Home » Διεθνή Οικονομία

Category Archives: Διεθνή Οικονομία

Μείωση της ανεργίας δια της απαξίωσης της εργασίας

«Για να γίνει κατανοητή η “υστέρηση” σκεφτείτε έναν ελαστικό ιμάντα. Αν ο ελαστικός ιμάντας τεντωθεί από μια ισχυρή δύναμη, θα χάσει οριστικά την αρχική του μορφή. Το σχήμα του ιμάντα έχει αλλοιωθεί για πάντα από το βάρος αυτής της δύναμης».

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Και για όποιον δεν κατάλαβε για ποιόν χτυπά η καμπάνα, υπάρχει και η επεξήγηση: «Όταν η ανεργία είναι υψηλή για μια μακρά χρονική περίοδο, τότε το σχήμα της αγοράς εργασίας μεταβάλλεται. Εν δυνάμει εργάτες χάνουν τις ειδικότητές τους ή η τεχνολογία και άλλες οικονομικές δυνάμεις τους καθιστούν απαρχαιωμένους. Όταν έρχεται η ανάκαμψη, δεν είναι σε θέση να ενταχθούν. Μακροχρόνια ή δομικά επίπεδα ανεργίας εδραιώνονται και ο δυναμισμός της οικονομίας φθίνει».

Δεν μπορούσαν να περιγράψουν με πιο παραστατικό τρόπο οι Financial Times τα βαρίδια που κουβαλάει μαζί της η ανάπτυξη στην ευρωζώνη και τον τρόπο που η συρρίκνωση της χρησιμοποιούμενης εργασίας από το κεφάλαιο θέτει αξεπέραστα όρια στους ρυθμούς μεγέθυνσης. Στην πράξη συρρικνώνει την εν δυνάμει μεγέθυνση, με αποτέλεσμα κάθε κύκλος συσσώρευσης, που ακολουθεί κάθε κρίση, να παράγει λιγότερα κέρδη και μικρότερη αύξηση του ΑΕΠ.

Αφετηριακό ωστόσο σημείο στην έρευνα της βρετανικής εφημερίδας είναι ένας νεολογισμός που έρχεται να εκφράσει μια παλιά μεν τάση, η οποία ωστόσο κάθε φορά εμφανίζεται με διαφορετικούς όρους. Το όνομα αυτής τη σήμερον… υστέρηση. «Ο προβληματισμός είναι ότι η κρίση ήταν τόσο βαθιά και παρατεταμένη ώστε η αγορά εργασίας δε θα ανακάμψει πλήρως και περισσότεροι άνθρωποι θα πεταχτούν έξω από τον κόσμο της εργασίας οριστικά. Ο τεχνικός όρος για αυτό είναι “υστέρηση” – μια έννοια που οικονομολόγοι έχουν δανειστεί από τη φυσική».

Το ενδιαφέρον για τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της αγοράς εργασίας στην Ευρώπη επανήλθε με αφορμή μια σημαντική εξέλιξη που σημάδεψε το πρώτο τρίμηνο του 2017, όταν ο αριθμός των εργαζομένων Ευρωπαίων για πρώτη φορά ξεπέρασε το επίπεδο που βρισκόταν πριν την κρίση. Στην ευρωζώνη συγκεκριμένα το Μάιο η ανεργία μειώθηκε στο 9,3%. Κάπου εδώ όμως σταματούν τα καλά νέα και αρχίζουν οι στατιστικές για την ποιότητα των θέσεων εργασίας… Υπό το βάρος στοιχείων που δείχνουν ότι η υπο-απασχόληση φτάνει το 18%, είναι δηλαδή διπλάσια από την ανεργία, ότι όλο και περισσότεροι μερικά απασχολούμενοι δηλώνουν πώς θα προτιμούσαν να εργάζονται με πλήρες ωράριο (εξ ανάγκης με άλλα λόγια καταλήγουν στα 3ωρα και τα 4ωρα) κι ότι όλο και μεγαλύτερο μέρος των προσλήψεων αφορά προσωρινές θέσεις εργασίας, ακόμη κι ο Μάριο Ντράγκι έφτασε να παραδεχθεί ότι έχουμε να κάνουμε με «χαμηλής ποιότητας θέσεις εργασίας».

Αυτό που δεν είπε ωστόσο είναι πώς η υποβάθμιση της ανθρώπινης εργασίας δεν είναι κάτι πρόσκαιρο που θα διορθωθεί όπως διορθώθηκε και το ύψος της ανεργίας. Η απαξίωση της ανθρώπινης εργασίας ήταν και συνεχίζει να είναι όρος εκ των ων ουκ άνευ για την έξοδο από την κρίση!

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Πριν

Μακρόν ο …τρομερός;

Ξεχείλιζαν από συμβολισμούς οι επιλογές του γάλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν τις προηγούμενες μέρες.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Η εβδομάδα του ξεκίνησε με μια ομιλία που απευθυνόταν προς τα δύο κοινοβουλευτικά σώματα, πιστή αντιγραφή των ομιλιών προς το Έθνος που εκφωνούν κάθε χρόνο οι αμερικανοί πρόεδροι προαναγγέλλοντας τις κατευθύνσεις της πολιτικής του Λευκού Οίκου. Η αναφορά στον περίφημο «άξονα του κακού» εκ μέρους του Τζορτζ Μπους τον Ιανουάριο του 2002, και κυρίως όσα ακολούθησαν, είναι επαρκές δείγμα της σημασίας που έχει για κάθε αμερικάνο πρόεδρο αυτή η ομιλία. Στη Γαλλία ποτέ δεν υπήρχε τέτοια παράδοση. Ούτε η ομιλία του Μακρόν θεωρήθηκε αντίστοιχου επιπέδου. Ο τηλεοπτικός φακός συνέλαβε υπουργούς του να μισοκοιμούνται, ενώ κορυφαία Μέσα εντός κι εκτός της Γαλλίας δεν έκρυψαν την απογοήτευσή τους. Το Politico χαρακτηριστικά τον κατηγόρησε για …αφλογιστία και την ομιλία ως μακρά περίληψη της προεκλογικής του πλατφόρμας!

Το αποτέλεσμα ωστόσο, δεν έχει τόσο σημασία όσο έχουν οι προθέσεις. Κι η πρόθεση του νέου γάλλου προέδρου είναι να επιφέρει βαθιές ρήξεις σε κάθε επίπεδο, σε μια άγρια νεοφιλελεύθερη κατεύθυνση. Μάλιστα, η επιλογή του να απευθυνθεί σε γερουσιαστές και βουλευτές μία μέρα πριν τον πρωθυπουργό του, Εντουάρ Φιλίπ, μπορεί πράγματι να έκρυβε μια δόση υπονόμευσής του, όπως τον κατηγόρησε η δεξιά αντιπολίτευση. Κυρίως όμως σηματοδοτούσε την πολιτική ευθύνη και την κάλυψη του προεδρικού Μεγάρου στο νεοφιλελεύθερο πρόγραμμα που εξήγγειλε ο Φιλίπ την επομένη. Το πολιτικό σίριαλ που σταθερά προβάλλεται στη Γαλλία με τον πρόεδρο να αδειάζει πολιτικά τον πρωθυπουργό μετά από κοινωνικές αντιδράσεις και να τον αντικαθιστά δε θα επαναληφθεί στη θητεία του, σαν να διαμήνυε ο Μακρόν.

Και πράγματι οι εξαγγελίες του Φιλίπ έχρηζαν πολιτικής κάλυψης λόγω της επιθετικότητάς τους. Ανήγγειλε, για παράδειγμα, αύξηση στην τιμή των τσιγάρων κατά 43%, από 7 στα 10 ευρώ. Επίσης, πάγωμα των δημοσίων δαπανών για το 2018, κι άλλα μέτρα ώστε το έλλειμμα να παραμείνει κάτω του 3%. Οι ωδές στη δημοσιονομική σταθερότητα δεν απέτρεψαν τον γάλο πρωθυπουργό από την εξαγγελία σημαντικών μειώσεων στην εταιρική φορολογία από το 33% που είναι σήμερα στο 25% μέχρι το 2022, οπότε λήγει η θητεία του σημερινού προέδρου.

Κλειστά ωστόσο κράτησαν τα χαρτιά τους τόσο γάλλος πρόεδρος όσο και ο πρωθυπουργός για τη μητέρα των μαχών που πολύ σύντομα θα κλονίσει τη Γαλλία: την αντιπαράθεση για τις εργασιακές σχέσεις και το ωράριο εργασίας. Ο Μακρόν από την εποχή ακόμη που ήταν σύμβουλος του Ολάντ λοιδορούσε δημοσίως το 35ωρο, παρότι ήξερε ότι είναι κενό γράμμα, χαρακτηρίζοντας τη Γαλλία «Κούβα  χωρίς ήλιο». Τώρα ήρθε η ώρα να κάνει πράξη τις εξαγγελίες του. Τα εργατικά συνδικάτα ήδη έχουν αρχίσει τις προετοιμασίες. Η CGT για παράδειγμα έχει ήδη προαναγγείλει γενική απεργία για τις 12 Σεπτεμβρίου, θέτοντας στο κέντρο των διεκδικήσεών της το ζήτημα των εργασιακών σχέσεων. Ξεκαθαρίζει έτσι πώς δε θα μείνει αδρανής περιμένοντας από τον Μακρόν την πρώτη κίνηση.

Τα Ηλύσια πεδία από την άλλη ήδη οργανώνουν την πολιτική τους αντεπίθεση. Η εξαγγελία του Μακρόν για μείωση του αριθμού των βουλευτών και των γερουσιαστών κατά ένα τρίτο, μπορεί να χαϊδεύει τα αφτιά των πολιτών που θεωρούν τα δημόσια αξιώματα πηγές θεμιτού και αθέμιτου βιοιπορισμού κατά βάση ανεπάγγελτων, επί της ουσίας όμως δημιουργεί ολιγαρχικά κοινοβουλευτικά σώματα. Όσο λιγότεροι είναι οι βουλευτές τόσο πιο εύκολα ελέγχονται από την οικονομικά κέντρα! Επιπλέον, η εξαγγελία του για αύξηση της αναλογικότητας στις κοινοβουλευτικές εκλογές με μαθηματική βεβαιότητα θα δώσει μεγάλη ώθηση στο Εθνικό Μέτωπο, που σήμερα υπο-εκπροσωπείται με 6 βουλευτές. Το είχε επιχειρήσει και ο Φρανσουά Μιτεράν το 1986 για να το ανακαλέσει ο διάδοχός του Ζακ Σιράκ λίγα χρόνια αργότερα. Το κακό ωστόσο με την άνοδο της Άκρας Δεξιάς, που δε χάνει ευκαιρία να αποδεικνύει ότι η τάση της στις δημοσκοπήσεις είναι μονής κατεύθυνσης, είχε ήδη συντελεστεί. Γιατί τώρα να είναι διαφορετικά τα αποτελέσματα; Δεν αποκλείεται ωστόσο αυτό ακριβώς να είναι το πολιτικό σχέδιο του Μακρόν: η περαιτέρω άνοδος της Άκρας Δεξιάς ώστε να δημιουργηθεί ένας νέος δικομματισμός που θα έχει στην μια άκρη του φάσματος τη Λε Πεν και στην άλλη τον ίδιο τον Μακρόν, ο οποίος φιλοδοξεί να καλύψει το κενό που δημιουργεί η αργή και βασανιστική …τήξη του Σοσιαλιστικού Κόμματος, όπως επιβεβαιώθηκε με τη νέα αποχώρηση του Μπενουά Αμόν. Η αναμόρφωση του γαλλικού πολιτικού συστήματος, που είναι ούτως ή άλλως υπό εξέλιξη, σε μια τέτοια κατεύθυνση μπορεί να εξασφαλίσει την μακροημέρευση του Μακρόν καθώς κάθε πέντε χρόνια θα εμφανίζεται ως το μικρότερο κακό και πόλος έλξης του συνταγματικού τόξου. Κι ας αυξάνει ώρες εργασίας και φόρους, ας ελαστικοποιεί τις εργασιακές σχέσεις, κοκ.

Τη δική της βαρύνουσα στήριξη στην υλοποίηση του νεοφιλελεύθερης έμπνευσης σχεδίου του Μακρόν θα προσφέρει η διεκδίκηση ενός αναβαθμισμένου ρόλου της Γαλλίας στο εξωτερικό. Η επίσκεψή του στο Μαλί για δεύτερη φορά από την ημέρα της εκλογής του και η θεαματική του επίσκεψη από ελικόπτερο στο πυρηνικό υποβρύχιο «Ο Τρομερός», θυμίζοντας Πούτιν, υποδηλώνουν το ενδιαφέρον της Γαλλίας να μετατρέψει την Αφρική σε δική της ενδοχώρα και επίσης, το ειδικό βάρος που διαθέτει στην ΕΕ, ως η μοναδική πυρηνική δύναμη μετά την αποχώρηση της Αγγλίας. Κατ’ επέκταση τις πολλές και διαφορετικές αξίες χρήσεις της Γαλλίας στο πλαίσιο της γαλλογερμανικής συμμαχίας.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Νέα Σελίδα

Δίκοπο μαχαίρι το βασικό εισόδημα

Τα φώτα της δημοσιότητας συγκέντρωσε η απόφαση της 50ης, και πιο πρόσφατα αποκτημένης Πολιτείας των ΗΠΑ, της Χαβάης να δρομολογήσει τις διαδικασίες για την καθιέρωση βασικού εισοδήματος, σε όλους του πολίτες της. Η απόφαση, που ψηφίστηκε ομόφωνα και στα δύο νομοθετικά σώματα, αιτιολογήθηκε στη βάση του υπερβολικά ακριβού κόστους διαβίωσης, που είναι το υψηλότερο σε όλες τις ΗΠΑ, από τη μια και από την άλλη της σαρωτικής έκτασης που έχουν προσλάβει οι χαμηλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας του τομέα υπηρεσιών.

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Δεν ήταν ωστόσο η πρώτη φορά που το βασικό εισόδημα ήλθε στη δημόσια συζήτηση.

Μόλις πρόσφατα, στις 25 Μαΐου 2017, μιλώντας ο ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος του Facebook στο πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ απ’ όπου αποφοίτησε πρότεινε κι αυτός την καθιέρωση ενός βασικού εισοδήματος. Το σκεπτικό μάλιστα του ιδρυτή του δημοφιλέστερου μέσου κοινωνικής δικτύωσης δε σχετιζόταν με την αντιμετώπιση των συνεπειών της τριτογενοποίησης της οικονομίας, που συνδέεται πάντα με την πτώση των αμοιβών, αλλά με την ενθάρρυνση των επιχειρηματικών καινοτομιών. Συγκεκριμένα είπε πως «η μεγαλύτερη επιτυχία έρχεται όταν έχεις την ελευθερία να αποτύχεις», ενώ με ένα πρωτότυπο και αναπάντεχο τρόπο χαρακτήρισε το βασικό εισόδημα ως το κοινωνικό συμβόλαιο της γενιάς του.

Στην από δω μεριά του Ατλαντικού, στο πλαίσιο των προκριματικών εκλογών εντός των γάλλων σοσιαλιστών, ο Μπενουά Αμόν που είχε διατελέσει υπουργός Παιδείας το 2014 έθεσε το αίτημα του βασικού εισοδήματος, στο ύψος μάλιστα των 750 ευρώ, στην κορυφή της προεκλογικής του ατζέντας. Η υποχρέωση του κράτους για παροχή ενός βασικού καθολικού εισοδήματος, που θα ξεκινούσε το 2022, σύμφωνα με το πρόγραμμα του σοσιαλιστή υποψηφίου θα λειτουργούσε αντισταθμιστικά απέναντι στην έκρηξη της ανεργίας που είναι βέβαιο πως θα προκαλέσει η είσοδος των νέων τεχνολογιών στην παραγωγή. Ο αριστερός, ριζοσπαστικός χαρακτήρας του αιτήματος για καθιέρωση βασικού εισοδήματος υπογραμμιζόταν επίσης από μια δύο ακόμη εξαγγελίες: Η μία αφορούσε την περαιτέρω μείωση των ωρών εργασίας από τις 35 στις 32 ανά εβδομάδα και η άλλη τη φορολόγηση των ρομπότ που εισέρχονται στην παραγωγή. Μια πρόταση ρηξικέλευθη που ως στόχο είχε να βάλει ένα φρένο στην υποκατάσταση ζωντανής εργασίας από νεκρή. Τίποτε απ’ όλα αυτά ωστόσο δεν μπόρεσε να αντιρροπήσει την  βαριά αρνητική κληρονομιά της θητείας του Ολάντ…

Όχι ψήφισαν οι Ελβετοί

Μένοντας μόνο στα γεγονότα του τελευταίου έτους, και για να μη μείνει η εντύπωση ότι η κοινωνική γενναιοδωρία ευδοκιμεί αποκλειστικά και μόνο στο θερμό κλίμα της Γαλλίας, για το βασικό εισόδημα κλήθηκαν να ψηφίσουν και οι κάτοικοι της Ελβετίας σε δημοψήφισμα που διοργανώθηκε σε όλη τη χώρα στις 5 Ιουνίου 2016. Ωστόσο, η συντριπτική πλειοψηφία των Ελβετών, σχεδόν το 77%, απέρριψε την ιδέα του επιχειρηματία που εισήγαγε την πρόταση, χωρίς μάλιστα να βρεθεί ούτε 1 από τα 26 καντόνια να αποδεχθεί με πλειοψηφία την ιδέα να αμείβεται κάθε ενήλικας πολίτης με 2.500 ελβετικά φράγκα κάθε μήνα. Τα επιχειρήματα που πρόβαλλε η αντίθετη πλευρά ήταν το κόστος του μέτρου, το οποίο ανερχόταν στα 25 δισ. ετησίως, που θα οδηγούσε σε αύξηση των φόρων ή δημοσιονομικό έλλειμμα.

Και μόνο τα προαναφερθέντα γεγονότα δείχνουν ότι το αίτημα του βασικού μισθού, υπό την πιο ευρέως διαδεδομένη έννοια του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος, δεν ορίζεται αποκλειστικά και μόνο στο πλαίσιο της διεύρυνσης της κοινωνικής πολιτικής. Με λίγα λόγια, από αριστερή πλευρά.

Εξ ίσου πειστικά τίθεται κι από την άλλη πλευρά. Αρκεί μια ματιά σε ένα από τα θεμελιώδη έργα του νεοφιλελευθερισμού, στο βιβλίο Καπιταλισμός και Ελευθερία του Μίλτον Φρίντμαν, όπου προτείνεται η υιοθέτηση του βασικού μισθού, υπό τη μορφή ενός αρνητικού φόρου εισοδήματος. Στην περίπτωση δηλαδή που το εισόδημα ενός φορολογούμενου υπολείπεται του αφορολόγητου ορίου τότε θα λαβαίνει από το κράτος ένα επίδομα, όταν όλη η υπόλοιπη κοινωνία θα πληρώνει φόρους. «Τα πλεονεκτήματα αυτής της ρύθμισης είναι προφανή», αναφέρει ο νομπελίστας οικονομολόγος. «Αντιμετωπίζει συγκεκριμένα το πρόβλημα της φτώχειας. Παρέχει βοήθεια υπό τη χρησιμότερη μορφή για το άτομο – ρευστό. Είναι γενική και μπορεί να αντικαταστήσει όλη τη γκάμα των ειδικών μέτρων που ισχύουν σήμερα. Καθιστά σαφές το κόστος που αναλαμβάνει η κοινωνία». Στη συνέχεια ο υμνητής της χούντας του χιλιανού δικτάτορα Πινοτσέτ, παραθέτει το κόστος της κοινωνικής πολιτικής όπως διαμορφώνεται  από «επιδοτήσεις στην τρίτη ηλικία, πληρωμές επιδομάτων κοινωνικής ασφάλισης, αρωγή σε ανήλικα τέκνα, γενικά επιδόματα, προγράμματα στήριξης τιμών παραγωγού, δημόσια στέγη, κοκ», για να καταλήξει στο ακόλουθο συμπέρασμα: «Προφανώς, όλα αυτά τα προγράμματα παραείναι ακραία για να μπορούν να δικαιολογηθούν από την “ανακούφιση της φτώχειας” όσο γενναιόδωρα κι αν ερμηνεύσουμε αυτόν το όρο. Ένα πρόγραμμα που θα συμπλήρωνε τα εισοδήματα του 20% των καταναλωτικών μονάδων με τα χαμηλότερα εισοδήματα ώστε να τα ανεβάσει στο ύψος του κατώτατου εισοδήματος των υπολοίπων θα κόστιζε λιγότερο από τα μισά που ξοδεύαμε τώρα», έγραφε το 1962 ο ιδρυτής της μονεταριστικής σχολής του Πανεπιστημίου του Σικάγου.

Νεοφιλελεύθερη έγκριση

Πρόκειται για ένα σκεπτικό που με μια πιο προσεκτική ανάγνωση ιεραρχεί την μείωση του κόστους της κοινωνικής πολιτικής, έναντι της ανακούφισης της φτώχειας. Αν ζητούμενο εκ μέρους του ιδρυτή του facebook είναι η ώθηση στο επιχειρείν, αφετηριακό σημείο μιας δημοφιλούς και αφελούς ιδέας που αναζητά τη δημιουργία του πλούτου στην καινοτομία και όχι στην εργασία, το ζητούμενο εκ μέρους του θεμελιωτή του νεοσυντηρητισμού είναι η μείωση του κόστους που προκαλεί στον κρατικό προϋπολογισμό η αντιμετώπιση της φτώχειας. Ας αναλογισθούμε την κοινωνική δυστυχία σε έναν κόσμο όπου οι ευθύνες του κράτους απέναντι στους πολίτες θα τελείωναν με έναν μισθό στους αναξιοπαθούντες κι όλα τα υπόλοιπα θα παρέχονταν αποκλειστικά σε ανταποδοτική βάση: από τα νηπιαγωγεία και τα σχολεία μέχρι τη διέλευση των δρόμων. Τότε, το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα θα ήταν η βασιλική οδός για τον κοινωνικό Καιάδα.

Ωστόσο, αναφερόμενοι στην ίδια ταραγμένη και ξεχειλίζουσα από αισιοδοξία περίοδο, τη δεκαετία του ’60, υπέρ του βασικού μισθού τάχθηκαν κι οι σπουδαιότεροι προοδευτικοί οικονομολόγοι των ΗΠΑ. Συγκεκριμένα το καλοκαίρι του 1968, οι Τζον Κένεθ Γκαλμπρέηθ, Χάρολντ Γουότς, Τζέιμς Τόμπιν, Πολ Σάμουελσον και Ρόμπερτ Λάμπμαν, έγραψαν σε επιστολή που δημοσίευσαν οι New York Times στην πρώτη τους σελίδα, την οποία υπέγραψαν 1.200 επιπλέον οικονομολόγοι, ότι «η χώρα δε θα έχει ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της μέχρι να εξασφαλισθεί στον καθένα στο έθνος ένα εισόδημα που δε θα είναι μικρότερο από τον επίσημα αναγνωρισμένο ορισμό της φτώχειας».

Στη βάση της παραπάνω διελκυστίνδας, που το βασικό εισόδημα είχε τη συναίνεση όλων των ιδεολογικών σχολών με διαφορετικό τελικό ζητούμενο ωστόσο για την κάθε μία, εξηγείται η νομοθετική πρωτοβουλία του προέδρου Ρίτσαρντ Νίξον το 1969 να δοθούν σε κάθε τετραμελή οικογένεια 1.600 δολάρια ετησίως. Ένα ποσό που σε σημερινούς όρους αντιστοιχεί σε 10.000 δολάρια. Πρωτοβουλία που ποτέ ωστόσο δε συγκέντρωσε την έγκριση και των δύο νομοθετικών σωμάτων με τα ιδεολογικά πυρά να προέρχονται αποκλειστικά και μόνο από τη Δεξιά. Το πρόγραμμα FAP (Family Action Plan – Σχέδιο Δράσης για την Οικογένεια) απορρίφθηκε λόγω του κόστους του και των κινδύνων που δημιουργούσε για τη δημοσιονομική ισορροπία. Εξέλιξη που δείχνει την αρνητική στάση της κοινωνικής και πολιτικής συντήρησης ακόμη και στην προοπτική (που ακολουθεί το τέλος της βεβαιότητας για μια κοινωνία πλήρους απασχόλησης) να δημιουργηθεί ένα κοινωνικό δίχτυ για όλους που θα αποτρέπει την ακραία φτώχεια.

Κοινή συνισταμένη των παραπάνω είναι πως η καθιέρωση του βασικού εισοδήματος όσο αναγκαία κι αν είναι δεν αποτελεί κατ’ ανάγκην βήμα προς τα μπρος. Το κοινωνικό και πολιτικό πρόσημο του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος κρίνεται κάθε φορά από το ύψος των δαπανών. Η ποσότητα καθορίζει την ποιότητα. Ο προοδευτικός του προσανατολισμός εξαρτάται επομένως από τον αν διαψεύδει τη «συνθήκη του Φρίντμαν»: αν υπολείπεται ή υπερβαίνει το κόστος της κοινωνικής πολιτικής που έρχεται να αντικαταστήσει…

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Επίκαιρα

Ιταλοποίηση για πάντα!

Μετά το αποτέλεσμα του δεύτερου γύρου των δημοτικών εκλογών στην Ιταλία την Κυριακή 25 Ιουνίου κανείς πια δεν μπορεί να προβλέψει πόσες φορές ένας ηγέτης μπορεί να επιστρέψει στην πολιτική ζωή. Γιατί, το παράδειγμα του Σίλβιο Μπερλουσκόνι θα τον διαψεύσει.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Με τις περισσότερες εκτιμήσεις να τον θεωρούν οριστικά και αμετάκλητα τελειωμένο πολιτικά μετά το διπλό πολιτικό χτύπημα των αποκαλύψεων για τα σεξουαλικά όργια με μια ανήλικη Μαροκινής καταγωγής το 2011 και τη φοροδιαφυγή του 2013, αυτό που κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει ήταν ότι θα ξαναγίνει ο ρυθμιστής του παιχνιδιού. Κι όμως το κατάφερε…

Οι δημοτικές εκλογές της Ιταλίας σημαδεύτηκαν από χαμηλή συμμετοχή, στο επίπεδο του 46%. Επίσης, στο επίπεδο μιας τυπικής καταγραφής η κεντροαριστερά δεν τα πήγε και τόσο άσχημα αν ληφθεί υπ’ όψη ότι συνεχίζει να ασκεί τον πολιτικό έλεγχο 76 πόλεων, ενώ η κεντροδεξιά σε 79. Εξετάζοντας ωστόσο πέρα από την επιφάνεια και λίγο πιο προσεκτικά τις πολιτικές τάσεις που διαμορφώνονται φαίνεται ότι η συμμαχία της Φόρτσα Ιτάλια με τη Λίγκα του Βορά κέρδισε 25 δήμους σε σχέση με τις προηγούμενες εκλογές, ενώ η κεντροαριστερά έχασε 30! Μεταξύ αυτών την εργατικής σύνθεσης Γένοβα που είχε υπό τον έλεγχό της επί 50 συνεχή έτη! Αέρα στα πανιά της Δεξιάς, συγκυριακά, έδωσαν οι πολύ κακές επιδόσεις του Κινήματος των 5 Αστέρων του Μπέπε Γκρίλιο, που απέτυχε να αναδείξει δικό του υποψήφιο στο δεύτερο γύρο των εκλογών. Επί της ουσίας, η Δεξιά επιστρέφει δριμύτερη στην Ιταλία από τη στιγμή που ο ηγέτης Λίγκας του Βορά, Ματέο Σαλβίνι, πέτυχε να μεταμορφώσει το κόμμα του από ένα αυστηρά γεωγραφικά προσδιορισμένο στο Βορρά της Ιταλίας περιφερειακό κόμμα, σε ένα πανεθνικό κόμμα αυθεντικό εκφραστή της ιταλικής Δεξιάς. Κατά τ’ άλλα το ρατσιστικό και ξενοφοβικό του πρόγραμμα παρέμεινε ίδιο κι απαράλλαχτο.

Η εκλογική επιτυχία της Δεξιάς έγειρε οριστικά το εκκρεμές της ιταλικής πολιτικής ζωής προς τη συντήρηση, επιταχύνοντας μια πορεία που ξεκίνησε με την ήττα του Ματέο Ρέντσι στο δημοψήφισμα για τη συνταγματική αναθεώρηση και κορυφώθηκε με την παραίτησή του από το αξίωμα του πρωθυπουργού, τον Δεκέμβριο του 2016. Η φθορά συνεχίστηκε με την ανάληψη των πρωθυπουργικών καθηκόντων από τον Πάολο Τζεντιλόνι, που αδυνατεί παρόλα αυτά να εμπνεύσει ακόμη και να κρατήσει ενωμένο το Δημοκρατικό Κόμμα.

Κι από την άλλη πλευρά, της Δεξιάς, η σαφής άνοδός της απέχει πολύ από μια άνετη νίκη που θα εξασφάλιζε καθαρή κοινοβουλευτική πλειοψηφία στις εκλογές που θα διεξαχθούν μέχρι την άνοιξη του 2018. Όσες δημοσκοπήσεις έχουν δει το φως της δημοσιότητας, αν κάτι υποδηλώνουν είναι ότι μπορεί άλλοι πολιτικοί να έρχονται (Σαλβίνι), άλλοι να παρέρχονται (Τζεντιλόνι), κι άλλοι διαρκώς να επανέρχονται (Μπερλουσκόνι), η ιταλοποίηση ωστόσο του πολιτικού συστήματος με εφήμερες κυβερνήσεις και καιροσκοπικές συμμαχίες είναι διαρκώς παρούσα. Μάρτυρας τα ποσοστά αποδοχής ύψους 14% που κερδίζει κάθε ένα από τα δύο κόμματα της Δεξιάς, τα οποία συνεργάστηκαν άψογα στις δημοτικές εκλογές με κοινούς υποψηφίους, όταν το Δημοκρατικό Κόμμα εμφανίζεται να κερδίζει  28%, όσο και το Κίνημα των 5 Αστέρων του Μπέπε Γκρίλο, το οποίο μοιράζεται ωστόσο με τα κόμματα της Δεξιάς την αντίθεση στο ευρώ, που είναι απόλυτη σε ό,τι αφορά την Λίγκα , φθάνοντας στο σημείο να ζητάει έξοδο από το ευρώ, και περισσότερο σχετική σε ό,τι αφορά τη Φόρτσα Ιτάλια που ζητά την εισαγωγή διπλού νομίσματος.

Τραπεζική διάσωση αλα Ιταλικά

Δεν είναι μόνο η Ισπανία, όπου μόλις πριν δύο εβδομάδες η τράπεζα Μπάνκο Σαταντέρ εξαγόρασε την Ποπουλάρ ακολουθώντας κατά γράμμα τους νέους κανόνες διάσωσης του Ενιαίου Εποπτικού Μηχανισμού. Ούτε η Ελλάδα που πραγματοποίησε την τρίτη και φαρμακερή ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών άρον – άρον πριν τεθεί σε εφαρμογή το πλαίσιο εκ των έσω διάσωσης (bail in) την 1/1/2016. Για να μην πούμε για την Κύπρο όπου σε μια πρόβα τζενεράλε χρησιμοποιήθηκαν οι αποταμιεύσεις ανυποψίαστων καταθετών τον Μάρτιο του 2013, χωρίς καν να έχει ψηφιστεί το σχετικό πλαίσιο. Είναι και η Γερμανία που έμεινε άναυδη παρακολουθώντας την απόφαση της Ιταλίας να προχωρήσει στη διάσωση δύο περιφερειακών τραπεζών της (Βένετο Μπάνκα και Μπάνκα Ποπολάρε ντι Βιτσέντζα) αψηφώντας τους νέους κανόνες και δίνοντας κρατικό χρήμα, συνολικού ύψους 17 δισ. ευρώ.

Η Ιταλία, γράφοντας στα παλιότερα των υποδημάτων της τις σχετικές οδηγίες, που σε άλλες περιπτώσεις εμφανίζονται σαν σιδερένιοι νόμοι, μεταξύ δύο κακών επέλεξε το μικρότερο και αρνήθηκε να λειτουργήσει σαν καουμπόης, όπως εύστοχα σχολίασε στέλεχος της κεντρικής τράπεζας, υφαρπάζοντας καταθέσεις. Επιβεβαίωσε ωστόσο, ότι και στη ευρωζώνη οι νόμοι γράφονται για να παραβιάζονται…

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Νέα Σελίδα 

Success story υπάρχει και λέγεται Ισλανδία!

Παρηγοριά στον άρρωστο μέχρι να βγει η ψυχή του, να ‘ρθει δηλαδή ο επόμενος, ήταν η επιβράβευση προς την ελληνική κυβέρνηση του επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας όπως αποκαλείται η ασφαλιστική εταιρεία των ευρωπαϊκών τραπεζών.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Κατά την ομιλία του στο συνέδριο του Εκόνομιστ στην Αθήνα, ο Κλάους Ρέγκλινγκ, επανάφερε τη συζήτηση περί success story, λέγοντας ότι μπορεί και η Ελλάδα να γίνει ένας ακόμη κρίκος στην αλυσίδα των επιτυχιών, μετά την Πορτογαλία, την Ιρλανδία και την Κύπρο εάν κι εφ’ όσον εφαρμόσει όλες τις μεταρρυθμίσεις. Αν δηλαδή μειώσει κι άλλος τις συντάξεις και πουλήσει ό,τι έχει ακόμη απομείνει στο δημόσιο.

Η αλήθεια ωστόσο είναι πώς success story υπάρχουν στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Είναι η Ισλανδία! Κι όποιος βιαστεί να πει ότι το Ρέικιαβικ δεν ανήκει στην Ευρώπη, ας ανατρέξει στην εποχή που η Ισλανδία συζητούσε την ένταξη της στην ΕΕ…

Η Ισλανδία λοιπόν αποτελεί κορυφαία περίπτωση επιτυχίας, σύμφωνα με στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα ο ΟΟΣΑ την εβδομάδα που πέρασε (εδώ η σχετική έκθεση) για πολλούς και σοβαρούς λόγους.

Πρώτο, οι ρυθμοί ανάπτυξης του ισλανδικού ΑΕΠ το 2016 ξεπέρασαν το 125%, θεωρώντας ως βάση υπολογισμού το 2010 (=100). Στον ευρωπαϊκό Νότο αντίθετα (Ισπανία, Ιταλία, Ελλάδα, Πορτογαλία) το ΑΕΠ στο τέλος του 2016 βρισκόταν στο 95% των επιπέδων του 2010. Ακόμη δηλαδή η νότια Ευρώπη δεν έχει ανακάμψει από την κρίση!

Δεύτερο, η Ισλανδία είναι η χώρα με τον μεγαλύτερο δείκτη ισότητας, μεταξύ όλων των χωρών του ΟΟΣΑ. Στην άλλη άκρη του φάσματος με επίπεδα ανισότητας χειρότερα του μέσου όρου των χωρών του ΟΟΣΑ βρίσκεται ο ευρωπαϊκός Νότος.

Τρίτο, στην Ισλανδία η ανεργία από 8% το 2011, για πρώτη φορά το 2016 μετά την κρίση έπεσε κάτω από 3%, επανήλθε έτσι στα επίπεδα που είχε πριν την κρίση. Στην Ελλάδα η ανεργία παραμένει πάνω από 20% κι οι υπουργοί καμαρώνουν.

Τέταρτο, στην Ισλανδία οι πραγματικοί μισθοί έχουν αυξηθεί κατά ένα τρίτο σχεδόν από το 2010 και για την ακρίβεια βρίσκονται στο 170%, με έτος αναφοράς το 1995 (=100).

Πέμπτο, στην Ισλανδία το δημόσιο χρέος έχει μειωθεί από 100% του ΑΕΠ το 2011 στο 60% σχεδόν το 2016. Στον ευρωπαϊκό Νότο αντίθετα το δημόσιο χρέος παραμένει στα ίδια ή μεγαλύτερα ύψη σε σύγκριση με τα επίπεδα που βρισκόταν στο απόγειο της κρίσης.

Βέβαια, η Ισλανδία τα πέτυχε όλα αυτά επειδή αρνήθηκε να σώσει τις τράπεζες και να πληρώσει το χρέος οδηγώντας στο κόκκινο τις σχέσεις της με την Αγγλία και την Ολλανδία. Προχώρησε σε ρήξη με τους πιστωτές κι έκλεισε οριστικά το κεφάλαιο της κρίσης. Στην Ελλάδα που η μια κυβέρνηση μετά την άλλη προσκυνά τους πιστωτές κρίση, ανεργία και υποτέλεια είναι ακόμη εδώ…

Το άρθρο δημοσιεύεται στην εφημερίδα Πριν