Ένας φασίστας για πρόεδρος Δημοκρατίας στην Πορτογαλία

sel 24 basiΣτην Πορτογαλία, όποτε ο δρόμος για τις προεδρικές κάλπες μυρίζει αποχή πρέπει να προετοιμαζόμαστε για τα χειρότερα. Το ρεκόρ αποχής (53,6%) καταγράφηκε το 2011 κι έτσι εξελέγη ο δεξιός Καβάκου Σίλβα. Το δεύτερο ρεκόρ αποχής (51,2%) σημειώθηκε την Κυριακή 24 Ιανουαρίου και νικητής των προεδρικών εκλογών αναδείχθηκε ένας δηλωμένος φασίστας οπαδός του δικτάτορα Σαλαζάρ κι εκ των ιδρυτών της μεταδικτατορικής Δεξιάς της Πορτογαλίας. Για να μη χάνεται η συνέχεια…

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Η αδιαφορία των Πορτογάλων ήταν κάτι περισσότερο από αναμενόμενη μετά τις καθημερινές επιδείξεις «μετριοπάθειας» του βασικού ανταγωνιστή του, ανεξάρτητου αριστερού υποψηφίου, Αντόνιου ντε Σαμπαΐου Νοβόα. «Δεν υποστηρίζω καμία ρήξη με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Δεν υποστηρίζω ότι εμείς, πρέπει μονομερώς να διαγράψουμε το χρέος. Όμως υποστηρίζω ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να δείξει αλληλεγγύη στις χώρες του νότου που αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα. Πρέπει να βρούμε ρεαλιστικές και πρακτικές λύσεις για να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα του χρέους. Αυτή τη στιγμή δεν μπορεί να αναπτυχθεί η οικονομία μας, ενώ δεν μπορούμε να διατηρήσουμε το κοινωνικό κράτος», ήταν τα λόγια του. Η πρόθεσή του «αριστερού» υποψηφίου σαφής: Να λειτουργήσει σαν αντίβαρο και τροχοπέδη απέναντι σε οποιαδήποτε μέτρα ελάφρυνσης της βαριάς κληρονομιάς των μνημονίων, όπως αυτά που εφάρμοσε πρόσφατα η αριστερή κυβέρνηση (κατάργηση περικοπών σε μισθούς δημοσίων υπαλλήλων, μείωση φόρων, επαναφορά ορισμένων κοινωνικών παροχών, κ.α.).

Μόνο που αυτό το ρόλο μπορούσε να τον παίξει καλύτερα ο ακροδεξιός Μαρτσέλου Ρεμπέλου ντε Σούσα. Η ανάληψη των καθηκόντων του προέδρου της Δημοκρατίας από το νέο πρόεδρο θα σηματοδοτήσει μια περίοδο έντασης και συνεχών αντιπαραθέσεων με την αριστερή κυβέρνηση που ανέδειξαν οι εκλογές της 4ης Οκτώβρη, χωρίς να αποκλείεται κι η ρήξη. Δεδομένων των υπερεξουσιών που διαθέτει ο πρόεδρος της Δημοκρατίας, σε σημείο ακόμη και να παύει μια δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση και να προκηρύξει εκλογές, δεν αποκλείεται ο ακροδεξιός νέος πρόεδρος να πετύχει εκεί που απέτυχε ο προκάτοχός του, Καβάκου Σίλβα: Να ακυρώσει, με αντιδημοκρατικά μέσα, τη δυνατότητα εφαρμογής μιας εναλλακτικής απέναντι στην ακραία λιτότητα πολιτικής, όπως αυτή που πρεσβεύει ο πρωθυπουργός Αντόνιου Κόστα.

Αρωγό σε αυτή την προσπάθεια ο νέος ακροδεξιός πρόεδρος έχει ήδη την ΕΕ και την Τρόικα, η οποία …αναγεννήθηκε από τις στάχτες της. Στη βάση της απόφασης της ΕΕ, που προβλέπει συνέχιση της επιτήρησης σε κάθε οικονομία που δανειοδοτήθηκε από το μηχανισμό μέχρι την αποπληρωμή του 75% των δανείων, η επιστροφή της Τρόικας την εβδομάδα που πέρασε έκρυβε εκπλήξεις. Ειδικότερα, το τράβηγμα του αφτιού της νέας κυβέρνησης σχετικά με το υψηλό έλλειμμα, που με μαθηματική βεβαιότητα θα οδηγήσει στη λήψη αντιλαϊκών μέτρων ή την ακύρωση προεκλογικών εξαγγελιών…

Το άρθρο δημοσιεύθηκε πρώτη φορά στην εφημερίδα Πριν, στις 31 Ιανουαρίου 2016

Επιτροπή Αλήθειας: τεκμηριώνοντας την ανάγκη διαγραφής του χρέους

epitropiΜετά από εργασίες μηνών μεταξύ δεκάδων επιστημόνων (κυρίως οικονομολόγων και συνταγματολόγων) από πολλές χώρες του κόσμου, δόθηκε στη δημοσιότητα στις 18 Ιουνίου το προκαταρκτικό πόρισμα της Επιτροπής Ελέγχου Δημόσιου Χρέους δημιουργώντας ένα σοβαρότατο πολιτικό ζήτημα στην κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ που, εκείνη τη συγκυρία, συνέχιζε τις διαπραγματεύσεις με τους πιστωτές.

Λεωνίδας Βατικιώτης

Το προκαταρκτικό πόρισμα παίρνει τη σκυτάλη από τους αγώνες για τη μονομερή διαγραφή του δημόσιου χρέους, κι επίσης τους στηρίζει με μια επιχειρηματολογία που δημιουργεί ένα ασυνήθιστα θετικό προηγούμενο. Ποτέ άλλοτε σε ανεπτυγμένη καπιταλιστική χώρα, και δη μέλος της ΕΕ, δεν έχει συμβεί μια επιτροπή με το κύρος που της δίνει η συγκρότησή της από τη Βουλή, να αποφασίζει πως το δημόσιο χρέος δεν πρέπει να πληρωθεί.

Σημείο αφετηρίας του πορίσματος είναι ο χαρακτηρισμός του δημόσιου χρέους της Ελλάδας ως: Πρώτο, αθέμιτου («είναι χρέος που η αποπληρωμή του δεν μπορεί να ζητηθεί από τον οφειλέτη, είτε διότι είτε το ίδιο το δάνειο, η εξασφάλιση ή εγγύησή είτε οι όροι και οι προϋποθέσεις του δανείου, εξασφάλισης ή εγγύησης παραβιάζουν το εθνικό ή διεθνές δίκαιο…», με βάση τον ορισμό που δίνεται στις πρώτες κιόλας σελίδες), δεύτερο, παράνομου («χρέους κατά τη σύναψη του οποίου δεν τηρήθηκαν οι νομικές διαδικασίες»), τρίτο, επονείδιστου ή απεχθούς («χρέος για το οποίο ο δανειστής γνώριζε, ή όφειλε να γνωρίζει ότι συνάφθηκε κατά παράβαση των δημοκρατικών αρχών… και το οποίο δε χρησιμοποιήθηκε για τη βέλτιστη εξυπηρέτηση των συμφερόντων του λαού του δανειζόμενου κράτους ή το οποίο είναι καταχρηστικό και στερεί από το λαό θεμελιώδη… δικαιώματα») και τέταρτο, μη βιώσιμο («χρέος το οποίο δεν μπορεί να εξυπηρετηθεί χωρίς να πληγεί σοβαρά η δυνατότητα ή ικανότητα του δανειζόμενου κράτους να εκπληρώνει τις βασικές του υποχρεώσεις στο πεδίο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων»). Και οι τέσσερις όροι (αθέμιτο, παράνομο, επονείδιστο και μη βιώσιμο) είναι νομικοί και παράγουν συγκεκριμένες αξιώσεις εκ μέρους του ελληνικού κράτους έναντι των πιστωτών του.

Το μεγαλύτερο μέρος του πορίσματος παραθέτει τις αιτίες δημιουργίας και τους όρους υπό τους οποίους γιγαντώθηκε το ελληνικό δημόσιο χρέος από τη δεκαετία του ’80 μέχρι τις μέρες μας, δείχνοντας ότι δεν είναι χρέος του ελληνικού λαού. Αναιρεί δηλαδή με στοιχεία τους ισχυρισμούς του Πάγκαλου ότι «όλοι μαζί τα φάγαμε», ή πως το χρέος είναι δημιούργημα του ελληνικού λαού.

Το τελευταίο μέρος του πορίσματος, που παρουσιάστηκε σε συνέντευξη Τύπου από την τότε πρόεδρο της Βουλής Ζωή Κωνσταντοπούλου και άλλα μέλη της Επιτροπής, στις 19 Ιουνίου, αναφέρεται στα επιχειρήματα και τα άρθρα του διεθνούς δικαίου που μπορεί να επικαλεστεί μια ελληνική κυβέρνηση για να προχωρήσει στη μονομερή διαγραφή του χρέους. Απαντάει δηλαδή στο χιλιοειπωμένο και …θεμιτό ερώτημα «πως είναι δυνατό να διαγραφεί το χρέος»… Πρόκειται για ένα ερώτημα που δεν αποτελεί βυζαντινολογία ούτε περιττολογία, καθώς από το 2010 ακόμη ΜΜΕ και πολιτικοί των αστικών κομμάτων, συμπεριλαμβανομένου και του ΣΥΡΙΖΑ, εμφανίζουν την αποπληρωμή του χρέους είτε ως ύψιστη ηθική υποχρέωση είτε ως επιβεβλημένη στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου, ταυτίζοντας ετσιθελικά τη διαγραφή με την αυθαιρεσία και την παραβίαση της διεθνούς έννομης τάξης. Όταν συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο: Δηλαδή, η πληρωμή του χρέους σήμερα ισοδυναμεί με την υποταγή στο δίκαιο του ισχυρού, ενώ η παύση πληρωμών και η διαγραφή αποτελεί πράξη σεβασμού του διεθνούς δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στα οποία συμπεριλαμβάνονται και τα εργατικά δικαιώματα.

Ξεκινάει με τα εξής το εν λόγω κεφάλαιο: «Διάφοροι νομικοί μηχανισμοί παρέχουν στα κράτη το δικαίωμα μονομερούς αποκήρυξης ή αναστολής της αποπληρωμής χρεών που είναι αθέμιτα, επονείδιστα, παράνομα ή μη βιώσιμα… Η μονομερής αποκήρυξη του χρέους βρίσκει νομικό έρεισμα σε υπερισχύοντες συλλογισμούς δικαιοσύνης και ισονομίας, αλλά εδράζεται επίσης στην εθνική κυριαρχία και την αυτοδιάθεση των λαών».

Παράδοση ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ στους πιστωτές

Η Επιτροπή Αλήθειας απέδειξε την πολιτική της ανεξαρτησία και το ριζοσπαστικό της προσανατολισμό με το δεύτερο πόρισμα που έδωσε στη δημοσιότητα την Παρασκευή 25 Οκτωβρίου και αφορούσε το τρίτο μνημόνιο και το τρίτο δάνειο που υπέγραψε η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ τον Αύγουστο το 2015, στα χνάρια των προηγούμενων κυβερνήσεων του Παπανδρέου, του Παπαδήμου και του Σαμαρά. Και αυτό το δάνειο και το μνημόνιο χαρακτηρίστηκαν «παράνομα, αθέμιτα και απεχθή». Αναφέρει κατά λέξη: «Το τρίτο μνημόνιο συνεργασίας, όπως και η δανειακή σύμβαση που υπογράφτηκε τον Αύγουστο το 2015, παραβιάζει τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα του ελληνικού λαού (τόσο τα αστικά και πολιτικά, όσο και τα κοινωνικοοικονομικά δικαιώματα) όπως αυτά καθορίζονται στο ελληνικό Σύνταγμα και στο διεθνές δίκαιο (συμβατικό και εθιμικό)». Μάλιστα η Επιτροπή δεν παρέλειψε να επικρίνει την κυβέρνηση για την ταπεινωτική της παράδοση στους πιστωτές και την απροθυμία της να χρησιμοποιήσει το πόρισμα στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων. Εξέλιξη που απέδειξε αυτό που ήταν εξ αρχής ορατό: ότι η παρουσία του έλληνα πρωθυπουργού στην εναρκτήρια συνεδρίαση της Επιτροπής Αλήθειας ξεχείλιζε υποκρισίας! Αναφέρει λοιπόν η ενδιάμεση έκθεση της επιτροπής: «Η Επιτροπή θα ήθελε να εκφράσει τη βαθιά απογοήτευσή της για το γεγονός ότι η κυβέρνηση δεν έλαβε υπ’ όψη ούτε στο ελάχιστο τα συμπεράσματα της προκαταρκτικής έκθεσης της επιτροπής κατά τις διαπραγματεύσεις της με τους πιστωτές. Μάλιστα, ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας, συμφώνησε ώστε να μην υπάρξει κανενός είδους κούρεμα στο χρέος παρότι γνώριζε πολύ καλά τον απεχθή, παράνομο και αθέμιτο χαρακτήρα τους χρέους της χώρας».

Παρότι η επιτροπή εξ αρχής έδειξε τόσο το ριζοσπαστικό της χαρακτήρα όσο και την πολιτική της ανεξαρτησία η υποδοχή που συνάντησε τόσο από το ΚΚΕ όσο και από την εξωκοινοβουλευτική Αριστερά, πλην ελαχίστων και τιμητικών εξαιρέσεων, ήταν αντιστρόφως ανάλογη της συμβολής της στην υπόθεση τεκμηρίωσης και προβολής του αιτήματος διαγραφής του χρέους. Μάλιστα σε μια πραγματικά εξαιρετική συγκυρία ΚΚΕ και εξωκοινοβουλευτική Αριστερά ταυτίστηκαν με το ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος αδιαφόρησε παντελώς για το πόρισμα. Αν όμως η στάση του ΣΥΡΙΖΑ υπαγορεύτηκε από την πλήρη του παράδοση στους πιστωτές και τη νεοφιλελεύθερη μετάλλαξή του, με αφορμή την υπογραφή του στη συμφωνία υποδούλωσης της 12ης Ιουλίου, οι λόγοι που οδήγησαν ΚΚΕ και εξωκοινοβουλευτική Αριστερά στην ίδια στάση υπαγορεύτηκαν από τελείως διαφορετικά κίνητρα που συνέκλιναν σε ένα κράμα χρόνιων ιδεοληψιών και ιδιοκτησιακής αντίληψης για την αλήθεια. Ως βασικά του συστατικά είχε: Την υποτίμηση του βάθους των αντιθέσεων και διαφωνιών στο εσωτερικό του κυβερνώντος κόμματος – γνώρισμα μιας αστυνομικής αντίληψης της πολιτικής που δε δικαιολογείται από τη λεηλασία της επαναστατικής Αριστεράς από το ρεφορμισμό (…μάλλον την τροφοδοτεί). Επίσης, την αδιαφορία για την τεκμηρίωση ακόμη και προτάσεων που αποτελούν αιχμή του δόρατος, σύμπτωμα ιδεολογικής πενίας στο πλαίσιο της οποίας η επανάληψη μιας θέσης ενέχει θέση απόδειξης κι ας βρίθει η περιρρέουσα πραγματικότητα ενδείξεων για την μικρή πειστικότητα θέσεων που βρίσκονται στην προμετωπίδα το προγράμματος της επαναστατικής Αριστεράς. Τέλος, και σε συνάρτηση με το προηγούμενο, είναι η χαμηλή αυτοπεποίθηση κι η απροθυμία ιδεολογικής αντιπαράθεσης, αδυναμίες που βρίσκονται σε διαλεκτική αλληλοσύνδεση με την ευκολία καταφυγής σε «οργανωτικά μέτρα». Κι όταν η αιτιολογική τους βάση αποδεικνύεται πλάνη μεγαλοπρεπής που εξέθεσε όσους την πίστεψαν, επιλέγεται και πάλι η σιωπή, αντί μιας ειλικρινούς ανασκευής που πλην των άλλων και προφανών, όπως η αποκατάσταση της αλήθειας, θα τιμούσε και του μελλοντικού λόγου το αληθές των κηρύκων της. Στοιχείο αισιοδοξίας είναι πάντως πως αντίστοιχα λάθη στο απώτερο μέλλον πάντα αναγνωρίζονται και διορθώνονται…

Στο άμεσο μέλλον ωστόσο, η επιτροπή θα αξιοποιήσει όλο αυτό το θετικό φορτίο του έργου της συνεχίζοντας τη λειτουργία της κι επιχειρώντας να κάνει κτήμα του ίδιου του λαού τα συμπεράσματά της. Με αυτόν τον τρόπο θα συμβάλει στους αναγκαίους λαϊκούς αγώνες για τη μονομερή διαγραφή του χρέους.

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Ουτοπία, τ.113, τεύχος Σεπτεμβρίου – Οκτωβρίου 2015 (περισσότερα εδώ).

Δεν είναι πραξικόπημα, είναι η νέα μας κανονικότητα!

978-978x600Όταν μία κατάσταση ακραία κι εξαιρετική επαναλαμβάνεται στη μία χώρα μετά την άλλη κι επίσης μονιμοποιείται, τότε η φράση «είναι πραξικόπημα» που κυκλοφόρησε στο μέσο κοινωνικής δικτύωσης Twitter κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων της ελληνικής κυβέρνησης με τους πιστωτές στις 12 Ιουλίου 2015, αδυνατεί, αποτυγχάνει να περιγράψει τη νέα κατάσταση με την οποία είμαστε αντιμέτωποι. Για την ακρίβεια το καθεστώς έκτακτης ανάγκης που έχει επιβληθεί, «δεν είναι πραξικόπημα», είναι η νέα μας κανονικότητα!

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Αυτό το νέο πολιτικό περιβάλλον περιγράφει και αποκαλύπτει το νέο ντοκιμαντέρ με τίτλο This Is Not A Coup (Δεν είναι πραξικόπημα) των δημιουργών των ντοκιμαντέρ Debtocracy (με θέμα το δημόσιο χρέος, 2011), Catastroika (με θέμα τις ιδιωτικοποιήσεις, 2012) και Fascism Inc. (με θέμα τη Χρυσή Αυγή, 2014), με τον Άρη Χατζηστεφάνου να αποτελεί την ψυχή της ομάδας και (πέραν του γράφοντα) καθοριστική συμβολή να έχουν ο Άρης Τριανταφύλλου (μοντάζ – σκηνοθετική επιμέλεια) και ο Θάνος Τσάντας (υπεύθυνος παραγωγής).

Στη «νέα μας κανονικότητα», προφανώς η Ελλάδα ξεχωρίζει. Δεν έχει καμία σημασία που ο ελληνικός λαός στις εκλογές της 25ης Ιανουαρίου 2015 ψήφισε να τερματιστεί η λιτότητα, «μαυρίζοντας» τα μνημονιακά κόμματα ΝΔ και ΠΑΣΟΚ. Δεν έχει καμία επίσης σημασία που στο δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου η συντριπτική πλειοψηφία του ελληνικού λαού, με ποσοστό 61,31%, απέρριψε τις προτάσεις των δανειστών (νέες περικοπές δαπανών, νέοι φόροι, κ.α.). Σημασία έχει πως ήταν άλλες οι βουλές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποίαμε μια αξιοζήλευτη ψυχρότητα έγραψε στα παλιότερα των υποδημάτων της τη βούληση του ελληνικού λαού και της κυβέρνησής του. Το ρόλο του μπράβου σε αυτή τη βρόμικη δουλειά ανέλαβε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, που αμέσως μετά τη νίκη του ΣΥΡΙΖΑ άρχισε να δυσχεραίνει τους όρους χρηματοδότησης της ελληνικής οικονομίας. Οι εκβιασμοί κι οι μονομερείς ενέργειες των πιστωτών έφτασαν στο αποκορύφωμά τους με την επιβολή των capitalcontrols, όταν με τις ουρές στα ΑΤΜ των τραπεζών επιχειρήθηκε να καμφθεί η θέληση του ελληνικού λαού και να επικρατήσει πανικός, ώστε να αναγκαστεί η κυβέρνηση να υποχωρήσει – κάτι που στη συνέχεια έπραξε από μόνη της κι όταν η δύναμή της ήταν στο απόγειο. Η ΕΚΤ, εν συντομία, απεκδύθηκε του τεχνοκρατικού και υποτίθεται ουδέτερου ρόλου της και ανέλαβε πολιτικά καθήκοντα. Μετατράπηκε στο τελευταίο όπλο των δυνάμεων της συντήρησης και της φτωχοποίησης του ελληνικού λαού. Σε αυτό το βωμό μάλιστα δεν είχε πρόβλημα να παραβιάσει ακόμη και το καταστατικό της, καθώς η παροχή ρευστότητας είναι η πιο βασική υποχρέωση που αναλαμβάνει έναντι εκείνων των κρατών που υιοθέτησαν το ενιαίο νόμισμα.

Το νέο ντοκιμαντέρ, που θα κυκλοφορήσει τον Απρίλιο, θα αναφερθεί και σε άλλα κορυφαία πολιτικά γεγονότα, που αποδεικνύουν ότι η ΕΕ κάθε άλλο παρά εγγυητής της δημοκρατίας και των θεσμών είναι, όπως συχνά λέγεται. Όπως για παράδειγμα σε όσα διαμείφθηκαν στη σύνοδο της ΕΕ στις Κάνες το Νοέμβριο του 2011. Όταν το δίδυμο Μερκοζύ ανέτρεψε από την πρωθυπουργία τον Γ. Παπανδρέου και τον Σ. Μπερλουσκόνι. Τέτοια αντιδημοκρατική συμπεριφορά, με τόσο ωμή παρέμβαση στα εσωτερικά ανεξάρτητων υποτίθεται χωρών, δεν έχει προηγούμενο. Η Γερμανία και η Γαλλία έκαναν στη νότια Ευρώπη ό,τι έκαναν οι ΗΠΑ στη Λατινική Αμερική μέχρι και τη δεκαετία του ’80 ανατρέποντας μη αρεστέςκι έτοιμες για όλα κυβερνήσεις (χωρίς ευτυχώς εδώ να χυθεί αίμα).

Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες είναι οι συνεντεύξεις από την Ιταλία: από το γνωστό, συντηρητικής πολιτικής τοποθέτησης, δημοσιογράφο και συνεργάτη του Μπερλουσκόνι, Άλαν Φρίμαν, που περιγράφει με λεπτομέρειες την ανατροπή του «καβαλιέρε» και από τον αριστερό συνταγματολόγο ΑλεσάντροΣόμα, που αναλύει την οπισθοδρόμηση η οποία συντελείται σε όλη την Ευρώπη εν κρυπτώ και χωρίς τυμπανοκρουσίες.

Το ζητούμενο, εκ μέρους των δημιουργών του ντοκιμαντέρ, είναι να ριχθεί φως στο καθεστώς αδιαφάνειας που έχουν μάθει να λειτουργούν οι μηχανισμοί της ΕΚΤ και της ΕΕ, με την πολύτιμη βοήθεια πάντα των κυβερνήσεων. Γιατί, σε καμιά χώρα απ’ όσες αναφέρεται το ντοκιμαντέρ δεν θα είχαν εδραιωθεί οι πολιτικές της ακραίας λιτότητας και περιορισμένης εθνικής κυριαρχίας αν δεν βρίσκονταν και πρόθυμες κυβερνήσεις να συμφωνήσουν στην επιβολή αυτών των πολιτικών. Διαφορετικά ειπωμένο, οι εγκληματικές ευθύνες της ΕΕ, δεν αθωώνουν καμιά κυβέρνηση κράτους μέλους της ΕΕ…

Ολοκληρωμένο ήδη θεωρείται και το κεφάλαιο της Κύπρου, με την έννοια ότι έχει συγκεντρωθεί η πρώτη ύλη. Από τις συνεντεύξεις ξεχωρίζει αυτή του πρώην προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας και ηγέτη τότε του ΑΚΕΛ, Δημήτρη Χριστόφια. Η σημασία της Κύπρου έγκειται στην ωμότητα που επέδειξε η ΕΚΤ όταν τον Μάρτιο του 2013 εκβίασε απροκάλυπτα την κυπριακή βουλή και μέσω αυτής τον κυπριακό λαό να δεχθούν το κούρεμα των καταθέσεων με την απειλή της διακοπής της ρευστότητας. Η αλήθεια είναι πως ούτε τότε ήταν η πρώτη φορά που η ΕΚΤ έδειξε τα δόντια της, ανέλαβε δηλαδή πρωταγωνιστικό ρόλο στην επιβολή της πολιτικής της λιτότητας. Η πρώτη φορά ήταν τον Νοέμβριο του 2010 και θύμα τότε ήταν η Ιρλανδία που έβλεπε το χρηματοπιστωτικό της σύστημα να καταρρέει μετά το σκάσιμο της φούσκας των ακινήτων. Όπως πρόσφατα αποκαλύφθηκε, με δύο επιστολής που έστειλε η Φρανκφούρτη στο Δουβλίνο (στις 12 και 19 Νοεμβρίου 2010) απαίτησε να ενταχθεί η χώρα σε πρόγραμμα. Το τι θα συνέβαινε διαφορετικά δεν το γνωρίζουμε, γιατί η ΕΚΤ δεν έχει ανεβάσει στην ιστοσελίδα της τη δεύτερη επιστολή κι έτσι δεν ξέρουμε ποια ακριβώς ήταν η απειλή που διατυπώθηκε. Αν πάντως προσπαθήσουμε να βγάλουμε συμπεράσματα από το τι έγινε σε Κύπρο και Ελλάδα, 3 και 5 χρόνια αργότερα, μπορούμε να υποθέσουμε ότι η απειλή της ΕΚΤ ήταν: πρόγραμμα λιτότητας ή τέλος τα ευρώ!

Και το νέο ντοκιμαντέρ με τίτλο Δεν είναι πραξικόπημα (This Is Not a Coup) θα στηριχθεί σε εισφορές φίλων κι επίσης εργατικών σωματείων και ομοσπονδιών (crowdfunding). Η συγκεκριμένη μέθοδος μπορεί να είναι πολύ πιο κουραστική και χρονοβόρα, εξασφαλίζει ωστόσο την ενεργή συμμετοχή του ίδιου του κόσμου στην παραγωγή του ντοκιμαντέρ, παράγοντας καθοριστικός για την απήχησή του, όπως έδειξε η εμπειρία και των τριών προηγούμενων ντοκιμαντέρ. Η οικονομική ενίσχυση μπορεί να γίνει με κατάθεση στην Τράπεζα Πειραιώς (ΙΒΑΝ:GR40 0172 1020 0051 0206 3603 321, όνομα δικαιούχου Κ. Χατζηστεφάνου) είτε μέσω Paypal, ακολουθώντας τις οδηγίες που υπάρχουν στην ιστοσελίδα http://thisisnotacoup.com/

Τέταρτη βιομηχανική επανάσταση των ανισοτήτων και των νέων δυνατοτήτων

wef«Η ανισότητα αυξάνεται όχι μόνο μεταξύ των αναπτυσσόμενων και ανεπτυγμένων κρατών. Αυξάνεται επίσης εντός των κοινωνιών μας. Θα έχει συνέπειες όχι μόνο μεταξύ πλουσίων και φτωχών, αλλά και μεταξύ νέων και μεγαλύτερων σε ηλικία… Η μεγαλύτερη εισοδηματική ανισότητα θα σημάνει μεγαλύτερα κέρδη για όσους είναι στην κορυφή του φάσματος με κριτήριο το εισόδημα, την ειδικότητα και τον πλούτο».

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Τα παραπάνω λόγια δεν προέρχονται από κάποιον αριστερό αγωνιστή ή διανοούμενο πολέμιο των εισοδηματικών και ταξικών ανισοτήτων. Προέρχονται από τον πρόεδρος της UBS Άλεξ Βέμπερ και ακούστηκαν στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός την προηγούμενη Τετάρτη. Αφορμή ήταν η παρουσίαση έκθεσης της ελβετικής τράπεζας για την τέταρτη βιομηχανική επανάσταση – ένα θέμα που βρισκόταν στην κορυφή της ατζέντας των συζητήσεων της παγκόσμιας οικονομικής και πολιτικής ελίτ. Η εν εξελίξει βιομηχανική επανάσταση με τεχνολογίες αιχμής την τεχνητή ευφυΐα και τις τρισδιάστατες εκτυπώσεις, μεταξύ άλλων, και υπό τον τίτλο «ακραία αυτοματοποίηση, ακραία συνδεσιμότητα», χαρακτηρίζεται τέταρτη, θεωρώντας ως πρώτη βιομηχανική επανάσταση αυτή του ατμού, δεύτερη του ηλεκτρισμού και τρίτη της ηλεκτρονικής.

Η τρέχουσα βιομηχανική επανάσταση θα μπορούσε επομένως να χαρακτηριστεί και επανάσταση των ανισοτήτων, με τα λόγια του γερμανού τραπεζίτη καθώς δε θα αφήσει πέτρα πάνω στην πέτρα, όπως δείχνει μελέτη της τράπεζάς του που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη. Οι ανατροπές όμως δε θα είναι στην κατεύθυνση της απελευθέρωσης της ανθρωπότητας. Συγκεκριμένα, οι ειδικοί μιλούν για τεκτονικές αλλαγές στον επαγγελματικό χάρτη και τον αριθμό των θέσεων εργασίας με ραγδαία υποβάθμιση του τομέα χρηματοοικονομικής, ασφαλειών και διαχείρισης ακίνητης περιουσίας (επονομαζόμενου και FIRE) σε όφελος θέσεων εργασίας σε επιστήμη, τεχνολογία, μηχανική και μαθηματικά (επονομαζόμενου και STEM). Η υποκατάσταση θέσεων εργασίας από τα ρομπότ νεώτερης γενιάς, τα συλλογικά ρομπότ επονομαζόμενα και κομπότ (collective robot) που θα μπορούν να συνεργάζονται σε ένα μεταβαλλόμενο περιβάλλον, είναι πιθανό τα επόμενα 5 χρόνια να καταστρέψουν 7 εκ. θέσεις εργασίας. Για τα επόμενα δε 20 χρόνια έρευνα του πανεπιστημίου της Οξφόρδης υποστήριζε ότι κινδυνεύει το 35% των θέσεων εργασίας στην Αγγλία και το 47% των θέσεων εργασίας στις ΗΠΑ. Κι αυτό μάλιστα θα συμβεί ενώ θα ανακοπεί η τάση ανάθεσης της παραγωγής σε χώρες της καπιταλιστικής περιφέρειας.

Δημιουργείται έτσι ένα εκρηκτικό μείγμα καθώς η παραγωγικότητα της ανθρώπινης εργασίας θα φτάσει σε αδιανόητα μέχρι στιγμής επίπεδα. Η σύγκρουση των παραγωγικών δυνάμεων με τις παραγωγικές σχέσεις θα οδηγηθεί σε παροξυσμό καθώς η επιστήμη κι η τεχνολογία για πρώτη φορά σε τέτοια κλίμακα μπορούν να επιφέρουν την απελευθέρωση του ανθρώπου από τα δεσμά της εκμετάλλευσης, της ανεργίας και της στέρησης.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε πρώτη φορά στην εφημερίδα Πριν, την Κυριακή 24 Ιανουαρίου  2016

Το Δημόσιο πληρώνει την Κόσκο για να αγοράσει τον ΟΛΠ

coscoΥπό τις επευφημίες της ΝΔ, που σε ανακοίνωσή της έκανε λόγο για δικαίωση της σταθερής πολιτικής επιλογής των κυβερνήσεων της ΝΔ, και του ΣΕΒ, που στο εβδομαδιαίο δελτίο του αναφέρθηκε σε ένα σωστό πρώτο βήμα, προχώρησαν ΣΥΡΙΖΑ και ΑΝΕΛ στο ξεπούλημα του λιμανιού του Πειραιά στους Κινέζους.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Το ξεπούλημα του ΟΛΠ ανακοινώθηκε στην Τετάρτη, αφού είχε προηγηθεί ένα όργιο μυστικών συναλλαγών μεταξύ του ΤΑΙΠΕΔ και της Κόσκο, που στο πλαίσιο του διεθνούς διαγωνισμού, ήταν η μοναδική εταιρεία που υπέβαλε πρόταση εξαγοράς. Οι υπόλοιποι μνηστήρες κατάλαβαν έγκαιρα προφανώς πόσο στημένη ήταν η διαδικασία, η οποία καταργεί ένα κρατικό μονοπώλιο φέρνοντας στη θέση του ένα άλλο κρατικό μονοπώλιο, κι αποχώρησαν …ησύχως. Έτσι, το ξεπούλημα του ΟΛΠ αποκαλύπτεται μια εξόχως βρόμικη ιστορία πριν καν ανοίξει ο φάκελος με την προσφορά, ακόμη κι αν υποθέσουμε ότι έγινε κι αυτό.

Σκάνδαλο ολκής, ωστόσο, αποτελεί το τίμημα. ΣΥΡΙΖΑ και ΑΝΕΛ, Κινέζοι, ΝΔ και ΣΕΒ κραδαίνουν τη συμφωνία ως τρόπαιο επικαλούμενοι το πρέμιουμ, ύψους 70%, καθώς η προσφορά της Κόσκο έγινε στα 22 ευρώ ανά μετοχή, όταν εκείνη τη μέρα έκλεισε στα 12,95 ευρώ. Το ζήτημα εν τούτοις δεν είναι καν το κατά πόσο μπορεί να θεωρείται αξιόπιστος οδηγός η σημερινή αποτίμηση του χρηματιστηρίου δεδομένης της κατακρήμνισης των τιμών του στη τρέχουσα συγκυρία που χαρακτηρίζεται από παρατεταμένες ρευστοποιήσεις, όταν μόλις στις 17 Μαρτίου 2014 διαπραγματευόταν στα 19,8 ευρώ (εδώ φαίνεται η πορεία της μετοχής του). Η απάτη βρίσκεται στα οφέλη που υποτίθεται θα έχει η ελληνική οικονομία από την Κόσκο, καθώς: Πρώτο: Σε ό,τι αφορά το τίμημα η Κόσκο θα κερδίσει από την αγορά του λιμανιού. Δε θα πληρώσει! Το μυστικό βρίσκεται στο ετήσιο ενοίκιο που πληρώνει ήδη στον ΟΛΠ για τους προβλήτες ΙΙ και ΙΙΙ, που αγόρασε το 2008, επί Καραμανλή. Το 2015 η Κόσκο πλήρωσε 38 εκ. ευρώ για τους δύο προβλήτες. Επομένως, τα επόμενα 40 χρόνια θα πρέπει να καταβάλλει για τη χρήση των δύο μόνο προβλητών 1.520 εκ. ευρώ. Οι Κινέζοι όμως απηλλάγησαν αυτής της υποχρέωσης για ένα μέρος του λιμανιού, αγοράζοντας όλο το λιμάνι! Πληρώνοντας 280 εκ. ευρώ για την απόκτηση του 51% όλου του ΟΛΠ, στον οποίο συμπεριλαμβάνεται επίσης η αποβάθρα των κρουαζιερόπλοιων, το καρ τέρμιναλ, η αποβάθρα της ακτοπλοΐας, κ.α. το τίμημα για τους προβλήτες ΙΙ και ΙΙΙ θα καταλήγει στη δική της τσέπη! Με μια απλή αφαίρεση βγαίνει ότι η Κόσκο κερδίζει 1.239 εκ. ευρώ. Καθόλου άσχημα για τους Κινέζους. Το ελληνικό δημόσιο, από την άλλη, είναι ο μεγάλος χαμένος!

Σε ότι αφορά το υπόλοιπο μέρος του τιμήματος: Η Κόσκο κλείδωσε την αγορά του 16% επιπλέον του μετοχικού κεφαλαίου του ΟΛΠ (για να φτάσει τελικά το 67%) μέσα στα επόμενα 5 χρόνια στη σημερινή προνομιακή υποτίθεται για το δημόσιο τιμή των 22 ευρώ, καταβάλλοντας 88 εκ. ευρώ επιπλέον. Κατά πώς λένε όμως, αν όχι φέτος, μετά βεβαιότητας το 2017 η οικονομία θα αναπτυχθεί και οι δουλειές του πρώτου λιμανιού της χώρας θα γνωρίσουν δόξες. Οπότε τότε η τιμή της μετοχής θα έχει απογειωθεί. Άρα ποιος κερδίζει από το κλείδωμά της τιμής της στα επίπεδα των 22 ευρώ;

Απάτη είναι, τέλος, κι οι υποτιθέμενες επενδύσεις. Από τα 296 εκ ευρώ που θα επενδύσει η Κόσκο, εισάγοντας από γερανογέφυρες και όλα τα υλικά μέχρι και τα κατσαβίδια από την Κίνα, μόνο τα 163 εκ. ευρώ θα είναι με ίδιους πόρους, που κι αυτά θα βγουν από την μια τσέπη του κινέζικου δημοσίου για να μπουν στην άλλη. Τα υπόλοιπα θα είναι επιδοτήσεις από τα κοινοτικά ταμεία! Χρήματα που υποτίθεται ότι έρχονται για την ανάπτυξη της Ελλάδας θα μπουν στα ταμεία της Κόσκο…

Το έγκλημα της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ στον Πειραιά ολοκληρώνεται αν λάβουμε υπ’ όψη μας δύο ακόμη παράγοντες: Πρώτο, τη φοροδιαφυγή της Κόσκο, που έχει βρεθεί στο στόχαστρο ακόμη και της Επιτροπής Ανταγωνισμού της ΕΕ. Δεύτερο και το πιο σημαντικό όλων τις εργασιακές σχέσεις Μεσαίωνα που έχει επιβάλλει ήδη η Κόσκο στον Πειραιά. Πλέον, θα τις γενικεύσει σε όλο τον ΟΛΠ, σε βάρος των δικαιωμάτων της εργατικής τάξης και σε όφελος όχι μόνο του κεφαλαίου γενικά αλλά ειδικότερα συγκεκριμένων πολιτικών οικογενειών που θησαυρίζουν από το δουλεμπόριο…

Το άρθρο δημοσιεύθηκε πρώτη φορά στην εφημερίδα Πριν, την Κυριακή 24 Ιανουαρίου 2016

«Το μεγάλο σορτάρισμα», μια εξαιρετική ανατομία της κρίσης

THE BIG SHORT
THE BIG SHORT

«Οι ανώτερες τάξεις αυτής της χώρας τη βίασαν. Γαμήσατε κόσμο. Χτίσατε ένα κάστρο για να γδέρνετε τον κοσμάκη» (Έισμαν, ρεπουμπλικανικής πολιτικής προέλευσης, εκ των πρωταγωνιστών του μεγάλου σορταρίσματος).
ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ
Από το 2007 ακόμη, όταν οι οικονομικές σελίδες του διεθνούς Τύπου ξεχείλιζαν από ρεπορτάζ για την αγορά υποβαθμισμένων στεγαστικών δανείων, υπήρχαν αναφορές σε κεφάλαια αντιστάθμισης κινδύνου τα οποία έγκαιρα είχαν επενδύσει στην καταστροφή που θα ξέσπαγε και κέρδισαν μυθικά ποσά. Ωστόσο, αυτό που έμενε στον αναγνώστη ήταν πως ακόμη κι αυτή η εξαιρετικά ολιγομελής ομάδα απλώς έτυχε να κερδίσει. Σε μια χαοτική αγορά όπου τζογάρεται ακόμη κι η ατμοσφαιρική θερμοκρασία, με το μοναδικό ερώτημα να αφορά το αν και μέχρι ποιού ποσού θα βρεις αντισυμβαλλόμενο, οι κερδισμένοι της αγοράς ενυπόθηκων δανείων χαμηλής εξασφάλισης απλώς και μόνον έτυχε να βρεθούν στη σωστή θέση του στοιχήματος. Λάθος!
Η γοητεία της εξαιρετικής ταινίας «Το μεγάλο σορτάρισμα», που στηρίζεται στο ομώνυμο κι εξίσου καταπληκτικό βιβλίο (εκδ. Παπαδόπουλος) του Μάικλ Λιούις (το οποίο διαβάζεται μονομιάς), πηγάζει από την παραστατικότητα, την ακρίβεια, την εκτενή περιγραφή με την οποία δείχνει ότι οι μεγάλοι κερδισμένοι έγκαιρα διείδαν τη φούσκα και την υποκείμενη απάτη. Ο Γκρεγκ Λίπμαν, ο Μάικ Μπέρι, ο Στιβ Έισμαν, οι Τσάρλι Λέντλει και Τζέιμι Μάι κι ο Μπεν Χόκετ, γύρω από τους οποίους περιστρέφεται η αφήγηση κι οι οποίοι πιάνουν όλη τη γκάμα των επενδυτών, με μεγέθη που ξεκινούν από την Ντόιτσε Μπανκ και καταλήγουν σε επίπεδα γκαράζ μπάντας, δεν έβαλαν ένα τυχαίο στοίχημα, προσδοκώντας στην κατάρρευση μιας ορθολογικής κατά τ’ άλλα αγοράς. «Αν η αγορά λειτουργούσε έστω και λίγο ορθολογικά θα είχε καταρρεύσει πολύ νωρίτερα», παρατηρεί κάποια στιγμή ο συγγραφέας. (σελ. 250).
Αντίθετα, οι προαναφερθέντες είδαν το οφθαλμοφανές. Είχαν το “ταλέντο” να κοιτάξουν εκεί που οι άλλοι απαξιούσαν, στην ίδια την πραγματικότητα και τα απλά νούμερα. Και είχαν το χάρισμα, την οξυδέρκεια, τη διεισδυτική ματιά και τα τεχνικά εργαλεία να αντιληφθούν έγκαιρα πώς η αγορά κατοικίας τη δεκαετία του 2000 χτιζόταν στην …άμμο.
«Περισσότεροι από δέκα, λιγότεροι από είκοσι – πόνταραν απροκάλυπτα ενάντια σε ολόκληρη την αγορά subprime ενυπόθηκων δανείων, μια αγορά πολλών τρισεκατομμυρίων, και κατά προέκταση ενάντια στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Αυτό καθαυτό το γεγονός ήταν αξιοσημείωτο: η καταστροφή ήταν προβλέψιμη, κι όμως μόνο μια χούφτα άνθρωποι το αντιλαμβάνονταν», γράφει το βιβλίο (σελ. 150).

Λογαριασμός ύψους 1 τρισ. δολ.

Έτσι, οδηγηθήκαμε σε μια καταστροφή που σύμφωνα με την αποτίμηση του ΔΝΤ ανήλθε στο 1 τρισεκατομμύριο δολάρια. Και μιλάμε μόνο για τα αμερικάνικης προέλευσης στοιχεία ενεργητικού της αγοράς ενυπόθηκων δανείων χαμηλής εξασφάλισης. Δεν συμπεριλαμβάνονται ούτε οι αλυσιδωτές αντιδράσεις (βλ. Ελλάδα) ούτε το κοινωνικό κόστος με τις εξώσεις, εντός των ΗΠΑ. Σε αυτό το λογαριασμό περιλαμβάνονται όμως τα 37,4 δισ. ευρώ που έχασε η UBS και τα 9 δισ. δολ. που έχασε η Morgan Stanley, από το τμήμα ενός διαπραγματευτή, στον οποίο «επιτράπηκε να παραιτηθεί τον Οκτώβριο του 2007 εισπράττοντας πολλά εκατομμύρια δολάρια».


Τι ήταν αυτό που είδαν οι πρωταγωνιστές του μεγάλου σορταρίσματος και το οποίο διέφυγε από όλες τις μεγάλες τράπεζες; Δύο πράγματα. Το πρώτο ήταν πως η ρήτρα ενεργοποίησης του κυμαινόμενου επιτοκίου, μετά τη διετή περίοδο χάριτος, στα στεγαστικά δάνεια που χορηγούσαν αδιακρίτως σε δανειολήπτες με πολύ χαμηλά εισοδήματα (μεξικάνους μετανάστες, πόρνες, κ.λπ.) ισοδυναμούσε με ωρολογιακή βόμβα. «Αν η πρώτη πράξη της χορήγησης δανείων μειωμένης εξασφάλισης ήταν παράξενη, η δεύτερη πράξη ήταν τρομακτική. Στα μέσα της δεκαετίας του ’90 ένας ετήσιος τζίρος 30 δισ. δολαρίων θεωρούνταν εξαιρετικός για την αγορά των subprime δανείων. Το 2000 είχαν δοθεί subprime ενυπόθηκα δάνεια ύψους 130 δισ. δολ., και τα 55 από αυτά είχαν μετατραπεί σε ενυπόθηκα ομόλογα. Το 2005 τα subprime δάνεια θα έφταναν τα 625 δισ. δολάρια, με τα 507 από αυτά να διοχετεύονται σε ενυπόθηκα ομόλογα… Η αγορά των subprime δανείων ανθούσε παρά το γεγονός ότι τα επιτόκια ανέβαιναν – πράγμα που ήταν τελείως παράλογο. Ακόμη πιο σκανδαλώδες ήταν το γεγονός ότι οι όροι των δανείων άλλαζαν με τρόπους που αύξαναν την πιθανότητα επισφάλειας. Το 1996 το 65% των subprime δανείων ήταν σταθερού επιτοκίου, πράγμα που σήμαινε ότι μπορεί ο τυπικός δανειολήπτης με χαμηλή πιστοληπτική ικανότητα να πιανόταν κορόιδο, αλλά τουλάχιστον ήξερε με βεβαιότητα πόσα χρωστούσε κάθε μήνα μέχρι να ξεπληρώσει το δάνειο. Το 2005 το 75% των subprime δανείων ήταν κάποιας μορφής κυμαινόμενου επιτοκίου, συνήθως σταθερού για τα πρώτα δύο χρόνια» (σελ. 48). Σημαντικότερο δε ήταν πώς η έκρηξη της φούσκας μπορούσε να προσδιοριστεί χρονικά: το 2007!

Μακριά από μας…

Το δεύτερο που διέκριναν οι «μεγάλοι σορτάκηδες», αφορούσε το πακετάρισμα των προβληματικών δανείων σε συνθετικά ομόλογα, με τέτοιο τρόπο ώστε συνειδητά και προσχεδιασμένα ο τοξικός τους χαρακτήρας να αποκρύβεται. «Οι πρώτες εταιρείες του subprime κλάδου είχαν βουλιάξει εξ αιτίας του μικρού ποσοστού δανείων που είχαν κρατήσει στα βιβλία τους. Η αγορά θα μπορούσε να διδαχτεί κάτι απλό: μη χορηγείτε δάνεια σε ανθρώπους που δεν μπορούν να τα ξεπληρώσουν. Αντιθέτως διδάχτηκε κάτι περίπλοκο: μπορείτε να συνεχίσετε να χορηγείτε αυτά τα δάνεια, απλώς μην τα κρατάτε στα βιβλία σας. Χορηγήστε τα δάνεια, έπειτα πουλήστε τα στα τμήματα σταθερού εισοδήματος των μεγάλων τραπεζών επενδύσεων της Γουόλ Στριτ, που με τη σειρά τους θα τα κάνουν πακέτο, θα τα μετατρέψουν σε ομόλογα και θα τα πουλήσουν σε επενδυτές». (σελ. 49)
Το έγκλημα ολοκληρώθηκε χάρη στην εθελοτυφλία των εταιρειών αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας (εξαιρετικό το τρίκ του σκηνοθέτη που εμφανίζει την υπεύθυνη του οίκου να φοράει μεγάλα μαύρα γυαλιά) και τη μόχλευση που επέτρεπε στις επενδυτικές τράπεζες να δανείζουν όλο και μεγαλύτερα ποσά για τα χρήματα που είχαν στη διάθεσή τους. «Μόνο στα πέντε προηγούμενα χρόνια η μόχλευση της Bear Sterns είχε πάει από το 20:1 στο 40:1. Της Merrill Lynch είχε πάει από το 16:1 το 2001 στο 32:1 το 2007. Η Morgan Stanley και η Citigroup βρίσκονταν πλέον στο 33:1, η Goldman Sachs φάνταζε συντηρητική στο 25:1 – όμως η Goldman είχε το χάρισμα να κουκουλώνει τον πραγματικό βαθμό μόχλευσής της. Για να φαλιρίσει οποιαδήποτε από αυτές τις εταιρείες αρκούσε μια πολύ μικρή πτώση της αξίας των στοιχείων ενεργητικού της». (σελ. 301).
Η αφήγηση τόσο του βιβλίου όσο και της ταινίας μπορεί να περιστρέφεται γύρω από 6 άτομα, από τα πλέον εμμονικά και εκκεντρικά που μπορεί να συναντήσει κανείς στη ζωή του όπως ο Μάικλ Μπέρι («ο νους του δεν είχε εύκρατη ζώνη: ή δινόταν αποκλειστικά σε ένα αντικείμενο ή δεν ενδιαφερόταν καθόλου γι’ αυτό», σελ. 62), ωστόσο οι δραματουργικές ανάγκες δεν παράγουν μελό. Ούτε καν στην ταινία όπου έξυπνες σκηνοθετικές παρεμβάσεις αναδεικνύουν συνεχώς τον κοινωνικό αντίκτυπο και τα σαθρά θεμέλια όλης της αγοράς. Με αυτό τον τρόπο, το κοινωνικό δράμα και το οικονομικό έγκλημα που διενεργήθηκε με επίκεντρο την αγορά κατοικίας δεν προσωποποιείται, δεν απλοποιείται, διευκολύνοντας την αναζήτηση εξιλαστήριων θυμάτων και απαλλάσσοντας τους θύτες από ηθικά διλήμματα.

Σύγκρουση συμφέροντος

Στο βιβλίο υπάρχει πλήθος αναφορών που δείχνει στον αναγνώστη τις μόνιμες εστίες αστάθειας. «Απ’ όλες τις συγκρούσεις συμφερόντων στο εσωτερικό  των εταιρειών διαπραγμάτευσης ομολόγων της Γουόλ Στριτ, αυτή ήταν εκείνη που προκάλεσε τη μεγαλύτερη καταστροφή και συζητήθηκε λιγότερο από κάθε άλλη: Όταν μια εταιρεία στοιχηματίζει σε μετοχές και ομόλογα για ίδιο λογαριασμό την ίδια στιγμή που διαμεσολαβεί στις συναλλαγές των πελατών της με αυτούς τους τίτλους, βρίσκεται υπό μεγάλη πίεση να χρησιμοποιήσει τους πελάτες της για την εξυπηρέτηση των δικών της συμφερόντων». (σελ. 272).
Ή, σε άλλο σημείο (επιλέγοντας την πιο αθώα αντίφαση) αναφέρει: «Οι άνθρωποι της αμερικάνικης αγοράς μετοχών λαμβάνουν αποφάσεις στα στενά όρια της αμερικάνικης αγοράς μετοχών· οι άνθρωποι της ιαπωνικής αγοράς ομολόγων λαμβάνουν αποφάσεις στα στενά όρια της ιαπωνικής αγοράς ομολόγων· και ούτω καθεξής. “Υπάρχουν πράγματι άνθρωποι που δεν κάνουν τίποτε άλλο από το να επενδύουν σε ομόλογα ευρωπαϊκών εταιρειών μεσαίας κεφαλαιοποίησης από τον κλάδο υγείας” λέει ο Τσάρλι. “Δε νομίζω ότι το πρόβλημα εντοπίζεται μόνο στα χρηματοπιστωτικά. Νομίζω ότι η στενότητα ενδιαφερόντων είναι κοινό γνώρισμα της σύγχρονης πνευματικής ζωής. Δε γίνεται καμιά απόπειρα ολοκλήρωσης”. Οι χρηματοπιστωτικές αγορές πληρώνουν πάρα πολλούς ανθρώπους εξαιρετικά καλά για τη στενή γνώση και εμπειρία τους, και ελάχιστους ανθρώπους – μη ικανοποιητικά – για να παρέχουν τη γενική, παγκόσμια εικόνα που είναι απαραίτητη για την κατανομή κεφαλαίων στις διάφορες αγορές» (σελ. 157)

Στο κενό έπεσαν οι προσπάθειες των πρωταγωνιστών να αποκαλύψουν την απάτη. Τόσο η αμερικανική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς (SEC) όσο κι ο Τύπος (Wall Street Journal και New York Times) παρότι ενημερώθηκαν έγκαιρα αρνήθηκαν να ασχοληθούν με το θέμα

Το μεγαλύτερο προτέρημα του βιβλίου ωστόσο δεν είναι οι γενικεύσεις, αλλά η λεπτομερής περιγραφή των όσων συνέβησαν στην αμερικανική αγορά. Η εξιστόρησή τους μάλιστα δεν ακυρώνει μια θαυμάσια ισορροπία μεταξύ λογοτεχνίας και ρεπορτάζ από την πρώτη μέχρι την τελευταία σελίδα. Σε αυτό το πλαίσιο οι ελάχιστες γενικεύσεις που πραγματοποιεί έχουν ξεχωριστή βαρύτητα. Όπως για παράδειγμα η παρατήρησή για τη σχέση των χρηματιστηρίων με την πραγματική οικονομία, όταν ξεκαθαρίζει ότι από το 1980 και μετά «εξελίχθηκε από διαφορά ως προς το μέγεθος σε διαφορά ως προς τη φύση».
Το επίτευγμα του Μάικλ Λιούις τελειώνει με …χάπι εντ. «Και όλοι τους πλούτισαν», αναφέρει προς το τέλος του βιβλίου (σελ. 336). Ο λόγος γίνεται για τους διευθύνοντες συμβούλους των μεγάλων εταιρειών της Γουόλ Στριτ, που βρίσκονταν στη μεριά των χαμένων. «Όλοι τους, χωρίς καμιά εξαίρεση, είτε οδήγησαν τις εισηγμένες εταιρείες τους στη χρεοκοπία, είτε σώθηκαν από τη χρεοκοπία χάρη στην παρέμβαση της κυβέρνησης των Ηνωμένων Πολιτειών. Και όλοι τους πλούτισαν»! Σε βάρος των αμερικανών φορολογούμενων.

Κράτος, ο μεγάλος πατερούλης

Η περιγραφή των όσων ακολούθησαν από το σκάσιμο της φούσκας σοκάρει: «Η ομοσπονδιακή τράπεζα των ΗΠΑ προχώρησε στο σκανδαλώδες και άνευ προηγουμένου μέτρο να αγοράσει επισφαλή subprime ενυπόθηκα ομόλογα απευθείας από τις τράπεζες. Μέχρι τις αρχές του 2009 οι κίνδυνοι και οι ζημίες που σχετίζονταν με τις επισφαλείς επενδύσεις, αξίας άνω του ενός τρισεκατομμυρίου δολαρίων, είχαν μεταβιβαστεί από τις μεγάλες εταιρείες της Γουόλ Στριτ στον αμερικανό φορολογούμενο… Αυτό το νέο καθεστώς –τζάμπα χρήμα για τους καπιταλιστές, ελεύθερες αγορές για όλους τους υπόλοιπους- σε συνδυασμό με το λίγο πολύ άμεσο ξαναγράψιμο της χρηματοπιστωτικής ιστορίας  εκνεύρισε κάθε λογής ανθρώπους… Οι ισχυρότεροι και πιο ακριβοπληρωμένοι άνθρωποι του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού κλάδου είχαν περάσει στην ανυποληψία και χωρίς την κρατική παρέμβαση όλοι τους θα είχαν μείνει άνεργοι· κι όμως, αυτοί οι ίδιοι άνθρωποι εκμεταλλεύονταν το κράτος για να πλουτίσουν» (σελ. 342-343).

ΥΓ. Μια από τις πολλές απορίες που δημιουργεί η προσεκτική ανάγνωση του βιβλίου σχετίζεται με τη Γερμανία. Το βιβλίο βρίθει αναφορών για την έκθεση των Γερμανών στα τοξικά ομόλογα. «Όποτε τον ρωτούσαμε ποιος αγόραζε αυτά τα σκατά» λέει ο Βίνι, «πάντα έλεγε: «Το Ντίσελντορφ»» (σελ. 103). Σε έναν άλλο διάλογο ο ίδιος πωλητής της Deutsche Bank, Γκρεκ Λίπμαν, που «εισέπραξε για τις υπηρεσίες του 47 εκ. δολάρια, αν και τα 24 εκ. ήταν σε δεσμευμένες μετοχές, τις οποίες δεν μπορούσε να ρευστοποιήσει παρά μόνο αν έμενε στη Deutsche Bank για μερικά ακόμη χρόνια» (σελ. 335) καθώς ένα τμήμα Ανθρώπινων Πόρων δε χάνει ποτέ τέτοιο κελεπούρι, ερωτάται: «μιλάμε για μια κατάσταση όπου κάποιος χάνει και κάποιος κερδίζει. Ποιός είναι στην άλλη πλευρά; Ποιος είναι ο ηλίθιος;». Και απαντάει: «Το Ντίσελντορφ. Κάτι βλάκες Γερμανοί. Παίρνουν στα σοβαρά τους οίκους αξιολόγησης. Πιστεύουν στους κανόνες» (σελ. 135). Παρόλα αυτά η Γερμανία κατάφερε να περάσει από τη βροχή και να μη βραχεί, αξιοποιώντας έναν άλλο νόμο της αγοράς που αναφέρεται στο βιβλίο: «όποιος έχει το χρυσό γράφει και τους κανόνες»! Έγκαιρα και κυρίως χωρίς πολλές τυμπανοκρουσίες βρήκε άλλους ηλίθιους, για να χρησιμοποιήσουμε τη φράση του στελέχους της Deutsche Bank, να τους φορτώσει την κρίση. Μήπως έχετε κάποιους υπόψη σας;

Το άρθρο δημοσιεύθηκε πρώτη φορά στην ιστοσελίδα Kommon.gr

Σαουδική Αραβία: ο προβοκάτορας της Μέσης Ανατολής

sarabiaΦωτιά στην πιο ήσυχη, σχετικά πάντα, γωνιά της Μέσης Ανατολής απειλεί να βάλει η Σαουδική Αραβία μετά τον αποκεφαλισμό το προηγούμενο Σάββατο 2 Ιανουαρίου 2016 τεσσάρων Σιιτών κληρικών, μεταξύ των οποίων κι ο Νιμρ αλ Νιμρ, σημαίνουσα μορφή του Σιτικού κινήματος στη Σαουδική Αραβία.

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Ο Σιίτης κληρικός καταδικάστηκε κατηγορούμενος για τρομοκρατία στην εσχάτη των ποινών για τις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στα ανατολικά της χώρας, όπου κατοικεί το 10% των Σιιτών κι όπου βρίσκονται τα σημαντικότερα ενεργειακά αποθέματα, οι οποίες συγκλόνισαν το βασίλειο των Σαούντ το 2011, στα απόνερα της αραβικής άνοιξης. Να σημειωθεί πως όλα τα ρεπορτάζ του διεθνούς Τύπου περιγράφουν τον αποκεφαλισθέντα Σιίτη ως αμετακίνητο στις απόψεις του μεν, ωστόσο μετριοπαθή!

Η έφοδος αγανακτισμένων Ιρανών και ο εμπρησμός που ακολούθησε στην πρεσβεία της Σαουδικής Αραβίας στην Τεχεράνη έδωσαν την αφορμή στο Ριάντ να κλιμακώσει περαιτέρω τη στάση του διακόπτοντας τις διπλωματικές σχέσεις με το Ιράν. Στα χνάρια του βασιλείου των Σαούντ, το Σουδάν απέλασε τον ιρανό διπλωμάτη και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ζήτησαν από την Τεχεράνη να μειώσει τον αριθμό της διπλωματικής της αποστολής, σε μια προσπάθεια υποβάθμισης των διπλωματικών τους σχέσεων. Έτσι, με μια καλά υπολογισμένη κίνηση το Ιράν βρέθηκε στη θέση του απολογούμενου, εμφανιζόμενο ως δύναμη αποσταθεροποίησης κι η Σαουδική Αραβία από θύτης εμφανίζεται ως θύμα!

Με βάση όλες τις ενδείξεις δύο είναι οι σημαντικότερες αιτίες που οδήγησαν τη Σαουδική Αραβία συνειδητά και προσχεδιασμένα να ρίξει το αναμμένο σπίρτο στην πυριτιδαποθήκη του Κόλπου. Η μία είναι εσωτερική κι η άλλη εξωτερική.

Εμπόδια στην επιστροφή του Ιράν

Η σημαντικότερη αιτία σχετίζεται με τις ραγδαίες αλλαγές που κυοφορούνται στην ευρύτερη περιοχή και συγκεκριμένα την επάνοδο του Ιράν στη διεθνή πολιτική με τον τερματισμό της δεκαετούς, τουλάχιστον απομόνωσής του. Τις πρώτες εβδομάδες του νέου έτους αναμένεται ολοκληρωθεί η εφαρμογή της συμφωνίας που υπέγραψε η Τεχεράνη στις 14 Ιουλίου 2015, με τον πρωταγωνιστικό ρόλο να ανήκει στον ενδοτικό πρόεδρο Χασάν Ρουχανί, που εξελέγη το 2013. Στην άλλη μεριά του τραπεζιού κάθονταν οι διπλωματικές αντιπροσωπείες έξι χωρών: ΗΠΑ, Ρωσίας, Γαλλίας, Κίνας, Αγγλίας και Γερμανίας. Ήταν δε η πρώτη φορά που κάθισαν στο ίδιο τραπέζι οι διπλωματικές αντιπροσωπείες ΗΠΑ και Ιράν, σηματοδοτώντας το σταδιακό τερματισμό των εχθρικών σχέσεων των δύο χωρών. Δηλωτικές επίσης της αλλαγής του κλίματος μεταξύ των δύο χωρών ήταν κι οι ανακοινώσεις του Ομπάμα βάσει των οποίων θα έθετε βέτο σε οποιαδήποτε προσπάθεια των Ρεπουμπλικανών να ακυρώσουν με νομοθετική τους παρέμβαση την εφαρμογή της συμφωνίας.

Οι σημαντικότεροι ωστόσο πολέμιοι της συμφωνίας με την Τεχεράνη, που υπεγράφη μετά από συνεχείς διαπραγματεύσεις δύο ετών και προβλέπει την ακύρωση του πυρηνικού της προγράμματος ακόμη και την αποστολή επιθεωρητών που θα επιτηρούν τα εργαστήρια ακόμη κι όσα βρίσκονται σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις, ήταν στην Μέση Ανατολή. Ειδικότερα η Σαουδική Αραβία και το Ισραήλ που πλέον θα χάσουν τουλάχιστον μέρος της αξίας χρήσης τους για τις ΗΠΑ, από τη στιγμή που το «απόλυτο κακό» που αντιπροσώπευε το Ιράν αποδεικνύεται πλέον, εγγράφως, πως είναι απόλυτα χειρίσιμο και ελέγξιμο απ’ όσους έχουν αναλάβει το ρόλο του διεθνούς χωροφύλακα. Αυτή ακριβώς την εικόνα θέλησε να ανασκευάσει και να ανατρέψει το Ριάντ προχωρώντας στον αποκεφαλισμό του Σιίτη κληρικού, που σηματοδοτεί την απόλυτη προβοκάτσια στη Μέση Ανατολή. «Αν πιστεύετε ότι ο μετριοπαθής Σιιτισμός έχει πλέον το πάνω χέρι στο Ιράν, ξεχάστε το» φάνηκε να διαμηνύει το Ριάντ σε όλο τον κόσμο..

Η αλήθεια μάλιστα είναι πως στην πράξη η σαουδαραβική προβοκάτσια παρεμβαίνει αποτελεσματικότατα στη διαμάχη μεταξύ των ενδοτικών και των μαχητικών πτερύγων του ισλαμικού καθεστώτος που δεν επιθυμούν την επιστροφή του Ιράν στη διεθνή κονίστρα υπ’ αυτούς τους όρους, δηλαδή το συμβιβασμό. Γίνεται αυτό μάλιστα λόγω της πολύ κρίσιμης πολιτικής συγκυρίας που διανύει το Ιράν, εν όψει των κοινοβουλευτικών εκλογών της 26ης Φεβρουαρίου 2016. Οι συγκεκριμένες εκλογές έχουν ξεχωριστή σημασία γιατί θα αναδείξουν τη σύνθεση όχι μόνο της βουλής αλλά και της συνέλευσης των ειδικών που αποφασίζει για τον ανώτατο θρησκευτικό ηγέτη τα επόμενα χρόνια. Δεδομένου δε ότι ο τωρινός ηγέτης είναι 76 ετών θεωρείται πιθανό πως αυτό το σώμα θα κρίνει ποιος θα είναι ο διάδοχος του Αλί Χαμενεΐ. Σε αυτό το πλαίσιο, η επίθεση που δέχεται από το σουνίτικο καθεστώς των Σαούντ η σιιτική πτέρυγα του Ισλάμ ενισχύει τις πιο αδιάλλακτες πτέρυγες του ιρανικού καθεστώτος, μιας και ο αποκεφαλισμός του Νιμρ αλ Νιμρ φαίνεται ως το τίμημα των διαπραγματεύσεων και της εξομάλυνσης των σχέσεων του Ιράν με τη διεθνή κοινότητα. Το ζητούμενο, συμπερασματικά, από τη μεριά του σαουδαραβικού βασιλείου είναι η διαιώνιση του μέχρι πρότινος στάτους που, χώρια των προαναφερθέντων, ακυρώνει τα μεγαλεπήβολα σχέδια οικονομικής διείσδυσης στο Ιράν των δυτικών πετρελαϊκών εταιρειών οι οποίες θα επιχειρήσουν να εκμεταλλευτούν τα αφάνταστα χαμηλό κόστος εξόρυξης στο Ιράν, το οποίο δεν υπερβαίνει τα 10 δολάρια το βαρέλι. Με βάση μάλιστα δημοσιεύματα του διεθνούς Τύπου, το υπουργείο Πετρελαίου του Ιράν, στο οποίο ανήκουν κι οι τέσσερις εταιρείες που ελέγχουν όλες τις εκμεταλλεύσεις, έχει έτοιμα για εκμετάλλευση 50 σχέδια που αναζητούν επενδυτές! Η συμφωνία επίσης θα ξεπαγώσει περιουσιακά στοιχεία του Ιράν ύψους 100 δισ. δολ. Πρόκειται για μια προοπτική που θα περιορίσει την λάμψη της Σαουδικής Αραβίας. Γιατί να την αφήσει να συμβεί;

Λιτότητα στο εσωτερικό

Η τεχνητή κρίση στο εξωτερικό ήταν για το Ριάντ κι ένας εύσχημος τρόπος για να διαχειριστεί την οικονομική κρίση που σοβεί στο εσωτερικό λόγω της πτώσης της τιμής του πετρελαίου, που έχει οδηγήσει σε ναυάγιο τον κρατικό προϋπολογισμό του. Ενδεικτικά, μόνο το δημοσιονομικό του έλλειμμα για το 2015 ανήλθε στο αστρονομικό ποσό των 98 δισ. δολ. ή 15% του ΑΕΠ (όταν το 2012 είχε πλεόνασμα ύψους 12% του ΑΕΠ). Το χειρότερο ωστόσο είναι πως, στη βάση προβλέψεων που αποκλείουν μια ταχεία επιστροφή της τιμής του πετρελαίου στα προηγούμενα ύψη, ο νέος προϋπολογισμός ισοδυναμεί με θεραπεία σοκ, καθώς για πρώτη φορά προβλέπει μειώσεις δημοσίων δαπανών ύψους 10%, αυξήσεις στα τιμολόγια ηλεκτρικού για τους μεγάλους καταναλωτές, άνοδο της τιμής των καυσίμων και ιδιωτικοποιήσεις σε μια προσπάθεια να μειωθούν σημαντικά οι κρατικές επιδοτήσεις στην ενέργεια που ανέρχονταν στο 13% του ΑΕΠ. Συζητιέται ακόμη σε συνεργασία με τα γειτονικά καθεστώτα η εισαγωγή ΦΠΑ κι η αύξηση της φορολογίας στα είδη καπνού και τα αναψυκτικά. Η Σαουδική Αραβία ακόμη κι αν δεν υπήρχε έπρεπε να κατασκευάσει έναν εχθρό για να εξάψει τα θρησκευτικά πάθη και να στρέψει την προσοχή των πολιτών της πέραν των συνόρων, έτσι ώστε τα αντιλαϊκά μέτρα που για πρώτη σχεδόν φορά εφαρμόζει στο εσωτερικό της να περάσουν με τις μικρότερες δυνατές αντιδράσεις.

Ωστόσο, το εμπρηστικό σχέδιο της Σαουδικής Αραβίας όσο κι αν αποκλείει την πολεμική αναμέτρηση με το Ιράν, που είναι οι δύο υπερδυνάμεις της περιοχής, κανείς δεν μπορεί να προβλέψει πώς θα καταλήξει δεδομένου ότι ήδη η περιοχή είναι στο …κόκκινο, με τη Σαουδική Αραβία μάλιστα να φέρει τεράστια ευθύνη, λόγω της στήριξης που παρείχε στους τζιχαντιστές. Και τώρα ανάβει νέα φωτιά…

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Επίκαιρα, στις 8 Ιανουαρίου 2016