Η μετάβαση στο «εθνικό νόμισμα», αφετηρία εξόδου από την κρίση

 

hΗ έκδοση του βιβλίου του Γιάννη Τόλιου, με τίτλο «Η μετάβαση στο εθνικό νόμισμα, αφετηρία εξόδου από την κρίση» (εκδ. Ταξιδευτής 2016) αποτελεί ένα ευχάριστο για την Αριστερά και το κίνημα γεγονός για δύο λόγους.

Του Λεωνίδα Βατικιώτη

Ο πρώτος είναι πολιτικός. Ένα χρόνο μετά την υπογραφή του αντιλαϊκού μνημονίου Τσίπρα και την εκλογική νίκη του μεταλλαγμένου, νεοφιλελεύθερου ΣΥΡΙΖΑ το μεγαλύτερο λαϊκό κίνημα που δημιουργήθηκε στην Ευρώπη ενάντια στα Μνημόνια φαίνεται μουδιασμένο να δέχεται το ένα πλήγμα μετά το άλλο, από τους περυσινούς του μάλιστα συντρόφους. Προς επίρρωση, η πώληση του ΟΛΠ, των περιφερειακών αεροδρομίων, του Ελληνικού και τώρα της ΔΕΗ και των εταιρειών ύδρευσης.

Το βιβλίο του Γιάννη Τόλιου επιχειρεί και φέρνει επιτυχημένα σε πέρας έναν πρώτο απολογισμό αυτών των πολιτικών που υπαγορεύουν οι πιστωτές και η ελληνική ολιγαρχία και εφαρμόζει ο ΣΥΡΙΖΑ, αδιαμαρτύρητα. Το τέταρτο κεφάλαιο αποτελεί την πρώτη, απ’ όσο έχω υπ’ όψη μου αποτυπωμένη σε βιβλίο, αποτίμηση του Μνημονίου Τσίπρα. Έτσι, σε εμφανή αντίθεση με το κλίμα εφησυχασμού και προσδοκιών που επιχειρεί να καλλιεργήσει η κυβέρνηση  ο Γ. Τόλιος χαρακτηρίζει (σελ. 93) ως «πολιτικό και οικονομικό σκάνδαλο διαρκείας με συνενόχους όλες τις μνημονιακές δυνάμεις την τρίτη ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών», και επίσης (σελ. 99) ως «παράδοση στους δανειστές των τελευταίων οχυρών της κοινωνικής ασφάλισης» το αντιασφαλιστικό τερατούργημα του Κατρούγκαλου . Επιπλέον αποτιμώντας τον λεγόμενο αναπτυξιακό νόμο (σελ. 108), τονίζει ότι «έχει όλες τις κακοδαιμονίες των προηγούμενων… αναπαράγει επίσης την αδιαφάνεια των φορολογικών κινήτρων (δεν υπάρχει ανάλυση κόστους – ωφέλειας) ενώ όλες οι μορφές ενισχύσεων αποτελούν σκανδαλώδεις παροχές σε κεφαλαιούχους χωρίς μετρήσιμο αναπτυξιακό αποτέλεσμα». Και συνεχίζει ο Γ. Τόλιος: «Οι κυβερνώντες πιστεύουν ότι με επικοινωνιακά τρικ θα πετύχουν να συγκαλύψουν το τεράστιο έλλειμμα αναπτυξιακής προοπτικής της χώρας. Προσποιούνται ότι δε γνωρίζουν ότι τα αλλεπάλληλα υφεσιακά μέτρα είναι “από χέρι” υφεσιακά και θα επιδεινώσουν τα οικονομικά και κοινωνικά αδιέξοδα και πρώτα απ’ όλα την ανεργία».

Η αποδόμηση των αντιλαϊκών μέτρων της κυβέρνησης Τσίπρα – Καμμένου από τον Γ. Τόλιο στο νέο του βιβλίο μπορεί να συμβάλλει στον αναγκαίο επανεξοπλισμό που θα επιτρέψει την αναγέννηση του κινήματος ενάντια στη φτώχεια και τη λιτότητα. Σε κάθε περίπτωση προκαλεί ρήγματα στο τείχος προστασίας που έχει δημιουργηθεί γύρω από τη νεοφιλελεύθερη οικονομική πολιτική Τσίπρα – Τσακαλώτου και Σταθάκη.

Η δεύτερη συμβολή του βιβλίου του Γ. Τόλιου εδράζεται περισσότερο στην ιδεολογία σε σχέση με την προηγούμενη, είναι όμως εξ ίσου απαραίτητη και αποκαλυπτική με την πρώτη που προανέφερα. Αφορά την ιδεολογική διερεύνηση των όρων ανατροπής αυτής της πολιτικής. Τις απαντήσεις στα πιεστικά ερωτήματα: Θα έχουμε επάρκεια τροφίμων; Θα έχουμε τα αναγκαία φάρμακα; Θα υπάρχει επάρκεια καυσίμων; Τι κάνουμε με μηχανολογικό εξοπλισμό και πρώτες ύλες; Είναι ερωτήματα που απαντώνται στο δεύτερο μέρος όπου εξετάζονται οι προοπτικές της μετάβασης και οι προσωρινές δυσκολίες.

Στο τρίτο μέρος του βιβλίου ο Γ. Τόλιος παραθέτει το περίγραμμα της «επόμενης μέρας», προτάσσοντας το δημόσιο και κοινωνικό έλεγχο των τραπεζών, τη σεισάχθεια στα υπερχρεωμένα λαϊκά νοικοκυριά και άλλα ριζοσπαστικά μέτρα. Σε αυτό το κεφάλαιο καταθέτει ο συγγραφέας μια άποψη που πιστεύω ότι αφορά ένα θέμα το οποίο δεν κλείνει εύκολα και χρήζει διεξοδικής συζήτησης. Τη σχέση του αιτήματος εξόδου από το ευρώ με το αίτημα της εξόδου από την ΕΕ. Με τον κίνδυνο της απλοποίησης μιας καλά τεκμηριωμένης άποψης μεταφέρω τη θέση του συγγραφέα: «Η προβολή της αποδέσμευσης από την ΕΕ δεν ισχυροποιεί αλλά αποδυναμώνει το μέτωπο των αντιμνημονιακών δυνάμεων, δεδομένου ότι πολλοί έχουν πειστεί για την ανάγκη απαλλαγής από τα μνημόνια και το ευρώ, δεν έχουν όμως πειστεί για μια συνολική ρήξη και έξοδο από την ΕΕ» (σελ. 81). Προς αποφυγή παρανοήσεων πρέπει να αναφέρω ότι σε άλλο σημείο του βιβλίου ο Γ. Τόλιος χαρακτηρίζει ταξικό σχηματισμό την ΕΕ. Δε πιστεύει δηλαδή ότι επιδέχεται μετασχηματισμών. Αναφέρει χαρακτηριστικά στο τελευταίο κεφάλαιο που αφορά στο Brexit: «Η ΕΕ αποτελεί ένα νεοφιλελεύθερο φρούριο που προωθεί κατάργηση εργατικών δικαιωμάτων, ιδιωτικοποιήσεις και ασυδοσία των αγορών, ένταση της εκμετάλλευσης των εργαζομένων».

Παρόλα αυτά, κατά την άποψή μου, το ερώτημα για τη θέση που πρέπει να καταλαμβάνει ο στόχος εξόδου από την ΕΕ, πρέπει να απαντιέται με κριτήριο το αν η ΕΕ εμποδίζει ή διευκολύνει την ανατροπή της μνημονιακής πολιτικής και την εφαρμογή μιας αριστερής πολιτικής. Εφ όσον όλοι θα συμφωνήσουμε ότι η ΕΕ, πολύ περισσότερο μάλιστα μετά την ψήφιση του Δημοσιονομικού Συμφώνου και την εφαρμογή του πλαισίου επιτήρησης του Εαρινού εξαμήνου, αποτελεί ισχυρότατο θεματοφύλακα της λιτότητας, πιστεύω ότι εξ ίσου ισχυρή πρέπει να είναι η συμφωνία μας για την ανάγκη να αποκαλύψουμε τον ταξικό της χαρακτήρα. Να δείξουμε ότι δεν αποτελεί μηχανισμό μεταβιβάσεων και «σπίτι των λαών». Είναι μάλιστα θέσεις που τις διατυπώνει με σαφήνεια ο συγγραφέας στο βιβλίο του. Αν για μια ακόμη φορά προσαρμόσουμε τους στόχους μας στις επικρατούσες αντιλήψεις ή στις στρεβλές προσλήψεις της πραγματικότητας που μπορεί να έχει ακόμη και ο κόσμος του αγώνα, θα έχουμε θυσιάσει τις δυνατότητες που προσφέρει η πραγματικότητα, βάζοντάς την στην κλίνη του προκρούστη. Θα έχουμε αποκρύψει πλευρές αυτής της πραγματικότητας, που αργά ή γρήγορα θα τις βρούμε μπροστά μας. Επομένως, από τώρα παλεύουμε να ανασκευάσουμε διαδεδομένες αντιλήψεις για το χαρακτήρα της ΕΕ, που αν δεν εκφράζουν τη συνείδηση αστικών και μικροαστικών στρωμάτων αντανακλούν πλευρές της πραγματικότητας άλλων εποχών που έχουν οριστικά παρέλθει, χωρίς φυσικά να πέφτουμε στην ευκολία αναλύσεων που ταυτίζουν το ευρώ με την ΕΕ. Πρόκειται για προσεγγίσεις χονδροειδείς και ανιστορικές που παραβλέπουν τη σχετική αυτονομία των διαφορετικών μορφών και βαθμίδων ενοποίησης της ιμπεριαλιστικής παγκοσμιοποίησης στη γηραιά ήπειρο.

Η όξυνση των αντιθέσεων, μετά το Brexit και πριν τις γαλλικές εκλογές, μετατρέπει σε επιτακτικό καθήκον την ψηλάφηση αυτών των αντιθέσεων και κυρίως την εμβάθυνση του ριζοσπαστισμού μας. Εν είδει επιλόγου μεταφέρω ένα απόσπασμα από το βιβλίο του Γ. Τόλιου (σελ. 125): «Έρχεται η διάλυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ένα βήμα πιο κοντά με το Brexit; Προφανώς. Είναι καλό αυτό; Αναμφίβολα».

Ας αναλάβουμε επομένως την ευθύνη που μας αναλογεί ώστε αυτή η διάλυση να γίνει με όρους κινήματος και Αριστεράς… Η ανάλυση του Γιάννη Τόλιου είναι πολύτιμη σε αυτή την κατεύθυνση, για μια ακόμη φορά!

*Εισήγηση στη βιβλιοπαρουσίαση που οργανώθηκε τη Δευτέρα 26 Σεπτεμβρίου 2016 στην αίθουσα εκδηλώσεων του ΤΕΕ

Παγκοσμιοποίηση του πολέμου, 15 χρόνια μετά την 11η Σεπτεμβρίου

Σαμπpolemάνιες θα ανοίγουν σήμερα οι Αμερικάνοι νεοσυντηρητικοί, που σχεδίασαν και εφάρμοσαν την πολιτική του Τζορτζ Μπους, γιορτάζοντας τη συμπλήρωση 15 χρόνων από την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Η αλήθεια είναι ότι ο θρίαμβος της πολιτικής τους δεν είναι ορατός δια γυμνού οφθαλμού.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Η 11η Σεπτεμβρίου έχει σταματήσει να «πουλάει» τα τελευταία χρόνια. Τα αφιερώματα στον Τύπο σπανίζουν, οι δακρύβρεχτες ομιλίες και οι όρκοι πίστης στην αστερόεσσα δεν είναι σε μεγάλη ζήτηση. Από την άλλη – κι εδώ έγκειται ο θρίαμβος των νεοσυντηρητικών – η αμερικάνικη επιρροή εξαπλώνεται. Το ντόμινο που θα ξεκίναγε από το Αφγανιστάν μπορεί να μην έφτασε μέχρι τις ακτές του Ατλαντικού, στο Μαρόκο, αλλά και το ότι έφθασε στη Λιβύη αποτελεί κατόρθωμα. Εξίσου δε, μεγάλο επίτευγμα είναι η πρόσδεση της Ευρώπης στο αμερικανικό «αντιτρομοκρατικό» άρμα, με τη Γαλλία και το Βέλγιο λίγες ώρες πριν τη συμπλήρωση 15ετίας να ανακοινώνουν την αποτροπή επίθεσης στην Παναγία των Παρισίων και την δημιουργία ενός νέου σώματος των ειδικών δυνάμεων για τη φύλαξη των πυρηνικών εργοστασίων, αντίστοιχα.

Εξαιρετικό εργαλείο για την κατανόηση των εξελίξεων που δρομολόγησε η 11η Σεπτεμβρίου αποτελεί το βιβλίο Η παγκοσμιοποίηση του πολέμου του καναδού καθηγητή και αγωνιστή Μισέλ Τσοσουντόβσκι (εκδ. Πιρόγα) που κυκλοφόρησε πριν λίγους μήνες. Το μεγάλο προτέρημα του συγγραφέα είναι ότι στην ανάλυσή του ενοποιεί τα πολεμικά μέτωπα που καίνε σε διάφορες γωνιές του πλανήτη όλη αυτή την περίοδο, υποστηρίζοντας ότι δεν πρόκειται για αποσπασματικές συγκρούσεις αλλά είναι ένα ηγεμονικό σχέδιο που καθοδηγείται από το αμερικάνικο Πεντάγωνο, επιβεβαιώνοντας τη συνέχεια και τον πλανητικό χαρακτήρα της αμερικάνικης πολιτικής. «Η φονική μηχανή είναι ανεπτυγμένη σε παγκόσμιο επίπεδο, μέσα στο πλαίσιο μιας ενοποιημένης διοικητικά πολεμικής δομής», υπογραμμίζει ο συγγραφέας, που αποδεικνύει στη συνέχεια πώς φαινομενικά άσχετες μεταξύ τους συγκρούσεις εξυπηρετούν τα αμερικανικά σχέδια οικονομικής κυριαρχίας. «Ο “παγκόσμιος πόλεμος κατά της τρομοκρατίας” παρουσιάζεται ως η “σύγκρουση των πολιτισμών” ως ένας πόλεμος ανάμεσα σε ανταγωνιστικές αξίες και θρησκείες, ενώ στην πραγματικότητα είναι ένας πόλεμος για την κυριαρχία, ο οποίος έχει ως κατεύθυνση στρατηγικές και οικονομικές επιδιώξεις», υποστηρίζει από την εισαγωγή ακόμη ο συγγραφέας, που υπογραμμίζει τον κίνδυνο ενός τρίτου παγκόσμιου, πυρηνικού αυτή τη φορά, πολέμου, στο τέλος της ενε εξελίξει νεοαποικιοκρατικής αναδιανομής.

Επιπρόσθετα, από τα αναρίθμητα σημεία άξια υπογράμμισης ξεχωρίζει η αναγνώριση του συμπληρωματικού ρόλου της ΕΕ («η ΕΕ κατέχει κεντρικό ρόλο σε αυτό το στρατιωτικό σχεδιασμό») και του τρόπου με τον οποίο ο οικονομικός πόλεμος διαπλέκεται και υποβοηθά τον πραγματικό: «Χώρες καταστρέφονται, μεταβαλλόμενες συχνά σε απλές εκτάσεις. Η κρατική κυριαρχία αποτελεί παρελθόν, οι εθνικοί θεσμοί καταρρέουν, η εθνική οικονομία καταστρέφεται μέσω της επιβολής μεταρρυθμίσεων της “ελεύθερης αγοράς” υπό την επίβλεψη του ΔΝΤ». Αλήθειες που σοκάρουν…

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Πριν στις 11 Σεπτεμβρίου 2016

Βιβλιοπαρουσίαση: Ισαάκ Ιλίτς Ρούμπιν, Μελέτες για τη θεωρία του χρήματος στον Μαρξ (Εκδ. Εκτός Γραμμής)

547Η σημασία της έκδοσης από τον οίκο Εκτός Γραμμής του σπουδαίου βιβλίου του Ισαάκ Ρούμπιν για τη μαρξιστική θεωρία του χρήματος (εδώ λεπτομέρειες) υπογραμμίζεται από δύο τρέχουσες εξελίξεις που βρίσκονται στο επίκεντρο των σύγχρονων μαρξιστικών αναζητήσεων και είναι σε σημαντικό βαθμό αλληλοσυμπληρούμενες: Αφενός την παρατεταμένη κρίση του καπιταλισμού και αφετέρου την περαιτέρω επέκταση της χρηματιστικοποίησης της σύγχρονης καπιταλιστικής οικονομίας.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Η συμβολή του Ρούμπιν στη διερεύνηση αυτών των δύο φαινομένων είναι εξέχουσας σημασίας και μια από τις σπουδαιότερες στον 20ο αιώνα. Κατά την άποψή μου, η πλευρά της μαρξιστικής ανάλυσης την οποία αναδεικνύει και πηγαίνει ένα βήμα πιο μπροστά ο σοβιετικός μαρξιστής σχετίζεται με τον καταλυτικό ρόλο που διαδραματίζει το χρήμα, σαν γενικό ισοδύναμο, στην αξιακή θεωρία, δηλαδή στην γενική εξίσωση όλων των εμπορευμάτων. Ο Ρούμπιν επισημαίνει ότι ο Μαρξ δε στέκεται στην εξίσωση δύο προϊόντων, αλλά στην εξίσωση όλων των προϊόντων μεταξύ τους. Πρόκειται για μια ποιοτική αλλαγή του πεδίου αναφοράς που δεν μπορεί να ολοκληρωθεί αν δεν υπάρχει το χρήμα. Υπ’ αυτό το πρίσμα το χρήμα κι εν γένει η ανταλλαγή δεν αποτελούν ένα πεδίο όπου μηχανικά και μονομερώς αντανακλώνται οι σχέσεις της παραγωγής. Αντίθετα, το χρήμα επενεργεί και μεταλλάσσει, ολοκληρώνει και βαθαίνει τις σχέσεις παραγωγής, δημιουργώντας μαζί τους ένα διαλεκτικό δίπολο. Περιγράφει δηλαδή μια σχέση αμφίδρομη. Γι’ αυτό ο Ρούμπιν αναφέρεται σε «νομοτέλειες που καθιστούν το χρήμα αναγκαία συνέπεια και συνοδοιπόρο της αναπτυγμένης εμπορευματικής οικονομίας. Η ανάλυση της εμπορευματικής οικονομίας θα πρέπει να μας δείξει ότι η ολόπλευρη ανταλλαγή εμπορευμάτων είναι αδύνατη χωρίς τη μεσολάβηση του χρήματος». (σελ. 60).

Στην ανάλυση του Ρούμπιν το πεδίο της ανταλλαγής αναδεικνύεται ως ο καταλύτης που ενοποιεί και συναρμόζει την αξιακή και τη χρηματική θεωρία: «Η αξιακή και χρηματική θεωρία στο συνδυασμό τους χαρακτηρίζουν τον ίδιο θεμελιώδη τύπο παραγωγικών σχέσεων μεταξύ εμπορευματοπαραγωγών, οι οποίοι αλληλοσυμπληρώνονται με την εργασιακή τους δραστηριότητα στη διαδικασία παραγωγής, αλλά τυπικά είναι ανεξάρτητοι μεταξύ τους και συνάπτουν σχέση μόνο στη διαδικασία ανταλλαγής». (σελ. 56).

Σε αυτό το πλαίσιο, ο σύγχρονος ολοκληρωτικός καπιταλισμός δεν μπορεί να διερευνηθεί χωρίς να δοθεί η σημασία που πρέπει στο χρήμα, το τοκοφόρο και πλασματικό κεφάλαιο.

Στο βιβλίο του Ρούμπιν επίσης συναντάμε κι ένα χωρίο που συμπυκνώνει με έναν καταπληκτικό τρόπο τις τέσσερις ιδιότητες της ανταλλαγής: Πρώτο, εξισώνει όλες τις ιδιωτικές οικονομικές δραστηριότητες μεταξύ τους (μετατροπή της ιδιωτικής εργασίας σε κοινωνική). Δεύτερο, εξισώνει όλες τις σφαίρες παραγωγής ή όλα τα είδη εργασίας (μετατροπή της συγκεκριμένης εργασίας σε αφηρημένη). Τρίτο, στο πλαίσιο της επίσης εξισώνονται μεταξύ τους τα είδη εργασίας που διαφέρουν στο βαθμό εξειδίκευσης (μετατροπή της ειδικευμένης εργασίας σε απλή) και, τέταρτο, στην ανταλλαγή εξισώνονται οι δαπάνες εργασίας που πραγματοποιούνται σε διαφορετικές επιχειρήσεις της ίδιας σφαίρας παραγωγής και διαφέρουν ως προς το επίπεδο παραγωγικότητας (μετατροπή της ατομικής εργασίας σε κοινωνικά αναγκαία). Κι έτσι εν κατακλείδι «η ενιαία πράξη ανταλλαγής επιφέρει ταυτόχρονα τη μετατροπή της ιδιωτικής, συγκεκριμένης, ειδικευμένης και ατομικής εργασίας σε κοινωνική, αφηρημένη, απλή και κοινωνικά αναγκαία».  (σελ. 112).

Παρόλα αυτά ο Ρούμπιν δεν αποκόβει το χρήμα από την εργασία. Στο πέμπτο κεφάλαιο περιγράφει αναλυτικά πώς «η εξίσωση των εμπορευμάτων μέσω του χρήματος οδηγεί στην εξίσωση της εργασίας και καθιστά το χρήμα έκφραση της κοινωνικής και αφηρημένης εργασίας». (σελ. 99). Ενώ, στο έβδομο κεφάλαιο αναφέρει πώς «τον αποφασιστικό άξονα γύρω από τον οποίο περιστρέφεται ο άτακτος χορός των εμπορευμάτων στην αγορά… δεν πρέπει να τον αναζητήσουμε στα ίδια τα πράγματα αλλά στις παραγωγικές σχέσεις των ανθρώπων και μάλιστα στις δράσεις του εμπορευματοπαραγωγού και στις αμοιβαίες σχέσεις με τον κόσμο των υπόλοιπων εμπορευματοπαραγωγών». (σελ. 153).

Ωστόσο, η θεμελιώδη αντίφαση που διέπει την καπιταλιστική οικονομία σύμφωνα με την ανάγνωση που κάνει ο Ρούμπιν στη μαρξιστική θεωρία αφορά στη σύγκρουση της ανταλλακτικής αξίας με την αξία χρήσης. «Στην κριτική της Πολιτικής Οικονομίας ο Μαρξ ανακαλύπτει στη δημιουργία του χρήματος τη λύση για δύο θεμελιώδεις δυσχέρειες της ανταλλαγής. Η πρώτη έγκειται στην αντίθεση χρηστικής και ανταλλακτικής αξίας, η δεύτερη στην αντίθεση των “ιδιαίτερων εργασιών των ιδιωτών” και της “γενικής κοινωνικής εργασίας” (σελ. 110). Ενώ, σε άλλο σημείο τονίζει ότι: «από τη διττή φύση του εμπορεύματος ο Μαρξ συνήγαγε και την αναγκαιότητα του χρήματος». (σελ. 69).

Αυτή η αντίθεση προσφέρεται για πολλαπλά συμπεράσματα, πολιτικής σημασίας, για το σήμερα. Ο επαναστατικός χαρακτήρας της εποχής μας ορίζεται από την έκρηξη της ανταλλακτικής αξίας, ως αποτέλεσμα των ποιοτικών μεταβολών που έχουν συντελεστεί στην παραγωγικότητα της εργασίας. Ο Ρούμπιν αναφέρει ότι «οι ποσοτικές μεταλλαγές της παραγωγικότητας της εργασίας αποτελούν αιτίες μεταβολής της αξίας των εμπορευμάτων» (σελ. 47). Αυτά τη δεκαετία του 1920, όταν ο Ρούμπιν έγραψε τις μελέτες του για το χρήμα που σήμερα συζητούμε, υπό τις χειρότερες δυνατές συνθήκες. Έναν αιώνα σχεδόν αργότερα περισσότερες από μία τεχνολογικές επαναστάσεις έχουν οδηγήσει την παραγωγικότητα της εργασίας στα ύψη, με την ανεργία (που ισοδυναμεί με καταστροφή της παραγωγικής δύναμης της εργασίας) να αποτελεί το τίμημα κάθε τεχνολογικής καινοτομίας που εισέρχεται στην παραγωγή. Και δεν είναι μόνο αυτό: η τρέχουσα βιομηχανική επανάσταση με αιχμή του δόρατος τις τρισδιάστατες εκτυπώσεις που εκμηδενίζουν εκ νέου τις αποστάσεις, το ίντερνετ των πραγμάτων που αυτοματοποιεί τις πιο απλές καθημερινές λειτουργίες κ.α. έχει μεταμορφώσει πολύ πιο βαθιά τις δυνάμεις της εργασίας σε σχέση με τις προηγούμενες επαναστάσεις. Αυτές οι αλλαγές αποτελούν, σε τελική ανάλυση, και την απώτερη αιτία της τρέχουσας κρίσης. Οι μεταμορφώσεις του χρήματος επομένως, με τη χρηματιστικοποίηση (όπως αποκρυσταλλώνεται στη συνεχιζόμενη υπερτροφική ανάπτυξη του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου) και τις νομισματικές ολοκληρώσεις (με κορυφαία έκφραση το ευρώ) δεν μπορούν παρά να ιδωθούν ως εκείνες οι μεταβολές στο επίπεδο της ανταλλαγής που αποτυπώνουν τους ποιοτικούς μετασχηματισμούς στο πεδίο της παραγωγής. Επίσης, τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του σύγχρονου, ολοκληρωτικού καπιταλισμού.

Το πιο απλό συμπέρασμα επομένως από τη συμβολή του Ρούμπιν στο σήμερα επιβάλλει να αναγνωρίσουμε στο επίπεδο της ανταλλαγής (χρηματιστικοποίηση κι ευρώ εν προκειμένω) τη σημασία που αξίζει στο πλαίσιο της διαλεκτικής αλληλοσύνδεσης με τις παραγωγικές σχέσεις. Περαιτέρω, να αναγνωρίσουμε ή καλύτερα να διερευνήσουμε τον τρόπο που, δευτερογενώς έστω, επενεργούν και αλλάζουν τις παραγωγικές σχέσεις, ορίζοντας επίσης και τα νέα πεδία έρευνας και θεωρητικής αναζήτησης στο πλαίσιο ενός σύγχρονου επαναστατικού Μαρξισμού, που θα φιλοδοξεί να κατανοήσει τον κόσμο για να τον αλλάξει.

* Η παρουσίαση του βιβλίου έγινε την Τρίτη 23 Φεβρουαρίου 2016. Στην παρουσίαση συμμετείχαν: Λ. Βατικιώτης, Γ. Μηλιός, Σ. Μιχαήλ και Δ. Παπαφωτίου

Λαμόγια στο χακί (εκδ. Τόπος, 2015) ή η παροιμιώδης διαφθορά των χουντικών

LAMOGIA-COVER-400Ο Διονύσης Ελευθεράτος με το εξαίρετο βιβλίο του Λαμόγια στο χακί (εκδ. Τόπος, 2015), που είναι ένα από τα σημαντικότερα βιβλία που εκδόθηκαν το 2015, πραγματοποίησε έναν τριπλό άθλο.

Του Λεωνίδα Βατικιώτη

Το πρώτο και σπουδαιότερο επίτευγμα του βιβλίου είναι ότι ανασκευάζει εκ βάθρων ένα επιχείρημα που στην πιο ωμή εκδοχή του το εισήγαγε εσχάτως η Χρυσή Αυγή: Πως οι χουντικοί δεν έκλεψαν κι ότι η επταετία αποτέλεσε μια περίοδο χρηστής οικονομικής διαχείρισης. Ενίοτε, το συγκεκριμένο παραμύθι σερβίρεται και υπό τη μορφή ενός μίνι οικονομικού θαύματος που επιτέλεσε η χούντα. Ο Διονύσης δεν αφήνει πλευρά αυτού του επιχειρήματος που να μην την αναλύσει, αξιοποιώντας ένα μεγάλο πλήθος πηγών από βιβλία και εφημερίδες, για να καταδείξει ότι η χούντα ήταν μιας περίοδος μεγάλης αρπαχτής και μεγάλης φτώχειας. Συνοπτικά, και με επίγνωση όσων πολύτιμων παραλείπουμε, στεκόμαστε: Στα κορυφαία οικονομικά σκάνδαλα που συνέβησαν επί χούντας (βλέπε την σχεδιαζόμενη οικοδόμηση στα …Τουρκοβούνια του Τάματος για την απελευθέρωση από το ζυγό της Οθωμανικής αυτοκρατορίας που έκανε ορισμένους κατά μισό περίπου δισ. πλουσιότερους, τα θαλασσοδάνεια ύψους τουλάχιστον 1,5 δις. δραχμών σύμφωνα με έκθεση του ίδιου του τότε αρχηγού της ΚΥΠ, ταξίαρχου Μιχάλη Ρουφογάλη, και το σκάνδαλο με τα μαύρα κρέατα από τη Ροδεσία και την Αργεντινή που εισήγαγαν οι χουντικοί και πολιτικοί τους φίλοι και συγγενείς), στις παχυλές τους αμοιβές, στη μέριμνα που επέδειξαν να εξασφαλίσουν το ακαταδίωκτο τους, στις συμβάσεις που υπέγραψαν με πολυεθνικές εξασφαλίζοντάς τους υπερκέρδη (Κόκα – Κόλα, Νεστλέ, Πεζό – Ρενό, κ.α.), στην μετανάστευση που γνώρισε νέες δόξες (392.218 εργάτες κι εργάτριες έφυγαν σε αναζήτηση εργασίας), κοκ. Εν ολίγοις, η χούντα ούτε καν συνέχισε την οικονομική άνθηση που παρατηρούταν την προηγούμενη περίοδο…

Το δεύτερο κατόρθωμα του Ελευθεράτου είναι ότι αποκαθιστά μπροστά στα μάτια μας την οικονομική και πολιτική συνέχεια του ελληνικού αστισμού. Όποιος πίστευε ότι υπήρχαν τμήματα της ελληνικής αστικής τάξης που κράτησαν αποστάσεις από τους συνταγματάρχες καλά θα κάνει να διαβάσει το βιβλίο Λαμόγια στο χακί. Ο Παπαδόπουλος κατά τη διάρκεια της «εθνοσωτηρίου επαναστάσεως» έμενε στη βίλα του Ωνάση στο Λαγονήσι. Η Ένωση Ελλήνων Εφοπλιστών στις 3 Μαρτίου 1972 τον είχε ανακηρύξει ισόβιο επίτιμο πρόεδρο της. Ο ΣΕΒ δε δίστασε να τοποθετηθεί μέσω του δελτίου του υπέρ του «Ναι» στηρίζοντας το χουντικό δημοψήφισμα του Ιουλίου του 1973. Ο Νίκος Βαρδινογιάννης, ιδρυτής της Μότορ Όιλ το 1972, ευνοήθηκε ποικιλοτρόπως από τη χούντα παίρνοντας δάνεια από την Εθνική Τράπεζα και αναλαμβάνοντας να προμηθεύει κάθε ανάγκη της ΔΕΗ σε ορυκτέλαια για τρία χρόνια. Η μισή κυβέρνηση του Μαρκεζίνη στελεχώθηκε με πρόσωπα που υπέδειξε ο Μποδοσάκης. Ο Λάτσης σε ανταπόδοση των υπηρεσιών που του προσέφερε η χούντα έδωσε δουλειά κατά την μεταπολίτευση στους χειρότερους βασανιστές της όχι μάλιστα μόνο στη μακρινή Τζέντα αλλά και στο νομικό τμήμα της Πετρόλα. Ο Νιάρχος τελούσε υπό την προστασία του Μακαρέζου προκαλώντας την οργή του Ωνάση. Ανδρεάδης, Κιοσέογλου, Ταβουλάρης, Χανδρής, Σκαλιστήρης, Τομ Πάπας, Λαϊνόπουλος και πολλοί άλλοι περνούν από τις σελίδες του βιβλίου που αναδεικνύει τις δοσοληψίες τους με τη χούντα, αποκαλύπτοντας ποιοι στήριξαν τον ελληνικό φασισμό. Παράπλευρο αποτέλεσμα της συστηματικής καταγραφής του Ελευθεράτου είναι κι η ανάδειξη του κόκκινου νήματος που διαπερνάει την ελληνική Δεξιά από την εποχή που συνεργαζόταν με τους Ναζί, μέχρι τις μέρες που στελέχωνε τον μηχανισμό της δικτατορίας, βουτώντας με το κεφάλι στο βάζο με το μέλι.

Το τρίτο χάρισμα του βιβλίου αφορά τους συνειρμούς που – καθόλου τυχαία – δημιουργεί ο συγγραφέας με το σήμερα. Όποιος πιστεύει ότι η (πλέον αποτυχημένη υπουργός Παιδείας από ιδρύσεως ελληνικού κράτους) Άννα Διαμαντοπούλου διατηρεί τα πρωτεία στο κλείσιμο σχολείων πρέπει να ανατρέξει στον «Μαύρο Σεπτέμβρη των δημοτικών σχολείων» του 1970 όταν η χούντα ανακοίνωσε πως «καταργούνται 618 μονοθέσια δημοτικά σχολεία, 294 συμπτύσσονται με άλλα και 1.577 υποβιβάζονται, χαρακτηρισθέντα ως υποτονικά». Όποιος πιστεύει ότι ο Σαμαράς ήταν ο πρώτος που αναφώνησε «αποενοχοποιήσαμε την επιχειρηματικότητα» θα διαπιστώσει ότι ακριβώς το ίδιο έλεγε κι ο υπουργός της χούντας Ν. Σιώρης, όταν καμάρωνε πως το καθεστώς «έβγαλε τον επιχειρηματία από το εδώλιο του κατηγορουμένου» και τον απάλλαξε «από την κατακραυγή του πεζοδρομίου»…

Η αξία του βιβλίου του Διονύση Ελευθεράτου πηγάζει από την πολιτική του στράτευση, καθώς εξ αρχής έρχεται να ανασκευάσει όχι μόνο τους φιλοχουντικούς μύθους του πολιτικά μέντορα του Άδωνη Γεωργιάδη, Γιώργου Καρατζαφέρη («αυτοί τουλάχιστον πέθαναν στην ψάθα»), αλλά και την ιδεολογία που συνοδεύει το καθεστώς έκτακτης ανάγκης των Μνημονίων κι η οποία αρέσκεται να φορτώνει όλα τα κακά στην Μεταπολίτευση, επιδιώκοντας έτσι να ενοχοποιήσει τον κοινωνικό ριζοσπαστισμό. Είναι ένα βιβλίο που έπρεπε να κυκλοφορήσει εδώ και χρόνια, είναι ένα βιβλίο που πρέπει να διαβαστεί!

Μαζί τα είπανε, τα ψεύτικα τα λόγια τα μεγάλα (Πριν, 22/2/2015)

MaziTaEipaneExΣτο βιβλίο των Δ. Μαρούλη, Λ. Σακλαμπάνη και Β. Κουφόπουλου, Μαζί τα είπανε – Ανθολόγιο εξαπάτησης (εκδ. Α.Α. Λιβάνη) καταγράφονται όλες οι ψεύτικες εξαγγελίες και δηλώσεις των πολιτικών που πρωταγωνίστησαν στην επιβολή των μνημονιακών πολιτικών.

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Μια μοναδική έκδοση κυκλοφόρησε πρόσφατα με τίτλο Μαζί τα είπανε, ανθολόγιο εξαπάτησης από τους Δημήτρη Μαρούλη, Λεωνίδα Σακλαμπάνη και Βασίλη Κουφόπουλο (εκδ. Α.Α. Λιβάνη). Το συγκεκριμένο βιβλίο θα μπορούσε να είναι το λίμπρο ντόρο των πολιτικών απατεώνων της Ελλάδας. Στις 334 σελίδες του είναι συγκεντρωμένες όλες οι κίβδηλες υποσχέσεις που έδωσαν πολιτικοί οι οποίοι πρωταγωνίστησαν στις δραματικές εξελίξεις των τελευταίων χρόνων. Εκατοντάδες κούφια λόγια και μεγαλοστομίες επιτέλους αποτυπώθηκαν στο χαρτί, έτσι ώστε όσοι τις ξεστόμισαν να μπορούν να κριθούν, χωρίς τα ελαφρυντικά και τις υπεκφυγές στις οποίες καταφεύγουν συνήθως για να μην απολογηθούν για την ασυνέπεια και τον σαλντιμπαγκισμό τους.

Από τα εκατοντάδες πολιτικά «μαργαριτάρια» που ξέθαψαν οι τρεις δημοσιογράφοι, αφιερώνοντας χιλιάδες ώρες σε μια ανεκτίμητη δουλειά, ξεχωρίζουμε:

Τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας, Γιάννο Παπαντωνίου, στις 2 Ιουνίου 1999 να δηλώνει: «Το κόμμα του χρηματιστηρίου πάει κανόνι. Πάει κανόνι κι ότι και να λένε ψηφίζει ΠΑΣΟΚ. Η Ελλάδα το καλοκαίρι θα έχει ένα χρηματιστήριο που θα το ζηλεύουν πολλά άλλα διεθνή χρηματιστήρια, που δεν θα έχουν φτάσει σ’ αυτό το επίπεδο».

Τον πρωθυπουργό Κώστα Σημίτη να λέει στις 9 Μαρτίου 2000, από το Ζάππειο Μέγαρο στην εκδήλωση για την ένταξη της Ελλάδας στο ευρώ: «Σήμερα είναι μια ιστορική στιγμή για τη χώρα. Η αίτηση ένταξης στην ΟΝΕ σηματοδοτεί ένα νέο ιστορικό κύκλο για την πατρίδα μας. Ανοίγει μια νέα εποχή ασφάλειας και σταθερότητας, ανάπτυξης και ευημερίας. Σήμερα τελειώνει οριστικά η εικόνα μας Ελλάδας μικρής και ανασφαλούς. Μιας χώρας που βρισκόταν στο περιθώριο των μεγάλων διεθνών εξελίξεων. Σήμερα η Ελλάδα είναι ισχυρή. Μπαίνουμε στην ΟΝΕ με το σπαθί μας. Οι κόποι, οι προσπάθειες και οι θυσίες του ελληνικού λαού πιάσαν τόπο».

«Εάν απελευθερώσουμε τα φαρμακεία θα έχουμε πιο ακριβά φαρμακεία και πιο ακριβά φάρμακα» (Μιχ. Χρυσοχοΐδης, 8.9.2008)

Τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Νίκο Χριστοδουλάκη, να δηλώνει από το βήμα της Βουλής στις 29 Μαΐου 2002: «Ακούμε και ξανακούμε για τα περίφημα στοιχεία της δημιουργικής λογιστικής, για το κρυφό χρέος, για τα κρυφά ελλείμματα, και όλα αυτά τα ζητήματα. Κυρίες και κύριοι, θέλω να κάνω σαφή τα εξής: Κατ’ αρχάς, αφανές χρέος δεν υπάρχει».

Τον πρωθυπουργό Κώστα Καραμανλή να δηλώνει στις 16 Δεκεμβρίου 2008 στην Κοινοβουλευτική Ομάδα του κόμματός του: «Διαδόσεις για πρόβλημα στην αναχρηματοδότηση του χρέους είναι υποβολιμαίες ανεύθυνες κι επικίνδυνες. Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, η δύναμη της ελληνικής οικονομίας βρίσκεται στην αναπτυξιακή της δυναμική. Το επισημαίνουν τόσο το ΔΝΤ όσο και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή».

Τον Γιώργο Παπανδρέου, λίγες μέρες πριν την εκλογή του, στις 10 Σεπτεμβρίου 2009, να δηλώνει στο Εθνικό Συμβούλιο του ΠΑΣΟΚ: «Διαβεβαιώνω σήμερα τους Έλληνες και τις Ελληνίδες ότι για τη σημερινή κρίση δεν θα πληρώσουν όσοι δε φταίνε. Δεν μπορεί να την πληρώσει η πλειοψηφία του ελληνικού λαού, που μοχθεί, εργάζεται και αγωνιά για το μέλλον των παιδιών της». Λίγες μέρες μετά, στις 10 Σεπτεμβρίου 2009 ακολουθεί η ιστορική δήλωση στο υπουργικό συμβούλιο «είμαστε αντιεξουσιαστές στην εξουσία». Όλα αυτά λέγονταν και καταγράφονταν δημόσια. Ιδιωτικά όμως ήταν σε εξέλιξη άλλα παζάρια. Με τα λόγια του τότε επικεφαλής του ΔΝΤ, Ντομινίκ Στρος Καν, όπως ειπώθηκαν σε τηλεοπτική του συνέντευξη στο κανάλι Canal+ και μεταδόθηκαν από την εκπομπή του Λάκη Λαζόπουλου Αλ Τσαντίρι Νιούζ, στις 3 Μαΐου 2011: «Όταν λέω, υπερβάλλοντας, ότι όταν ήρθε το ΔΝΤ (στην Ελλάδα) κλείσαμε το θέμα σε 15 μέρες, το κλείσαμε σε 15 μέρες διότι δουλέψαμε επί μήνες πριν με τις ελληνικές αρχές και το κάναμε υπόγεια. Γιατί αυτό; Γιατί οι ελληνικές αρχές επιθυμούσαν την παρέμβαση του ΔΝΤ αν και ο Παπανδρέου για πολιτικούς λόγους δεν το έλεγε στο λαό. Αλλά από την αρχή με είχε πάρει πολύ νωρίς τηλέφωνο. Με είχε πάρει τηλέφωνο τον μήνα Νοέμβριο-Δεκέμβριο του 2009 λέγοντάς μου ότι χρειαζόμαστε βοήθεια. Και είναι αλήθεια πως είχε συνειδητοποιήσει πως είχε ανάγκη από βοήθεια».

Ο αναγνώστης του βιβλίου μπορεί να ξαναθυμηθεί, επίσης, τον τότε υπουργό Οικονομικών, Γιώργο Παπακωνσταντίνου, στις 25 Αυγούστου 2010 να τονίζει από το βήμα της βουλής πως «εμείς δηλώνουμε πολύ καθαρά αυτό το οποίο έχουμε πει επανειλημμένα: Ποτέ δεν τέθηκε και δεν πρόκειται να τεθεί ζήτημα αναδιάρθρωσης του ελληνικού δημόσιο χρέους». Και στην ίδια ομιλία να δηλώνει με το ίδιο κατηγορηματικό ύφος: «Πολλοί αναφέρθηκαν σε ένα νέο μνημόνιο, Έγινε μια μεγάλη συζήτηση για νέα μέτρα. Δεν υπάρχει νέο μνημόνιο, δεν υπάρχουν νέα μέτρα». Όλα αυτά τον Αύγουστο του 2010…

Την ίδια περίοδο, στις 17 Οκτωβρίου 2010, τον Αντώνη Σαμαρά στο πλαίσιο ομιλίας του στην Πολιτική Επιτροπή της ΝΔ να δηλώνει: «Προσπάθησαν να πείσουν τους Έλληνες ότι με το μνημόνιο θα βγει η Ελλάδα από την κρίση. Σήμερα, ακόμη και εκπρόσωποι των δανειστών μας ομολογούν ότι η χώρα οδηγείται σε αδιέξοδο, ότι κάτι πρέπει να γίνει, κάτι πρέπει να αλλάξει». Λίγα χρόνια αργότερα με την ίδια αυστηρότητα να αποκλείει συγκυβέρνηση με το ΠΑΣΟΚ: «Προσπαθούν να μας πείσουν πως είμαστε ίδιοι με το ΠΑΣΟΚ. Και την ίδια στιγμή κάνουν ό,τι μπορούν για να μας αναγκάσουν να συγκυβερνήσουμε με το ΠΑΣΟΚ. Τους χαλάμε τα σχέδια. Τους λέμε: “Ευχαριστώ δεν θα πάρω”. Τους απαντώ: Δεν είμαστε ίδιοι». Λόγια που ειπώθηκαν στην προεκλογική ομιλία του προέδρου της ΝΔ, Α. Σαμαρά στη Θεσσαλονίκη, στις 2 Μαΐου 2012. Ξέρουμε τη συνέχεια…

Συμπερασματικά πρόκειται για ένα βιβλίο που αποδεικνύει πόσο αναξιόπιστοι, λαοπλάνοι, αδίστακτοι και τυχάρπαστοι είναι οι πολιτικοί του ΠΑΣΟΚ, τη ΝΔ και των συνοδοιπόρων τους: ΛΑΟΣ και ΔΗΜΑΡ. Όσο για τους καλούς συναδέλφους που έφεραν σε πέρας την χρονοβόρα αυτή δουλειά, τους αξίζουν τα πιο θερμά συγχαρητήρια και μια ευχή: Να ξεκινήσουν όσο το δυνατό συντομότερα και το λίμπρο ντόρο της πολιτικής απάτης της νέας κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ…