Home » 2016 » Ζητούνται επωφελείς δημόσιες επενδύσεις!

Ζητούνται επωφελείς δημόσιες επενδύσεις!

Κείμενο συμβολής

Για το παρόν και το μέλλον της Αριστεράς

Archives

pde«Ίσως είναι καιρός να ξανασκεφτούμε την αλλαγή» έγραφε ο Ντάνι Ρόντρικ, καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, σε ένα βαρυσήμαντο άρθρο του που δημοσιεύτηκε στις 13 Ιανουαρίου, και σύντομα έκανε το γύρο του κόσμου, με τίτλο «Η επιστροφή των δημοσίων επενδύσεων». (Εδώ ολόκληρο το άρθρο).

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Η αλλαγή αναφερόταν στην απαξίωση των δημοσίων επενδύσεων στην κυρίαρχη οικονομική θεωρία και πολιτική, που έφτασε να χαρακτηρίζει «φονταμενταλισμό του κεφαλαίου» κάθε κρατική δαπάνη για δημόσια κεφαλαιουχικά αγαθά. «Από τη δεκαετία του ’70, οι οικονομολόγοι έχουν συμβουλεύσει τους διαμορφωτές πολιτικής να υποβαθμίζουν τον δημόσιο τομέα, το φυσικό κεφάλαιο και τις υποδομές και να δώσουν προτεραιότητα στις ιδιωτικές αγορές, το ανθρώπινο κεφάλαιο (ειδικότητες και κατάρτιση) και τις μεταρρυθμίσεις στη διακυβέρνηση και τους θεσμούς. Με βάση όλα τα φαινόμενα, ως αποτέλεσμα οι στρατηγικές ανάπτυξης έχουν πλήρως μετασχηματιστεί». Αυτή είναι η αλλαγή την οποία ο διάσημος οικονομολόγος καλεί να ξανασκεφτούμε.

Επιχειρηματολογεί δε, την πρόταση του ως εξής: «Αν κοιτάξει κάποιος τις χώρες που παρά τις αυξανόμενες δυσκολίες στην παγκόσμια οικονομία, εξακολουθούν να μεγεθύνονται πολύ γρήγορα, θα ανακαλύψει ότι την περισσότερη δουλειά την κάνουν οι δημόσιες επενδύσεις». Στη συνέχεια αναφέρει το παράδειγμα τριών χωρών: Της Αιθιοπίας, όπου λόγω της μαζικής αύξησης των δημόσιων επενδύσεων από 5% του ΑΕΠ στις αρχές του 1990, στο 19% το 2011 (το τρίτο υψηλότερο ποσοστό στον κόσμο) η οικονομία της αυξάνεται σταθερά πάνω από 10% κάθε χρόνο από το 2004. Της Ινδίας, όπου οι μαζικές επενδύσεις (δημόσιες και ιδιωτικές, αλλά με τις δημόσιες να πρωταγωνιστούν) στο ύψος του ενός τρίτου του ΑΕΠ, έχουν οδηγήσει σε εκτίναξη την παραγωγικότητα, και τέλος της Βολιβίας, όπου ο διπλασιασμός των επενδύσεων μεταξύ 2005 και 2014 από 6% στο 13%, οδήγησε το ΑΕΠ της χώρας το 2015 σε επίπεδα άνω του 4%, όταν σε όλη την υπόλοιπη ήπειρο μειώθηκε.

Ισχυροποίηση προϋπολογισμών

Το πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα των δημόσιων επενδύσεων δεν αφορά μόνο στις αναπτυσσόμενες οικονομίες, σύμφωνα με το άρθρο του Ρόντρικ, που δημοσιεύθηκε στο Project syndicate. «Στην πραγματικότητα, σήμερα ίσως είναι οι προηγμένες οικονομίες της Βόρειας Αμερικής και της Δυτικής Ευρώπης που έχουν να κερδίσουν τα περισσότερα από μια ραγδαία αύξηση των δημόσιων επενδύσεων. Την επαύριο της μεγάλης ύφεσης, υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους αυτές οι οικονομίες μπορούν να οδηγήσουν σε σωστή κατεύθυνση επιπλέον δημόσιες δαπάνες: να αυξήσουν τη ζήτηση και την απασχόληση, να αποκαταστήσουν υποδομές που καταρρέουν και να δώσουν ώθηση στην έρευνα και ανάπτυξη, ειδικότερα στις πράσινες τεχνολογίες». Σε ό,τι αφορά το αντεπιχείρημα της δημοσιονομικής σταθερότητας που προβάλλεται από τους φονταμενταλιστές των ισοσκελισμένων προϋπολογισμών, για τον Ρόντρικ «όσο το κέρδος αυτών των περιουσιακών στοιχείων υπερβαίνει το κόστος του κεφαλαίου, οι δημόσιες επενδύσεις στην πραγματικότητα ισχυροποιούν τους κρατικούς προϋπολογισμούς».

Εξ ίσου τεκμηριωμένα επιχειρηματολόγησε υπέρ των δημοσίων επενδύσεων στους Φαϊνάνσιαλ Τάιμς στις 6 Οκτωβρίου 2014 κι ο Λόρενς Σάμερς, καθηγητής στο Χάρβαρντ κι αυτός και υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ από το 1999 ως το 2001. Ο Λ. Σάμερς, μάλιστα επικαλείται και την ετήσια έκδοση του ΔΝΤ, όπου τονίζεται ότι σε ένα περιβάλλον χαμηλών επιτοκίων, όπως τώρα, και υψηλής ανεργίας όπως συμβαίνει σε όλες τις ανεπτυγμένες χώρες, το πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα θα είναι μεγαλύτερο αν οι επενδύσεις χρηματοδοτούνται από δανεισμό παρά από περικοπές δαπανών ή αύξηση φόρων. Σύμφωνα μάλιστα με υπολογισμούς του ΔΝΤ κάθε δολάριο δαπανών σε υποδομές αυξάνει την παραγωγή κατά 3 δολάρια! Ο υπουργός Οικονομικών του Κλίντον μάλιστα τονίζει ότι «αυτός ο υπολογισμός υποτιμά το θετικό αποτέλεσμα στον προϋπολογισμό ενός καλοσχεδιασμένου προγράμματος επενδύσεων, όπως αναγνώρισε το ΔΝΤ. Υποτιμά τα φορολογικά έσοδα που εισρέουν όταν βάζεις ανθρώπους να εργάζονται σε υποδομές κατασκευών, όπως επίσης και τα ενδεχόμενα μακροπρόθεσμα οφέλη από την αντιμετώπιση της ύφεσης. Παραβλέπει επίσης ότι κάθε αναβολή της συντήρησης των υποδομών δημιουργεί ένα βάρος για τις μελλοντικές γενιές, όπως ακριβώς κάνει κι ο δημόσιος δανεισμός».

Νεοφιλελεύθερη εμμονή

Παρότι λοιπόν αυξάνονται οι φωνές που ζητούν μια γενναία στροφή στις δημόσιες επενδύσεις, η κυρίαρχη τάση προκαλεί απογοήτευση. Αναδεικνύει μια επιμονή στο ρόλο των ιδιωτικών επενδύσεων (που είναι η άλλη όψη του νεοφιλελεύθερου «μικρότερου κράτους» στις επενδύσεις) ακόμη και τώρα που έχει φανεί πώς παρά τη βελτίωση των όρων αξιοποίησης του κεφαλαίου, με την μείωση των μισθών και την ελαστικοποίηση των εργασιακών σχέσεων μεταξύ άλλων, οι ιδιωτικές επενδύσεις δεν έπαιξαν το ρόλο της ατμομηχανής που πολλοί προεξοφλούσαν και ήλπιζαν ότι θα γινόταν. Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ, που αφορούν τα κράτη μέλη του, από το 2010 μέχρι σήμερα οι δημόσιες επενδύσεις μειώνονται κατά μέσο όρο 8% κάθε χρόνο, αντιπροσωπεύοντας το 3% του ΑΕΠ των 34 καπιταλιστικά ανεπτυγμένων χωρών του.

Επιχειρώντας να εξετάσουμε την κατάσταση στην Ελλάδα, αν συγκρίνουμε το ύψος του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων ως ποσοστό του ΑΕΠ, που με βάση τον κρατικό προϋπολογισμό του 2016 θα ανέλθει στα 6,75 δισ. ευρώ ή 3,87% του ΑΕΠ, με τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ τα πράγματα δεν είναι και τόσο άσχημα. Τα φαινόμενα ωστόσο απατούν. Το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ) όλο και λιγότερο διευκολύνει μια πολύπλευρη και γερά εδραιωμένη ανάπτυξη της οικονομίας που θα στόχευε στη μείωση της ανεργίας, την αντιμετώπιση των περιφερειακών ανισοτήτων ή την άνοδο του μορφωτικού επιπέδου των εργαζομένων, έστω και μέσω της κατάρτισης.

Κατ’ αρχήν το ύψος του ΠΔΕ φαίνεται υψηλό ως ποσοστό του ΑΕΠ λόγω της καθίζησης που έχει υποστεί το ΑΕΠ. Όπως φαίνεται στο διάγραμμα που παραθέτουμε το ΠΔΕ του τρέχοντος έτους έχει μειωθεί κατά 30% σε σχέση με το 2009, που έφτανε τα 9,59 δισ. ευρώ. Κι επί του προκειμένου αν κάτι μας ενδιαφέρει δεν είναι τα ποσοστά, αλλά τα ποσά που πέφτουν στην οικονομία, καθώς το μέγεθός τους είναι που θα επηρεάσει την απασχόληση και θα επανεκκινήσει την οικονομία, δημιουργώντας ελπίδες υπέρβασης της κρίσης.

posΜειωμένες προσδοκίες δημιουργεί ωστόσο κι η κατεύθυνση των δημοσίων επενδύσεων. Η σταθερή αύξηση του συγχρηματοδοτούμενου σκέλους στο πέρασμα του χρόνου κι η αντίστοιχη μείωση του εθνικού σκέλους, σημαίνει πως όλο και μεγαλύτερο μέρος του ΠΔΕ σχεδιάζεται και υπηρετεί προτεραιότητες και έναν πανευρωπαϊκό καταμερισμό εργασίας που είναι ξένος κι ενίοτε ανταγωνιστικός με τις ανάγκες που έχει η ελληνική οικονομία. Η χρηματοδότηση για παράδειγμα των υποδομών και του τουρισμού είναι ενταγμένη σε ένα σχέδιο που θέλει την Ελλάδα να «εξειδικεύεται» στις εφοδιαστικές αλυσίδες και τον τουρισμό, που θα ήταν καλοδεχούμενα αν ταυτόχρονα δεν απέκλειαν τη χρηματοδότηση της ναυπηγικής βιομηχανίας και της πολεμικής βιομηχανίας, μεταξύ πολλών άλλων κλάδων που η Ελλάδα θα μπορούσε να ειδικευθεί, αποκτώντας εκ νέου με το πέρασμα του χρόνου το συγκριτικό πλεονέκτημα. Κάτι τέτοιο απουσιάζει από το σχεδιασμό της ΕΕ και δικαιολογημένα, καθώς κατ’ επανάληψη έχει αποδείξει την προτεραιότητα που αποδίδει στην προώθηση των συμφερόντων των χωρών του ευρωπαϊκού πυρήνα. Αν κάτι προκαλεί απορία είναι η επιμονή με την οποία η ελληνική πλευρά διαχρονικά συνεχίζει να πιστεύει πώς ότι είναι καλό για την ΕΕ είναι και για την Ελλάδα…

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Επίκαιρα, στις 29 Ιανουαρίου 2016.

Advertisements

1 Comment

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: