Home » 2016 » February

Monthly Archives: February 2016

Τέλος των αυταπατών φέρνουν οι κάλπες στην Ιρλανδία

sel 24 basiΚανέναν ηρωικό συνειρμό που να παραπέμπει στην ιρλανδική επανάσταση που ξεκίνησε ακριβώς πριν εκατό χρόνια σηματοδοτώντας το τέλος της βρετανικής κυριαρχίας για το μεγαλύτερο τουλάχιστον μέρος της χώρας, δεν πρόκειται να γεννήσουν οι εκλογικές κάλπες στην Ιρλανδία, που παραμένουν κλειστές την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές. Το ερώτημα ωστόσο που συνόδευσε την ψηφοφορία την Παρασκευή 23 Φεβρουαρίου είναι κατά πόσο τα κόμματα που ως τώρα κυβερνούσαν (συνασπισμός Φίανα Γκάελ και Εργατικών) θα υποστούν την ήττα που τους αξίζει λόγω των πολιτικών λιτότητας που εφάρμοσαν από το 2011 που εκλέχτηκαν και, από την άλλη, πόσο υψηλά θα είναι τα αποτελέσματα που θα καταγράψουν τα κόμματα που τάσσονται κατά της λιτότητας (Σιν Φέιν, Συμμαχία κατά της λιτότητας και Οι άνθρωποι πριν τα κέρδη). Τα πρώτα έξιτ πολς μας φέρνουν της εφημερίδας Irish Times φέρνουν το Φίανα Γκάελ και τους Εργατικούς από 36,1% και 19,5% το 2011 να κερδίζουν 26,1% και 8% αντίστοιχα, ενώ το Σιν Φέιν από 10% φαίνεται να κερδίζει 14% και η Συμμαχία 3,6%.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Η προσπάθεια της προηγούμενης κυβέρνησης να δείξει πως η λήξη του προγράμματος διάσωσης (ύψους 67,5 δισ. ευρώ) τον Δεκέμβριο του 2013 κι οι υψηλοί ρυθμοί μεγέθυνσης του ΑΕΠ (ύψους 7% για το πρώτο εννιάμηνο του 2015) είναι νίκη των Ιρλανδών ελάχιστους πείθει. Αυτό που αντίθετα βαραίνει στη συνείδηση των Ιρλανδών είναι πως η ανεργία παρότι μειώθηκε από το ρεκόρ της κρίσης (15%) ουδέποτε επέστρεψε στα προηγούμενα επίπεδα, όπως φαίνεται στο διάγραμμα, η αύξηση των αστέγων τον Ιανουάριο του 2016 σε σχέση με τον Ιανουάριο του 2015 κατά 101%, η ιδιωτικοποίηση του νερού που προκάλεσε επιπλέον επιβαρύνσεις κοκ.

Παρότι έχουν ξεχωριστό ενδιαφέρον τα αποτελέσματα που θα καταγράψει κάθε κόμμα, πιο μεγάλη σημασία έχει πως οι κάλπες της Ιρλανδίας διαλύουν τις αυταπάτες που μαζικά διαδίδονταν με σημείο αναφοράς τις εκλογικές αναμετρήσεις στην περιφέρεια της ευρωζώνης. Το κεντροαριστερό αφήγημα, πριν ένα χρόνο, ήθελε τις εκλογές στην Ιρλανδία να παίρνουν τη σκυτάλη από την Ελλάδα, την Πορτογαλία και την Ισπανία, ανατρέποντας τις πολιτικές της λιτότητας και δημιουργώντας ένα πολιτικό ρήγμα στην ευρωζώνη με πρωταγωνιστή τις χώρες που υπέστησαν το μαρτύριο των Μνημονίων. Όλα αυτά μάλιστα χωρίς να υπάρξει σύγκρουση με την Γερμανία, χωρίς να διεκδικηθεί η έξοδος από ευρωζώνη κι ΕΕ, χωρίς εργατικό κίνημα. Η πραγματικότητα εξελίχθηκε εντελώς διαφορετικά για τις τρεις πρώτες χώρες. Ο ΣΥΡΙΖΑ παραδόθηκε πλήρως στις πολιτικές της λιτότητας υπογράφοντας νέο δάνειο και Μνημόνιο, ο πορτογάλος σοσιαλιστής πρωθυπουργός Αντόνιο Κόστα με τον αναμορφωμένο από την Κομισιόν προϋπολογισμό ανά χείρας δηλώνει περιχαρής ότι «μεταξύ του αρχικού προϋπολογισμού και της εξόδου από το ευρώ ή με το νέο προϋπολογισμό κι εντός του ευρώ προτιμάει το δεύτερο» κι ας είναι προϋπολογισμός συνέχειας και λιτότητας, ενώ η επικοινωνιακή φούσκα των Ποδέμος παρακαλάει ατυχώς να μπει στην κυβέρνηση, χωρίς να θέτει κανένα όρο. Τι διαφορετικό μπορεί να βγάλουν οι ιρλανδικές κάλπες υπό τις παρούσες συνθήκες;

Το άρθρο δημοσιεύεται στο Πριν, στις 28 Φεβρουαρίου 2016

Βιβλιοπαρουσίαση: Ισαάκ Ιλίτς Ρούμπιν, Μελέτες για τη θεωρία του χρήματος στον Μαρξ (Εκδ. Εκτός Γραμμής)

547Η σημασία της έκδοσης από τον οίκο Εκτός Γραμμής του σπουδαίου βιβλίου του Ισαάκ Ρούμπιν για τη μαρξιστική θεωρία του χρήματος (εδώ λεπτομέρειες) υπογραμμίζεται από δύο τρέχουσες εξελίξεις που βρίσκονται στο επίκεντρο των σύγχρονων μαρξιστικών αναζητήσεων και είναι σε σημαντικό βαθμό αλληλοσυμπληρούμενες: Αφενός την παρατεταμένη κρίση του καπιταλισμού και αφετέρου την περαιτέρω επέκταση της χρηματιστικοποίησης της σύγχρονης καπιταλιστικής οικονομίας.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Η συμβολή του Ρούμπιν στη διερεύνηση αυτών των δύο φαινομένων είναι εξέχουσας σημασίας και μια από τις σπουδαιότερες στον 20ο αιώνα. Κατά την άποψή μου, η πλευρά της μαρξιστικής ανάλυσης την οποία αναδεικνύει και πηγαίνει ένα βήμα πιο μπροστά ο σοβιετικός μαρξιστής σχετίζεται με τον καταλυτικό ρόλο που διαδραματίζει το χρήμα, σαν γενικό ισοδύναμο, στην αξιακή θεωρία, δηλαδή στην γενική εξίσωση όλων των εμπορευμάτων. Ο Ρούμπιν επισημαίνει ότι ο Μαρξ δε στέκεται στην εξίσωση δύο προϊόντων, αλλά στην εξίσωση όλων των προϊόντων μεταξύ τους. Πρόκειται για μια ποιοτική αλλαγή του πεδίου αναφοράς που δεν μπορεί να ολοκληρωθεί αν δεν υπάρχει το χρήμα. Υπ’ αυτό το πρίσμα το χρήμα κι εν γένει η ανταλλαγή δεν αποτελούν ένα πεδίο όπου μηχανικά και μονομερώς αντανακλώνται οι σχέσεις της παραγωγής. Αντίθετα, το χρήμα επενεργεί και μεταλλάσσει, ολοκληρώνει και βαθαίνει τις σχέσεις παραγωγής, δημιουργώντας μαζί τους ένα διαλεκτικό δίπολο. Περιγράφει δηλαδή μια σχέση αμφίδρομη. Γι’ αυτό ο Ρούμπιν αναφέρεται σε «νομοτέλειες που καθιστούν το χρήμα αναγκαία συνέπεια και συνοδοιπόρο της αναπτυγμένης εμπορευματικής οικονομίας. Η ανάλυση της εμπορευματικής οικονομίας θα πρέπει να μας δείξει ότι η ολόπλευρη ανταλλαγή εμπορευμάτων είναι αδύνατη χωρίς τη μεσολάβηση του χρήματος». (σελ. 60).

Στην ανάλυση του Ρούμπιν το πεδίο της ανταλλαγής αναδεικνύεται ως ο καταλύτης που ενοποιεί και συναρμόζει την αξιακή και τη χρηματική θεωρία: «Η αξιακή και χρηματική θεωρία στο συνδυασμό τους χαρακτηρίζουν τον ίδιο θεμελιώδη τύπο παραγωγικών σχέσεων μεταξύ εμπορευματοπαραγωγών, οι οποίοι αλληλοσυμπληρώνονται με την εργασιακή τους δραστηριότητα στη διαδικασία παραγωγής, αλλά τυπικά είναι ανεξάρτητοι μεταξύ τους και συνάπτουν σχέση μόνο στη διαδικασία ανταλλαγής». (σελ. 56).

Σε αυτό το πλαίσιο, ο σύγχρονος ολοκληρωτικός καπιταλισμός δεν μπορεί να διερευνηθεί χωρίς να δοθεί η σημασία που πρέπει στο χρήμα, το τοκοφόρο και πλασματικό κεφάλαιο.

Στο βιβλίο του Ρούμπιν επίσης συναντάμε κι ένα χωρίο που συμπυκνώνει με έναν καταπληκτικό τρόπο τις τέσσερις ιδιότητες της ανταλλαγής: Πρώτο, εξισώνει όλες τις ιδιωτικές οικονομικές δραστηριότητες μεταξύ τους (μετατροπή της ιδιωτικής εργασίας σε κοινωνική). Δεύτερο, εξισώνει όλες τις σφαίρες παραγωγής ή όλα τα είδη εργασίας (μετατροπή της συγκεκριμένης εργασίας σε αφηρημένη). Τρίτο, στο πλαίσιο της επίσης εξισώνονται μεταξύ τους τα είδη εργασίας που διαφέρουν στο βαθμό εξειδίκευσης (μετατροπή της ειδικευμένης εργασίας σε απλή) και, τέταρτο, στην ανταλλαγή εξισώνονται οι δαπάνες εργασίας που πραγματοποιούνται σε διαφορετικές επιχειρήσεις της ίδιας σφαίρας παραγωγής και διαφέρουν ως προς το επίπεδο παραγωγικότητας (μετατροπή της ατομικής εργασίας σε κοινωνικά αναγκαία). Κι έτσι εν κατακλείδι «η ενιαία πράξη ανταλλαγής επιφέρει ταυτόχρονα τη μετατροπή της ιδιωτικής, συγκεκριμένης, ειδικευμένης και ατομικής εργασίας σε κοινωνική, αφηρημένη, απλή και κοινωνικά αναγκαία».  (σελ. 112).

Παρόλα αυτά ο Ρούμπιν δεν αποκόβει το χρήμα από την εργασία. Στο πέμπτο κεφάλαιο περιγράφει αναλυτικά πώς «η εξίσωση των εμπορευμάτων μέσω του χρήματος οδηγεί στην εξίσωση της εργασίας και καθιστά το χρήμα έκφραση της κοινωνικής και αφηρημένης εργασίας». (σελ. 99). Ενώ, στο έβδομο κεφάλαιο αναφέρει πώς «τον αποφασιστικό άξονα γύρω από τον οποίο περιστρέφεται ο άτακτος χορός των εμπορευμάτων στην αγορά… δεν πρέπει να τον αναζητήσουμε στα ίδια τα πράγματα αλλά στις παραγωγικές σχέσεις των ανθρώπων και μάλιστα στις δράσεις του εμπορευματοπαραγωγού και στις αμοιβαίες σχέσεις με τον κόσμο των υπόλοιπων εμπορευματοπαραγωγών». (σελ. 153).

Ωστόσο, η θεμελιώδη αντίφαση που διέπει την καπιταλιστική οικονομία σύμφωνα με την ανάγνωση που κάνει ο Ρούμπιν στη μαρξιστική θεωρία αφορά στη σύγκρουση της ανταλλακτικής αξίας με την αξία χρήσης. «Στην κριτική της Πολιτικής Οικονομίας ο Μαρξ ανακαλύπτει στη δημιουργία του χρήματος τη λύση για δύο θεμελιώδεις δυσχέρειες της ανταλλαγής. Η πρώτη έγκειται στην αντίθεση χρηστικής και ανταλλακτικής αξίας, η δεύτερη στην αντίθεση των “ιδιαίτερων εργασιών των ιδιωτών” και της “γενικής κοινωνικής εργασίας” (σελ. 110). Ενώ, σε άλλο σημείο τονίζει ότι: «από τη διττή φύση του εμπορεύματος ο Μαρξ συνήγαγε και την αναγκαιότητα του χρήματος». (σελ. 69).

Αυτή η αντίθεση προσφέρεται για πολλαπλά συμπεράσματα, πολιτικής σημασίας, για το σήμερα. Ο επαναστατικός χαρακτήρας της εποχής μας ορίζεται από την έκρηξη της ανταλλακτικής αξίας, ως αποτέλεσμα των ποιοτικών μεταβολών που έχουν συντελεστεί στην παραγωγικότητα της εργασίας. Ο Ρούμπιν αναφέρει ότι «οι ποσοτικές μεταλλαγές της παραγωγικότητας της εργασίας αποτελούν αιτίες μεταβολής της αξίας των εμπορευμάτων» (σελ. 47). Αυτά τη δεκαετία του 1920, όταν ο Ρούμπιν έγραψε τις μελέτες του για το χρήμα που σήμερα συζητούμε, υπό τις χειρότερες δυνατές συνθήκες. Έναν αιώνα σχεδόν αργότερα περισσότερες από μία τεχνολογικές επαναστάσεις έχουν οδηγήσει την παραγωγικότητα της εργασίας στα ύψη, με την ανεργία (που ισοδυναμεί με καταστροφή της παραγωγικής δύναμης της εργασίας) να αποτελεί το τίμημα κάθε τεχνολογικής καινοτομίας που εισέρχεται στην παραγωγή. Και δεν είναι μόνο αυτό: η τρέχουσα βιομηχανική επανάσταση με αιχμή του δόρατος τις τρισδιάστατες εκτυπώσεις που εκμηδενίζουν εκ νέου τις αποστάσεις, το ίντερνετ των πραγμάτων που αυτοματοποιεί τις πιο απλές καθημερινές λειτουργίες κ.α. έχει μεταμορφώσει πολύ πιο βαθιά τις δυνάμεις της εργασίας σε σχέση με τις προηγούμενες επαναστάσεις. Αυτές οι αλλαγές αποτελούν, σε τελική ανάλυση, και την απώτερη αιτία της τρέχουσας κρίσης. Οι μεταμορφώσεις του χρήματος επομένως, με τη χρηματιστικοποίηση (όπως αποκρυσταλλώνεται στη συνεχιζόμενη υπερτροφική ανάπτυξη του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου) και τις νομισματικές ολοκληρώσεις (με κορυφαία έκφραση το ευρώ) δεν μπορούν παρά να ιδωθούν ως εκείνες οι μεταβολές στο επίπεδο της ανταλλαγής που αποτυπώνουν τους ποιοτικούς μετασχηματισμούς στο πεδίο της παραγωγής. Επίσης, τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του σύγχρονου, ολοκληρωτικού καπιταλισμού.

Το πιο απλό συμπέρασμα επομένως από τη συμβολή του Ρούμπιν στο σήμερα επιβάλλει να αναγνωρίσουμε στο επίπεδο της ανταλλαγής (χρηματιστικοποίηση κι ευρώ εν προκειμένω) τη σημασία που αξίζει στο πλαίσιο της διαλεκτικής αλληλοσύνδεσης με τις παραγωγικές σχέσεις. Περαιτέρω, να αναγνωρίσουμε ή καλύτερα να διερευνήσουμε τον τρόπο που, δευτερογενώς έστω, επενεργούν και αλλάζουν τις παραγωγικές σχέσεις, ορίζοντας επίσης και τα νέα πεδία έρευνας και θεωρητικής αναζήτησης στο πλαίσιο ενός σύγχρονου επαναστατικού Μαρξισμού, που θα φιλοδοξεί να κατανοήσει τον κόσμο για να τον αλλάξει.

* Η παρουσίαση του βιβλίου έγινε την Τρίτη 23 Φεβρουαρίου 2016. Στην παρουσίαση συμμετείχαν: Λ. Βατικιώτης, Γ. Μηλιός, Σ. Μιχαήλ και Δ. Παπαφωτίου

Ανησυχία στο Κερατσίνι

kerΣτο κενό έπεσε η προσπάθεια της εγκληματικής οργάνωσης της Χρυσής Αυγής να ποντάρει στα ξενοφοβικά αντανακλαστικά των κατοίκων του Κερατσινιού και της Δραπετσώνας. Η συγκέντρωση «αγανακτισμένων» κατοίκων της περιοχής που όρισε το πρωί της Δευτέρας 8 Φεβρουαρίου, ως απάντηση στην απόφαση της κυβέρνησης να εξαγγείλει τη δημιουργία κέντρου προσφύγων στο εγκαταλελειμμένο στρατόπεδο Στεφανάκη στο Σχιστό, στέφθηκε από απόλυτη αποτυχία. Οι κάτοικοι της Β’ Πειραιά δεν ξεχνούν τον αντιφασίστα μουσικό Παύλο Φύσσα που δολοφονήθηκε εν ψυχρώ λίγα χιλιόμετρα μακριά από τη Χρυσή Αυγή, ούτε φυσικά και τη δική τους καταγωγή καθώς οι περισσότεροι μια ή δύο γενιές πριν είχαν πάρει τον ίδιο δρόμο με αυτόν που ακολουθούν σήμερα τα καραβάνια των Σύρων, των Ιρακινών και των Αφγανών: το δρόμο της προσφυγιάς. Κι έτσι γύρισαν την πλάτη στη Χρυσή Αυγή.

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Ωστόσο, η σχεδόν ομόθυμη απόφαση των κατοίκων Κερατσινιού – Δραπετσώνας και Περάματος να αναλάβουν το μερίδιο που τους αναλογεί δεν παραγράφει τις ευθύνες της κυβέρνησης και της ΕΕ στη διαχείριση του προσφυγικού.

Από τη μεριά τους τα αρμόδια υπουργεία και οι Βρυξέλλες βιάζονται να εφαρμόσουν άμεσα τις λύσεις που προκρίνουν υπό το βάρος δύο σημαντικότατων εξελίξεων. Αρχικά της επικείμενης βελτίωσης του καιρού, που είναι βέβαιο ότι θα δημιουργήσει πρωτοφανή κύματα προσφύγων και μεταναστών που θα θέλουν να περάσουν το Αιγαίο. Αν το καλοκαίρι του 2015 τα ελληνικά νησιά «βούλιαξαν», παρότι τον προηγούμενο χειμώνα τίποτε δεν προμήνυε τόσο μαζική μετακίνηση, φέτος, που τις πρώτες εβδομάδες ο ημερήσιος μέσος όρος αφίξεων πλησίαζε τα 2.000 άτομα κι ήταν δεκαπλάσιος σε σχέση με πέρυσι (σύμφωνα με ανακοίνωση του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης), τι θα γίνει στις πύλες εισόδου; Την ανησυχία των Ευρωπαίων εντείνει επίσης η συγκέντρωση, με βάση δημοσιεύματα, 3 εκ. Σύρων προσφύγων στην Τουρκία κι η δηλωμένη πλέον απροθυμία της Τουρκίας να βάλει αναχώματα στο μεγάλο τους ταξίδι προς τη Δύση. Κι αυτό παρά τα 3 δισ. που εξασφάλισε από την ΕΕ…

Κλείνουν τα σύνορα

Ρόλο επιταχυντή των εξελίξεων ωστόσο παίζει και το προωθούμενο κλείσιμο των συνόρων από πολλές χώρες της Ευρώπης και δη των Βαλκανίων. Στην πιο ήπια του μορφή είναι η ανακοίνωση της Αυστρίας ότι φέτος θα δεχτεί στο έδαφος της έως 37.500 πρόσφυγες. Στην πιο «σκληρή» του μορφή περιλαμβάνει το διπλό τείχος που κατασκευάζει η ΠΓΔΜ στα σύνορα με την Ελλάδα, μήκους 37 χιλιομέτρων, μεταξύ Γευγελής και Ειδομένης. Είναι επίσης ο στρατός που θα στείλει η Αυστρία στα σύνορα της ΠΓΔΜ με την Ελλάδα, όπως ανακοίνωσε ο υπουργός Εξωτερικών της Σεμπάστιαν Κουρτζ, κατά την πρόσφατη επίσκεψη του στα Δυτικά Βαλκάνια. Πρόκειται για μια κίνηση που συνιστά ομολογία αδυναμίας να ελεγχθούν τα θαλάσσια σύνορα. Η Αυστρία μετακινεί τα …δοκάρια της Συνθήκης Σένγκεν γιατί αντιλαμβάνεται ότι ο μόνος τρόπος για να αποτραπεί η έλευση των προσφύγων στα θαλάσσια σύνορα είναι μαζικές εν πλω δολοφονίες. Αντί, ωστόσο, αυτή η έστω υπόρρητη παραδοχή να λειτουργήσει ως συνηγορία υπέρ της Ελλάδας εξελίσσεται σε μπούμερανγκ. Κι εδώ ακριβώς έγκειται η αγωνία των Κερατσινιωτών.

Αν οι φιλοξενούμενοι πρόσφυγες δεν ξεπεράσουν τους 500 και μένουν από 24 ως 72 ώρες, μέχρι να αποφασιστεί αν θα υποβάλλουν αίτηση για άσυλο, αν θα συμφωνήσουν στην οικειοθελής μεταφορά τους στις χώρες προέλευσης τους, ή θα μεταφερθούν εκεί βίαια, ενάντια δηλαδή στη θέληση τους, η κατάσταση θα είναι ελεγχόμενη ή σχεδόν ελεγχόμενη. Γιατί, δεν απαντιέται εύκολα για παράδειγμα πώς θα παραμείνει ανοιχτού τύπου το κέντρο μετεγκατάστασης εφ’ όσον από κει θα επαναπροωθούνται οι μετανάστες στις πατρίδες τους παρά τη θέλησή τους. Ή, το πώς θα μένουν εκεί αν ξέρουν πώς τον έλεγχο των χαρτιών τους θα διαδεχθεί η επαναπροώθησή τους…

Επίσης, η κυβέρνηση και τα αρμόδια υπουργεία οφείλουν να απαντήσουν γιατί επέλεξαν το δήμο Κερατσινίου – Δραπετσώνας, που είναι ο δήμος ο οποίος πλησιάζει περισσότερο από κάθε άλλον στο στρατόπεδο Στεφανάκη. Η κριτική που ασκείται πώς πρόκειται για μια ταξική επιλογή δεν ξεπερνιέται εύκολα. Ο συγκεκριμένος δήμος είναι από τους πλέον επιβαρυμένους από κάθε άποψη: Πρώτα και κύρια κοινωνική με την ανεργία, λόγω ναυπηγοεπισκευαστικής ζώνης και οικοδομής – που είναι τα πιο συνηθισμένα επαγγέλματα, να χτυπάει κόκκινο εδώ και πολλά χρόνια. Είναι επιβαρυμένος επίσης περιβαλλοντικά, κοκ. Κι έρχεται τώρα η κυβέρνηση να φτιάξει δίπλα του ένα κέντρο μετεγκατάστασης. Το πιο προφανές ερώτημα, ειδικά σε όσους κυβερνητικούς εμφανίζουν ως πολιτικό καθήκον των αριστερών δημάρχων τη φιλοξενία των hot spots, είναι γιατί δεν πήγαν να τα κατασκευάσουν στην Άνω Γλυφάδα ή την Εκάλη… Ή, το πιο απλό και δίκαιο, γιατί δεν επέλεξαν να επιμερίσουν πρόσφυγες και μετανάστες στους 325 δήμους της χώρας… Με αυτό τον τρόπο όχι μόνο θα έδειχναν πως σέβονται τους λαϊκούς δήμους αλλά θα απέφευγαν και τη μόνιμη παθογένεια αυτών των δομών που σχετίζεται με το μέγεθος τους, καθώς οι μεγάλες εγκαταστάσεις μετατρέπονται εύκολα σε γκέτο και στρατόπεδα κράτησης.

Έρχονται χειρότερα

Υπάρχουν ωστόσο άλλοι κίνδυνοι πολύ πιο σοβαροί κι όχι τόσο μακρινοί, που η υλοποίησή τους θα κάνει την κατάσταση εκτός ελέγχου. Η ανέγερση αλλεπάλληλων τειχών στα βόρεια της Ελλάδας που θα φυλάσσονται από ευρωπαϊκό στρατό θα προκαλέσει ένα χωρίς προηγούμενο «συνωστισμό» στην Ελλάδα εκατοντάδων χιλιάδων, ακόμη κι εκατομμυρίων προσφύγων δεδομένου ότι ακόμη κι η Αμυγδαλέζα φαντάζει παράδεισος μπροστά στις σφαγές του Ισλαμικού Κράτους. Τα κίνητρα τους για να φύγουν θα είναι ίδια ενώ η ΕΕ θα έχει διασφαλίσει τα σύνορά της αφήνοντας σε εμάς να διαχειριστούμε ένα πρόβλημα μη επιλύσιμο. Τότε, οι δεσμεύσεις της κυβέρνησης περί ανοιχτού χαρακτήρα των κέντρων μετεγκατάστασης και ανώτατου ορίου φιλοξενουμένων θα μοιάζουν με όνειρο καλοκαιρινής νυκτός (όπως περίπου ακούγονται σήμερα οι πύρινες δηλώσεις της κυβέρνησης πριν 8 μήνες ότι δεν πρόκειται να δεχτεί την κατασκευή τέτοιων υποδομών…) καθώς η Ελλάδα ντε φάκτο και με τη συναίνεση της κυβέρνησης θα έχει μετατραπεί σε «κέντρο διαλογής» και αποθετήριο ανθρώπινων ψυχών.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Επίκαιρα την Παρασκευή 13 Φεβρουαρίου 2016

Επώδυνοι συμβιβασμοί για τον Κάμερον

 

British Prime Minister David Cameron (L) shakes hands with European Council President Donald Tusk at the European Council in Brussels, on September 24, 2015. AFP PHOTO/EMMANUEL DUNAND (Photo credit should read EMMANUEL DUNAND/AFP/Getty Images)

Πολύ μακριά από τις υποσχέσεις που απλόχερα μοίραζε στους συμπατριώτες του ο βρετανός πρωθυπουργός, χαρακτηρίζοντάς τις μάλιστα ως κόκκινες, απαραβίαστες γραμμές για την παραμονή της Μεγάλης Βρετανίας στην ΕΕ, βρίσκονται οι υποχωρήσεις που αναγκάστηκε να κάνει στο πλαίσιο της συνόδου Κορυφής της ΕΕ, που τελείωσε αργά το βράδυ της Παρασκευής. (Εδώ τα συμπεράσματα) Χαρακτηριστική είναι η υποχώρηση του απέναντι στο αίτημα περιορισμού των κοινωνικών παροχών στους μετανάστες, για να δεχθεί τελικά τη συρρίκνωσή τους σε τέσσερα χρόνια.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Το αστείο ήταν πώς σε αιχμή του δόρατος για την απαρέγκλιτη εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου σε ό,τι αφορά τις παροχές που δικαιούνται οι μετανάστες και τα παιδιά τους, ακόμη κι αυτά που δε ζουν κοντά τους, αναδείχθηκαν χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, όπως η Πολωνία. Να σημειωθεί, κάτι που είναι ελάχιστα γνωστό, ότι αυτή τη στιγμή περίπου 100.000 παιδιά στην Πολωνία απολαμβάνουν κρατικών επιδομάτων από τους γονείς τους που ζουν και εργάζονται εκτός των πολωνικών συνόρων. Η ίδια δηλαδή ομάδα χωρών που πιέζει για το σφράγισμα των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ στη συζήτηση για το προσφυγικό, όταν η συζήτηση πέρασε στη Μεγάλη Βρετανία επιτίθονταν εν σειρά στον Κάμερον που ήθελε κι αυτός να σηκώσει τα δικά του οικονομικά τείχη ζητώντας να εξαιρεθεί από την υποχρέωση χορήγησης επιδομάτων στους κοινοτικούς μετανάστες…

Εξ ίσου μεγάλη σημασία στην ατζέντα των διαπραγματεύσεων που διήρκεσαν 30 ώρες είχαν τρία ακόμη θέματα, πέραν αυτών που σχετίζονται με τη διαφύλαξη της νεοφιλελεύθερης πολιτικής: Το πρώτο, και σημαντικότερο θέμα αφορά την εξαίρεση της βρετανικής χρηματοπιστωτικής βιομηχανίας από τους κανόνες ρύθμισης και εποπτείας που έχει επιβάλει η ΕΕ. Παρότι η Γαλλία επέμενε μέχρι τέλος να μην υπάρξει καμιά εξαίρεση, στο τέλος ο Κάμερον εξασφάλισε τη δημιουργία μηχανισμών («φρένα κινδύνου») που θα ενεργοποιούνται όποτε τίθεται σε κίνδυνο η αυτονομία του Σίτι.

Το δεύτερο θέμα των διαπραγματεύσεων αφορούσε τις συνθήκες της ΕΕ. Ο Κάμερον δεν ήθελε τίποτε λιγότερο, όπως δήλωνε, από την εκ βάθρων αλλαγή των συνθηκών έτσι ώστε οι εξαιρέσεις που αφορούν τη Μεγάλη Βρετανία να ενσωματωθούν στο πρωταρχικό δίκαιο. Το αίτημά του έπεσε στο κενό, μετά τη σφοδρότατη αντίδραση χωρών όπως η Πορτογαλία και το Βέλγιο που επικαλέστηκαν τις χρονοβόρες κι απρόβλεπτες …πολιτικά διαδικασίες επικύρωσης που θα έπρεπε να δρομολογηθούν.

Το τελευταίο θέμα στην ατζέντα των συζητήσεων σχετιζόταν με τη διασφάλιση της βρετανικής εθνικής ανεξαρτησίας, που αναμφίβολα θα κυριαρχήσει στην πολιτική αντιπαράθεση εν όψει του δημοψηφίσματος που κατά πάσα πιθανότητα θα διεξαχθεί στις 23 Ιουνίου. Στο κείμενο των συμπερασμάτων, το οποίο αποτελεί τη συμφωνία του Λονδίνου με την ΕΕ για να υπερασπιστεί την παραμονή της Αγγλίας στην ΕΕ, υπάρχει σαφής αναφορά στην «ειδική κατάσταση» και το δικαίωμα της Αγγλίας «να μη δεσμεύεται σε μελλοντική πολιτική ολοκλήρωση».

Προφανώς τα κυριαρχικά δικαιώματα δεν είναι για όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ…

Οι τραπεζικές μετοχές σε ρόλο σεισμογράφου

dbΣτη δίνη μαζικών πωλήσεων βρέθηκαν οι τραπεζικές μετοχές τη δεύτερη εβδομάδα του Φεβρουαρίου στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό. Αρνητικός πρωταγωνιστής των ημερών ήταν ο γερμανικός χρηματοπιστωτικός κολοσσός της Ντόιτσε Μπανκ, που η έκθεσή της σε παράγωγα φτάνει το ασύλληπτο πόσο των 55 τρισ. ευρώ! Ή, 20 φορές το ΑΕΠ της Γερμανίας, 5 φορές το ΑΕΠ ολόκληρης της ευρωζώνης και κάτι παραπάνω από τα δύο τρίτα (69%) του παγκόσμιου ΑΕΠ, που ανέρχεται περίπου σε 80 τρισ.! Αν αναλογισθεί ο καθένας πόσο θα στοίχιζε η διάσωση της…

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Ωστόσο, αν το ξεπούλημα της Ντόιτσε Μπανκ υποκινήθηκε από φόβους για την υπερβολική της έκθεση σε παράγωγα (και δη πετρελαίου και άλλων ενεργειακών προϊόντων), το μαζικό ξεπούλημα των περισσότερων άλλων τραπεζικών μετοχών σε ΗΠΑ και Ευρώπη υποκινήθηκε από πιο «κανονικές» αιτίες. Και γι’ αυτό το λόγο η μέση μείωση που καταγράφουν οι τραπεζικές μετοχές από την αρχή του χρόνου κατά 20% είναι πολύ πιο ανησυχητική.

Η κάθετη πτώση των τιμών του πετρελαίου, που προκαλεί σοβαρότατες απώλειες εσόδων κι η επιβράδυνση της οικονομίας των πετρελαιοεξαγωγικών κρατών, και η συρρίκνωση των ρυθμών οικονομικής μεγέθυνσης της Κίνας είναι δύο σημαντικοί λόγοι που προεξοφλούν μείωση κερδών για τις τράπεζες. Το νεώτερο ωστόσο στοιχείο που δρα στην ίδια κατεύθυνση δεν αφορά την περιφέρεια, αλλά το κέντρο του καπιταλισμού. Κι είναι το περιβάλλον αρνητικών επιτοκίων που έχουν διαμορφώσει οι σημαντικότερες κεντρικές τράπεζες: Ιαπωνίας, ΕΚΤ, Ελβετίας, Δανίας και τελευταία της Σουηδίας. Ενώ η πρόεδρος της αμερικάνικης κεντρικής τράπεζας, έχοντας μετανιώσει προφανώς για την πρώτη αύξηση των επιτοκίων που ανακοίνωσε τον Δεκέμβριο, άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο να ακολουθήσει κι αυτή τη μείωση, για να συμπληρωθεί έτσι το παζλ των ανεπτυγμένων καπιταλιστικών κρατών.

Τα αρνητικά επιτόκια, ποιοτική εξέλιξη και τομή του περιβάλλοντος μηδενικών επιτοκίων που κληροδότησε η κρίση του 2008, διαμορφώνουν μια κατάσταση που σε τέτοια έκταση δεν έχει προηγούμενο. Κίνητρο των διοικήσεων των κεντρικών τραπεζών είναι να διευκολυνθεί η χρηματοδότηση της οικονομίας (νοικοκυριών και επιχειρήσεων) ώστε οι ρυθμοί μεγέθυνσης να ξεκολλήσουν από τη ζώνη του μηδέν και να επέλθει η ανάπτυξη. Η συνέχεια μπορεί να προβλεφθεί όχι μόνο από την αρνητική εμπειρία της εκμηδένισης του κόστους του χρήματος που ήδη υφίσταται. Οι μηδενικές έως πολύ μειωμένες προσδοκίες που δημιουργούν τα μηδενικά επιτόκια προοικονομούνται εύκολα από την υπερχρέωση νοικοκυριών και επιχειρήσεων, με αποτέλεσμα το μόνο που μπορούν να προσφέρουν είναι αναχρηματοδότηση υπαρχόντων δανείων κι όχι ανάληψη νέων. Φέρνουν ωστόσο στην επιφάνεια τη δομική κρίση που διέρχεται ο καπιταλισμός με τη συνεχή συρρίκνωση των επενδύσεων και τις εκρηκτικές αντιθέσεις που συσσωρεύει…

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Πριν την Κυριακή 14 Φεβρουαρίου 2016