Home » Πολιτισμός

Category Archives: Πολιτισμός

Ουσάκ, δρόμος λαϊκός και κινηματογράφος της αντίστασης

Θερμά χειροκροτήματα εισέπραξε η νέα ταινία του Κυριάκου Κατζουράκη, με τίτλο Ουσάκ, στο κινηματογραφικό φεστιβάλ του ρ/σ Εν Λευκώ. Η προβολή της ημιτελούς εκδοχής της ταινίας, καθώς ακόμη βρίσκεται σε διαδικασία επεξεργασίας, έγινε στον κινηματογράφο Δαναό στις 2 Μαΐου.

Του Λεωνίδα Βατικιώτη

Η ταινία επιχειρεί ένα άλμα στο μέλλον. Αυτό που σιγά – σιγά κι εν αγνοία μας συχνά οικοδομούν, έμπλεο ζόφου και παρακμής κι ας το υποδέχονται με χαμόγελα ως τ’ αφτιά και πλήθος υποσχέσεων. Από τα μάτια του θεατή περνούν αδίστακτοι επενδυτές, πρόθυμοι εκδότες, μπρατσωμένοι φασίστες, ρουφιάνοι και οι δικοί μας «υπέροχοι απόκληροι»: Μία Κάτια Γέρου, η οποία επίσης υπογράφει το σενάριο, στο ρόλο μιας ξεπεσμένης περφόρμερ που περιδινίζεται στο βυθό της πόλης. Ο Δημήτρης Πουλικάκος, που μάλλον υποδύεται τον εαυτό του, σαν μια κιβωτό γνώσης, εμπειριών και ευφυολογημάτων και ο Γιάννης Τσορτέκης στην κόψη του ξυραφιού μεταξύ νομιμότητας και παρανομίας να επιμένει στην οργάνωση της αντίστασης. Ο Νίκος Νίκας διαστροφικά σκληρός εκπρόσωπος της εξουσίας και η μικρή Νέλλη Θεοφιλοπούλου συμπληρώνουν τα πρόσωπα της ιστορίας.

Η συνάντησή τους λειτουργεί σαν εκρηκτικό μίγμα. Μέσα σε σκηνές ζωγραφικής, εκπληκτικής ομορφιάς και χρωματικής ισορροπίας, οι νυχτόβιοι και περιθωριακοί πρωταγωνιστές του (λαϊκού «δρόμου») Ουσάκ ορίζουν την αντίσταση. Ως ανάγκη, όπως πρέπει δηλαδή κι όπως πάντα γινόταν, με ήρωες πραγματικούς ανθρώπους που κάτι έχουν να χάσουν μένοντας αδρανείς, και πολλά να κερδίσουν παίρνοντας τα όπλα. Είναι μορφές γνώριμες και καθημερινές. Και για να μη μείνει καμιά αμφιβολία δε χρησιμοποιήθηκαν ηθοποιοί, αλλά χωρικοί και αγρότες από τη Μεσσηνία, όπου έγιναν τα γυρίσματα των τελευταίων σκηνών. Είναι η γη την οποία υπερασπίζονται από την εισβολή των μεταλλαγμένων, όπου οι γνήσιοι σπόροι, που τελούν υπό καθεστώς διωγμού, δεν εκφράζουν μόνο το σεβασμό στη φύση και τα αρχέγονα δικαιώματα των καλλιεργητών επί της γης τους, αλλά επίσης τη συνέχεια του ανθρώπινου πολιτισμού και την ίδια την αντίσταση. Εξεγείρονται ενάντια σε έναν κόσμο που κυριαρχείται ολοκληρωτικά από απαστράπτουσες εταιρείες και σκοτεινούς μπράβους και μόνοι τους βρίσκουν το νήμα που ξαναδίνει νόημα στη ζωή η οποία στο τέλος, μετατρέπεται σε θυσίασμα. Σε μια ζωή όμως που είναι σε αρμονία με τη φύση, την ποίηση, τη συλλογική δράση και την αντίσταση: έννοιες εξορισμένες από μια καθημερινότητα εφιαλτική, που μπροστά της η σημερινή επισφάλεια θα είναι χαμένος παράδεισος.

Η νέα ταινία του Κυριάκου Κατζουράκη (τέταρτη στη σειρά, μετά το Δρόμο προς τη Δύση – 2003, τηΓλυκιά μνήμη – 2005 και τις Μικρές εξεγέρσεις – 2009) παρότι μελλοντολογική, καθηλώνει και φοβίζει επειδή οι προβολές στο αύριο δεν είναι αυθαίρετες, ούτε διατυπώνονται …σκηνοθετική αδεία. Η Cosco είναι εκεί, μαζί με την πετρελαϊκή ρύπανση του υπεδάφους και το υπέρογκο δημόσιο χρέος που συνεχίζει να σείεται σαν απειλή από τους κρατούντες για την τιθάσευση των …κρατούμενων. Είναι η μορφή που θα πάρουν τα πράγματα όσο τα αφήνουμε να εξελίσσονται ερήμην μας κι επίσης, ερήμην και σε βάρος των αληθινών πρωταγωνιστών της ιστορίας.

Μαχόμενοι διανοούμενοι ο Κυριάκος Κατζουράκης και η Κάτια Γέρου, πρωτοπόρο τμήμα μιας Αριστεράς που σκέφτεται και δρα, έφτιαξαν μια ταινία υψηλής αισθητικής αξίας που λειτουργεί ως αφύπνιση και κάλεσμα για δράση. Βίαιη κι αληθινή σαν τον καπιταλισμό που χτίζεται γύρω μας, στο έδαφος της κρίσης. Με το Ουσάκ ο κινηματογράφος, ως μορφή κοινωνικής και πολιτικής αντίστασης και τέχνης, πηγαίνει ένα βήμα πιο μπροστά.

Η ταινία έχει πλήθος ηθοποιών, πολυπρόσωπο συνεργείο, πολλά νυχτερινά και εκτός έδρας γυρίσματα και είναι τεχνικά άρτια, είναι δηλαδή μεγάλου κόστους. Η χρηματοδότηση του ΕΚΚ και της ΕΡΤ κάλυψε επίσης σημαντικό μέρος του. Ένα άλλο τμήμα του συμπληρώθηκε μέσω συνεισφορών (crowdfunding), χωρίς τα ποσά που έχουν ως τώρα συγκεντρωθεί να καλύπτουν ολόκληρο το κόστος.

Περισσότερες και πιο …χρήσιμες πληροφορίες για το υπό κατασκευή δημιούργημα του Κυριάκου Κατζουράκη και της Κάτιας Γέρου εδώ

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην ιστοσελίδα kommon

Advertisements

Συνέντευξη Μάνιας Παπαδημητρίου: “Συγκλονίζει η Ρέιτσελ Κόρι”!

 

sel 15Στο Θέατρο Παραμυθίας από τις 16 Μαρτίου 2016 και για λίγες ακόμη παραστάσεις ανεβαίνει το έργο Το όνομά μου είναι Ρέιτσελ Κόρι, που αναφέρεται στη ζωή και το θάνατο της αμερικανοεβραίας αγωνίστριας που έλιωσε η ισραηλινή μπουλντόζα στη Γάζα. Με αφορμή αυτές τις παραστάσεις συζητούμε με τη σκηνοθέτη του έργου Μάνια Παπαδημητρίου.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

 

– Μπορείς να μας πεις λίγα λόγια για το έργο Το όνομά μου είναι Ρέιτσελ Κόρι; 

– Το έργο αυτό είναι μια σύνθεση των ημερολογίων της Ρέιτσελ Κόρυ και των e-mails που έστελνε στους γονείς της από τη Γάζα. Τη σύνθεση έκαναν ο Άλαν Ρίκμαν και η Κατερίνα Βίνερ. Δηλαδή το έργο είναι προϊόν της συνεργασίας ενός σπουδαίου ηθοποιού και σκηνοθέτη και μιας δημοσιογράφου της Γκάρντιαν. Είχα διαβάσει το κείμενο το 2003 κατά προτροπή της Έφης Μαρίνου και συγκλονίστηκα. Από το 2003 που ήρθε αυτό το κείμενο στα χέρια μου πάντα ανατρέχω σ’ αυτό. Έχω κάνει δυο φορές παράσταση, το δίνω στα παιδιά στη σχολή και το λατρεύουν και νιώθω ότι δυστυχώς δεν παλιώνει. Και λέω δυστυχώς γιατί το θέμα Παλαιστίνη είναι μια από τις μεγαλύτερες αδικίες που συμβαίνουν στη γη. Πρέπει κάποτε να λυθεί και να μιλάμε για τη Ρέιτσελ Κόρυ σαν μια ηρωίδα ενός θέματος που επιτέλους λύθηκε και όχι σαν ένα ακόμα θύμα μιας τραγωδίας που συνεχίζεται και δεν τελειώνει ποτέ.

– Πώς εξηγείς τις οργισμένες αντιδράσεις του εβραϊκού λόμπι που οδήγησαν ακόμη και στην ακύρωση παραστάσεων;

– Οι αντιδράσεις του σιωνιστικού λόμπι είναι φυσιολογικές καθώς η Ρέιτσελ Κόρυ είναι αμερικανοεβραία και άρα καταγγέλλει φύσει και θέσει το έγκλημα του ισραηλινού κράτους απέναντι στην Γάζα… «Από τα μέσα» που λένε στην πολιτική. Αυτό είναι πάντα πολύ «ενοχλητικό» για εκείνον που θέλει πάση θυσία να επιβάλει τη δύναμη του πάνω στον αδύναμο αδιαφορώντας για το ύψος της ύβρεως και της αδικίας που κάνει πάνω στο ανθρώπινο είδος και σε κάθε έννοια ηθικής. Όμως αυτές οι αντιδράσεις είναι που δυναμώνουν και το σθένος όσων πιστεύουμε πως το θέμα με το οποίο ασχολιόμαστε είναι σημαντικό και δεν πρέπει να το βάλουμε κάτω.

– Η ανταπόκριση που έχει βρει στο ελληνικό κοινό είναι μεγάλη και ειδικά στον κόσμο της Αριστεράς. Συνδυάζεται αυτή η υποδοχή με τα πήγαινε – έλα των υπουργών του Τσίπρα και του ίδιου στο Ισραήλ; 

– Η Αριστερά και ο ΣΥΡΙΖΑ συγκεκριμένα είχε πολλάκις και παντοιοτρόπως καταγγείλει όλα όσα τώρα αναγκάζεται ή επιλέγει για λόγους που κανείς μας δεν γνωρίζει να κάνει. Ένας απ’ αυτούς τους τομείς είναι και η προσχώρηση στον ισραηλινό στρατιωτικό άξονα. Όμως η κυβέρνηση και το κράτος είναι ένα πράγμα και η βουλή και οι πολίτες ένα άλλο. Οι πολίτες μπορούν να λένε το σωστό κι έτσι να βοηθούν πιέζοντας και δημιουργώντας τα κατάλληλα ηθικά διλήμματα στις κυβερνήσεις. Η τέχνη μπορεί να βοηθήσει σ’ αυτό. Γιατί έχει τεράστια συγκινησιακή δύναμη όταν εκφράζει την αλήθεια.

– Σχετίζεται η στάση της κυβέρνησης απέναντι στο Ισραήλ με την αποχώρησή σου από το ΣΥΡΙΖΑ;

– Είχα αποχωρήσει νωρίτερα αλλά κι αυτό είναι ένα πράγμα που δεν θα μπορούσα να δικαιολογήσω στον εαυτό μου.

– Η οικονομική κρίση και οι πολιτικές συγκρούσεις των τελευταίων ετών πώς επέδρασαν στον καλλιτεχνικό κόσμο;

– Ο καλλιτεχνικός κόσμος υποφέρει τα πάνδεινα από την οικονομική κρίση. Εδώ και 20 χρόνια γνωρίζουμε εμείς οι καλλιτέχνες πως η φτώχεια είναι έξω από την πόρτα μας. Τώρα που μπήκε μες στα σπίτια αρχίζει να λειτουργεί κι η λογοκρισία. Μέχρι χθες υπήρχε η αυτολογοκρισία για να μπορείς να βρίσκεις δουλειές. Τώρα η αυτολογοκρισία δίνει τη θέση της σιγά – σιγά στην πραγματική. Η απόσυρση χορηγιών από μια τράπεζα, η απομάκρυνση καλλιτεχνών από συγκεκριμένα πρότζεκτς, τα tweets της αμερικανικής πρεσβείας κλπ. κλπ είναι κανονική λογοκρισία. Και πιστεύω πως είναι ακόμα η αρχή.

– ​Πρόσφατα, ο χώρος των τεχνών ​αντέδρασε ασυνήθιστα έντονα στην επιλογή του υπουργού Πολιτισμού Α. Μπαλτά να διορίσει ως καλλιτεχνικό διευθυντή του Φεστιβάλ Αθηνών τον Βέλγο καλλιτέχνη Γιαν Φαμπρ, ο οποίος κατόπιν των αντιδράσεων που σημειώθηκαν τελικά παραιτήθηκε. Ποιά είναι η γνώμη σου στο θέμα;

– Στο ελληνικό φεστιβάλ εδώ και 10 χρόνια δουλεύει κυρίως μια ή καλύτερα δυο παρέες Η μια ήταν το λεγόμενο dream team όπως το είχε ορίσει ο Λούκος και τα ιδρύματα και η άλλη οι ευνοούμενοι κάποιων επιχειρηματιών που χρηματοδοτούν τον πολιτισμό. Το γεγονός ότι επελέγη ένας άνθρωπος που είχε σκοπό να αλλάξει το παιχνίδι κατά την γνώμη μου ήταν καλό. Όμως από την άλλη δεν μπορώ να διανοηθώ ότι είναι δυνατόν να διευθύνει ένα φεστιβάλ θεάτρου μιας χώρας ένας καλλιτέχνης που δεν γνωρίζει την γλώσσα της. Για μένα σημασία θα είχε ποιος θα ήταν ο σύμβουλος περί των ελληνικών παραγωγών. Και επ’ αυτού δεν υπήρχε καμία πρόταση προς το παρόν. Το θέατρο είναι μια τέχνη που κανείς μπορεί να την παράξει μόνο στην μητρική του γλώσσα. Αν το ελληνικό φεστιβάλ δεν έχει ικανό αριθμό ελληνικών παραγωγών αυτό αναπόφευκτα στρέφεται ευθέως εναντίον της γλώσσας και άρα του πολιτισμού αυτής της χώρας… Ίσως είχε ο Φαμπρ σκοπό να βοηθήσει στο μέλλον προς αυτή την κατεύθυνση. Αλλά δυστυχώς δεν είχε τα εργαλεία για να βοηθήσει και βέβαια το να επιλέξει σε πρώτη φάση 5 σχέδια στα οποία ενέχεται ο ίδιος ως καλλιτέχνης δείχνει μια στάση που δικαίως εξέγειρε τον καλλιτεχνικό κόσμο… Ο οποίος καλλιτεχνικός κόσμος, όπως είπα και προηγουμένως  πένεται απολύτως και το φεστιβάλ του χρωστούσε συγκεκριμένα ποσά που κινδύνευαν να μην αποπληρωθούν ποτέ καθώς θα άλλαζε η επωνυμία του φεστιβάλ και τα χρέη θα έπρεπε να αποπληρωθούν από άλλο φορέα.

Έχουμε προβλήματα μεταξύ μας αλλά μπορούμε να τα λύσουμε και χωρίς μεσάζοντες. Ο νέος διευθυντής ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος ήδη ανακοίνωσε ότι από Δευτέρα θ αρχίσουν να πληρώνονται οι άνθρωποι Είναι πολύ σημαντικό αυτό γιατί περιμένουν κάποια ποσά από πέρυσι το καλοκαίρι… Αυτό κάποιος που έχει έναν κανονικό μισθό, έστω και μικρό, δεν μπορεί να το καταλάβει. Μιλάμε για ολοκληρωμένη εργασία που μπορεί να έχουν κάνει οι άνθρωποι, ουσιαστικά πληρώνοντας απ την τσέπη τους ακόμη και το ταξίδι για να πάνε εκεί που θα παίξουν… Είναι εξοργιστικό… Το θέατρο στην Ελλάδα γίνεται πάνω στις πλάτες των καλλιτεχνών που το παράγουν. Στην πραγματικότητα οι καλλιτέχνες οι ίδιοι είναι οι υψηλοί χορηγοί των παραγωγών και κανένας άλλος.

– Στους καλλιτέχνες ποιό μερίδιο αναλογεί για την ανατροπή της βαρβαρότητας που ζούμε;

– Οι καλλιτέχνες αν ήμασταν πιο έξυπνοι και λιγότερο ανταγωνιστικοί ο ένας με τον άλλον θα μπορούσαμε να κάνουμε πολλά. Γιατί διαισθανόμαστε τα πράγματα πριν συμβούν και ξέρουμε να κάνουμε μεγάλη φασαρία. Δυστυχώς μας έχουν διχάσει με τους γνωστούς τρόπους που διχάζουν και την Αριστερά: Με δωράκια που τα χρυσό πληρώνουμε από ‘δω η λίγη τρομοκρατία που μας κάνει να λουφάζουμε από κει… Όποιος τολμήσει να ορθώσει το ανάστημα του και να ζητήσει το απλό πράγμα, για παράδειγμα να πληρώνεται, γίνεται μαύρο πρόβατο και τον κυνηγάνε όλοι μαζί. Και ο εργοδότης που δεν θέλει να πληρώσει και οι άλλοι που δεν τολμούν να το ζητήσουν. Η κρίση τα έχει κάνει όλα χειρότερα αφού όλοι (και αυτοί που δεν έχουν αλλά και αυτοί που έχουν) επικαλούνται την οικονομική ανέχεια για να μη δώσουν ούτε τα απαραίτητα… Προσωπικά χωρίζω πια τους καλλιτέχνες, όπως και όλους τους σχετιζόμενους με τα ζητήματα της τέχνης, σε όσους αντιλαμβάνονται τις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων και τις σέβονται και σ’ εκείνους που απλώς κοιτάνε την πάρτη τους και νοιάζονται μόνο να νικήσουν και τις τελευταίες ηθικές αναστολές ώστε να πετύχουν το σκοπό τους. Ο Κουν έκανε θέατρο μέσα στην κατοχή και όσα έβγαζε τα μοίραζε σε όλους. Έτρωγαν όλοι μαζί. Έγινε διάσημος μέσα σε 40 χρόνια και ζούσε στο ίδιο διαμέρισμα. Πέθανε χωρίς προσωπική περιουσία. Κι οι πρώτοι μαθητές του το ίδιο. Έτσι μόνο γίνεται, δεν γίνεται αλλιώς. Όλα τ’ άλλα είναι «άλλα λέμε κι άλλα κάνουμε». Η κρίση μας δοκιμάζει όλους και θα μας δοκιμάσει περισσότερο. Αν αγαπάμε την τέχνη και τη γλώσσα μας αυτό τώρα θα φανεί. Αν θέλει κάποιος να αξιολογήσει την τέχνη καλό είναι να γυρίσει πίσω στο χρόνο και να δει ο καθένας μας τι έκανε και πόσα απ’ αυτά θα μείνουν στη μνήμη. Αυτό είναι ένα ισχυρό κριτήριο για την τέχνη. Η διάρκεια είναι το μόνο που μπορεί να νικήσει το λάιφ στάιλ και τα επικοινωνιακά τρικ.

-Σε ό,τι αφορά τα εργασιακά δικαιώματα των ηθοποιών;

– Κατά την γνώμη μου είναι σημαντική η ανακοίνωση του υπουργού Πολιτισμού Αρ. Μπαλτά για την διαβάθμιση των πτυχίων των καλλιτεχνών (ηθοποιών, χορευτών, κινηματογραφιστών, μουσικών). Είναι ένα πρώτο βήμα σεβασμού στον πολιτισμό. Χρειάζεται οι καλλιτέχνες να έχουν στα χέρια τους κάτι που να αποδεικνύει τις σπουδές τους. Είναι απαράδεκτο να θεωρούνται (ενώ έχουν σπουδάσει) απλοί απόφοιτοι λυκείου γιατί απλώς δεν φρόντισε ποτέ να συνεννοηθεί το υπουργείο Πολιτισμού με το υπουργείο Παιδείας μέσα στα προηγούμενα 35 χρόνια. Η Μελίνα Μερκούρη το 1983 έφτιαξε ένα προεδρικό διάταγμα στο οποίο υπήχθη η επαγγελματική καλλιτεχνική παιδεία και από την κατάργηση της Μπολόνια το 2003 μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί ένας τρόπος να διαβαθμίζονται τα πτυχία. Είναι απαράδεκτο τόσο εκπαιδευτικά όσο και εργασιακά και ηθικά… Το βήμα της διαβάθμισης είναι ένα γενναίο βήμα που πρέπει να γίνει.

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Πριν, στις 17 Απριλίου 2016

Ουσάκ, σκηνοθεσία: Κυριάκος Κατζουράκης

ussak-factories«Ο ουτοπιστής φίλε είναι ο απόλυτος υλιστής», αναφέρεται προς το τέλος της νέας ταινίας του Κυριάκου Κατζουράκη, σε σενάριο του ίδιου και της Κάτιας Γέρου. Η ταινία εκτυλίσσεται μετά από 2 – 3 δεκαετίες, σε ένα δυστοπικό μέλλον όπου κυριαρχούν μελανοχίτωνες, ξένοι επενδυτές και δημοσιογράφοι προσκολλούμενοι της εξουσίας.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Είναι επίσης εκεί και μικροί θύλακες αντίστασης, που αγωνίζονται για την αξιοπρέπειά τους, διαμορφώνοντας τους δικούς τους κώδικες επικοινωνίας και, το σημαντικότερο, τα δικά τους ιδανικά, δίνοντας τις δικές τους μάχες. Το σενάριο για την ταινία Ουσάκ (που είναι δρόμος του ρεμπέτικου) ξεκίνησε να γράφεται προ τριετίας. Άντεξε τις ψευδαισθήσεις που αθρόα δημιουργούσε εκείνη περίοδος για να έρθει τώρα και πάλι κόντρα στο περιρρέων κλίμα να επισημάνει κινδύνους που είναι ήδη υπαρκτοί και εκκολάπτονται δίπλα μας, μπροστά μας.

Για να καταφέρει ο Κυριάκος Κατζουράκης να ολοκληρώσει την ταινία ξεκίνησε να συγκεντρώνει χρήματα, με τα οποία θα καλύψει το αυξημένο κόστος της. Απευθύνεται σε όσους αγωνιούν για την επόμενη μέρα, σε όσους δεν θέλουν να γίνει η χώρα κρανίου τόπος από τους επενδυτές και τους καλεί να συμβάλλουν από το υστέρημά τους στις ανάγκες των γυρισμάτων. Οι καταθέσεις μπορούν να γίνονται στο λογαριασμό GR86 0171 7390 0067 3913 7942 248 της τράπεζας Πειραιώς. Όσοι συμβάλλουν (ανεξαρτήτως ποσού) κι επιθυμούν μπορούν να ενημερώνουν τον σκηνοθέτη (ussak@kyriakoskatzourakis.gr) ώστε το όνομά τους να αναφερθεί στους τίτλους της ταινίας.

Σημαντικό μέρος από τα γυρίσματα της ταινίας θα γίνει στο εργοστάσιο των Λιπασμάτων της Δραπετσώνας, που ο δήμος Κερατσινίου – Δραπετσώνας θέλει να μετατρέψει σε χώρο πράσινου και αναψυχής. Η επιλογή αυτή από το σκηνοθέτη είναι μια μικρή συμβολή στον αγώνα των κατοίκων της περιοχής για να διασωθεί ο χώρος από τους ιδιώτες.

Ο Κυριάκος Κατζουράκης έχει επίσης γυρίσει τις ταινίες: Ο δρόμος προς τη Δύση (2003), Γλυκιά μνήμη (2005) και Μικρές Εξεγέρσεις (2009).

Εδώ κι εδώ το teaser της νέας ταινίας.

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Πριν, την Κυριακή 7 Φεβρουαρίου

Δεν είναι πραξικόπημα, είναι η νέα μας κανονικότητα!

978-978x600Όταν μία κατάσταση ακραία κι εξαιρετική επαναλαμβάνεται στη μία χώρα μετά την άλλη κι επίσης μονιμοποιείται, τότε η φράση «είναι πραξικόπημα» που κυκλοφόρησε στο μέσο κοινωνικής δικτύωσης Twitter κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων της ελληνικής κυβέρνησης με τους πιστωτές στις 12 Ιουλίου 2015, αδυνατεί, αποτυγχάνει να περιγράψει τη νέα κατάσταση με την οποία είμαστε αντιμέτωποι. Για την ακρίβεια το καθεστώς έκτακτης ανάγκης που έχει επιβληθεί, «δεν είναι πραξικόπημα», είναι η νέα μας κανονικότητα!

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Αυτό το νέο πολιτικό περιβάλλον περιγράφει και αποκαλύπτει το νέο ντοκιμαντέρ με τίτλο This Is Not A Coup (Δεν είναι πραξικόπημα) των δημιουργών των ντοκιμαντέρ Debtocracy (με θέμα το δημόσιο χρέος, 2011), Catastroika (με θέμα τις ιδιωτικοποιήσεις, 2012) και Fascism Inc. (με θέμα τη Χρυσή Αυγή, 2014), με τον Άρη Χατζηστεφάνου να αποτελεί την ψυχή της ομάδας και (πέραν του γράφοντα) καθοριστική συμβολή να έχουν ο Άρης Τριανταφύλλου (μοντάζ – σκηνοθετική επιμέλεια) και ο Θάνος Τσάντας (υπεύθυνος παραγωγής).

Στη «νέα μας κανονικότητα», προφανώς η Ελλάδα ξεχωρίζει. Δεν έχει καμία σημασία που ο ελληνικός λαός στις εκλογές της 25ης Ιανουαρίου 2015 ψήφισε να τερματιστεί η λιτότητα, «μαυρίζοντας» τα μνημονιακά κόμματα ΝΔ και ΠΑΣΟΚ. Δεν έχει καμία επίσης σημασία που στο δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου η συντριπτική πλειοψηφία του ελληνικού λαού, με ποσοστό 61,31%, απέρριψε τις προτάσεις των δανειστών (νέες περικοπές δαπανών, νέοι φόροι, κ.α.). Σημασία έχει πως ήταν άλλες οι βουλές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποίαμε μια αξιοζήλευτη ψυχρότητα έγραψε στα παλιότερα των υποδημάτων της τη βούληση του ελληνικού λαού και της κυβέρνησής του. Το ρόλο του μπράβου σε αυτή τη βρόμικη δουλειά ανέλαβε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, που αμέσως μετά τη νίκη του ΣΥΡΙΖΑ άρχισε να δυσχεραίνει τους όρους χρηματοδότησης της ελληνικής οικονομίας. Οι εκβιασμοί κι οι μονομερείς ενέργειες των πιστωτών έφτασαν στο αποκορύφωμά τους με την επιβολή των capitalcontrols, όταν με τις ουρές στα ΑΤΜ των τραπεζών επιχειρήθηκε να καμφθεί η θέληση του ελληνικού λαού και να επικρατήσει πανικός, ώστε να αναγκαστεί η κυβέρνηση να υποχωρήσει – κάτι που στη συνέχεια έπραξε από μόνη της κι όταν η δύναμή της ήταν στο απόγειο. Η ΕΚΤ, εν συντομία, απεκδύθηκε του τεχνοκρατικού και υποτίθεται ουδέτερου ρόλου της και ανέλαβε πολιτικά καθήκοντα. Μετατράπηκε στο τελευταίο όπλο των δυνάμεων της συντήρησης και της φτωχοποίησης του ελληνικού λαού. Σε αυτό το βωμό μάλιστα δεν είχε πρόβλημα να παραβιάσει ακόμη και το καταστατικό της, καθώς η παροχή ρευστότητας είναι η πιο βασική υποχρέωση που αναλαμβάνει έναντι εκείνων των κρατών που υιοθέτησαν το ενιαίο νόμισμα.

Το νέο ντοκιμαντέρ, που θα κυκλοφορήσει τον Απρίλιο, θα αναφερθεί και σε άλλα κορυφαία πολιτικά γεγονότα, που αποδεικνύουν ότι η ΕΕ κάθε άλλο παρά εγγυητής της δημοκρατίας και των θεσμών είναι, όπως συχνά λέγεται. Όπως για παράδειγμα σε όσα διαμείφθηκαν στη σύνοδο της ΕΕ στις Κάνες το Νοέμβριο του 2011. Όταν το δίδυμο Μερκοζύ ανέτρεψε από την πρωθυπουργία τον Γ. Παπανδρέου και τον Σ. Μπερλουσκόνι. Τέτοια αντιδημοκρατική συμπεριφορά, με τόσο ωμή παρέμβαση στα εσωτερικά ανεξάρτητων υποτίθεται χωρών, δεν έχει προηγούμενο. Η Γερμανία και η Γαλλία έκαναν στη νότια Ευρώπη ό,τι έκαναν οι ΗΠΑ στη Λατινική Αμερική μέχρι και τη δεκαετία του ’80 ανατρέποντας μη αρεστέςκι έτοιμες για όλα κυβερνήσεις (χωρίς ευτυχώς εδώ να χυθεί αίμα).

Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες είναι οι συνεντεύξεις από την Ιταλία: από το γνωστό, συντηρητικής πολιτικής τοποθέτησης, δημοσιογράφο και συνεργάτη του Μπερλουσκόνι, Άλαν Φρίμαν, που περιγράφει με λεπτομέρειες την ανατροπή του «καβαλιέρε» και από τον αριστερό συνταγματολόγο ΑλεσάντροΣόμα, που αναλύει την οπισθοδρόμηση η οποία συντελείται σε όλη την Ευρώπη εν κρυπτώ και χωρίς τυμπανοκρουσίες.

Το ζητούμενο, εκ μέρους των δημιουργών του ντοκιμαντέρ, είναι να ριχθεί φως στο καθεστώς αδιαφάνειας που έχουν μάθει να λειτουργούν οι μηχανισμοί της ΕΚΤ και της ΕΕ, με την πολύτιμη βοήθεια πάντα των κυβερνήσεων. Γιατί, σε καμιά χώρα απ’ όσες αναφέρεται το ντοκιμαντέρ δεν θα είχαν εδραιωθεί οι πολιτικές της ακραίας λιτότητας και περιορισμένης εθνικής κυριαρχίας αν δεν βρίσκονταν και πρόθυμες κυβερνήσεις να συμφωνήσουν στην επιβολή αυτών των πολιτικών. Διαφορετικά ειπωμένο, οι εγκληματικές ευθύνες της ΕΕ, δεν αθωώνουν καμιά κυβέρνηση κράτους μέλους της ΕΕ…

Ολοκληρωμένο ήδη θεωρείται και το κεφάλαιο της Κύπρου, με την έννοια ότι έχει συγκεντρωθεί η πρώτη ύλη. Από τις συνεντεύξεις ξεχωρίζει αυτή του πρώην προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας και ηγέτη τότε του ΑΚΕΛ, Δημήτρη Χριστόφια. Η σημασία της Κύπρου έγκειται στην ωμότητα που επέδειξε η ΕΚΤ όταν τον Μάρτιο του 2013 εκβίασε απροκάλυπτα την κυπριακή βουλή και μέσω αυτής τον κυπριακό λαό να δεχθούν το κούρεμα των καταθέσεων με την απειλή της διακοπής της ρευστότητας. Η αλήθεια είναι πως ούτε τότε ήταν η πρώτη φορά που η ΕΚΤ έδειξε τα δόντια της, ανέλαβε δηλαδή πρωταγωνιστικό ρόλο στην επιβολή της πολιτικής της λιτότητας. Η πρώτη φορά ήταν τον Νοέμβριο του 2010 και θύμα τότε ήταν η Ιρλανδία που έβλεπε το χρηματοπιστωτικό της σύστημα να καταρρέει μετά το σκάσιμο της φούσκας των ακινήτων. Όπως πρόσφατα αποκαλύφθηκε, με δύο επιστολής που έστειλε η Φρανκφούρτη στο Δουβλίνο (στις 12 και 19 Νοεμβρίου 2010) απαίτησε να ενταχθεί η χώρα σε πρόγραμμα. Το τι θα συνέβαινε διαφορετικά δεν το γνωρίζουμε, γιατί η ΕΚΤ δεν έχει ανεβάσει στην ιστοσελίδα της τη δεύτερη επιστολή κι έτσι δεν ξέρουμε ποια ακριβώς ήταν η απειλή που διατυπώθηκε. Αν πάντως προσπαθήσουμε να βγάλουμε συμπεράσματα από το τι έγινε σε Κύπρο και Ελλάδα, 3 και 5 χρόνια αργότερα, μπορούμε να υποθέσουμε ότι η απειλή της ΕΚΤ ήταν: πρόγραμμα λιτότητας ή τέλος τα ευρώ!

Και το νέο ντοκιμαντέρ με τίτλο Δεν είναι πραξικόπημα (This Is Not a Coup) θα στηριχθεί σε εισφορές φίλων κι επίσης εργατικών σωματείων και ομοσπονδιών (crowdfunding). Η συγκεκριμένη μέθοδος μπορεί να είναι πολύ πιο κουραστική και χρονοβόρα, εξασφαλίζει ωστόσο την ενεργή συμμετοχή του ίδιου του κόσμου στην παραγωγή του ντοκιμαντέρ, παράγοντας καθοριστικός για την απήχησή του, όπως έδειξε η εμπειρία και των τριών προηγούμενων ντοκιμαντέρ. Η οικονομική ενίσχυση μπορεί να γίνει με κατάθεση στην Τράπεζα Πειραιώς (ΙΒΑΝ:GR40 0172 1020 0051 0206 3603 321, όνομα δικαιούχου Κ. Χατζηστεφάνου) είτε μέσω Paypal, ακολουθώντας τις οδηγίες που υπάρχουν στην ιστοσελίδα http://thisisnotacoup.com/

“Το μεγάλο σορτάρισμα”, μια εξαιρετική ανατομία της κρίσης

THE BIG SHORT

THE BIG SHORT

«Οι ανώτερες τάξεις αυτής της χώρας τη βίασαν. Γαμήσατε κόσμο. Χτίσατε ένα κάστρο για να γδέρνετε τον κοσμάκη» (Έισμαν, ρεπουμπλικανικής πολιτικής προέλευσης, εκ των πρωταγωνιστών του μεγάλου σορταρίσματος).
ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ
Από το 2007 ακόμη, όταν οι οικονομικές σελίδες του διεθνούς Τύπου ξεχείλιζαν από ρεπορτάζ για την αγορά υποβαθμισμένων στεγαστικών δανείων, υπήρχαν αναφορές σε κεφάλαια αντιστάθμισης κινδύνου τα οποία έγκαιρα είχαν επενδύσει στην καταστροφή που θα ξέσπαγε και κέρδισαν μυθικά ποσά. Ωστόσο, αυτό που έμενε στον αναγνώστη ήταν πως ακόμη κι αυτή η εξαιρετικά ολιγομελής ομάδα απλώς έτυχε να κερδίσει. Σε μια χαοτική αγορά όπου τζογάρεται ακόμη κι η ατμοσφαιρική θερμοκρασία, με το μοναδικό ερώτημα να αφορά το αν και μέχρι ποιού ποσού θα βρεις αντισυμβαλλόμενο, οι κερδισμένοι της αγοράς ενυπόθηκων δανείων χαμηλής εξασφάλισης απλώς και μόνον έτυχε να βρεθούν στη σωστή θέση του στοιχήματος. Λάθος!
Η γοητεία της εξαιρετικής ταινίας «Το μεγάλο σορτάρισμα», που στηρίζεται στο ομώνυμο κι εξίσου καταπληκτικό βιβλίο (εκδ. Παπαδόπουλος) του Μάικλ Λιούις (το οποίο διαβάζεται μονομιάς), πηγάζει από την παραστατικότητα, την ακρίβεια, την εκτενή περιγραφή με την οποία δείχνει ότι οι μεγάλοι κερδισμένοι έγκαιρα διείδαν τη φούσκα και την υποκείμενη απάτη. Ο Γκρεγκ Λίπμαν, ο Μάικ Μπέρι, ο Στιβ Έισμαν, οι Τσάρλι Λέντλει και Τζέιμι Μάι κι ο Μπεν Χόκετ, γύρω από τους οποίους περιστρέφεται η αφήγηση κι οι οποίοι πιάνουν όλη τη γκάμα των επενδυτών, με μεγέθη που ξεκινούν από την Ντόιτσε Μπανκ και καταλήγουν σε επίπεδα γκαράζ μπάντας, δεν έβαλαν ένα τυχαίο στοίχημα, προσδοκώντας στην κατάρρευση μιας ορθολογικής κατά τ’ άλλα αγοράς. «Αν η αγορά λειτουργούσε έστω και λίγο ορθολογικά θα είχε καταρρεύσει πολύ νωρίτερα», παρατηρεί κάποια στιγμή ο συγγραφέας. (σελ. 250).
Αντίθετα, οι προαναφερθέντες είδαν το οφθαλμοφανές. Είχαν το “ταλέντο” να κοιτάξουν εκεί που οι άλλοι απαξιούσαν, στην ίδια την πραγματικότητα και τα απλά νούμερα. Και είχαν το χάρισμα, την οξυδέρκεια, τη διεισδυτική ματιά και τα τεχνικά εργαλεία να αντιληφθούν έγκαιρα πώς η αγορά κατοικίας τη δεκαετία του 2000 χτιζόταν στην …άμμο.
«Περισσότεροι από δέκα, λιγότεροι από είκοσι – πόνταραν απροκάλυπτα ενάντια σε ολόκληρη την αγορά subprime ενυπόθηκων δανείων, μια αγορά πολλών τρισεκατομμυρίων, και κατά προέκταση ενάντια στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Αυτό καθαυτό το γεγονός ήταν αξιοσημείωτο: η καταστροφή ήταν προβλέψιμη, κι όμως μόνο μια χούφτα άνθρωποι το αντιλαμβάνονταν», γράφει το βιβλίο (σελ. 150).

Λογαριασμός ύψους 1 τρισ. δολ.

Έτσι, οδηγηθήκαμε σε μια καταστροφή που σύμφωνα με την αποτίμηση του ΔΝΤ ανήλθε στο 1 τρισεκατομμύριο δολάρια. Και μιλάμε μόνο για τα αμερικάνικης προέλευσης στοιχεία ενεργητικού της αγοράς ενυπόθηκων δανείων χαμηλής εξασφάλισης. Δεν συμπεριλαμβάνονται ούτε οι αλυσιδωτές αντιδράσεις (βλ. Ελλάδα) ούτε το κοινωνικό κόστος με τις εξώσεις, εντός των ΗΠΑ. Σε αυτό το λογαριασμό περιλαμβάνονται όμως τα 37,4 δισ. ευρώ που έχασε η UBS και τα 9 δισ. δολ. που έχασε η Morgan Stanley, από το τμήμα ενός διαπραγματευτή, στον οποίο «επιτράπηκε να παραιτηθεί τον Οκτώβριο του 2007 εισπράττοντας πολλά εκατομμύρια δολάρια».


Τι ήταν αυτό που είδαν οι πρωταγωνιστές του μεγάλου σορταρίσματος και το οποίο διέφυγε από όλες τις μεγάλες τράπεζες; Δύο πράγματα. Το πρώτο ήταν πως η ρήτρα ενεργοποίησης του κυμαινόμενου επιτοκίου, μετά τη διετή περίοδο χάριτος, στα στεγαστικά δάνεια που χορηγούσαν αδιακρίτως σε δανειολήπτες με πολύ χαμηλά εισοδήματα (μεξικάνους μετανάστες, πόρνες, κ.λπ.) ισοδυναμούσε με ωρολογιακή βόμβα. «Αν η πρώτη πράξη της χορήγησης δανείων μειωμένης εξασφάλισης ήταν παράξενη, η δεύτερη πράξη ήταν τρομακτική. Στα μέσα της δεκαετίας του ’90 ένας ετήσιος τζίρος 30 δισ. δολαρίων θεωρούνταν εξαιρετικός για την αγορά των subprime δανείων. Το 2000 είχαν δοθεί subprime ενυπόθηκα δάνεια ύψους 130 δισ. δολ., και τα 55 από αυτά είχαν μετατραπεί σε ενυπόθηκα ομόλογα. Το 2005 τα subprime δάνεια θα έφταναν τα 625 δισ. δολάρια, με τα 507 από αυτά να διοχετεύονται σε ενυπόθηκα ομόλογα… Η αγορά των subprime δανείων ανθούσε παρά το γεγονός ότι τα επιτόκια ανέβαιναν – πράγμα που ήταν τελείως παράλογο. Ακόμη πιο σκανδαλώδες ήταν το γεγονός ότι οι όροι των δανείων άλλαζαν με τρόπους που αύξαναν την πιθανότητα επισφάλειας. Το 1996 το 65% των subprime δανείων ήταν σταθερού επιτοκίου, πράγμα που σήμαινε ότι μπορεί ο τυπικός δανειολήπτης με χαμηλή πιστοληπτική ικανότητα να πιανόταν κορόιδο, αλλά τουλάχιστον ήξερε με βεβαιότητα πόσα χρωστούσε κάθε μήνα μέχρι να ξεπληρώσει το δάνειο. Το 2005 το 75% των subprime δανείων ήταν κάποιας μορφής κυμαινόμενου επιτοκίου, συνήθως σταθερού για τα πρώτα δύο χρόνια» (σελ. 48). Σημαντικότερο δε ήταν πώς η έκρηξη της φούσκας μπορούσε να προσδιοριστεί χρονικά: το 2007!

Μακριά από μας…

Το δεύτερο που διέκριναν οι «μεγάλοι σορτάκηδες», αφορούσε το πακετάρισμα των προβληματικών δανείων σε συνθετικά ομόλογα, με τέτοιο τρόπο ώστε συνειδητά και προσχεδιασμένα ο τοξικός τους χαρακτήρας να αποκρύβεται. «Οι πρώτες εταιρείες του subprime κλάδου είχαν βουλιάξει εξ αιτίας του μικρού ποσοστού δανείων που είχαν κρατήσει στα βιβλία τους. Η αγορά θα μπορούσε να διδαχτεί κάτι απλό: μη χορηγείτε δάνεια σε ανθρώπους που δεν μπορούν να τα ξεπληρώσουν. Αντιθέτως διδάχτηκε κάτι περίπλοκο: μπορείτε να συνεχίσετε να χορηγείτε αυτά τα δάνεια, απλώς μην τα κρατάτε στα βιβλία σας. Χορηγήστε τα δάνεια, έπειτα πουλήστε τα στα τμήματα σταθερού εισοδήματος των μεγάλων τραπεζών επενδύσεων της Γουόλ Στριτ, που με τη σειρά τους θα τα κάνουν πακέτο, θα τα μετατρέψουν σε ομόλογα και θα τα πουλήσουν σε επενδυτές». (σελ. 49)
Το έγκλημα ολοκληρώθηκε χάρη στην εθελοτυφλία των εταιρειών αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας (εξαιρετικό το τρίκ του σκηνοθέτη που εμφανίζει την υπεύθυνη του οίκου να φοράει μεγάλα μαύρα γυαλιά) και τη μόχλευση που επέτρεπε στις επενδυτικές τράπεζες να δανείζουν όλο και μεγαλύτερα ποσά για τα χρήματα που είχαν στη διάθεσή τους. «Μόνο στα πέντε προηγούμενα χρόνια η μόχλευση της Bear Sterns είχε πάει από το 20:1 στο 40:1. Της Merrill Lynch είχε πάει από το 16:1 το 2001 στο 32:1 το 2007. Η Morgan Stanley και η Citigroup βρίσκονταν πλέον στο 33:1, η Goldman Sachs φάνταζε συντηρητική στο 25:1 – όμως η Goldman είχε το χάρισμα να κουκουλώνει τον πραγματικό βαθμό μόχλευσής της. Για να φαλιρίσει οποιαδήποτε από αυτές τις εταιρείες αρκούσε μια πολύ μικρή πτώση της αξίας των στοιχείων ενεργητικού της». (σελ. 301).
Η αφήγηση τόσο του βιβλίου όσο και της ταινίας μπορεί να περιστρέφεται γύρω από 6 άτομα, από τα πλέον εμμονικά και εκκεντρικά που μπορεί να συναντήσει κανείς στη ζωή του όπως ο Μάικλ Μπέρι («ο νους του δεν είχε εύκρατη ζώνη: ή δινόταν αποκλειστικά σε ένα αντικείμενο ή δεν ενδιαφερόταν καθόλου γι’ αυτό», σελ. 62), ωστόσο οι δραματουργικές ανάγκες δεν παράγουν μελό. Ούτε καν στην ταινία όπου έξυπνες σκηνοθετικές παρεμβάσεις αναδεικνύουν συνεχώς τον κοινωνικό αντίκτυπο και τα σαθρά θεμέλια όλης της αγοράς. Με αυτό τον τρόπο, το κοινωνικό δράμα και το οικονομικό έγκλημα που διενεργήθηκε με επίκεντρο την αγορά κατοικίας δεν προσωποποιείται, δεν απλοποιείται, διευκολύνοντας την αναζήτηση εξιλαστήριων θυμάτων και απαλλάσσοντας τους θύτες από ηθικά διλήμματα.

Σύγκρουση συμφέροντος

Στο βιβλίο υπάρχει πλήθος αναφορών που δείχνει στον αναγνώστη τις μόνιμες εστίες αστάθειας. «Απ’ όλες τις συγκρούσεις συμφερόντων στο εσωτερικό  των εταιρειών διαπραγμάτευσης ομολόγων της Γουόλ Στριτ, αυτή ήταν εκείνη που προκάλεσε τη μεγαλύτερη καταστροφή και συζητήθηκε λιγότερο από κάθε άλλη: Όταν μια εταιρεία στοιχηματίζει σε μετοχές και ομόλογα για ίδιο λογαριασμό την ίδια στιγμή που διαμεσολαβεί στις συναλλαγές των πελατών της με αυτούς τους τίτλους, βρίσκεται υπό μεγάλη πίεση να χρησιμοποιήσει τους πελάτες της για την εξυπηρέτηση των δικών της συμφερόντων». (σελ. 272).
Ή, σε άλλο σημείο (επιλέγοντας την πιο αθώα αντίφαση) αναφέρει: «Οι άνθρωποι της αμερικάνικης αγοράς μετοχών λαμβάνουν αποφάσεις στα στενά όρια της αμερικάνικης αγοράς μετοχών· οι άνθρωποι της ιαπωνικής αγοράς ομολόγων λαμβάνουν αποφάσεις στα στενά όρια της ιαπωνικής αγοράς ομολόγων· και ούτω καθεξής. “Υπάρχουν πράγματι άνθρωποι που δεν κάνουν τίποτε άλλο από το να επενδύουν σε ομόλογα ευρωπαϊκών εταιρειών μεσαίας κεφαλαιοποίησης από τον κλάδο υγείας” λέει ο Τσάρλι. “Δε νομίζω ότι το πρόβλημα εντοπίζεται μόνο στα χρηματοπιστωτικά. Νομίζω ότι η στενότητα ενδιαφερόντων είναι κοινό γνώρισμα της σύγχρονης πνευματικής ζωής. Δε γίνεται καμιά απόπειρα ολοκλήρωσης”. Οι χρηματοπιστωτικές αγορές πληρώνουν πάρα πολλούς ανθρώπους εξαιρετικά καλά για τη στενή γνώση και εμπειρία τους, και ελάχιστους ανθρώπους – μη ικανοποιητικά – για να παρέχουν τη γενική, παγκόσμια εικόνα που είναι απαραίτητη για την κατανομή κεφαλαίων στις διάφορες αγορές» (σελ. 157)

Στο κενό έπεσαν οι προσπάθειες των πρωταγωνιστών να αποκαλύψουν την απάτη. Τόσο η αμερικανική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς (SEC) όσο κι ο Τύπος (Wall Street Journal και New York Times) παρότι ενημερώθηκαν έγκαιρα αρνήθηκαν να ασχοληθούν με το θέμα

Το μεγαλύτερο προτέρημα του βιβλίου ωστόσο δεν είναι οι γενικεύσεις, αλλά η λεπτομερής περιγραφή των όσων συνέβησαν στην αμερικανική αγορά. Η εξιστόρησή τους μάλιστα δεν ακυρώνει μια θαυμάσια ισορροπία μεταξύ λογοτεχνίας και ρεπορτάζ από την πρώτη μέχρι την τελευταία σελίδα. Σε αυτό το πλαίσιο οι ελάχιστες γενικεύσεις που πραγματοποιεί έχουν ξεχωριστή βαρύτητα. Όπως για παράδειγμα η παρατήρησή για τη σχέση των χρηματιστηρίων με την πραγματική οικονομία, όταν ξεκαθαρίζει ότι από το 1980 και μετά «εξελίχθηκε από διαφορά ως προς το μέγεθος σε διαφορά ως προς τη φύση».
Το επίτευγμα του Μάικλ Λιούις τελειώνει με …χάπι εντ. «Και όλοι τους πλούτισαν», αναφέρει προς το τέλος του βιβλίου (σελ. 336). Ο λόγος γίνεται για τους διευθύνοντες συμβούλους των μεγάλων εταιρειών της Γουόλ Στριτ, που βρίσκονταν στη μεριά των χαμένων. «Όλοι τους, χωρίς καμιά εξαίρεση, είτε οδήγησαν τις εισηγμένες εταιρείες τους στη χρεοκοπία, είτε σώθηκαν από τη χρεοκοπία χάρη στην παρέμβαση της κυβέρνησης των Ηνωμένων Πολιτειών. Και όλοι τους πλούτισαν»! Σε βάρος των αμερικανών φορολογούμενων.

Κράτος, ο μεγάλος πατερούλης

Η περιγραφή των όσων ακολούθησαν από το σκάσιμο της φούσκας σοκάρει: «Η ομοσπονδιακή τράπεζα των ΗΠΑ προχώρησε στο σκανδαλώδες και άνευ προηγουμένου μέτρο να αγοράσει επισφαλή subprime ενυπόθηκα ομόλογα απευθείας από τις τράπεζες. Μέχρι τις αρχές του 2009 οι κίνδυνοι και οι ζημίες που σχετίζονταν με τις επισφαλείς επενδύσεις, αξίας άνω του ενός τρισεκατομμυρίου δολαρίων, είχαν μεταβιβαστεί από τις μεγάλες εταιρείες της Γουόλ Στριτ στον αμερικανό φορολογούμενο… Αυτό το νέο καθεστώς –τζάμπα χρήμα για τους καπιταλιστές, ελεύθερες αγορές για όλους τους υπόλοιπους- σε συνδυασμό με το λίγο πολύ άμεσο ξαναγράψιμο της χρηματοπιστωτικής ιστορίας  εκνεύρισε κάθε λογής ανθρώπους… Οι ισχυρότεροι και πιο ακριβοπληρωμένοι άνθρωποι του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού κλάδου είχαν περάσει στην ανυποληψία και χωρίς την κρατική παρέμβαση όλοι τους θα είχαν μείνει άνεργοι· κι όμως, αυτοί οι ίδιοι άνθρωποι εκμεταλλεύονταν το κράτος για να πλουτίσουν» (σελ. 342-343).

ΥΓ. Μια από τις πολλές απορίες που δημιουργεί η προσεκτική ανάγνωση του βιβλίου σχετίζεται με τη Γερμανία. Το βιβλίο βρίθει αναφορών για την έκθεση των Γερμανών στα τοξικά ομόλογα. «Όποτε τον ρωτούσαμε ποιος αγόραζε αυτά τα σκατά» λέει ο Βίνι, «πάντα έλεγε: “Το Ντίσελντορφ”» (σελ. 103). Σε έναν άλλο διάλογο ο ίδιος πωλητής της Deutsche Bank, Γκρεκ Λίπμαν, που «εισέπραξε για τις υπηρεσίες του 47 εκ. δολάρια, αν και τα 24 εκ. ήταν σε δεσμευμένες μετοχές, τις οποίες δεν μπορούσε να ρευστοποιήσει παρά μόνο αν έμενε στη Deutsche Bank για μερικά ακόμη χρόνια» (σελ. 335) καθώς ένα τμήμα Ανθρώπινων Πόρων δε χάνει ποτέ τέτοιο κελεπούρι, ερωτάται: «μιλάμε για μια κατάσταση όπου κάποιος χάνει και κάποιος κερδίζει. Ποιός είναι στην άλλη πλευρά; Ποιος είναι ο ηλίθιος;». Και απαντάει: «Το Ντίσελντορφ. Κάτι βλάκες Γερμανοί. Παίρνουν στα σοβαρά τους οίκους αξιολόγησης. Πιστεύουν στους κανόνες» (σελ. 135). Παρόλα αυτά η Γερμανία κατάφερε να περάσει από τη βροχή και να μη βραχεί, αξιοποιώντας έναν άλλο νόμο της αγοράς που αναφέρεται στο βιβλίο: «όποιος έχει το χρυσό γράφει και τους κανόνες»! Έγκαιρα και κυρίως χωρίς πολλές τυμπανοκρουσίες βρήκε άλλους ηλίθιους, για να χρησιμοποιήσουμε τη φράση του στελέχους της Deutsche Bank, να τους φορτώσει την κρίση. Μήπως έχετε κάποιους υπόψη σας;

Το άρθρο δημοσιεύθηκε πρώτη φορά στην ιστοσελίδα Kommon.gr