Home » 2014 » Εξωραΐζοντας την κρίση του ευρώ, μια κριτική στην “μετριοπαθή πρόταση” (Πριν, 31 Αυγούστου 2014)

Εξωραΐζοντας την κρίση του ευρώ, μια κριτική στην “μετριοπαθή πρόταση” (Πριν, 31 Αυγούστου 2014)

Archives

1198ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ

Σωσίβιο ΣΥΡΙΖΑ στο ευρώ

Πολιτική παρέμβαση κι όχι απλώς μια θεωρητική πραγμάτευση αποτελεί το βιβλίο των Γιάνη Βαρουφάκη, Τζέιμς Γκαλμπρέιθ και Στιούαρτ Χόλαντ, με τίτλο Μια μετριοπαθής πρόταση για την επίλυση της κρίσης του ευρώ (εκδόσεις Ποταμός, 2014). Η πρόταση των συγγραφέων εξ’ αρχής δηλώνεται πως «έτυχε της ενεργούς υποστήριξης από όλες σχεδόν τις πολιτικές πτέρυγες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου», αποδεικνύοντας, κατά τους συγγραφείς, πως «έχει την δυνατότητα συγκερασμού πολλών διαφορετικών απόψεων σε τέσσερις απλές προτάσεις εξόδου από την κρίση». Στο τέλος δε του βιβλίου αναφέρεται πως η «Μετριοπαθής πρόταση», ανεξαρτήτως αν θα εφαρμοστεί ή όχι «δείχνει στους λαούς της Ευρώπης ότι υπάρχει λελογισμένη, αποτελεσματική, άμεσα εφαρμόσιμη, μετριοπαθής εναλλακτική πρόταση για την επίλυση της κρίσης του ευρώ».

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Ο πολιτικός χαρακτήρας της πρότασης επιβεβαιώνεται όχι μόνο από την παρουσία του προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ στην εκδήλωση παρουσίασης του βιβλίου, στις 17 Ιουνίου, και τα όσα εγκωμιαστικά εκεί ανέφερε με πιο σημαντικό τον χαρακτηρισμό της πρότασης ως ριζοσπαστική, κι όχι ως μετριοπαθή όπως την αποκαλούν οι συγγραφείς της. Το πολιτικό της βάρος κι ειδικότερα η στενή της σχέση με την πολιτική γραμμή του ΣΥΡΙΖΑ επιβεβαιώνεται από μια βασική κοινή αντίληψη που απορρίπτει την αμφισβήτηση του οικοδομήματος της ΕΕ ή την παραπέμπει στο αόριστο μέλλον, επικρίνοντας την διαχείρισή του. Έτσι οι προτάσεις που διατυπώνονται αφήνουν στο απυρόβλητο την δομή της ΕΕ και της ευρωζώνης, θεωρώντας τις ακόμη και άμοιρες ευθυνών για την σημερινή κρίση, εστιάζοντας όλη την πολεμική στα μέσα διαχείρισής της.

Περιττό να ειπωθεί ότι μια τέτοια συλλογιστική, έστω κι έμμεσα, αδυνατεί να εξηγήσει με έναν επιστημονικό και ιστορικό τρόπο την ένταση με την οποία εμφανίζεται η κρίση. Επίσης νομιμοποιεί στη συνείδηση της κοινωνίας τους μηχανισμούς της ΕΕ.

Κατά την άποψή μου, οι λύσεις που περιλαμβάνονται στην Μετριοπαθή πρόταση θα έχουν την τύχη κι άλλων «ήπιων πολιτικά» προτάσεων που έχουν διατυπωθεί τα τελευταία χρόνια επιχειρώντας να συμβιβάσουν τα ασυμβίβαστα για να καταλήξουν τελικά στα αζήτητα, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα την πρόταση έκδοσης ευρω-ομολόγου. Η Μετριοπαθής πρόταση πάσχει από μια ιδεολογική, δηλαδή μη επιστημονική, μεροληπτική ανάγνωση της πραγματικότητας όπως ειδικότερα έχει διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια. Η ερμηνεία που δίνει στην κρίση είναι επιφανειακή κι ως εκ τούτου, αναπόδραστα, οι συνταγές που προκρίνονται (όταν δεν είναι επικίνδυνες για τα λαϊκά στρώματα) είναι καταδικασμένες να πέσουν στο κενό, προς διάψευση της παραδοχής ότι αρκεί ο σεβασμός στις συνθήκες για να συζητηθεί και να υιοθετηθεί μια εναλλακτική και εκ πρώτης όψεως βιώσιμη διαχειριστική λύση.

Τα μέτρα που περιλαμβάνονται στην Μετριοπαθή πρόταση για την επίλυση της κρίσης του ευρώ (εκδ. Ποταμός, 2014) των Γ. Βαρουφάκη, Τζ. Γκαλπρέιθ και Στ. Χόλαντ παραβλέπουν τον δομικό χαρακτήρα της τρέχουσας καπιταλιστικής κρίσης. Επίσης παραγνωρίζουν τον ρόλο της ΕΕ, ως ενορχηστρωτή της επίθεσης του κεφαλαίου η οποία διευκολύνεται από την όξυνση της κρίσης.

Εν συντομία, οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι «η ευρωζώνη πλήττεται από (και καλείται) να αντιμετωπίσει τέσσερις κρίσεις: την τραπεζική, την κρίση του δημόσιου χρέους, την πτώση των επενδύσεων και μια πρωτόγνωρη ανθρωπιστική κρίση».

Στο έδαφος της παραπάνω «διάγνωσης» προτείνουν τέσσερα μέτρα, που «σέβονται το γράμμα των Συνθηκών, έτσι ώστε να μη χρειάζεται καμία αναθεώρησή τους». Πρώτο, όταν ο εποπτικός μηχανισμός της ΕΚΤ διαπιστώσει ότι μια τράπεζα της ευρωζώνης αντιμετωπίζει θέμα κεφαλαιοποίησης, το κράτος – μέλος στο οποίο έχει την έδρα της η τράπεζα μπορεί, κατά το δοκούν, να ζητήσει την άμεση ανακεφαλαιοποίηση της από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας (ΕΜΣ), παραπέμποντας την τράπεζα στον ΕΜΣ και στην ΕΚΤ (και αποποιούμενο τη δική του εποπτική ευθύνη όσον αφορά την εν λόγω τράπεζα). Το δεύτερο μέτρο αποσκοπεί στην αντιμετώπιση της κρίσης δημόσιου χρέους και προβλέπει πως με τη λήξη του ομολόγου μιας χώρας που πλήττεται από κρίση δημόσιου χρέους, τότε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα παρεμβαίνει αποπληρώνοντας ποσοστό του ομολόγου που αντιστοιχεί στο κατά Μάαστριχτ νόμιμο χρέος, που ισούται με το 60% του ΑΕΠ. Η αποπληρωμή θα γίνεται με την έκδοση νέων ομολόγων που θα βαραίνουν το κράτος μέλος, τα οποία όμως θα εγγυάται η ΕΚΤ προικίζοντάς τα έτσι με ένα χαμηλό επιτόκιο κάτω του 2%, αντί για το επιτόκιο με το οποίο δανείζονται οι πληττόμενες χώρες τώρα που υπερβαίνει το 4%. Το τρίτο μέτρο σκοπεύει σε ένα «πανευρωπαϊκό επενδυτικό πρόγραμμα για την ανάκαμψη και τη συνοχή», με λίγα λόγια σε ένα ευρωπαϊκό «νιου ντιλ». Ως μέσο προτείνονται φιλόδοξα επενδυτικά προγράμματα της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και του Ευρωπαϊκού Επενδυτικού Ταμείου (ΕΕΤ) με την εθνική συμμετοχή (που αφορά στο 50%) η οποία αδυνατώντας να καλυφθεί με τις παραδοσιακές μεθόδους (από τον κρατικό προϋπολογισμό), λόγω κρίσης, να καλύπτεται, μεταξύ άλλων τρόπων, από ομολογιακές εκδόσεις της ΕΚΤ που θα χρεώνονται στα κράτη μέλη. Στο τέταρτο μέτρο, που τιτλοφορείται «κατεπείγον πρόγραμμα κοινωνικής αλληλεγγύης», περιλαμβάνεται ένα «θερμιδικό» πρόγραμμα το οποίο θα εξασφαλίζει τη διατροφική επάρκεια, στα βήματα των αμερικάνικων «κουπονιών σίτισης» κι επίσης η κάλυψη ελάχιστων ενεργειακών και μεταφορικών αναγκών. Το κόστος του προτείνεται να καλυφθεί από τα κέρδη που δίνει στις πλεονασματικές χώρες το λογιστικό σύστημα Target 2, που επιτρέπει και διευκολύνει τις συναλλαγές στη ζώνη του ευρώ.

Η πρώτη πρόταση των τριών συγγραφέων για την αντιμετώπιση της τραπεζικής κρίσης ισοδυναμεί, μιλώντας για την Ελλάδα, με τον ταχύτατο αφελληνισμό των τραπεζών. Μπροστά στην βιασύνη να επιλυθεί το ακανθώδες πρόβλημα της έλλειψης πιστώσεων θα χαρισθούν οι προβληματικές τράπεζες της ευρωπαϊκής περιφέρειας στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας και μέσω αυτού, όπως εύκολα μπορούμε να υποθέσουμε, στις μεγάλες γερμανικές τράπεζες που ούτως ή άλλως τις εποφθαλμιούν. Θα πρόκειται για μια εξέλιξη καταστροφική καθώς θα επιταχύνει την τάση περιθωριοποίησης και παρακμής του ελληνικού καπιταλισμού προς όφελος εκείνων των τραπεζών με έδρα στον πυρήνα της ευρωζώνης όπως η Γερμανία. Κατ’ αντιστοιχία με ό,τι συνέβη σε άλλους κλάδους της οικονομίας (ναυπηγεία, κλωστοϋφαντουργία), η υπέρβαση των εθνικά κατακερματισμένων αγορών θα σηματοδοτήσει τη διχοτόμηση της ενιαίας κατά τ’ άλλα αγοράς από ένα παντοδύναμο κέντρο και μια χωλαίνουσα περιφέρεια.

Λίγες τράπεζες κι αυτές γερμανικές προτείνουν Γ. Βαρουφάκης, Τζ. Γκαλμπρέιθ, Στ. Χόλαντ και ΣΥΡΙΖΑ!

Υπάρχει όμως και κάτι σημαντικότερο: Η άφεση αμαρτιών που δίνει η Μετριοπαθής πρόταση σε όσους αποφάσισαν υπό αδιαφανείς και σκανδαλώδεις διαδικασίες να χρυσώσουν τις τράπεζες με πακτωλούς χρημάτων και τώρα μες στη βιασύνη τους διερευνούν ακόμη και το κλείσιμο του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας ώστε να θαφτούν για πάντα όσα έγιναν, μπροστά στα οποία το σκάνδαλο Κοσκωτά μοιάζει με παρωνυχίδα. Στην Ελλάδα οι τράπεζες οικειοποιήθηκαν 211,5 δισ. ευρώ από το 2008 μέχρι τώρα και μένει να μάθουμε τις επόμενες εβδομάδες, με την διενέργεια των «τεστ αντοχής» που έχει παραγγείλει η ΕΚΤ, αν θα αρπάξουν και τα υπόλοιπα 11 δισ. που παραμένουν στην διάθεσή τους. Στις 27 χώρες μέλη της ΕΕ από το 2008 μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου 2012 εγκρίθηκαν 5,086 τρισ. ευρώ ή το 40,3% του ΑΕΠ του 2011. Μάλιστα αυτή η πρωτοφανής σε έκταση μετάγγιση αναιρεί και μια θεμελιώδη παραδοχή των συγγραφέων που αποδίδει την κρίση ή έστω τον τρέχον παροξυσμό της στον «θανάσιμο εναγκαλισμό» μεταξύ πτωχευμένων κρατών και πτωχευμένων τραπεζών. Αυτή όμως η ερμηνεία συγκαλύπτει ένα έγκλημα. Στην Ιρλανδία και την Κύπρο, με τον πιο κραυγαλέο τρόπο, η κρίση ξεκίνησε ως τραπεζική και μετατράπηκε σε δημοσιονομική όταν τα δημόσια ταμεία, κατ’ εντολή της ΕΕ που μεθόδευσε την επιβολή των Μνημονίων και τον σχεδιασμό των προγραμμάτων λιτότητας, κλήθηκαν να σώσουν τις τράπεζες. Μέχρι τότε τα δημόσια οικονομικά τους έχαιραν ασυνήθιστης άκρας υγείας. Το δημόσιο χρέος της Ιρλανδίας το 2009 ένα χρόνο πριν αναλάβει τα τραπεζικά χρέη ήταν 64,8% του ΑΕΠ, ενώ της Κύπρου ακόμη και το 2011 ήταν 71,1% του ΑΕΠ. Η αντίστοιχη επιχείρηση μεταφοράς πόρων που συντελέστηκε στην Ελλάδα στο σκέλος των ωφελημένων δεν είχε γενικά τις τράπεζες. Ειδικότερα είχε τις γερμανο-γαλλικές τράπεζες που διασώθηκαν με τα χρήματα του πρώτου δανείου όταν ξεφορτώνονταν τα ελληνικά ομόλογα που κρατούσαν με αποτέλεσμα οι τοποθετήσεις τους στο ελληνικό χρέος από 122,6 δισ. ευρώ στις 31.12.2009 να μειωθούν στο μισό (65 δισ. ευρώ) δύο χρόνια αργότερα, στις 31.12.2011, ανοίγοντας έτσι τον δρόμο για το κούρεμα των ομολόγων μέσω του PSI. Επομένως, το κόστος που έχουν αναλάβει οι ευρωπαίοι φορολογούμενοι για να σώσουν τις τράπεζες επιβάλλει μία, και μόνο μία, λύση ως αυτονόητη και την πλέον ορθολογική μιας και αντιστοιχίζει το όφελος στο κόστος: την εθνικοποίηση των τραπεζών χωρίς καμία αποζημίωση και την ποινική δίωξη των διοικήσεων που τις οδήγησαν «στα βράχια» όπως και των κεντρικών τραπεζών που απέτυχαν παταγωδώς στον εποπτικό τους ρόλο. Πέραν της αναγκαιότητας, η αποτελεσματικότητα αυτής της επιλογής φάνηκε πεντακάθαρα στην Ισλανδία, όπου η υιοθέτησή της έλυσε οριστικά το πρόβλημα του χρηματοπιστωτικού τομέα. Στην Ελλάδα αντίθετα οι τράπεζες, παρά τους τεράστιους πόρους που έχουν απορροφήσει, κρατούν τις στρόφιγγες του δανεισμού ερμητικά κλειστές. Με βάση τα στοιχεία που έδωσε η Τράπεζα Ελλάδας τα υπόλοιπα των δανείων τον Ιούλιο του 2014 ήταν μειωμένα κατά 9 δισ. ευρώ σε σχέση με τον Ιούλιο του 2013 (από 222,4 πέρυσι, 213,8 φέτος). Μια εικόνα επομένως που δείχνει «τις πτωχευμένες τράπεζες και τα πτωχευμένα κράτη μέλη της ευρωζώνης σαν αδύναμους κολυμβητές που γραπώνονται ο ένας από τον άλλο καθώς βυθίζονται μαζί στον πάτο της φουρτουνιασμένης θάλασσας» όχι μόνο δεν αντιστοιχεί στην πραγματικότητα, αλλά συσκοτίζει και το σκάνδαλο της διάσωσης των τραπεζών.

Η δεύτερη πρόταση επαναφέρει, με έμμεσο τρόπο, την αμοιβαιοποίηση μέρους του δημόσιου χρέους των υπερχρεωμένων χωρών. Ωστόσο κι οι ίδιοι οι συγγραφείς ομολογούν πως το αποτέλεσμα θα είναι σε βάθος 20ετίας το σύνολο των τοκοχρεολυσίων να έχει μειωθεί κατά 50%. Η επίλυση έτσι της κρίσης μετατίθεται για την επόμενη 20ετία, ενώ δεν απαντιέται πόσο θα επηρεαστεί το αξιόχρεο της ΕΚΤ όσο θα εγγυάται την έκδοση νέων ομολόγων. Το λογικό είναι πως σιγά – σιγά τα χαμηλά επιτόκια της ΕΚΤ θα αυξάνονται και θα τείνουν στο υψηλό επίπεδο με το οποίο δανείζονται τα αναξιόχρεα κράτη – μέλη. Το όφελος δηλαδή πολύ σύντομα θα εκλείψει, προκαλώντας την αντίδραση των πλεονασματικών κρατών που θα βλέπουν τα ελλειμματικά κράτη να μεταδίδουν την κρίση τους στην ΕΚΤ.

Η πρόταση της αμοιβαιοποίησης του δημόσιου χρέους τίθεται με σαφήνεια, μεταξύ άλλων κι από τον γάλλο οικονομολόγο Τομά Πικετύ, στο πολυσυζητημένο βιβλίο του, Το κεφάλαιο στον 21ο αιώνα (Harvard University Press, 2014). «Ο μόνος τρόπος για να ξεπεραστούν αυτές οι αντιθέσεις είναι οι χώρες της ευρωζώνης (ή όσες το επιθυμούν) να ενοποιήσουν το χρέος τους», αναφέρει στη σελίδα 558. Τρία είναι τα ζητήματα που εγείρονται απ’ αυτή την πρόταση. Πρώτο, ότι η Γερμανία δεν έχει κανέναν λόγο για να σηκώσει ένα τέτοιο βάρος. Δεύτερο, ότι οι διαδικασίες δημοσιονομικής σύγκλισης που προβλέπονται ως αυστηρός όρος σε αυτή την πορεία θα είναι τόσο επώδυνες για τις υπερχρεωμένες ελλειμματικές χώρες, με τους ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς και τα άλλα μέτρα που προβλέπονται στο Δημοσιονομικό Σύμφωνο, ώστε τελικά η αμοιβαιοποίηση δεν θα σημάνει ελάφρυνση. Τέλος, κανέναν δεν νοιάζει η μείωση του δημόσιου χρέους, όπως δείχνει η αύξησή του αυτά τα χρόνια σε όλες τις χώρες που τέθηκαν σε καθεστώς Μνημονίου. Η διαιώνισή του αντίθετα αποδείχθηκε πρώτης τάξης μέσο εκβιασμού. Γιατί να χάσουν ένα τέτοιο εργαλείο;

Ανέφικτος στόχος οι μαζικές επενδύσεις

ΒΑΘΥΤΕΡΕΣ ΑΝΤΙΝΟΜΙΕΣ ΤΟΥ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ ΩΘΟΥΝ ΣΤΗΝ ΥΠΕΤΡΟΦΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

Το τρίτο μέτρο της «Μετριοπαθούς πρότασης για την επίλυση της κρίσης του ευρώ» των Βαρουφάκη, Γκαλμπρέιθ και Ολάντ αφορά στην χρηματοδότηση μαζικών επενδύσεων, με τις οποίες θα ξεπερασθεί η κρίση. Πέραν των τεχνικών προβλημάτων που εγείρει η πρόταση (έμμεση εμπλοκή της ΕΚΤ όταν κάτι τέτοιο απαγορεύεται από το καταστατικό της, ακόμη κι έμμεσα, επίσης νέα υπερχρέωση των κρατών μελών) υποτιμώνται οι βαθύτερες αιτίες που έχουν οδηγήσει σε σχετική μείωση τις παραγωγικές επενδύσεις προς όφελος του χρηματοπιστωτικού τζόγου, σε όλο τον καπιταλισμό κι όχι μόνο στις χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας, όσο κι αν σε αυτές εμφανίζεται πιο έντονα. Αιτίες που σχετίζονται, σε τελική έστω ανάλυση, με την πτωτική τάση του ποσοστού κέρδους και την ιστορική κρίση που διερχόμαστε.

Αυτό το αδιέξοδο πολύ περιεκτικά περιγράφεται από τον Μαουρίτσιο Λατσαράτο στο εξαιρετικό βιβλίο του Η κατασκευή του χρεωμένου ανθρώπου (εκδ. Αλεξάνδρεια, 2014): «Αν η πίστωση και το χρήμα φανερώνουν την κοινή τους φύση ως “χρεών”, είναι επειδή η συσσώρευση έχει παγώσει, όντας ανίκανη να εξασφαλίσει νέες αποδόσεις».

Πιο αναλυτικά περιγράφεται από τον Αντρέ Γκορζ σε ένα θαυμάσιο κείμενό του που δημοσιεύτηκε τον Απρίλιο στην ιστοσελίδα socialpolicy.gr με τίτλο «Η έξοδος από τον καπιταλισμό έχει ήδη ξεκινήσει». Αναφέρει εκεί ο γαλλο-αυστριακός φιλόσοφος: «Η κρίση του συστήματος εκδηλώνεται τόσο σε μακρο-οικονομικό όσο και σε μικρο-οικονομικό επίπεδο. Βασίζεται κυρίως σε μια τεχνοεπιστημονική αναστάτωση που επιφέρει μια ρήξη στην ανάπτυξη του καπιταλισμού και καταστρέφει με τον αντίκτυπό της τα θεμέλια της δύναμης και της ικανότητάς του να αναπαράγεται…

Η εισαγωγή της πληροφορικής και η αυτοματοποίηση της παραγωγής επέτρεψαν την παραγωγή αυξανόμενων ποσοτήτων εμπορευμάτων με μειωνόμενες ποσότητες εργασίας. Το κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊόντος περιορίζεται διαρκώς και η τιμή των προϊόντων τείνει προς τα κάτω. Κι όμως, όσο η ποσότητα εργασίας για μια δεδομένη παραγωγή μειώνεται τόσο η αξία που παράγεται ανά εργαζόμενο –η παραγωγικότητά του- πρέπει να αυξάνεται ούτως ώστε ο όγκος του εισπράξιμου κέρδους να μη μειώνεται.

Έχουμε συνεπώς αυτό το φαινομενικό παράδοξο: όσο περισσότερο αυξάνεται η παραγωγικότητα, τόσο περισσότερο πρέπει να αυξάνεται επιπλέον για να αποφευχθεί η μείωση του όγκου του κέρδους.

Η κούρσα της παραγωγικότητας τείνει έτσι να επιταχύνει τους ρυθμούς της, οι πραγματικοί εργαζόμενοι να μειώνονται, η πίεση στο προσωπικό να γίνεται πιο έντονη, το επίπεδο και ο όγκος των μισθών να περιορίζονται. Το σύστημα εξελίσσεται προς ένα εσωτερικό όριο όπου η παραγωγή και η επένδυση στην παραγωγή παύουν να είναι αρκετά αποδοτικές.

Οι αριθμοί πιστοποιούν πως έχουμε φτάσει σ’ αυτό το όριο. Η παραγωγική συσσώρευση του παραγωγικού κεφαλαίου δε σταματά να υποχωρεί. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι 500 επιχειρήσεις του δείκτη Standard & Poor’s διαθέτουν 631 δισεκατομμύρια ρευστών αποθεμάτων· το ήμισυ των κερδών των αμερικανικών επιχειρήσεων προέρχεται από ενέργειες στις κεφαλαιαγορές.

Στη Γαλλία, η παραγωγική επένδυση των επιχειρήσεων του δείκτη CAC 40 δεν αυξάνεται ακόμα κι όταν τα κέρδη τους εκτινάσσονται. Ένα αυξανόμενο μέρος των συσσωρευμένων κεφαλαίων – που η παραγωγή δε μπορεί να αξιοποιήσει στο σύνολό τους – διατηρεί τη μορφή του χρηματιστικού κεφαλαίου. Εγκαθιδρύεται έτσι μια χρηματοοικονομική βιομηχανία που τελειοποιεί συνεχώς την τέχνη της δημιουργίας χρήματος μέσα από την αποκλειστική αγοραπωλησία διαφόρων μορφών χρήματος».

Το ερώτημα επομένως δεν αφορά στη χρηματοδότηση των αναγκαίων μαζικών επενδύσεων, αλλά στην αδυναμία του σύγχρονου καπιταλισμού να τις πραγματοποιήσει.

 

“ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ”: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΕΞΑΘΛΙΩΣΗΣ

Μέτρα ισοδύναμα  της αστικής φιλανθρωπίας

Ο ανταγωνιστικός χαρακτήρας της «Μετριοπαθούς πρότασης για την επίλυση της κρίσης του ευρώ» ακόμη και με τα βραχυπρόθεσμα εργατικά συμφέροντα (όπως συμπυκνώνονται στο αίτημα βελτίωσης της θέσης των εργαζομένων ως αποτέλεσμα της μείωσης των κερδών του κεφαλαίου) αποκαλύπτεται στην τέταρτη και τελευταία πρόταση που αφορά την αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσης με μέτρα φιλανθρωπικού χαρακτήρα (μια προβληματική που προέρχεται από την νεοφιλελεύθερη εργαλειοθήκη). Οι συγγραφείς του εγχειριδίου κάνουν σαν να μην ξέρουν πως η ανθρωπιστική κρίση είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Εκτός του ορατού πεδίου βρίσκεται μια ιστορικών διαστάσεων επιδείνωση της θέσης της ζωντανής εργασίας όπως αντανακλάται, ενδεικτικά, στο μερίδιο των μισθών στο ΑΕΠ που συρρικνώνεται σταθερά. Στις χώρες της ευρωζώνης των 12 από 72,4% την δεκαετία 1971-1980, μειώθηκε σε 69,4% την περίοδο 1981-1990, στο 66,7% την δεκαετία 1991-2000 και στο 64,4% από το 2001 μέχρι το 2010 (Statistical Annex of European Economy, Spring 2014, European Commission). Η πτώση της συμμετοχής των εργατικών μισθών στο συνολικό προϊόν δεν αποτελεί γενικώς μια αυθόρμητη τάση του κεφαλαίου, αποτέλεσμα μικρών κι ανεπαίσθητων μετατοπίσεων. Η αυλαία άνοιξε επί του σοσιαλδημοκράτη καγκελάριου Γκέρχαρντ Σρέντερ και η εφαρμογή τους γενικεύτηκε με την βοήθεια της ΕΕ. Ουδέποτε θα είχε επιβληθεί μια κι έξω μείωση μισθών στην Ελλάδα της τάξης του 22% ή κατάργηση των συλλογικών συμβάσεων εργασίας, του κατώτατου μισθού και των επιδομάτων χωρίς την αρωγή της Τρόικας, όπου η ΕΕ συμμετέχει με δύο από τα 3 μέλη. Τα συσσίτια μπορεί να βοηθούν στην αντιμετώπιση των πιο ακραίων μορφών της κρίσης (κάτι άλλωστε που έχει ήδη γίνει τον τελευταίο χρόνο) επ’ ουδενί ωστόσο δεν αντιμετωπίζουν τις αιτίες της φτωχοποίησης της κοινωνίας, όπως εμφανίζεται όχι μόνο στην περιφέρεια της ευρωζώνης, αλλά και στον πυρήνα της. Με βάση την πρόταση των 3 οικονομολόγων για χρηματοδότηση από το Target 2, πώς άραγε θα αντιμετωπιστεί η φτώχεια των 7 εκ. Γερμανών που εργάζονται στις «μικρο-δουλειές» για 350 ευρώ τον μήνα; Ακόμη όμως και στην περιφέρεια πώς θα χρηματοδοτηθούν μακροπρόθεσμα οι αναγκαίες παρεμβάσεις καθώς σταδιακά εξισορροπούνται οι πληρωμές στο σύστημα και τα σχετικά κέρδη ακολουθούν φθίνουσα πορεία; Επίσης για ποιο λόγο οι πλεονασματικές χώρες να παραιτηθούν από τα κέρδη τους, όταν θα μπορούν να επικαλεστούν ότι τα συνοδεύοντα κόστη λειτουργούν κι ως τροχοπέδη για την επέκταση των ελλειμματικών χωρών και τυχόν αφαίρεσή του θα οδηγήσει τις ανισότητες στα άκρα, προφέροντας κίνητρα για νέες ανισορροπίες…

Εν κατακλείδι, η Μετριοπαθής πρόταση δεν πείθει για την δυνατότητά της να επιλύσει την κρίση του ευρώ. Η αδυναμία της πηγάζει από την (απλοϊκή) πεποίθηση των συγγραφέων ότι τα σημερινά προβλήματα είναι απόρροια ελλιπούς κατανόησης του χαρακτήρα της κρίσης από τους κυβερνώντες, επομένως αρκεί να βρεθούν κάποιοι με περισσότερες γνώσεις να υποδείξουν τις λύσεις και τότε …όλα θα διορθωθούν.

Αντίθετα με τους παραπάνω ισχυρισμούς, που εξωραΐζουν την κατάσταση δημιουργώντας αυταπάτες, η κρίση του ευρώ αποκαλύπτει το ταξικό σχέδιο βαθέως κοινωνικού μετασχηματισμού που είναι σε εξέλιξη σε όλη την Ευρώπη και υλοποιείται από έναν καταιγισμό μέτρων. Αυτό το σχέδιο δεν μπορεί να ανατραπεί όσο δηλώνεται πίστη και σεβασμός στις ιδρυτικές συνθήκες της ΕΕ και της ευρωζώνης που έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην μείωση των μισθών, τις απολύσεις δημοσίων υπαλλήλων και τις ιδιωτικοποιήσεις. Προϋπόθεση για την λύση της κρίσης του ευρώ είναι η έξοδος από το ευρώ κατ’ αρχάς και την ΕΕ, μια πορεία που δεν θα είναι ούτε ευθύγραμμη ούτε ανώδυνη, θα λύνει όμως οριστικά τον γόρδιο δεσμό.

Advertisements

6 Comments

  1. Raskolnick says:

    Δεν έχω διαβάσει το βιβλίο ούτε μου πολυαρέσουν εν γένει οι αναλύσεις του Βαρουφάκη, αλλά επέτρεψε μου να σχολιάσω τα 4 σημεία όπως τα παρουσιάζεις εσύ στο άρθρο σου, γιατί τείνω να πιστεύω ότι δεν κάνεις εποικοδομητική κριτική.

    Ένα προς ένα, λοιπόν:

    1. Ας μην ξεχνάμε ότι με βάση την ισχύουσα νομοθεσία και βάσει του καταστατικού της, η Τράπεζα της Ελλάδας, ήταν πάντα επιφορτισμένη με δύο κυρίως ευθύνες: αφενός τη διαμόρφωση της νομισματικής πολιτικής αφετέρου την εποπτεία και τον έλεγχο των πιστωτικών ιδρυμάτων της χώρας. Μετά την υιοθέτηση του ευρώ και την είσοδο της Ελλάδας στο Ευρωσύστημα, η πρώτη ευθύνη ατρόφησε de facto. Ας ατονήσει και η δεύτερη. Είναι προτιμότερο από το να μαγειρεύουν τα στοιχεία οι διάφοροι Προβόπουλοι και να μας κουνάνε και το δάχτυλο από πάνω. Αλλά πέρα από τα τυπικά, αν χαριστούν -όπως λες- οι προβληματικές τράπεζες της ευρωπαϊκής περιφέρειας στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας, τι έγινε? Φοβάσαι, λες, τις μεγάλες γερμανικές τράπεζες, αλλά εγώ σας λέω ότι μεγάλα πλοία μεγάλες φουρτούνες- εν προκειμένω μεγάλες τρύπες στους ισολογισμούς. Κι ύστερα, μήπως ήταν καλύτερα που εμείς τις χαρίσαμε τις τράπεζες στον “κ,” Σαλλά? Θα θυμάσαι πώς ξεκίνησε το πράγμα (βλ. http://my-pillow-book.blogspot.gr/2012/07/the-good-bad-and-ugly.html ). Όχι αγαπητέ μου, αν έχω ένα δάνειο και πληρώνω τοκοχρεωλύσια, ως πολίτης θέλω ένα καλύτερο επιτόκιο, δε με ενδιαφέρει ποιος θα καρπώνεται τα κέρδη. Θέλω δηλαδή οι τραπεζίτες να μην είναι συμμορίτες και δε με νοιάζει τι διαβατήριο έχουν για να αποδεικνύουν την ταυτότητά τους.

    2. Η δεύτερη πρόταση, για να προχωρήσουμε εν τάχει, δεν καταλαβαίνω τι μας πειράζει? Η πρόταση λέει αυτό που λέει η κοινή λογική: «Η ισχύς εν τη ενώσει», ήτοι καλύτερη θέση απέναντι στα μεγάλα κερδοσκοπικά funds. Καθόλου δε με ενοχλεί και δεν καταλαβαίνω γιατί δεν σου άρεσε. Αν η επίλυση της κρίσης μετατίθεται για την επόμενη 20ετία, είναι τάχα κακό? Αν πρόκειται, κάποτε, να επικρατήσει η λογική, δε θα χρειάζεται βάθος χρόνου για να διορθωθούν τα λάθη του παρελθόντος και να επανασχεδιαστεί ο μηχανισμός του ευρώ? Πώς θα γίνουν οι αναγκαίες διαρθρωτικές αλλαγές, πιστεύεις εσύ? Με κάποιο μαγικό ραβδί ή με επανάσταση του εξαθλιωμένου προλεταριάτου, ΄ίσως? Δεν απαντιέται, λες, πόσο θα επηρεαστεί το αξιόχρεο της ΕΚΤ. Χάριν οικονομίας να συμφωνήσω μαζί σου, αλλά πόσο μεγάλη σημασία έχει αυτή η απάντηση για τον άνεργο και τον απελπισμένο Ισπανό, Έλληνα, Ιταλό, Γάλλο και πάει λέγοντας. Σε ενοχλεί ότι στην αμοιβαιοποίηση δεν θα συναινέσει η Γερμανία, και καλά κάνει να σε ενοχλεί, αλλά δεν είναι αυτός λόγος να μην πιεστεί η Γερμανία, έτσι δεν είναι?

    3. Ανέφικτος στόχος οι μαζικές επενδύσεις? Δε νομίζω. Επενδύσεις, όπως θα ξέρεις, πάντα γίνονται όταν υπάρχουν οι προϋποθέσεις. Αυτό που θα πρέπει να κάνει η Ευρώπη, είναι ό,τι κάνει τόσα χρόνια η Αμερική: να κόψει χρήμα. Αυτό από μόνο του βέβαια δε φτάνει. Μάλλον θα χρειαστεί επιπρόσθετα η Ευρώπη να στενέψει το δρόμο στα κινέζικα σκουπίδια που πλημμυρίζουν την ευρωπαϊκή αγορά υποκαθιστώντας και υπονομεύοντας την ευρωπαϊκή παραγωγική βάση. Ενδεχομένως αυστηρότερες προδιαγραφές και επιβολή υψηλού πράσινου τέλους στις μεταφορές. Ασφαλώς, εξυπακούεται και η φορολογία στα κερδοσκοπικά κεφάλαια, όπως έχει ήδη συζητηθεί… Αλλά για τέτοιες αποφάσεις χρειάζονται ηγέτες και όχι μαριονέτες. Ότι κι αν γίνει πάντως, ο καπιταλισμός μάλλον θα συνεχίσει να βρίσκει τρόπους για να εξελίσσεται, έστω κι αν εσείς διαφωνείτε, επειδή έτσι είπε η Ροζα πριν από έναν αιώνα -μόνο που πρέπει να μπει πάλι το χαλινάρι στον καπιταλιστικό Μινώταυρο. Χαλινάρι που έχει χαθεί από την εποχή του Ρέιγκαν και μετά.

    4. Ότι η η ανθρωπιστική κρίση είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου, το ξέρουν και οι πέτρες, φίλε μου. Αλλά αυτή την ώρα οι άστεγοι, οι αναξιοπαθούντες που πολλαπλασιάζονται, προτιμούν ένα κουπόνι και ένα κρεβάτι, από ενστάσεις και συζητήσεις Και επειδή το θέμα είναι επείγον, είμαι σίγουρος ότι όλοι αυτοί οι ανήμποροι, μέχρι να αποκατασταθούν, δεν δίνουν δεκάρα αν τους δοθεί μια ανακούφιση από φιλανθρωπία που –ναι- είναι εργαλείο του νεοφιλελευθερισμού.

    • Επιδίωξη του άρθρου δεν ήταν η εποικοδομητική κριτική, αλλά η ανάδειξη των εσωτερικών αντιφάσεων της Μετριοπαθούς πρότασης, του ανταγωνιστικού της χαρακτήρα απέναντι στις θέσεις που πρέπει να έχει η Αριστερά κι επίσης η συμβατότητά της με την κυρίαρχη, νεοφιλελεύθερη πολιτική.
      Επί της ουσίας: Πρώτο, η εθνικότητα των τραπεζών έχει καθοριστική σημασία γιατί ένα εθνικό χρηματοπιστωτικό σύστημα μπορεί πχ να υποστηρίξει ένα σχέδιο παραγωγικής ανασυγκρότησης. Μια Ντόιτσε Μπανκ Ελλάς, ποσώς την ενδιαφέρει… Εντελώς …τυχαία και το κεφάλαιο έχει την ίδια άποψη, το ενδιαφέρει δηλαδή το διαβατήριο των τραπεζών, γι’ αυτό και σε κάθε χώρα απ’ όπου πέρασε το ΔΝΤ, από την Ασία μέχρι την Λ. Αμερική, οι τράπεζες έγιναν αμερικανικές. Πολύ καθοριστικότερης σημασίας είναι η υποστήριξη από την Αριστερά κι όσους οικονομολόγους την επικαλούνται της ανάγκης εθνικοποίησης του τραπεζικού συστήματος στη βάση των 211,5 δισ. ευρώ που έχει ως τώρα λάβει. Δεν υποστηρίζουμε το εφικτό, υποστηρίζουμε το αναγκαίο και το κοινωνικά δίκαιο…
      Δεύτερο, η μετάθεση της επίλυσης της κρίσης την επόμενη 20ετία, σημαίνει πως τα επόμενα 20 χρόνια θα συνεχίσουμε να ζούμε με Μνημόνια, όπως θέλουν Σαμαράς, Βενιζέλος, ΕΕ-ΔΝΤ και κεφάλαιο. Να συμφωνήσουμε σε αυτή την προοπτική; Οι όροι επίσης για την επίλυση της κρίσης (υπό την μορφή της αμοιβαιοποίησης του χρέους) είναι εξ’ ίσου απαράδεκτοι με τις θεραπείες που προκρίνονται σήμερα: ισοσκελισμένοι προϋπολογισμοί, μείωση μισθών, κ.λπ. Αυτό λέγεται άγριος νεοφιλελευθερισμός, όχι μετριοπαθής πρόταση.
      Τρίτο, για τις επενδύσεις συμφωνούμε ότι λείπουν οι προϋποθέσεις που σχετίζονται με την δομική κρίση του σύγχρονου καπιταλισμού. Άρα δεν αρκούν οι εκκλήσεις. Οι δε ευσεβείς επιθυμίες συγκαλύπτουν την πραγματικότητα που μεταφράζεται σε χρόνια και υψηλή ανεργία.
      Τέταρτο, ένα κουπόνι κι ένα κρεβάτι έχουν αποκτήσει χιλιάδες άστεγοι της Αθήνας τα τελευταία δύο χρόνια ως αποτέλεσμα της ανόδου του κινήματος την περίοδο 2010-2011. Ο καπιταλισμός μπορεί να τα παραχωρήσει υπό την απειλή των αγώνων. Το ζητούμενο σήμερα είναι η διεκδίκηση και η εξασφάλιση μισθών και κοινωνικών παροχών που ανταποκρίνονται στην αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας και ικανοποιούν τις ανάγκες του σύγχρονου ανθρώπου. Ο κάθε πολιτικός χώρος και διανοούμενος θα κριθεί από το αν θα υπηρετήσει αυτό το στόχο κι όχι ένα κρεβάτι κι ένα κουπόνι…

    • Raskolnick says:

      Επιθυμητή και κοινωνικά δίκαιη θα ήταν η εθνικοποίηση των τραπεζών και θα συμφωνούσα απολύτως, εφόσον ήταν εφικτή, αν υπήρχαν δηλαδή εθνικά κεφάλαια ή αν δέχονταν να συνδράμουν οι Έλληνες καταθέτες –αλλά δε θέλουν. Άρα δεν καταλαβαίνω με τι κεφάλαια θα εθνικοποιηθούν οι τράπεζες. Τα 211,5 δισ. που λέτε είναι βέβαια χρεωμένα στην πλάτη του ραγιά, αλλά κατά τα άλλα είναι αέρας κοπανιστός, λογιστικές χρεώσεις και πιστώσεις, όπως γνωρίζετε. Και βέβαια, μια Ντόιτσε Μπανκ Ελλάς, θα την ενδιαφέρει η απόδοση των κεφαλαίων της και τίποτα άλλο–ας συμφωνήσουμε τουλάχιστον στο γεγονός ότι το κεφάλαιο δεν έχει πατρίδα. Τι Ντόιτσε Μπανκ Ελλάς τι Σάλλας (για να μην πω κιόλας ότι το πρώτο μπορεί να είναι προτιμότερο από το δεύτερο)

      Η μετάθεση της επίλυσης της κρίσης για την επόμενη 20ετία μπορεί να σημαίνει καθεστώς επιτήρησης και στυγνής σαμαροβενιζελοκρατίας, μπορεί όμως να σημαίνει και επιστροφή στην κοινή λογική, ήτοι φορολόγηση του παράνομα αποθησαυρισμένου πλούτου σε επαρκές βάθος χρόνου, λογιστικό έλεγχο του χρέους και αποπληρωμή του μέρους που θα προκύψει ότι πρέπει να αποπληρωθεί με ρήτρα ανάπτυξης και επιμήκυνση.

      Είτε μας αρέσει είτε όχι, πάνω στο καπιταλιστικό σύστημα (ένα ιδιότυπο κρατικοδίαιτο και παρασιτικό θα έλεγα εγώ, αλλά ας μην αλλάξουμε συζήτηση) έχει θεμελιωθεί η κοινωνία μας και έτσι αρέσει, όχι σ’ εμένα κατ’ ανάγκη, αλλά στην συντριπτική πλειοψηφία των Ελλήνων. Αυτό, όσοι διεκδικούμε δημόσιο λόγο, οφείλουμε και να το σεβαστούμε και να το διαχειριστούμε –και ασφαλώς δεν είναι είναι θέμα εκκλήσεων ή παρακλήσεων είναι θέμα ορθολογικού σχεδιασμού και εξασφάλισης των κεφαλαίων που απαιτούνται για την επανεκκίνηση.

      Το ζητούμενο σήμερα, ασφαλώς είναι η διεκδίκηση και η εξασφάλιση μισθών και κοινωνικών παροχών που να ανταποκρίνονται στην αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας, αλλά τι παραγωγικότητα να μετρηθεί στα εμπορικά καταστήματα και στα μεγαλομπακάλικα που πουλάνε εισαγόμενα προϊόντα? Η παραγωγικότητα μετριέται μέσα στα χωράφια που τώρα μένουν ακαλλιέργητα και στα εργοστάσια που τώρα είναι κλειστά. Μέχρι την επανεκκίνηση, η φιλανθρωπία και η κοινωνική αλληλεγγύη είναι αναγκαία καλά

  2. […] https://leonidasvatikiotis.wordpress.com/2014/09/01/%CE%B5%CE%BE%CF%89%CF%81%CE%B1%CE%90%CE%B6%CE%BF… Η πρόταση της αμοιβαιοποίησης του δημόσιου χρέους τίθεται με σαφήνεια, μεταξύ άλλων κι από τον γάλλο οικονομολόγο Τομά Πικετύ, στο πολυσυζητημένο βιβλίο του, Το κεφάλαιο στον 21ο αιώνα (Harvard University Press, 2014). «Ο μόνος τρόπος για να ξεπεραστούν αυτές οι αντιθέσεις είναι οι χώρες της ευρωζώνης (ή όσες το επιθυμούν) να ενοποιήσουν το χρέος τους», αναφέρει στη σελίδα 558. Τρία είναι τα ζητήματα που εγείρονται απ’ αυτή την πρόταση. Πρώτο, ότι η Γερμανία δεν έχει κανέναν λόγο για να σηκώσει ένα τέτοιο βάρος. Δεύτερο, ότι οι διαδικασίες δημοσιονομικής σύγκλισης που προβλέπονται ως αυστηρός όρος σε αυτή την πορεία θα είναι τόσο επώδυνες για τις υπερχρεωμένες ελλειμματικές χώρες, με τους ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς και τα άλλα μέτρα που προβλέπονται στο Δημοσιονομικό Σύμφωνο, ώστε τελικά η αμοιβαιοποίηση δεν θα σημάνει ελάφρυνση. Τέλος, κανέναν δεν νοιάζει η μείωση του δημόσιου χρέους, όπως δείχνει η αύξησή του αυτά τα χρόνια σε όλες τις χώρες που τέθηκαν σε καθεστώς Μνημονίου. Η διαιώνισή του αντίθετα αποδείχθηκε πρώτης τάξης μέσο εκβιασμού. Γιατί να χάσουν ένα τέτοιο εργαλείο; […]

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Κείμενο συμβολής

Για το παρόν και το μέλλον της Αριστεράς

%d bloggers like this: