαλίφη. Κι ας πρόκειται για μη συγκρίσιμα μεγέθη…

Το Ελληνικό Δημόσιο θα έπρεπε να αποκλείσει κάθε σχέδιο ιδιωτικοποίησης της ΕΛΒΟ, ακόμη και στην περίπτωση που το κράτος θα διατηρήσει ένα μειοψηφικό ποσοστό του μετοχικού της κεφαλαίου, λόγω της πολύ αρνητικής εμπειρίας του παρελθόντος. Του πολύ πρόσφατου μάλιστα παρελθόντος… Ο Μ. Τσελώνης μας περιέγραψε πόσο στοίχισε στην ΕΛΒΟ και το Ελληνικό Δημόσιο η προηγούμενη συνεργασία του με ιδιώτες: «Την  πρώτη δεκαετία του 2000 στην ΕΛΒΟ εισήλθε ως μειοψηφικός μέτοχος ο Μυτιληναίος, αγοράζοντας το 49% του μετοχικού κεφαλαίου της εταιρείας. Η συμμετοχή του έγινε στο πλαίσιο της συμπαραγωγής των αρμάτων μάχης Leopard 2. Η ΕΛΒΟ ωστόσο αποδείχθηκε ο μεγάλος χαμένος αυτής της σύμπραξης, καθώς ο Μυτιληναίος πήρε στη ΜΕΤΚΑ όλες τις εργασίες υψηλής προστιθέμενης αξίας, όπως τη συγκόλληση και την κατασκευή του σκάφους, ενώ στην ΕΛΒΟ άφησε υποδεέστερες εργασίες, όπως τη συναρμολόγηση του πύργου και τους ελέγχους. Στο τέλος δε, παραχώρησε το μερίδιό του στο Ελληνικό Δημόσιο έναντι ενός αδικαιολόγητα υψηλού τιμήματος, 1 ευρώ ανά μετοχή, κι έφυγε αφήνοντας χρέη ύψους 110 εκατ. ευρώ».

Το πάθημα δεν έγινε μάθημα για την πολιτική ηγεσία, που έχει αποδεχθεί το ενδεχόμενο ιδιωτικοποίησης κι ας γνωρίζει ότι κι εδώ η αγοράστρια εταιρεία θα φορτώσει στο Δημόσιο πλήθος υποχρεώσεων για να πάρει την ΕΛΒΟ «καθαρή», όπως συνέβη και σε πολλές άλλες ιδιωτικοποιήσεις, π.χ. με την Αγροτική Τράπεζα. Ο κίνδυνος είναι ορατός, καθώς στον ισολογισμό του 2015 αναγράφονται συσσωρευμένες ζημιές της τάξης των 170 εκατ. ευρώ… Άλλος κίνδυνος που σχετίζεται με την ιδιωτικοποίηση αφορά πιθανό αίτημα του νέου ιδιοκτήτη να απολυθούν 100-150 εργαζόμενοι, με το κόστος της αποζημίωσής τους να το αναλαμβάνει το Ελληνικό Δημόσιο και το κόστος των διαφυγόντων μισθών και ημερομισθίων οι οικογένειές τους και η κοινωνία, ώστε να παραλάβει μια ΕΛΒΟ «μικρή και ευέλικτη».

Στο εσωτερικό της κυβέρνησης κυριαρχεί μια εικόνα Βαβέλ. Οι διαφωνίες των υπουργών αρχίζουν από το ποσοστό των μετοχών που θα πουληθεί στον ιδιώτη, με την γκάμα των προς πώληση μεριδίων να ξεκινά από το 51% και να αγγίζει ακόμη και το 80%, και φθάνουν μέχρι και τη στάση απέναντι στην αξιοπιστία του εκπροσώπου της νοτιοαφρικανικής εταιρείας στην Ελλάδα. Κορυφαίος υπουργός που θα αποφασίσει για την τύχη της ΕΛΒΟ αρνείται ακόμη και να σηκώσει το τηλέφωνο στον εκπρόσωπο της εταιρείας, δηλώνοντας στους ομολόγους του ότι δέχεται να μιλήσει μόνο με τον διευθύνοντα σύμβουλο της μητρικής εταιρείας στη Νότια Αφρική, ενώ άλλος κορυφαίος υπουργός ρωτάει ξανά και ξανά τους συνδικαλιστές γιατί δεν τον προτιμούν και τους προτρέπει να έρθουν  σε συνεννόηση μαζί του!

 

Διαίρει και… αγόραζε

Πληροφορίες μάλιστα φέρουν εκπρόσωπο του υποψήφιου αγοραστή να απευθύνεται ο ίδιος σε εργαζομένους της εταιρείας, προσπαθώντας να τους δελεάσει… Κι επίσης να διασπάσει τους εργαζομένους, που δεν συζητούν κανένα ενδεχόμενο ιδιωτικοποίησης.

«Η κατάσταση αυτή τη στιγμή είναι τραγική», μας δήλωσε ο γραμματέας του Σωματείου Γιάννης Κυπαρίσσης ο οποίος μας ενημέρωσε ότι αγωνία δεν υπάρχει μόνο για τους μισθούς των εργαζομένων, που ανέρχονται σε 336 άτομα, όταν μόλις πριν λίγα χρόνια ήταν 1.200, με αποτέλεσμα κάθε μήνα να είναι αβέβαιο αν θα βρεθούν τα 700.000 ευρώ που συνολικά απαιτούνται κάθε τελευταία μέρα του μήνα. «Μάλιστα μιλάμε για μισθούς μέσου ύψους 900 ευρώ. Στον αέρα παραμένουν και 220 περίπου συνάδελφοι που έχουν φύγει από το 2012, καθώς δεν έχει καταβληθεί η αποζημίωσή τους, λόγω του ότι πλέον έχουν ενταχθεί στους πιστωτές και περιμένουν την εκκαθάριση. Εμείς θεωρούμε όλους τους κυβερνητικούς εντελώς αναξιόπιστους», ήταν τα λόγια του. Προς επίρρωση, οι πριν χρόνια εξαγγελίες σημερινών στελεχών της κυβέρνησης ότι θα δημιουργήσουν συνέργειες και με τις τρεις αμυντικές βιομηχανίες της Ελλάδας, ώστε να αξιοποιηθούν πλήρως οι δυνατότητες τους και άλλα τέτοια ηχηρά. Αξίζει ωστόσο να σημειωθεί ότι το εφικτό ενός τέτοιου στόχου υπογραμμίζεται από ένα καθεστώς εξαίρεσης που διέπει ακόμη την αμυντική βιομηχανία στην ΕΕ, βάσει του οποίου οι κυβερνήσεις δεν είναι υποχρεωμένες να ανοίξουν στον ανταγωνισμό όλες τις σχετικές προμήθειές τους. ΣΥΡΙΖΑ και ΑΝΕΛ επομένως δεν αξιοποιούν ούτε καν τις δυνατότητες που τυπικά τους παρέχονται για να κρατήσουν στη ζωή την ΕΛΒΟ.

Ο κίνδυνος από μια πιθανή ιδιωτικοποίηση της ΕΛΒΟ δεν αφορά μόνο την ανεπανόρθωτη φθορά, την οποία θα υποστεί μια παραγωγική μονάδα που δεκάδες άλλες χώρες της περιοχής θα ήθελαν να έχουν στο έδαφός τους αλλά αδυνατούν, κι η οποία μπορεί να αποτελέσει τη ραχοκοκαλιά μιας πραγματικής αναπτυξιακής επανεκκίνησης. Ο κίνδυνος αφορά επίσης και τα εργασιακά δικαιώματα. Κανένας κυβερνητικός αξιωματούχος, για παράδειγμα, δεν έχει δεσμευθεί ότι θα απορρίψει τυχόν αίτημα για να παραλάβει την εταιρεία «καθαρή» από εργατικές απαιτήσεις. Ειδικότερα, αυτό που ανησυχεί τους εργαζομένους είναι πιθανός όρος του νέου ιδιοκτήτη να απολυθεί το προσωπικό της εταιρείας και να επαναπροσληφθεί από τη νέα ιδιοκτησία με πολύ χειρότερους όρους (από άποψη αμοιβών, ωρών εργασίας κ.ά.) κι αφού θα έχει παραιτηθεί π.χ. από το δικαίωμα αποζημίωσης. Να βρεθούν, με άλλα λόγια, ενώπιον ενός νόμιμου μεν αλλά εντελώς ανήθικου εκβιασμού (πολύ περισσότερο αν διατυπώνεται υπό την ανοχή μιας κυβέρνησης που θέλει να λέγεται αριστερή), ο οποίος θα καταλήγει στο ότι «αν θέλετε δουλειά πρέπει να ξεχάσετε ό,τι δικαιούσαστε»…

 

Στα αζήτητα ο «Αλήτης»!

Όλες οι κυβερνήσεις τα τελευταία χρόνια οδήγησαν την ΕΛΒΟ στην παρακμή και την απαξίωση, χωρίς ποτέ να εκμεταλλευθούν τις τεράστιες παραγωγικές δυνατότητές της κι ας ξέρουν ότι είναι μια βιομηχανία που δεν έχει ανταγωνιστή κι ας γνωρίζουν ότι σε κάθε διαγωνισμό που συμμετέχει η ΕΛΒΟ είναι πάντα ο μειοδότης, προς όφελος φυσικά του κρατικού προϋπολογισμού, τον οποίο η ΕΛΒΟ δεν έχει βαρύνει ποτέ! Μια δυνατότητα εξ αυτών ήταν ο «Αλήτης»! Ο «Αλήτης» ήταν ένα εκπληκτικό ΙΧ με σασί φτιαγμένο από την ΕΛΒΟ, όπως κι όλος ο σχεδιασμός, 1.400 κυβικών εκατοστών και προσανατολισμένο να καλύπτει κατά κύριο λόγο τις εταιρείες ενοικίασης αυτοκινήτων στις τουριστικές περιοχές και όχι μόνο. Θα πουλιόταν δε έναντι 7.500 ευρώ! Η τιμή ήταν εκπληκτική κι εύκολα μπορούσε καθένας να προβλέψει ότι θα υπερτερούσε του ανταγωνισμού, δεδομένου ότι τα περισσότερα αυτοκίνητα στην κατηγορία του στοιχίζουν υπερδιπλάσια τιμή, κι εξ ίσου εκπληκτικά μπορούν να χαρακτηριστούν άλλα οφέλη που θα επέφερε η παραγωγή του, όπως για παράδειγμα η ελάφρυνση του εμπορικού ισοζυγίου της Ελλάδας, αν μειώνονταν οι εισαγωγές ΙΧ, η ώθηση στην εγχώρια απασχόληση, κ.ο.κ. Αντίθετα ωστόσο με τη μέριμνα που επιδεικνύουν άλλες χώρες για να προστατεύσουν και να προάγουν τα συμφέροντα της εγχώριας βιομηχανίας τους, για τον «Αλήτη» δεν ενδιαφέρθηκε καμία κυβέρνηση. Ούτε κι η σημερινή κι ας προγραμματίζει επισκέψεις σε όλη την Ελλάδα ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας για να μιλήσει σε εκδηλώσεις με θέμα την παραγωγική ανασυγκρότηση, καλλιεργώντας έτσι προσδοκίες δημιουργίας μονάδων με υψηλή προστιθέμενη αξία, ανάπτυξης της οικονομίας, κ.λπ., κ.λπ. Μέτρο ελέγχου της αξιοπιστίας των πρωθυπουργικών εξαγγελιών είναι η στάση τους απέναντι σε μονάδες όπως η ΕΛΒΟ, που είναι έτοιμες να λειτουργήσουν κι απλά περιμένουν παραγγελίες. Η κυβέρνηση, αντίθετα, που δεν δίστασε να αφήσει επί επτά μήνες απλήρωτους τους εργαζομένους,  περιμένει αγοραστή…

Πηγή: περιοδικό Δημοσιογραφία, τεύχος 15, φθινόπωρο 2017, σελ. 8-12

Συνέντευξη Μάνιας Παπαδημητρίου: «Συγκλονίζει η Ρέιτσελ Κόρι»!

 

sel 15Στο Θέατρο Παραμυθίας από τις 16 Μαρτίου 2016 και για λίγες ακόμη παραστάσεις ανεβαίνει το έργο Το όνομά μου είναι Ρέιτσελ Κόρι, που αναφέρεται στη ζωή και το θάνατο της αμερικανοεβραίας αγωνίστριας που έλιωσε η ισραηλινή μπουλντόζα στη Γάζα. Με αφορμή αυτές τις παραστάσεις συζητούμε με τη σκηνοθέτη του έργου Μάνια Παπαδημητρίου.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

 

– Μπορείς να μας πεις λίγα λόγια για το έργο Το όνομά μου είναι Ρέιτσελ Κόρι; 

– Το έργο αυτό είναι μια σύνθεση των ημερολογίων της Ρέιτσελ Κόρυ και των e-mails που έστελνε στους γονείς της από τη Γάζα. Τη σύνθεση έκαναν ο Άλαν Ρίκμαν και η Κατερίνα Βίνερ. Δηλαδή το έργο είναι προϊόν της συνεργασίας ενός σπουδαίου ηθοποιού και σκηνοθέτη και μιας δημοσιογράφου της Γκάρντιαν. Είχα διαβάσει το κείμενο το 2003 κατά προτροπή της Έφης Μαρίνου και συγκλονίστηκα. Από το 2003 που ήρθε αυτό το κείμενο στα χέρια μου πάντα ανατρέχω σ’ αυτό. Έχω κάνει δυο φορές παράσταση, το δίνω στα παιδιά στη σχολή και το λατρεύουν και νιώθω ότι δυστυχώς δεν παλιώνει. Και λέω δυστυχώς γιατί το θέμα Παλαιστίνη είναι μια από τις μεγαλύτερες αδικίες που συμβαίνουν στη γη. Πρέπει κάποτε να λυθεί και να μιλάμε για τη Ρέιτσελ Κόρυ σαν μια ηρωίδα ενός θέματος που επιτέλους λύθηκε και όχι σαν ένα ακόμα θύμα μιας τραγωδίας που συνεχίζεται και δεν τελειώνει ποτέ.

– Πώς εξηγείς τις οργισμένες αντιδράσεις του εβραϊκού λόμπι που οδήγησαν ακόμη και στην ακύρωση παραστάσεων;

– Οι αντιδράσεις του σιωνιστικού λόμπι είναι φυσιολογικές καθώς η Ρέιτσελ Κόρυ είναι αμερικανοεβραία και άρα καταγγέλλει φύσει και θέσει το έγκλημα του ισραηλινού κράτους απέναντι στην Γάζα… «Από τα μέσα» που λένε στην πολιτική. Αυτό είναι πάντα πολύ «ενοχλητικό» για εκείνον που θέλει πάση θυσία να επιβάλει τη δύναμη του πάνω στον αδύναμο αδιαφορώντας για το ύψος της ύβρεως και της αδικίας που κάνει πάνω στο ανθρώπινο είδος και σε κάθε έννοια ηθικής. Όμως αυτές οι αντιδράσεις είναι που δυναμώνουν και το σθένος όσων πιστεύουμε πως το θέμα με το οποίο ασχολιόμαστε είναι σημαντικό και δεν πρέπει να το βάλουμε κάτω.

– Η ανταπόκριση που έχει βρει στο ελληνικό κοινό είναι μεγάλη και ειδικά στον κόσμο της Αριστεράς. Συνδυάζεται αυτή η υποδοχή με τα πήγαινε – έλα των υπουργών του Τσίπρα και του ίδιου στο Ισραήλ; 

– Η Αριστερά και ο ΣΥΡΙΖΑ συγκεκριμένα είχε πολλάκις και παντοιοτρόπως καταγγείλει όλα όσα τώρα αναγκάζεται ή επιλέγει για λόγους που κανείς μας δεν γνωρίζει να κάνει. Ένας απ’ αυτούς τους τομείς είναι και η προσχώρηση στον ισραηλινό στρατιωτικό άξονα. Όμως η κυβέρνηση και το κράτος είναι ένα πράγμα και η βουλή και οι πολίτες ένα άλλο. Οι πολίτες μπορούν να λένε το σωστό κι έτσι να βοηθούν πιέζοντας και δημιουργώντας τα κατάλληλα ηθικά διλήμματα στις κυβερνήσεις. Η τέχνη μπορεί να βοηθήσει σ’ αυτό. Γιατί έχει τεράστια συγκινησιακή δύναμη όταν εκφράζει την αλήθεια.

– Σχετίζεται η στάση της κυβέρνησης απέναντι στο Ισραήλ με την αποχώρησή σου από το ΣΥΡΙΖΑ;

– Είχα αποχωρήσει νωρίτερα αλλά κι αυτό είναι ένα πράγμα που δεν θα μπορούσα να δικαιολογήσω στον εαυτό μου.

– Η οικονομική κρίση και οι πολιτικές συγκρούσεις των τελευταίων ετών πώς επέδρασαν στον καλλιτεχνικό κόσμο;

– Ο καλλιτεχνικός κόσμος υποφέρει τα πάνδεινα από την οικονομική κρίση. Εδώ και 20 χρόνια γνωρίζουμε εμείς οι καλλιτέχνες πως η φτώχεια είναι έξω από την πόρτα μας. Τώρα που μπήκε μες στα σπίτια αρχίζει να λειτουργεί κι η λογοκρισία. Μέχρι χθες υπήρχε η αυτολογοκρισία για να μπορείς να βρίσκεις δουλειές. Τώρα η αυτολογοκρισία δίνει τη θέση της σιγά – σιγά στην πραγματική. Η απόσυρση χορηγιών από μια τράπεζα, η απομάκρυνση καλλιτεχνών από συγκεκριμένα πρότζεκτς, τα tweets της αμερικανικής πρεσβείας κλπ. κλπ είναι κανονική λογοκρισία. Και πιστεύω πως είναι ακόμα η αρχή.

– ​Πρόσφατα, ο χώρος των τεχνών ​αντέδρασε ασυνήθιστα έντονα στην επιλογή του υπουργού Πολιτισμού Α. Μπαλτά να διορίσει ως καλλιτεχνικό διευθυντή του Φεστιβάλ Αθηνών τον Βέλγο καλλιτέχνη Γιαν Φαμπρ, ο οποίος κατόπιν των αντιδράσεων που σημειώθηκαν τελικά παραιτήθηκε. Ποιά είναι η γνώμη σου στο θέμα;

– Στο ελληνικό φεστιβάλ εδώ και 10 χρόνια δουλεύει κυρίως μια ή καλύτερα δυο παρέες Η μια ήταν το λεγόμενο dream team όπως το είχε ορίσει ο Λούκος και τα ιδρύματα και η άλλη οι ευνοούμενοι κάποιων επιχειρηματιών που χρηματοδοτούν τον πολιτισμό. Το γεγονός ότι επελέγη ένας άνθρωπος που είχε σκοπό να αλλάξει το παιχνίδι κατά την γνώμη μου ήταν καλό. Όμως από την άλλη δεν μπορώ να διανοηθώ ότι είναι δυνατόν να διευθύνει ένα φεστιβάλ θεάτρου μιας χώρας ένας καλλιτέχνης που δεν γνωρίζει την γλώσσα της. Για μένα σημασία θα είχε ποιος θα ήταν ο σύμβουλος περί των ελληνικών παραγωγών. Και επ’ αυτού δεν υπήρχε καμία πρόταση προς το παρόν. Το θέατρο είναι μια τέχνη που κανείς μπορεί να την παράξει μόνο στην μητρική του γλώσσα. Αν το ελληνικό φεστιβάλ δεν έχει ικανό αριθμό ελληνικών παραγωγών αυτό αναπόφευκτα στρέφεται ευθέως εναντίον της γλώσσας και άρα του πολιτισμού αυτής της χώρας… Ίσως είχε ο Φαμπρ σκοπό να βοηθήσει στο μέλλον προς αυτή την κατεύθυνση. Αλλά δυστυχώς δεν είχε τα εργαλεία για να βοηθήσει και βέβαια το να επιλέξει σε πρώτη φάση 5 σχέδια στα οποία ενέχεται ο ίδιος ως καλλιτέχνης δείχνει μια στάση που δικαίως εξέγειρε τον καλλιτεχνικό κόσμο… Ο οποίος καλλιτεχνικός κόσμος, όπως είπα και προηγουμένως  πένεται απολύτως και το φεστιβάλ του χρωστούσε συγκεκριμένα ποσά που κινδύνευαν να μην αποπληρωθούν ποτέ καθώς θα άλλαζε η επωνυμία του φεστιβάλ και τα χρέη θα έπρεπε να αποπληρωθούν από άλλο φορέα.

Έχουμε προβλήματα μεταξύ μας αλλά μπορούμε να τα λύσουμε και χωρίς μεσάζοντες. Ο νέος διευθυντής ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος ήδη ανακοίνωσε ότι από Δευτέρα θ αρχίσουν να πληρώνονται οι άνθρωποι Είναι πολύ σημαντικό αυτό γιατί περιμένουν κάποια ποσά από πέρυσι το καλοκαίρι… Αυτό κάποιος που έχει έναν κανονικό μισθό, έστω και μικρό, δεν μπορεί να το καταλάβει. Μιλάμε για ολοκληρωμένη εργασία που μπορεί να έχουν κάνει οι άνθρωποι, ουσιαστικά πληρώνοντας απ την τσέπη τους ακόμη και το ταξίδι για να πάνε εκεί που θα παίξουν… Είναι εξοργιστικό… Το θέατρο στην Ελλάδα γίνεται πάνω στις πλάτες των καλλιτεχνών που το παράγουν. Στην πραγματικότητα οι καλλιτέχνες οι ίδιοι είναι οι υψηλοί χορηγοί των παραγωγών και κανένας άλλος.

– Στους καλλιτέχνες ποιό μερίδιο αναλογεί για την ανατροπή της βαρβαρότητας που ζούμε;

– Οι καλλιτέχνες αν ήμασταν πιο έξυπνοι και λιγότερο ανταγωνιστικοί ο ένας με τον άλλον θα μπορούσαμε να κάνουμε πολλά. Γιατί διαισθανόμαστε τα πράγματα πριν συμβούν και ξέρουμε να κάνουμε μεγάλη φασαρία. Δυστυχώς μας έχουν διχάσει με τους γνωστούς τρόπους που διχάζουν και την Αριστερά: Με δωράκια που τα χρυσό πληρώνουμε από ‘δω η λίγη τρομοκρατία που μας κάνει να λουφάζουμε από κει… Όποιος τολμήσει να ορθώσει το ανάστημα του και να ζητήσει το απλό πράγμα, για παράδειγμα να πληρώνεται, γίνεται μαύρο πρόβατο και τον κυνηγάνε όλοι μαζί. Και ο εργοδότης που δεν θέλει να πληρώσει και οι άλλοι που δεν τολμούν να το ζητήσουν. Η κρίση τα έχει κάνει όλα χειρότερα αφού όλοι (και αυτοί που δεν έχουν αλλά και αυτοί που έχουν) επικαλούνται την οικονομική ανέχεια για να μη δώσουν ούτε τα απαραίτητα… Προσωπικά χωρίζω πια τους καλλιτέχνες, όπως και όλους τους σχετιζόμενους με τα ζητήματα της τέχνης, σε όσους αντιλαμβάνονται τις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων και τις σέβονται και σ’ εκείνους που απλώς κοιτάνε την πάρτη τους και νοιάζονται μόνο να νικήσουν και τις τελευταίες ηθικές αναστολές ώστε να πετύχουν το σκοπό τους. Ο Κουν έκανε θέατρο μέσα στην κατοχή και όσα έβγαζε τα μοίραζε σε όλους. Έτρωγαν όλοι μαζί. Έγινε διάσημος μέσα σε 40 χρόνια και ζούσε στο ίδιο διαμέρισμα. Πέθανε χωρίς προσωπική περιουσία. Κι οι πρώτοι μαθητές του το ίδιο. Έτσι μόνο γίνεται, δεν γίνεται αλλιώς. Όλα τ’ άλλα είναι «άλλα λέμε κι άλλα κάνουμε». Η κρίση μας δοκιμάζει όλους και θα μας δοκιμάσει περισσότερο. Αν αγαπάμε την τέχνη και τη γλώσσα μας αυτό τώρα θα φανεί. Αν θέλει κάποιος να αξιολογήσει την τέχνη καλό είναι να γυρίσει πίσω στο χρόνο και να δει ο καθένας μας τι έκανε και πόσα απ’ αυτά θα μείνουν στη μνήμη. Αυτό είναι ένα ισχυρό κριτήριο για την τέχνη. Η διάρκεια είναι το μόνο που μπορεί να νικήσει το λάιφ στάιλ και τα επικοινωνιακά τρικ.

-Σε ό,τι αφορά τα εργασιακά δικαιώματα των ηθοποιών;

– Κατά την γνώμη μου είναι σημαντική η ανακοίνωση του υπουργού Πολιτισμού Αρ. Μπαλτά για την διαβάθμιση των πτυχίων των καλλιτεχνών (ηθοποιών, χορευτών, κινηματογραφιστών, μουσικών). Είναι ένα πρώτο βήμα σεβασμού στον πολιτισμό. Χρειάζεται οι καλλιτέχνες να έχουν στα χέρια τους κάτι που να αποδεικνύει τις σπουδές τους. Είναι απαράδεκτο να θεωρούνται (ενώ έχουν σπουδάσει) απλοί απόφοιτοι λυκείου γιατί απλώς δεν φρόντισε ποτέ να συνεννοηθεί το υπουργείο Πολιτισμού με το υπουργείο Παιδείας μέσα στα προηγούμενα 35 χρόνια. Η Μελίνα Μερκούρη το 1983 έφτιαξε ένα προεδρικό διάταγμα στο οποίο υπήχθη η επαγγελματική καλλιτεχνική παιδεία και από την κατάργηση της Μπολόνια το 2003 μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί ένας τρόπος να διαβαθμίζονται τα πτυχία. Είναι απαράδεκτο τόσο εκπαιδευτικά όσο και εργασιακά και ηθικά… Το βήμα της διαβάθμισης είναι ένα γενναίο βήμα που πρέπει να γίνει.

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Πριν, στις 17 Απριλίου 2016

Ασφαλιστική λαιμητόμος από Τσίπρα – Κατρούγκαλο – δανειστές. Συνέντευξη Διονύση Γράβαρη

katrΜπροστά στα σχέδια Τσίπρα – Κατρούγκαλου ακόμη και το νομοσχέδιο Σημίτη – Γιαννίτση ήταν ασφαλιστική όαση. Ήταν απείρως πιο φιλικό προς τις συντάξεις γιατί όπως κι όλες οι άλλες αντι-ασφαλιστικές μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών σέβονταν την αναδιανεμητική δομή του ασφαλιστικού συστήματος, αντίθετα με ό,τι επιχειρούν σήμερα η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ και οι δανειστές που προτείνουν την εκ βάθρων αλλαγή της δομής του ασφαλιστικού συστήματος και τη δημιουργία ενός νέου, βαθιά αντιδραστικού, στα πρότυπα του Χιλιανού συστήματος.

Του Λεωνίδα Βατικιώτη

Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι αφετηριακό σημείο στο πόρισμα της επιτροπής Κατρούγκαλου («Επιτροπή Σοφών» ας συνεχίσουν να τη χαρακτηρίζουν όσοι επιζητούν τη θεοποίησή της στα μάτια της κοινωνίας) είναι η επιχειρηματολογία της Μέρκελ, την οποία η πρώτη κυβέρνηση Τσίπρα εμφανιζόταν να πασχίζει να ανασκευάζει, στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων: «Οι συντάξεις ως ποσοστό του ΑΕΠ (16,2% το 2013) είναι οι υψηλότερες στην ΕΕ», γράφει το πόρισμα Κατρούγκαλου χωρίς τον παραμικρό έστω υπαινιγμό για την καθίζηση του ελληνικού ΑΕΠ λόγω κρίσης κατά 23%, που αυτομάτως αυξάνει το λόγο συνταξιοδοτικών δαπανών προς ΑΕΠ, καθιστώντας άστοχο το συγκεκριμένο δείκτη ως μέτρο σύγκρισης εντός της ΕΕ.

Η δρομολογούμενη αντι-ασφαλιστική μεταρρύθμιση Τσίπρα – Κατρούγκαλου είναι αντιδραστική γιατί στο επίκεντρό της έχει τους ατομικούς λογαριασμούς, στους οποίους ο εργαζόμενος συσσωρεύει όλες τις εισφορές της επαγγελματικής του σταδιοδρομίας κι έτσι στο τέλος του ενεργού του βίου το σχηματισθέν κεφάλαιο αποτελεί το μέτρο της εισφοροδοτικής προσπάθειας του εργαζομένου, επί του οποίου υπολογίζεται τι έχει να λαβαίνει. Αυτό είναι, σε αδρές γραμμές το σύστημα καθορισμένων εισφορών. Παρά την προσπάθεια διασκέδασης των αλγεινών εντυπώσεων με την προσθήκη εθνικής κοινωνικής σύνταξης (που σε ένα από τα επόμενα μνημόνια πολύ εύκολα μπορεί να …καταργηθεί) πρόκειται για εξτρεμιστικά νεοφιλελεύθερη πρόταση καθώς:

Λεφτά για το χρέος κι όχι για συντάξεις 

Πρώτο, το σύστημα καθορισμένων εισφορών απαλλάσσει το κράτος από τις εισφορές. «Η κρατική χρηματοδότηση περιορίζεται στην καταβολή των αναλογουσών εισφορών για τους ανέργους, για όσους ασθενούν, για εκείνους που αναθρέφουν παιδιά ή φροντίζουν ηλικιωμένους», αναφέρει το πόρισμα Κατρούγκαλου. Από κοντά και το Βήμα που από διαπρύσιος εχθρός έγινε απρόσκλητος φίλος σπεύδοντας να βάλει πλάτες στη νέα εθνική προσπάθεια με το πρωτοσέλιδό του, στις 25 Οκτωβρίου, που διατράνωνε πως από το 2000 ως το 2014 το ασφαλιστικό σύστημα χρηματοδοτήθηκε από το κράτος με 201,5 δισ. ευρώ! Τι κι αν οι τράπεζες σε πολύ λιγότερα χρόνια πήραν περισσότερα χρήματα; Τι κι αν ακόμη κι αυτά τα ποσά είναι κλάσμα μπροστά στην κρατική λεηλασία του ασφαλιστικού συστήματος όπως φαίνεται από την υφαρπαγή 14,5 δισ. ευρώ που έγινε με το PSI, χωρίς μάλιστα να μειωθεί ούτε κατά ένα ευρώ το δημόσιο χρέος, από τις απώλειες (που εκτιμώνται σε 3,5 δισ. ευρώ) την εποχή που τα ασφαλιστικά ταμεία κλήθηκαν να σώσουν το χρηματιστήριο θυσιάζοντας τα αποθεματικά τους στην αμαρτωλή ΔΕΚΑ, από την χρόνια εισφοροδιαφυγή όπως μετράται σε 13 δις. ευρώ ανείσπρακτες οφειλές που καλυπτόταν με χαριστικές ρυθμίσεις, από την άτοκη τοποθέτηση των αποθεματικών τους επί δεκαετίες, κλπ, κλπ. Για όλα αυτά η ναυαρχίδα του ΔΟΛ, που χρωστάει 197,7 εκ. ευρώ στις τράπεζες χωρίς να υπολογίζεται το μερίδιο που του αναλογεί από τα χρέη του Μέγκα ύψους 70 εκ. ή της Ίριδας, ύψους 25,5 εκ. ευρώ, δεν γράφει λέξη…

Δεύτερο, η μεταρρύθμιση Τσίπρα – Κατρούγκαλου βαθαίνει και συνεχίζει και δεν αναιρεί, ούτε καν βάζει ένα φρένο στις περικοπές που ξεκίνησαν επί Παπανδρέου – Λοβέρδου, το 2010, όπως είχε υποσχεθεί προεκλογικά ο πολιτικός απατεώνας Τσίπρας. Αποτέλεσμα των περικοπών όλα αυτά τα χρόνια ήταν μέσα από δέκα διαφορετικές περιπτώσεις οι απώλειες των συνταξιούχων να ξεκινούν από 14% για τις χαμηλές και να φτάνουν το 50% στις υψηλότερες συντάξεις. Η επαναφορά της ρήτρας μηδενικού ελλείμματος (που είχε καταργηθεί επί υπουργίας Δ. Στρατούλη), η ομολογημένη μείωση στις συντάξεις άνω των 1.000 ευρώ χωρίς ο αρμόδιος υπουργός να παίρνει κι όρκο για τις χαμηλότερες, η δημοσιευμένη απόφαση αύξησης των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης (ΦΕΚ αρ. φύλ, 2325, 27/10/2015) και κυρίως τα δεκάδες προαπαιτούμενα που αφορούν το συνταξιοδοτικό θα επιδεινώσουν άρδην τους όρους συνταξιοδότησης για εκατομμύρια ασφαλισμένους.

Τρίτο, κανείς δεν υποχρέωσε τη συμμορία ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ να φέρει τέτοια μεταρρύθμιση! Τσίπρας – Καμμένος ξεπέρασαν και την Τρόικα σε αντιλαϊκότητα γιατί καμία δέσμευση δεν ανέλαβαν από το Τρίτο Μνημόνιο ή τα προαπαιτούμενα να αλλάξουν τη βάση του ασφαλιστικού συστήματος από αναδιανεμητική σε κεφαλαιοποιητική! Με δική τους πρωτοβουλία το πράττουν για να εξασφαλίσουν τη δυνατότητα του κράτους να εξυπηρετεί το δημόσιο χρέος ή τις τράπεζες, που έχουν απόλυτη προτεραιότητα, σπάζοντας μάλιστα ένα ταμπού στη Δυτική Ευρώπη. Έτσι, η Ελλάδα, με ευθύνη της εξωνημένης Αριστεράς, μετατρέπεται σε πειραματόζωο και στον ασφαλιστικό τομέα, πρωτοπορώντας στις αντιδραστικές αλλαγές.

Συνέντευξη καθηγητή Διονύση Γράβαρη

  • gravarisΕίστε ένας εκ των 12 σοφών που συμμετείχαν στην διαμόρφωση της πρότασης για το ασφαλιστικό. Πώς αποτιμάτε το πόρισμα που δόθηκε στη δημοσιότητα;
  • Δεν είμαι σοφός… Η αλήθεια όμως είναι πως με τη δίμηνη εμπειρία μου στην επιτροπή έγινα σε πολλά πράγματα σοφότερος. Κατ’ αρχήν το πόρισμα κακώς λέγεται έτσι, καθώς δεν είναι ενιαίο. Σε αυτό ενυπάρχουν 3,5 διαφορετικές προτάσεις για ένα νέο ασφαλιστικό σύστημα. Η προσωπική μου διαφωνία είναι κατατεθειμένη υπό τη μορφή εναλλακτικής πρότασης που βρίσκεται στο παράρτημα 5, σελ. 30-31. Είναι προφανές επομένως, με την κατάθεση μιας διαφορετικής πρότασης ότι διαφωνώ με την κυρίαρχη πρόταση του πορίσματος.
  • Μπορείτε να μας πείτε λίγα λόγια για την Επιτροπή;
  • Συστάθηκε στις 18 Αυγούστου 2015, με υπουργική απόφαση του Γ. Κατρούγκαλου, με αποστολή εντός δύο μηνών να καταθέσει προτάσεις για το πώς πρέπει να σχεδιαστεί μένα νέο ασφαλιστικό σύστημα. Το έργο της επομένως ήταν να καταθέσει περιγράμματα θα έλεγα προτάσεων στα οποία να φαίνεται η λογική ενός νέου συνταξιοδοτικού συστήματος.
  • Ποιες ήταν οι προτάσεις που κατατέθηκαν;
  • Η πρώτη πρότεινε να ακολουθηθεί το σουηδικό μοντέλο, όπως διαμορφώθηκε μετά τις μεταρρυθμίσεις, ή το ιταλικό, με τη σύνταξη να υπολογίζεται σε ένα σύστημα νοητής κεφαλαιοποίησης, διατηρώντας τον διανεμητικό χαρακτήρα, βάσει του οποίου ο τωρινός ασφαλισμένος πληρώνει τον τωρινό συνταξιούχο, έχοντας όμως μια μεγάλη μεταβατική περίοδο που ξεκινάει το 2015 και φτάνει το 2050, δεδομένου ότι στο διάστημα αυτό έπρεπε να βρεθούν έξτρα πόροι για να πληρωθούν οι συνταξιούχοι. Μεταξύ μας υπήρχε μια κοινή παραδοχή, σε άλλους ρητά, σε άλλους σιωπηρά, ότι αυτό που μας ενδιαφέρει δεν είναι η δημοσιονομική βιωσιμότητα του συστήματος, δηλαδή η εκπλήρωση των προαπαιτουμένων των 3 μνημονίων (επαναφορά ρήτρας μηδενικού ελλείμματος, ενοποίηση ταμείων, μείωση συντάξεων, κ.α.). Η μέριμνά μας ήταν να αποκατασταθεί η σαθρή βάση του ασφαλιστικού συστήματος. Το συνταξιοδοτικό δηλαδή έχει πρόβλημα γιατί είναι κοινωνικοοικονομικά μη βιώσιμο κι όχι δημοσιονομικά. Η έλλειψη δημοσιονομικής βιωσιμότητας, είναι αποτέλεσμα της έλλειψης κοινωνικοασφαλιστικής βιωσιμότητας.

Κατ’ αρχήν να πω ότι μιλώντας για σύστημα, ο όρος χρησιμοποιείται κατ’ ευφημισμό, όπως ο Εύξεινος Πόντος, δεδομένου του κατακερματισμού του, με την ύπαρξη τμημάτων που δεν επικοινωνούν καν μεταξύ τους. Μάλιστα δεν πρόκειται τόσο για φορείς, όσο για ρυθμίσεις. Αυτό που παρατηρούμε μακροχρόνια δεν είναι πχ μια αύξηση των συντάξεων, που θα επέτρεπε να ειπωθεί ότι απαιτείται παρέμβαση στο σκέλος των παροχών. Αν κάτι παρατηρείται είναι μείωση των εισφορών, δηλαδή των εισροών. Οπότε εδώ πρέπει να γίνει η παρέμβαση. Αυτό το είχαμε διαπιστώσει από το 2001, όταν απέναντι στην πρόταση Γιαννίτση είχε κατατεθεί από τη ΓΣΕΕ μια ολοκληρωμένη αντιπρόταση. Ακόμη και η κυρίαρχη άποψη που προκρίνει το κεφαλαιοποιητικό ή τη νοητή κεφαλαιοποίηση προσπαθεί να αντιστοιχίσει τους πόρους στις συντάξεις. Προσαρμόζει δηλαδή μακροχρόνια το ύψος των συντάξεων στους χαμηλούς πόρους. Η αλληλεγγύη αυτού του συστήματος περιοριζόταν μόνο στην εθνική σύνταξη, που πληρώνεται από τη φορολογία κι είναι μια βάση πάνω στην οποία χτίζεται. Η αρχική πρόταση μάλιστα του υπουργού ήταν αυτή η σύνταξη να ισούται με το όριο της σχετικής φτώχειας, που ξέρουμε δεν είναι κάτι σταθερό. Αυξομειώνεται με βάση το εισόδημα. Το όριο της φτώχειας για παράδειγμα για το 2013 ήταν 416 ευρώ, για το 2007 ήταν 756 ευρώ. Η αλληλεγγύη αυτής της λύσης ήταν υπολειμματική και υπονόμευε το δημόσιο και κοινωνικό χαρακτήρα του συνταξιοδοτικού συστήματος και κυρίως του θεμελίου της, που είναι η κύρια σύνταξη.

Απέναντι σε αυτή την πρόταση κατατέθηκε μία δεύτερη που έλεγε μένουμε στο νόμο Κουτρουμάνη και προσπαθούμε να εξορθολογίσουμε ορισμένες πλευρές του, στην πορεία ενοποίησης. Αυτή η πρόταση παρενέβαινε και σε ορισμένα προαπαιτούμενα όπως στη ρήτρα μηδενικού ελλείμματος, αντιπροτείνοντας τη ρήτρα μειωμένου ελλείμματος.

Η τρίτη πρόταση, που κατέθεσα, αφορούσε την κύρια σύνταξη κι ήταν προσανατολισμένη στην εξεύρεση πόρων. Βασιζόταν στην ιδέα πως υπάρχει ένα τμήμα του εισοδήματος το οποίο ήδη φορολογείται, αλλά δεν μπαίνει στο ασφαλιστικό σύστημα ως εισφορά. Το 2014 για παράδειγμα, με ένα συντελεστή 18-20% θα μπορούσαμε να είχαμε μια αύξηση των εισφορών κατά 2-2,5 δισ., οπότε θα γλιτώναμε και τις περικοπές των συντάξεων που είναι προαπαιτούμενο για το 2016. Έχουμε επομένως όχι απλά διανομή, αλλά αναδιανομή στο σκέλος των εισφορών. Στο σκέλος των παρεχόμενων συντάξεων αυτό που θα πρέπει να εγγυηθεί το κράτος είναι μια κατώτατη και μια ανώτατη σύνταξη, ένα διάστημα με μια κατώτατη και μια ανώτατη τιμή, που θα αφορούσε μια αντεστραμμένη αναπλήρωση με τη μεγαλύτερη να αφορά όσους έχουν μικρά εισοδήματα και τη μικρότερη όσους έχουν μεγάλα εισοδήματα. Έτσι, να γινόταν η ενδογενεακή αναδιανομή στους συνταξιούχους.

  • Στο πόρισμα πάντως δεν παρουσιάζονται ισότιμα και ισορροπημένα οι παραπάνω προτάσεις… Αντίθετα κυριαρχείται από μια νεοφιλελεύθερη πρόταση κατεδάφισης του συνταξιοδοτικού συστήματος.
  • Η δική μου πρόταση, δεν υποστηρίχθηκε από κανένα άλλον και περιθωριοποιήθηκε. Γι’ αυτό και περιελήφθη ως προσάρτημα, παρότι είναι η μόνη που αντιμετωπίζει τα σαθρά θεμέλια του συστήματος, όπως διαμορφώνονται από τους εξής παράγοντες: Μεγάλο ποσοστό ανεργίας που δεν ξέρουμε πότε θα επιστρέψει στα επίπεδα της διαρθρωτικής ή σε ένα επίπεδο 8-9%, μείωση κατώτατου μισθού στα 568 ευρώ με τη νεολαία μάλιστα να αμείβεται πολύ χαμηλότερα μειώνοντας περαιτέρω τις εισφορές, επέκταση της ευέλικτης απασχόλησης που κι αυτή μειώνει τις εισφορές κι εξάπλωση της αδήλωτης εργασίας και της επιχειρηματικής δραστηριότητας. Επομένως, η μισθωτή σχέση κι η επιχειρηματική αμοιβή ως βάση χρηματοδότησης των συντάξεων δεν αρκεί.
  • Στην επιτροπή δεν συμμετείχε ασυνήθιστα μεγάλος αριθμός δικαστών;
  • Πράγματι. Η ερμηνεία που έδωσε ο υπουργός γι’ αυτή τη σύνθεση σχετιζόταν με την παροχή της αναγκαίας νομιμότητας των προτάσεων.
  • Άρα δεν έχουμε να κάνουμε με μια συμβουλευτική επιτροπή. Η σύνθεση βοηθούσε να βρίσκεται πολύ κοντά και στη νομοθέτηση…
  • Φαίνεται και στο κεφάλαιο VII, που έχει τίτλο «Η συμβατότητα των μεταρρυθμίσεων με το Σύνταγμα».
  • Ειπώθηκε ότι ο πυρήνας των προτάσεων ενδέχεται να είναι …εισαγόμενος. Να μας ήρθε κατ’ ευθείαν από Βρυξέλλες.
  • Δεν το γνωρίζω, αλλά το έχω κι εγώ ακούσει. Αν όμως διαβάσει κανείς και το λεγόμενο πράσινο και το λευκό βιβλίο που εκδόθηκαν από την ΕΕ, αφήνουν μεγάλο χώρο στην κεφαλαιοποίηση και τον ιδιωτικό τομέα, όπως κάνει η κυρίαρχη κατεύθυνση του πορίσματος.
  • Τι συμπεράσματα μπορούμε να εξάγουμε από τη μέχρι τώρα λειτουργία των κεφαλαιοποιητικών συστημάτων στην Ευρώπη;
  • Ακόμη δεν έχουν αποδώσει αυτές οι μεταρρυθμίσεις! Το μόνο που προσέφεραν ήταν να επιλύσουν το δημοσιονομικό πρόβλημα.
  • Ποια είναι η εμπειρία από τις ΗΠΑ;
  • Στο κεφάλαιο ΙΙ υπάρχει η πρόταση για την ενίσχυση της παρουσίας των επαγγελματικών ταμείων, που για πρώτη φορά προβλέφθηκαν στο νόμο Ρέππα, αλλά έχουν ενεργοποιηθεί ελάχιστα. Τα προβλήματα που μπορεί να προκύψουν φαίνονται καθαρά στην περίπτωση της αυτοκινητοβιομηχανίας Τζένεραλ Μότορς, η οποία μετά την κρίση έχει κόψει κατά 50% τις παροχές σε χρήμα, δηλαδή τις συντάξεις, κι εντελώς την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Μεταφέροντας αυτήν την εμπειρία στην Ελλάδα, μπορούμε να πούμε πως αν είχαμε ένα ανάλογο ταμείο σε έναν ακμάζον κλάδο της προηγούμενης δεκαετίας, πχ στις κατασκευές, σήμερα δεν θα μπορούσε να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του και θα προχωρούσε περικοπές. Επομένως, τα ταμεία που λειτουργούν με κεφαλαιοποιητικό τρόπο μπορούν να λύνουν το δημοσιονομικό πρόβλημα, δηλαδή να μην παράγουν ελλείμματα, επειδή όμως λειτουργούν ομόρροπα στον οικονομικό κύκλο όταν  τα χρειάζεσαι δεν τα έχεις.
  • Μπορούμε επομένως να πούμε ότι τόσο η Επιτροπή όσο κι οι σχεδιαζόμενες μεταρρυθμίσεις στο συνταξιοδοτικό πρωτίστως στοχεύουν στην ελάφρυνση του προϋπολογισμού και καθόλου στη διόρθωση των ανισορροπιών του;
  • Σε αυτό αναφερόμουν όταν έλεγα ότι βγήκα σοφότερος από τη συμμετοχή μου στην Επιτροπή. Στο πόρισμα υπάρχουν αυτούσια ή μεταμφιεσμένα τα προαπαιτούμενα του τρίτου μνημονίου. Ας πάρουμε τη συζήτηση για την ενσωμάτωση των επικουρικών στις κύριες συντάξεις. Στα προαπαιτούμενα του Σεπτεμβρίου 2015 αναφέρεται: αποκλειστική χρηματοδότηση όλων των επικουρικών ταμείων από ίδιες εισφορές. Προστέθηκε δηλαδή αυτούσιο κομμάτι του τρίτου μνημονίου, που σχετίζεται με τη δημοσιονομική βιωσιμότητα. Εμάς όμως δεν μας ενδιέφερε η δημοσιονομική βιωσιμότητα, ήταν κάτι δευτερεύον…
  • Μάλλον εσάς προσωπικά, κύριε Γραβάνη, δεν ενδιέφερε…
  • Ναι, για μένα μιλάω… Υπήρξε ωστόσο και πολιτική χρήση της επιτροπής. Η πρώτη πρόταση που κατατέθηκε, για νοητή κεφαλαιοποίηση, ήταν του ίδιου του υπουργού. Μετά κατατέθηκαν οι προτάσεις των μελών της επιτροπής.
  • Ποιο ήταν το αποτύπωμα του υπουργού Γ. Κατρούγκαλου στις συνεδριάσεις της επιτροπής;
  • Ήταν παρών, και υποστήριζε την άποψή του…
  • Που κατέληγε σε εκ βάθρων αλλαγή του υπάρχοντος μοντέλου σε κεφαλαιοποιητική βάση;
  • Ναι, με τη διαφορά ότι πρότεινε και το σκαλοπάτι της εθνικής σύνταξης.
  • Δεν είναι σκάνδαλο η έλλειψη πρόβλεψης για κάλυψη των απωλειών από το PSI;
  • Φυσικά. Όταν ανακεφαλαιοποιείς τις τράπεζες, πρέπει να ανακεφαλαιοποιήσεις και τα ταμεία. Πολύ περισσότερο αν θες να λειτουργούν κεφαλαιοποιητικά…

Το άρθρο και η συνέντευξη δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Unfollow, αρ. 47, μηνός Νοεμβρίου 2015

 

Γιάννης Κουζής: «Ειδική Οικονομική Ζώνη θέλουν την Ελλάδα οι πιστωτές» (Επίκαιρα, 18-24 Ιουνίου 2015)

11_KOYZHS-650x250 (1)«Οι ηγεσίες των ευρωπαϊκών θεσμών έχουν απόλυτα αποδεχθεί τα νεοφιλελεύθερα δόγματα, απαξιώνοντας στην πράξη, και με συστηματικό τρόπο, το ευρωπαϊκό κοινωνικό κεκτημένο των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών κρίνοντάς το μειονέκτημα στο πεδίο του παγκοσμιοποιημένου οικονομικού ανταγωνισμού», τονίζει ο Γιάννης Κουζής, καθηγητής Εργασιακών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και Ειδικός Σύμβουλος του υπουργού Εργασίας στη συνέντευξη που παραχώρησε στα Επίκαιρα.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

– Ποιο είναι το περιεχόμενο των αλλαγών που συντελέσθηκαν κατά την περίοδο των μνημονίων στην Ελλάδα στο πεδίο των εργασιακών σχέσεων;

– Η κρίση και τα μνημόνια αποτέλεσαν την χρυσή ευκαιρία ώστε στην ελληνική αγορά εργασίας να ενταθούν οι πολιτικές ευελιξίας της εργασίας που δρομολογούνταν σταθερά αλλά με χαμηλότερους ρυθμούς από το 1990 και εντεύθεν. Πρόκειται για τις πολιτικές ενίσχυσης των ατυπικών μορφών εργασίας, δεύτερης ταχύτητας αμοιβών και δικαιωμάτων, σε βάρος της σταθερής και πλήρους απασχόλησης, της ανάπτυξης της ελαστικοποίησης των ωραρίων, του περιορισμού της προστασίας από τις απολύσεις και ευελικτοποίησης του τρόπου διαμόρφωσης των μισθών μέσα από την αποδιάρθρωση του συστήματος των συλλογικών διαπραγματεύσεων και της επίλυσης των συλλογικών διαφορών. Παρεμβάσεις επίσης καταγράφονται κατά την ίδια περίοδο και στον δημόσιο τομέα στο πλαίσιο της στρατηγικής σύγκλισης του εργασιακού του καθεστώτος με το αντίστοιχο του ιδιωτικού τομέα, στο πλαίσιο μιας προς τα κάτω σύγκλισης που ωθεί στη συνολική και δραματική υποβάθμιση του περιεχομένου της εργασίας

– Σε ό,τι αφορά στα εργασιακά ποιές είναι οι απαιτήσεις των δανειστών;

– Σήμερα οι δανειστές επιμένουν στην ολοκλήρωση της πολιτικής μετατροπής της χώρας σε μια ειδική οικονομική ζώνη εστιάζοντας, καταρχάς, στην απελευθέρωση των ομαδικών απολύσεων. Πρόκειται ουσιαστικά για την πλήρη άρση της προστασίας από τις μαζικές απολύσεις με την παροχή της δυνατότητας στις επιχειρήσεις άνω των 150 εργαζόμενων να απολύουν ελεύθερα μέχρι και το 10% του δυναμικού τους μηνιαίως, και χωρίς το ανώτατο αριθμητικό όριο των 30 ανά μήνα απολύσεων. Αυτό σημαίνει περαιτέρω διευκόλυνση των απολύσεων που μεταφράζεται στην πλήρη απελευθέρωσή τους, εφόσον πλέον η ειδική διαδικασία προστασίας από τις μαζικές απολύσεις θα προβλέπεται όταν οι επιχειρήσεις θα θέλουν να υπερβούν το νέο ανώτατο όριο. Δηλαδή τότε θα απαιτείται η σύνταξη τεκμηριωμένης οικονομοτεχνικής έκθεσης, η ενημέρωση και διαβούλευση με τους εκπροσώπους των εργαζομένων ενώ η προβλεπόμενη σχετική έγκριση από το υπουργείο Εργασίας έχει και αυτή βρεθεί στο στόχαστρο των δανειστών. Η απελευθέρωση των απολύσεων κρίνεται απαράδεκτη, ιδιαίτερα σε μια χώρα όπου η ανεργία εκτινάχθηκε από το 7,5% στο 28%, εξέλιξη στην οποία συνέβαλαν τα αλλεπάλληλα μνημονιακά μέτρα διευκόλυνσης τόσο των ατομικών όσο και των ομαδικών απολύσεων. Σε αυτό το πλαίσιο μειώθηκε έως και κατά το ήμισυ το κόστος των αποζημιώσεων παράλληλα με την αύξηση των δόσεων καταβολής  τους και τη μείωση του ποσού της κάθε δόσης, αυξήθηκε κατά 10 μήνες ο χρόνος προϋπηρεσίας για το δικαίωμα στην αποζημίωση απόλυσης, μειώθηκε στο 1/6 ο ανώτατος χρόνος προειδοποίησης απόλυσης, διαδικασία  που συνεπάγεται μειωμένη κατά το ήμισυ αποζημίωση, ενώ, τέλος, αυξήθηκε από το 2% στο 5% το όριο των ανά μήνα απολύσεων. Η πίεση για πλήρη ευελιξία στις απολύσεις ασκείται σήμερα σε μία χώρα ήδη πρωταθλήτρια ανεργίας στην ΕΕ με μόλις το 10% των ανέργων να λαμβάνει το πενιχρό επίδομα ανεργίας που αντιστοιχεί στο 60% του γενικού κατώτατου μισθού και για χρονικό διάστημα  έως 12 μηνών.

– Υπάρχουν τμήματα της ελληνικής ολιγαρχίας που κρύβονται πίσω από αυτές τις απαιτήσεις και προσδοκούν οφέλη από την εφαρμογή τους; 

– Οι απαιτήσεις αυτές προέρχονται αφενός από ξένους «επενδυτές» που προσδοκούν σε μια απελευθερωμένη αγορά εργασίας, και αφετέρου από οικονομικά συμφέροντα που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα ενόψει σχεδιαζόμενων αναδιαρθρώσεων σε μεγάλου μεγέθους επιχειρήσεις. Σε αυτή την κατηγορία συγκαταλέγονται κυρίως οι τράπεζες, τα μέσα ενημέρωσης και οι αγοραστές των ιδιωτικοποιημένων δημόσιων επιχειρήσεων και οργανισμών.

Εκτός από τις ομαδικές απολύσεις απαιτούνται και άλλα μέτρα από τους δανειστές;

– Βεβαίως εκτός από τα μέτρα για τις απολύσεις για τους δανειστές πάντοτε εκκρεμούν, αν και δεν τίθενται στην παρούσα φάση, οι παρεμβάσεις στον περιορισμό της συνδικαλιστικής δράσης και στην επαναφορά της ανταπεργίας (lock out). Με αυτό τον τρόπο επιδιώκεται η ολοκλήρωση των παρεμβάσεων και στο συλλογικό μέρος των εργασιακών σχέσεων μετά από την αποκαθήλωση των συλλογικών συμβάσεων. Παράλληλα ασκούνται πιέσεις ώστε να μην καταργηθούν τα μνημονιακά μέτρα που αποδιάρθρωσαν την εργασία με κύρια αιχμή την παρεμπόδιση της επαναφοράς του κατώτατου μισθού στα 751 ευρώ και της αποκατάστασης των συλλογικών διαπραγματεύσεων.

– Ισχύει ακόμη η επιδίωξή τους να πάει ο μισθός στα 250 ευρώ όπως είχε δηλώσει ο Τόμσεν στο ευρωπαϊκό κοινοβούλιο;

– Είναι γνωστό ότι στο παράρτημα του δευτέρου μνημονίου συμπεριλαμβάνεται ο στόχος της σύγκλισης των κατώτατων μισθών με εκείνους των γειτονικών βαλκανικών χωρών. Το μέτρο της συμπίεσης των κατώτατων μισθών από τα 751 στα 586 ευρώ (και στα 510 για τους νέους) εντάχθηκε σε αυτό το στόχο. Παράλληλα με την αποδόμηση του συστήματος των συλλογικών συμβάσεων και με την συνακόλουθη έξαρση της εξατομίκευσης των μισθών, που οδήγησαν σε μεσοσταθμική μείωση των μισθών κατά 24%, ώστε σήμερα να έχει διπλασιασθεί το ποσοστό των πλήρως απασχολούμενων, και τετραπλασιασθεί το αντίστοιχο των εργαζόμενων με μειωμένα ωράρια που αμείβονται με μισθούς μέχρι τα παλαιά γενικά κατώτατα όρια των 751 ευρώ. Τα στοιχεία αυτά σε συνδυασμό με το 1,4 εκ. ανέργων διαμορφώνουν ένα νέο και έντονα υποβαθμισμένο εργασιακό τοπίο παράλληλα με μια νέα κουλτούρα για την εργασία που αποκλίνει από την έννοια και το ουσιαστικό περιεχόμενό της.

– Υφίστανται αντιθέσεις μεταξύ ευρωπαίων πιστωτών και ΔΝΤ στα εργασιακά;

– Οι κατά καιρούς διαφαινόμενες διαφορές πιστεύω ότι είναι δευτερεύουσας σημασίας πόσο μάλλον που σε όλη την διάρκεια της μνημονιακής περιόδου παρατηρούνται αλλαγές στους ρόλους του «καλού» και του «κακού» στα θέματα της αγοράς εργασίας. Και αυτό γιατί θεωρώ ότι σε σημαντικό βαθμό οι θέσεις των τριών θεσμών τέμνονται και αλληλοσυμπληρώνονται, στοιχείο που πρέπει να καθιστά την όποια διαπραγμάτευση κυρίως πολιτική και όχι τεχνική στη βάση τεκμηριωμένων επιστημονικά επιχειρημάτων που δεν φαίνεται να συγκινούν τη μονομερή και νεοφιλελεύθερη αντίληψη των δανειστών. Ο ρόλος του ΔΝΤ είναι γνωστός για τη διαχρονική στάση του στην πορεία της απορρύθμισης του κοινωνικού κράτους και της εργασίας όπου έχει καταγραφεί η παρουσία του. Οι άλλοι δύο ευρωπαίοι πιστωτές (ΕΕ και ΕΚΤ) έχουν προ πολλού δώσει δείγματα γραφής για τον τρόπο που αντιλαμβάνονται τις εργασιακές σχέσεις στο πλαίσιο πολιτικών απασχόλησης υπό την πίεση της κυρίαρχης αντίληψης περί ανταγωνιστικότητας με όρους μείωσης και συμπίεσης των δαπανών για την εργασία, που ενοχοποιείται ως επαχθές κόστος. Με αυτό τον τρόπο οι ηγεσίες των ευρωπαϊκών θεσμών έχουν απόλυτα αποδεχθεί τα νεοφιλελεύθερα δόγματα, απαξιώνοντας στην πράξη, και με συστηματικό τρόπο, το ευρωπαϊκό κοινωνικό κεκτημένο των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών κρίνοντάς το ως συγκριτικό μειονέκτημα στο πεδίο του παγκοσμιοποιημένου οικονομικού ανταγωνισμού. Αυτό, άλλωστε, που καταγράφεται στην ελληνική αγορά εργασίας κατά την περίοδο των μνημονίων δεν αποτελεί καινοτομία ως προς τη φύση και το περιεχόμενο των επιβληθέντων μέτρων αφού αυτά αντιγράφουν «καλές» πρακτικές  που, διάσπαρτες, συναντώνται σε όλο σχεδόν το φάσμα των ευρωπαϊκών χωρών. Η μόνη καινοτομία έγκειται στο γεγονός ότι σε μια χώρα και σε τόσο σύντομο διάστημα επιβλήθηκε ένας καταιγισμός μέτρων ουσιαστικής απορρύθμισης της εργασίας. Επομένως, η εκ του σύνεγγυς παρακολούθηση των ευρωπαϊκών πολιτικών για την απασχόληση και τις εργασιακές σχέσεις, ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του ’90, δεν μπορεί να απενοχοποιήσει τον ρόλο της νεοφιλελεύθερης Ευρώπης στο ελληνικό δράμα. Η κρίση και τα μνημόνια αποτέλεσαν την τέλεια αφορμή, υπό το άλλοθι της κρίσης, για την σταδιακή μεταφορά στην Ευρώπη και στην ευρωζώνη, μέσω του ελληνικού πειραματόζωου, εργασιακών όρων σύγκλισης  με τον τρίτο κόσμο. Την ίδια στιγμή, μάλιστα, η Ευρώπη διαπραγματεύεται εν κρυπτώ τη Διατλαντική Συμφωνία Εμπορίου και Επενδύσεων (ΤΤΙΡ)με τις ΗΠΑ και τον Καναδά με περιεχόμενο πλήρους απελευθέρωσης των αγορών, και κατοχύρωσης της ελευθερίας των πολυεθνικών επενδυτών στη μη συμμόρφωση στο δίκαιο της χώρας υποδοχής αναφορικά με την εργατική, ασφαλιστική, φορολογική και  περιβαλλοντική νομοθεσία. Πώς είναι δυνατόν, λοιπόν, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί, με τους όρους που σήμερα λειτουργούν και διοικούνται, να αποτελούν την ασφάλεια για τα κοινωνικά και εργασιακά δικαιώματα των ευρωπαίων πολιτών έναντι του αμερικανοκρατούμενου ΔΝΤ, όταν ήδη συμβάλλουν στην μέχρι τώρα σταδιακή αποδόμησή τους; Και όταν, επίσης, προετοιμάζουν σε, κεκλεισμένων θυρών, διαπραγματεύσεις την πλήρη αποδιάρθρωσή τους, μέσα από «ελεύθερες» επενδυτικές συμφωνίες με τις ΗΠΑ, χώρα που αρνείται επίμονα να επικυρώσει τις 6 από τις 8 θεμελιώδεις διεθνείς συμβάσεις εργασίας του ILO;

Οζλέμ Οναράν: Το χρέος είναι φυλακή! (Επίκαιρα, 28/4-3/5/2015)

Onaran_2«Το ερώτημα δεν είναι αν μπορούμε να πληρώσουμε το χρέος, αλλά αν πρέπει να το πληρώσουμε», δηλώνει στα Επίκαιρα η Όζλεμ Οναράν, μέλος της νεοσύστατης Επιτροπής Αλήθειας Δημοσίου Χρέους της ελληνικής Βουλής.  Η Οζλέμ Οναράν είναι καθηγήτρια Εργατικού Δυναμικού και Οικονομικής Ανάπτυξης στο Πανεπιστήμιο του Γκρίνουιτς στην Αγγλία. Πριν είχε διδάξει στο Πανεπιστήμιο του Γουεστμίνστερ, στο Πανεπιστήμιο Εφαρμοσμένων Επιστημών  του Βερολίνου, στο Οικονομικό και Επιχειρηματικό Πανεπιστήμιο της Βιέννης, κ.α. Τα ερευνητικά της αντικείμενα περιλαμβάνουν την παγκοσμιοποίηση, τις κρίσεις, την διανομή του εισοδήματος, την απασχόληση, τις επενδύσεις, την ανάπτυξη, κ.α.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Πέντε χρόνια μετά πώς αποτιμάτε την θεραπεία – σοκ που εφαρμόστηκε στην Ελλάδα;

Οι δανειακές συμβάσεις μεταξύ Ελλάδας, Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και ΔΝΤ από το 2010 υποβλήθηκαν υπό όρους που αποσταθεροποίησαν την ελληνική οικονομία κι έκαναν το δημόσιο χρέος μη βιώσιμο. Αυτοί οι όροι περιελάμβαναν σοβαρές περικοπές στις δημόσιες δαπάνες, μειώσεις στις συντάξεις, και τις αποκαλούμενες δομικές μεταρρυθμίσεις που στην πραγματικότητα σήμαιναν ιδιωτικοποιήσεις και απορύθμιση της αγοράς εργασίας, μείωση του ελάχιστου μισθού και κατάργηση των συλλογικών διαπραγματεύσεων. Μετά βεβαιότητας, αυτές οι μεταρρυθμίσεις δεν έχουν τίποτε κοινό με την γνήσια δομική αλλαγή που επαγγέλλεται ο ΣΥΡΙΖΑ με όρους βελτίωσης των κοινωνικών και φυσικών υποδομών της οικονομίας και δομικής μεταβολής της παραγωγής.

Ο συνδυασμός αυτών των όρων, λιτότητα και χαμηλότεροι μισθοί, προκάλεσαν μια χρόνια χαμηλή ζήτηση, που εμβάθυνε την κρίση χρέους και οδήγησε σε μια ανθρωπιστική κρίση. Έτσι κατέστησαν το χρέος περαιτέρω μη βιώσιμο και αποσταθεροποίησαν το μακροοικονομικό περιβάλλον.

Γιατί χαρακτηρίζεις αποσταθεροποιητικές τις αποκαλούμενες δομικές μεταρρυθμίσεις;

Ας ξεκινήσουμε με ό,τι συνέβη στους μισθούς και την ανισότητα στην Ελλάδα ως αποτέλεσμα των όρων των δανειακών συμβάσεων: το μερίδιο των μισθών στο εθνικό εισόδημα (ΑΕΠ) της Ελλάδας από το 2010 ως το 2013 μειώθηκε κατά 5%. Αυτό σήμανε μια απότομη άνοδο στην ανισότητα, μια ραγδαία αναδιανομή από τους μισθούς στα κέρδη, από την εργασία στο κεφάλαιο. Όταν συρρικνώνεται το μερίδιο των μισθών, συρρικνώνονται όχι μόνο τα κόστη, αλλά επίσης και η ζήτηση.

Οι μισθοί δεν είναι μόνο θέμα κόστους αλλά και πηγή ζήτησης. Έχουμε κάνει εκτεταμένη έρευνα για την εκτίμηση των αποτελεσμάτων στην μεγέθυνση της πτώσης του μεριδίου των μισθών για το Διεθνές Γραφείο Εργασίας του ΟΗΕ με τον συνεργάτη μου, που για καλή σύμπτωση προέρχεται από την Ελλάδα, τον Γιώργο Γαλάνη και πιο πρόσφατα με τον Τόμας Ομπστ από το Ίδρυμα Ευρωπαϊκών Προοδευτικών Σπουδών, μια δεξαμενή σκέψης που χρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Τα πρόσφατα αποτελέσματά μας για την Ελλάδα δείχνουν πως όταν το μερίδιο των μισθών μειώνεται συμβαίνουν τρία πράγματα: Μειώνεται σημαντικά η εγχώρια κατανάλωση. Οι ιδιωτικές επενδύσεις δεν ανταποκρίνονται τόσο έντονα στην άνοδο των κερδών επειδή οι επενδυτές κυρίως ενδιαφέρονται για τις προοπτικές των πωλήσεων που επηρεάζονται από την πτώση των μισθών και την κατανάλωση. Ούτε οι εξαγωγές αυξάνονται, επειδή οι εξαγωγικές εταιρείες όταν πέφτουν οι μισθοί δεν μειώνουν τις τιμές τους, αλλά αυξάνουν την κερδοφορία τους.

Συνολικά χαμηλότερο μερίδιο μισθών οδηγεί σε χαμηλότερη ζήτηση και χαμηλότερο ΑΕΠ. Κάτι που είναι πολύ σημαντικό από την σκοπιά των δημόσιων οικονομικών, καθώς χαμηλότερο εθνικό εισόδημα σημαίνει χαμηλότερα φορολογικά έσοδα κι επομένως υψηλότερο δημόσιο χρέος.

Πώς μπορεί να σταθεροποιηθεί το μακροοικονομικό περιβάλλον στην Ελλάδα;

Η αντιστροφή της ανισότητας και της λιτότητας ταυτόχρονα είναι μακρόχρονη διαδικασία. Πρώτα απαιτείται μια αντιστροφή στην άνοδο της ανισότητας. Μια άνοδο του μεριδίου των μισθών στα προ κρίσης επίπεδα θα αύξανε το ΑΕΠ κατά 4,5%, σύμφωνα με τα αποτελέσματά μας. Ξέρουμε πώς να το κάνουμε: με την αύξηση των ελάχιστων μισθών και της συμμετοχής στα συνδικάτα και την επαναφορά των θεσμών των συλλογικών διαπραγματεύσεων αυξάνεται η αγοραστική δυνατότητα των εργατών. Αυτά ακριβώς περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων της ελληνικής κυβέρνησης. Αν κι όλες οι άλλες χώρες της ΕΕ ακολουθούσαν ανάλογες μεταρρυθμίσεις για να αντιστραφούν ταυτόχρονα οι ανισότητες στην Ελλάδα, τότε η μεγέθυνση στην Ελλάδα και στην ΕΕ ως σύνολο θα ήταν ακόμη ψηλότερη. Θα ήμασταν σε θέση να σταματήσουμε την στασιμότητα και τον αποπληθωρισμό στην Ευρώπη.

Κατά δεύτερο, μια αύξηση στις δημόσιες επενδύσεις και τις κοινωνικές δαπάνες θα πρόσφερε μια ισχυρή ώθηση στην μεγέθυνση, ενώ θα συνέβαλε στην επίλυση και των πραγματικών δομικών προβλημάτων. Η Μαρία Νικολαΐδη κι ο Γιάννης Δαφέρμος, συνεργάτες μου στο Λονδίνο, σε προηγούμενες δουλειές τους για το Ινστιτούτο Εργασίας της ΓΣΕΕ, έχουν αποδείξει την ύπαρξη ενός σοβαρού πολλαπλασιαστικού αποτελέσματος των κρατικών κοινωνικών δαπανών. Σε κάθε περίπτωση είναι αναγκαίες για την κοινωνική συνοχή στην Ευρώπη, δεδομένου ότι οι κοινωνικές δαπάνες στην Ελλάδα είναι χαμηλότερες από τον μέσο όρο της ΕΕ. Η Ράνια Αντωνοπούλου, αναπληρώτρια υπουργός Εργασίας αρμόδια για την καταπολέμηση της ανεργίας, μία επιπλέον ελληνίδα οικονομολόγος που έχει εμπνεύσει και τεκμηριώσει την δική μου έρευνα, έχει δείξει πώς μια αύξηση στις δημόσιες δαπάνες στην κοινωνική φροντίδα, και την προστασία των παιδιών και των ηλικιωμένων έχει πολύ σημαντικά αποτελέσματα στην απασχόληση και την μεγέθυνση. Έτσι επιτυγχάνονται πολλοί στόχοι: βελτιώνεται η κοινωνική υποδομή της οικονομίας, δημιουργείται απασχόληση, επιτυγχάνεται η ισότητα των φύλων και μια ζωή με αξιοπρέπεια για όλους. Σε μια πρόταση, το νόημα είναι: Φροντίστε για τις ανισότητες, την πλήρη απασχόληση για άνδρες και γυναίκες, την οικολογική ισορροπία και το χρέος, και ο προϋπολογισμός θα ρυθμιστεί.

Το δημόσιο χρέος πώς μπορεί να διαγραφεί;

Υπάρχουν δοκιμασμένες έννοιες στο διεθνές δίκαιο που μας επιτρέπουν να αμφισβητήσουμε τη νομιμότητα, τη νομιμοποίηση ή τον απεχθή χαρακτήρα μιας δανειακής σύμβασης όταν αποτρέπει ένα κράτος από την ικανοποίηση των υποχρεώσεών του στους πολίτες του, όπως είναι η κατάλληλη πρόσβαση σε βασικά δικαιώματα. Τέτοια είναι η υγεία, η εκπαίδευση και μια αξιοπρεπή ζωή, όπως και το δικαίωμα στον συνδικαλισμό. Όλα αυτά είναι βασικά ανθρώπινα δικαιώματα.

Μη νομιμοποιημένο είναι εκείνο το χρέος που αναλήφθηκε από κυβερνήσεις χωρίς να λάβουν υπ’ όψη τους το δημόσιο συμφέρον ή υπονομεύοντας το δημόσιο συμφέρον. Παράνομο είναι εκείνο το χρέος που συνάφθηκε κατά παράβαση του δικαίου ή του συντάγματος. Απεχθή είναι τα δάνεια σε αυταρχικά καθεστώτα ή όσα δόθηκαν υπό συνθήκες που παραβιάζουν τα κοινωνικά, οικονομικά, πολιτιστικά, πολιτειακά και πολιτικά δικαιώματα των ανθρώπων.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και το ΔΝΤ θα συμφωνούσαν με αυτές τις θέσεις;

Πίσω από τις δανειακές συμβάσεις με την ΕΕ, την ΕΚΤ και το ΔΝΤ υπάρχει μια άλλη λογική: ένα νεοφιλελεύθερο οικονομικό σκεπτικό, βάσει του οποίου οι υπηρεσίες παρέχονται καλύτερα από τον ιδιωτικό τομέα, ο δημόσιος τομέας είναι εξ ορισμού αναποτελεσματικός και διεφθαρμένος και τα συνδικάτα είναι πηγή ακαμψίας κι όχι βασικό δικαίωμα. Σε αυτή τη λογική, τα συνδικάτα κατηγορούνται ότι προστατεύουν μόνο τα δικαιώματα μιας μικρής ομάδας προνομιούχων εργατών, σε βάρος των υπόλοιπων. Αυτή είναι η ιδεολογία πίσω από τις δανειακές συμβάσεις. Στην ατζέντα περιλαμβάνεται η διάλυση του κράτους πρόνοιας, η παράδοση βασικών δημόσιων αγαθών όπως η υγεία, η παιδεία και οι υποδομές στον ιδιωτικό τομέα ως νέα πεδία κερδοφορίας και η συντριβή της διαπραγματευτικής ικανότητας της εργασίας μέσω της κατάργησης των θεσμών των συλλογικών διαπραγματεύσεων.

Το δημόσιο χρέος πώς επιδρά σε αυτή την κατάσταση;

Το δημόσιο χρέος κι οι όροι που το συνοδεύουν ισοδυναμούν με ταξικό πόλεμο, όχι με λύση. Το χρέος είναι φυλακή. Παγιδεύει πόρους και αποκλείει τις σωστές και ορθολογικές οικονομικές πολιτικές. Η κρίση ήταν η αφορμή και την αξιοποίησαν πολύ καλά. Τώρα είναι η σειρά μας να πούμε την αλήθεια και να δράσουμε.

Η ευρωζώνη κι οι γερμανικές οδηγίες επιτρέπουν εναλλακτικές;

Οι ανισότητες εντός των κρατών και μεταξύ αυτών αποτέλεσαν βασική αιτία της κρίσης, του χρέους και των ανισορροπιών στην Ευρώπη. Σε ορισμένες χώρες της ΕΕ η αυξανόμενη ανισότητα και συγκεκριμένα το πτωτικό μερίδιο των μισθών έχει οδηγήσει σε άνοδο του χρέους του δημοσίου ή των νοικοκυριών, ενώ η στηριγμένη στα δανεικά κατανάλωση ήταν η κινητήρια δύναμη της μεγέθυνσης.

Η Ελλάδα είναι μόνο ένα παράδειγμα. Υπάρχει επίσης η Αγγλία, η Ισπανία, η Ιρλανδία, η Πορτογαλία, η Ουγγαρία και οι Βαλτικές χώρες.

Μη βιώσιμο ωστόσο είναι επίσης το στηριγμένο στις εξαγωγές μοντέλο της Γερμανίας, που ακολουθείται κι από άλλες χώρες με εμπορικό πλεόνασμα όπως η Αυστρία, η Φινλανδία κι η Ολλανδία. Κι αυτές επίσης οι χώρες υπέστησαν πτώση στο μερίδιο των μισθών και έλλειψη επαρκούς εσωτερικής ζήτησης. Το εξαγωγικό τους πλεονέκτημα προϋποθέτει μια άλλη χώρα που να έχει ελλείμματα και να συσσωρεύει χρέη. Επομένως και το γερμανικό μοντέλο προϋποθέτει επίσης χρέη, αλλά σε μια άλλη χώρα, την Ελλάδα ή την Ισπανία. Επομένως και το γερμανικό εξαγωγικό μοντέλο είναι εξ ίσου μη βιώσιμο λόγω το ότι αποτελεί μεγέθυνση στηριγμένη στο χρέος.

Εν κατακλείδι, η πρωτοβουλία του ελληνικού κοινοβουλίου, υπό την αιγίδα της προέδρου του έχει ιστορική σημασία όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά και για όλη την Ευρώπη. Αν δείξει τον δρόμο η Ελλάδα, θα ανοίξει ο δρόμος και για την Ισπανία, την Ιρλανδία, την Πορτογαλία, αλλά και για τους εργαζόμενους στη Γερμανία να αμφισβητήσουν την μη βιωσιμότητα αυτού του μοντέλου μεγέθυνσης που στηρίζεται στις ανισότητες.

Με βάση όλα αυτά, το ερώτημα δεν είναι αν μπορούμε να πληρώσουμε το χρέος, αλλά αν πρέπει να το πληρώσουμε!