Home » 2014 » September

Monthly Archives: September 2014

24/7: Ύπνος και νύχτα: δύο …ενοχλητικά εμπόδια (Πριν, 28 Σεπτεμβρίου 2014)

24_7«Ένας κόσμος ο οποίος φωτίζεται 24/7 και στον οποίο δε υπάρχουν σκιές είναι η έσχατη καπιταλιστική χίμαιρα της μεταϊστορίας, του εξορκισμού της ετερότητας που είναι ο κινητήριος μοχλός των ιστορικών αλλαγών» υποστηρίζει ο Τζόναθαν Κρέιρι στο εξαιρετικό βιβλίο του 24/7 ο ύστερος καπιταλισμός και το τέλος του ύπνου (εκδ. Α.Α. Λιβάνη, 2014).

Δεν είναι η πρώτη φορά που διεισδυτικές και ρηξικέλευθες αναλύσεις εξετάζουν τον χρόνο υπό το πρίσμα της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης. Το έργο του Ε.Π. Τόμσον (Χρόνος, εργασιακή εμπειρία και βιομηχανικός καπιταλισμός, Νησίδες, 1994 – 1967 χρονολογία πρώτης έκδοσης) αποτελεί μια θεμελιώδη πραγμάτευση των παραμορφώσεων που δέχτηκε ο χρόνος με την εμφάνιση και την εδραίωση του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Το βιβλίο ωστόσο του Τζόναθαν Κρέιρι, 24/7 Ο ύστερος καπιταλισμός και το τέλος του ύπνου (Α.Α. Λιβάνη 2014 – 2013 πρώτη έκδοση) εξετάζει και αναλύει τις βίαιες αναπροσαρμογές που έχουν συντελεστεί στο χρόνο υπό το πρίσμα των σαρωτικών καπιταλιστικών αναδιαρθρώσεων των τελευταίων δεκαετιών. Πρόκειται για ένα έργο ριζοσπαστικό και πρωτότυπο, που αναβαθμίζει την μαρξιστική κριτική στην καθημερινότητα καταφέρνοντας να αναλύσει κορυφαίες αλλαγές που έχουν συμβεί στην οικονομία, τις εργασιακές σχέσεις, την διασκέδαση ακόμη και τον τρόπο που διεξάγονται οι σύγχρονοι πόλεμοι με κριτήριο την ουσιαστική υπαγωγή όλων των σφαιρών ανθρώπινης δράσης στους νόμους επέκτασης του κεφαλαίου.

Εν αρχή ην ο …πόλεμος, υποστηρίζει ο συγγραφέας Τζόναθαν Κρέιρι, που είναι καθηγητής Σύγχρονης Τέχνης στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια και συνιδρυτής των σημαντικών εκδόσεων Zone Books. Σειρά προηγμένων στρατιωτικών εφαρμογών και πειραμάτων που ως απώτερο στόχο έχουν την κατάργηση του τυπικού χωρισμού της μέρας σε ώρες εργασίας, ξεκούρασης και ύπνου, από την δημιουργία άυπνων στρατιωτών που θα επιτρέπουν την διεξαγωγή επιχειρήσεων ακόμη κι επί επτά συνεχόμενες ημέρες, μέχρι την δημιουργία του συστήματος της πολεμικής αεροπορίας των ΗΠΑ συγκέντρωσης πληροφοριών Βλέμμα της Γοργούς που επιτρέπει τον βομβαρδισμό του Αφγανιστάν κυρίως τις νυχτερινές ώρες, στο πλαίσιο ενός ψυχολογικού πολέμου, αποτελούν τον «προπομπό του άυπνου εργαζόμενου ή καταναλωτή… Καθώς εδώ και αρκετά χρόνια οι αγορές λειτουργούν με το πρότυπο 24/7 (24 ώρες το 24ωρο επί 7 ημέρες) και έχουν δημιουργηθεί παγκόσμιες υποδοχές για συνεχή εργασία και κατανάλωση, δημιουργείται πλέον ένα ανθρώπινο υποκείμενο που θα είναι σε ακόμα μεγαλύτερο βαθμό εναρμονισμένο μαζί τους».

«Στο παγκόσμιο νεοφιλελεύθερο παράδειγμα ο ύπνος είναι για τους χαμένους»

Ο Κρέιρι προσφεύγει στον Μαρξ για να δείξει ότι η αναδιοργάνωση του χρόνου ταυτίζεται με τον καπιταλισμό. Η τοποθέτηση φανοστατών για παράδειγμα το 1880 αποτέλεσε ένα συμβατικό σημείο τομής καθώς μείωσε τους κινδύνους ενώ ταυτόχρονα αύξησε το χρόνο των ανθρώπινων δραστηριοτήτων και κατ’ επέκταση της κερδοφορίας. Υπογραμμίζει όμως ότι μόνο μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο κι ειδικότερα μετά το ’80 ο ύπνος εξελίσσεται σε μια «δυσάρεστη παρεμβολή» καθώς διακόπτει την εργασία και την κατανάλωση, σηματοδοτώντας μια πρόσκαιρη αλλά σταθερά επαναλαμβανόμενη διακοπή στην εκμετάλλευση και την δυνατότητα πραγμοποίησης της υπεραξίας, δηλαδή την αέναη πώληση υπηρεσιών κι εμπορευμάτων. Το συμβατικό σημείο τομής είναι η εμφάνιση της δεύτερης γενιάς τηλεοράσεων, που παύουν να είναι μηχανικοί πομποί ενημέρωσης και ψυχαγωγίας. Η ανάδυση του διαδικτύου ωθεί αυτήν την δυναμική στα άκρα της με την κυριαρχία επιχειρήσεων (Google, Facebook, κ.α.) που συναγωνίζονται στην αιχμαλωσία του βλέμματος και την διαχείριση των ψυχικών διακυμάνσεων με ζητούμενο την πώληση προϊόντων. Κι όλα αυτά ενώ η διάκριση εργάσιμου και ελεύθερου χρόνου έχει εξαφανισθεί.

«Ο ύπνος είναι μια ασυμβίβαστη διακοπή της κλοπής του χρόνου μας από τον καπιταλισμό. Οι περισσότερες από τις ανάγκες της ανθρώπινης ζωής που φαινομενικά δεν επιδέχονται μείωσης –πείνα, δίψα, σεξουαλική επιθυμία και, πρόσφατα, η ανάγκη της φιλίας– έχουν αποκτήσει εμπορευματοποιημένες ή χρηματοποιημένες μορφές. Καθώς ο ύπνος αντιπροσωπεύει μια ανθρώπινη ανάγκη και ένα χρονικό διάλλειμα που δεν μπορούν να αποικιστούν και να τεθούν στην υπηρεσία της μηχανής της κερδοφορίας, παραμένει μια ανάρμοστη ανωμαλία και ένας χώρος κρίσης στο παγκόσμιο παρόν. Παρά τις επιστημονικές έρευνες ο ύπνος ματαιώνει και ανατρέπει όλες τις στρατηγικές εκμετάλλευσης ή αναδιαμόρφωσης του. Η αδιανόητη πραγματικότητα είναι ότι καμία οικονομική αξία δεν μπορεί να εξαχθεί από αυτόν», αναφέρει από τις πρώτες κιόλας σελίδες ο συγγραφέας, περιγράφοντας την διακύβευση: Πως θα επεκταθούν τα φυσικά όρια στην εκμετάλλευση της εργατικής τάξης, για τα οποία μίλαγε ο Μαρξ, υποδεικνύοντας ένα όριο στην εκμετάλλευση.

Η ανάλυση του Κρέιρι για την «βιοαπορρύθμιση» είναι συναρπαστική γιατί κινείται σε πολλά και διαφορετικά πεδία αναλύοντας πχ έργα της ζωγραφικής (Τζόζεφ Ράιτ), της λογοτεχνίας (Φραντς Κάφκα) και του κινηματογράφου (Αντρέι Ταρκόφσκι) σε μια προσπάθεια να αποκρυπτογραφήσει την εποχή που δημιουργήθηκαν καθώς και τις πιο σύγχρονες εξελίξεις στο χώρο των υπολογιστών τονίζοντας την κυριαρχία των ατομικών εμπειριών σε βάρος των συλλογικών. «Ο χρόνος 24/7 διαμορφώνεται γύρω από τους ατομικούς στόχους της ανταγωνιστικότητας, της ανέλιξης, της απόκτησης υλικών αγαθών, της προσωπικής ασφάλειας και της ευζωίας σε βάρος των άλλων» υποστηρίζει ο Κρέιρι εντάσσοντας την έκρηξη των σχετικών τεχνολογιών την δεκαετία του ’80 που δεν αποθέωσε μόνο την ατομικότητα, αλλά επίσης στιγμάτισε κάθε συλλογική και κοινοτική διεκδίκηση και εμπειρία καταχωρώντας τα ακόμη και στη σφαίρα του κινδύνου (πχ οτοστόπ).

Μεταξύ πολλών άλλων ξεχωρίζουν η κριτική που ασκεί στην φροϋδική ερμηνεία για τα όνειρα και στην υπερβολική σημασία που αποδίδεται στο διαδίκτυο για την οργάνωση της πολιτικής πάλης. Συνοπτικά είναι ένα βιβλίο που χωρίς να καταφεύγει σε κοινοτοπίες αποδομεί τις πολλά υποσχόμενες αλλαγές του σύγχρονου καπιταλισμού σπείροντας το ζιζάνιο της αμφιβολίας ακόμη και στο άβατο των πολυδιαφημισμένων τεχνολογικών θαυμάτων: «Δεν απαγορεύεται μόνο η άσκηση κριτικής στην επιβεβλημένη τεχνολογική κατανάλωση, αλλά ακόμη και η περιγραφή του πώς οι υφιστάμενες τεχνολογικές δυνατότητες θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν προς όφελος των ανθρώπινων και κοινωνικών αναγκών, αντί να αποτελούν τα προαπαιτούμενα του κεφαλαίου και τη αυτοκρατορίας». Παρότι πολύ σημαντικές αλλαγές στον χρόνο εργασίας των τελευταίων δεκαετιών και τις οργανικές πλέον ελαστικότητες του δεν εξετάζονται, το βιβλίο του Κρέιρι συμβάλει στην ερμηνεία του κόσμου μας, από μια κριτική ακόμη και αντικαπιταλιστική σκοπιά.

Advertisements

Ταπεινωμένος επέστρεψε ο Σαμαράς από το Βερολίνο (Πριν, 28.9.2014)

anΑσφαλιστικό, εργασιακά και μισθολόγιο δημοσίου στην ατζέντα της Τρόικας

Το ανέκδοτο με τον λαγό που διαλαλεί κομπάζοντας σε όλη τη ζούγκλα τις ερωτικές επιδόσεις του με την τίγρη μέχρι να εμφανιστεί η ίδια η τίγρη μπροστά του και να τερματίσει απότομα τη συζήτηση θυμίζει η κυβέρνηση δύο μέρες πριν την έλευση της Τρόικας και την επίσημη έναρξη του πέμπτου γύρου της αξιολόγησης. Τα σχέδια διαφοροποίησης και λελογισμένων έστω παροχών μπαίνουν στο ράφι μπροστά στην βαριά, πολύ βαριά ατζέντα της Τρόικας.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Ο πρώτος πάγος στην πρόθεση της κυβέρνησης να χαλαρώσει ελαφρώς τα λουριά, κατόπιν και των δημοσκοπήσεων που δίνουν σταθερά στη δεύτερη θέση τη ΝΔ και με παγιωμένη την διαφορά υπέρ του ΣΥΡΙΖΑ, ήρθε από την Μέρκελ. Το ταξίδι του Σαμαρά στο Βερολίνο ήταν ωστόσο προγραμματισμένο να αποτύχει για τρεις κυρίως λόγους, αποκαλύπτοντας παιδαριώδεις σχεδιασμούς και βαθιά άγνοια της συγκυρίας και των συσχετισμών εκ μέρους όποιων πήραν αυτή την απόφαση. Πρώτο, είχε προηγηθεί μια μέρα πριν η επίσκεψη του γάλλου πρωθυπουργού Μάνουελ Βαλς, τον οποίο η Μέρκελ θα χόρευε στο ταψί – γνωστό αυτό. Αν η Γερμανία άδειαζε το στενό της σύμμαχο Παρίσι, θα έκανε χάρες στην Αθήνα που είναι «μαύρο πρόβατο»; Δεύτερο, μια εβδομάδα μετά το ταξίδι του Σαμαρά θα ξεκίναγε ο έλεγχος της Τρόικας κι η Μέρκελ ήταν αδύνατο, πολύ πέρα από τη γερμανική νοοτροπία, να εμφανίσει ως περιττό κι επί της ουσίας να υπονομεύσει το έργο της αξιολόγησης. Άρα και να ήθελε να κάνει χάρες θα τις παρέπεμπε για μετά την ολοκλήρωση του ελέγχου. Τρίτο και σημαντικότερο: Όσο καλά και να ξέρει η Μέρκελ πως τέτοιους σφουγγοκωλάριους και γερμανόδουλους σαν και την ομήγυρη του Σαμαρά όσο και να ψάξει δεν πρόκειται να βρει πουθενά ούτε στα υπόγεια του Ράιχσταγκ, δεν υπάρχει καμία περίπτωση να κάνει παραχωρήσεις γιατί θα δημιουργηθεί προηγούμενο. Και μέχρι σήμερα άλλωστε η πολιτική της Γερμανίας δεν επιβλήθηκε λόγω παροχών, αλλά εκβιασμών. Γιατί να αλλάξουν μια επιτυχημένη συνταγή; Για όλους αυτούς τους λόγους ο Σαμαράς επέστρεψε ταπεινωμένος από το τρίτο του ταξίδι στο Βερολίνο και σε χειρότερη διαπραγματευτική θέση καθώς ακόμη και τις διεργασίες γύρω από την τύχη του ελληνικού δημόσιου χρέους οι Γερμανοί εξακολουθούν να τις θεωρούν αποκλειστικά δική τους υπόθεση, κρατώντας τα χαρτιά τους κλειστά. Έτσι οι ανακοινώσεις παραπέμπονται για μετά τον έλεγχο της Τρόικας, ενώ δεν περνάει απαρατήρητο το γεγονός πως το ΔΝΤ που όλοι θέλουν να απεμπλακεί από την επιχείρηση της Ελληνικής «διάσωσης» μια ώρα …αρχύτερα, για λόγους αυστηρά τεχνικούς θέτει το όριο της βιωσιμότητας αρκετά χαμηλά, στο 120% του ΑΕΠ, ενώ είχε θέσει καθαρά στο παρελθόν θέμα κουρέματος μέρους του χρέους των Ευρωπαίων ώστε να μειωθεί το ελληνικό δημόσιο χρέος από τα σημερινά εξωφρενικά επίπεδα του 175% του ΑΕΠ, όπου το έστειλε η Τρόικα. Η απομάκρυνσή του επομένως ενισχύει τις πιέσεις των Ευρωπαίων εν όψει των διαπραγματεύσεων. Το τι ακριβώς θα αποφασιστεί θα γίνει γνωστό αφού πρώτα ολοκληρωθεί ο έλεγχος της Τρόικας.

Ο έλεγχος που ξεκινάει μεθαύριο Τρίτη θα δοκιμάσει περαιτέρω τις αντοχές της κυβέρνησης ενώ, σε κάθε περίπτωση, θα σημάνει την εφαρμογή νέων αντιλαϊκών μέτρων. Πρόκειται μάλιστα για μέτρα που έχουν ψηφιστεί σε Μνημονιακούς νόμους, τώρα όμως έφτασε το πλήρωμα του χρόνου να γίνουν νόμοι, όπως έγινε για παράδειγμα το καλοκαίρι με την ιδιωτικοποίηση της ΔΕΗ που ψήφισαν ΝΔ και ΠΑΣΟΚ. Τρία είναι κυρίως τα μέτρα που θα μονοπωλήσουν την συζήτηση και το πολιτικό ενδιαφέρον από ένα σύνολο 1.000 σχεδόν εκκρεμοτήτων που ανέλαβε η κυβέρνηση Σαμαρά αργά ή γρήγορα να υλοποιήσει.

Νέα αντιλαϊκά μέτρα θα φέρει για ψήφιση στη Βουλή σύντομα η κυβέρνηση Σαμαρά 

Το πρώτο και σημαντικότερο μέτρο σχετίζεται με το νέο ασφαλιστικό. Βάσει του ασφαλιστικού  νόμου του Α. Λοβέρδου το ύψος των συντάξεων από το 2015 και μετά θα καθορίζεται βάσει αναλογιστικών μελετών τόσο για τα κύρια, όσο και για τα επικουρικά ταμεία. Έτσι, αλλάζει εκ βάθρων το σύστημα προσδιορισμού των συντάξεων και φυσικά οι συντάξεις μπαίνουν σε μια τροχιά σταθερών μειώσεων. Όπως ακριβώς πριν την υπαγωγή στο καθεστώς των Μνημονίων ήταν δεδομένο πως κάθε χρόνο οι συντάξεις θα αυξάνονταν και το μόνο υπό συζήτηση θέμα ήταν το ποσό της αύξησης, στο εξής δεδομένη θα είναι η μείωση κάθε χρόνο και υπό συζήτηση το επίπεδο της μείωσης.

Το δεύτερο θέμα αφορά το ενιαίο μισθολόγιο στο δημόσιο που θα πρέπει κι αυτό να εφαρμοστεί από 1/1/2015. Μέχρι τότε όμως, όπως και το νέο ασφαλιστικό, το νέο μισθολόγιο που θα σημάνει την μείωση των αμοιβών πολλών χιλιάδων δημόσιων υπαλλήλων θα πρέπει να έχει ψηφιστεί από την Βουλή.

Καυτό θέμα θεωρείται από την κυβέρνηση και το εργασιακό. Η Τρόικα, όπως φυσικά και οι έλληνες βιομήχανοι και τραπεζίτες που έδωσαν τη σχετική παραγγελία και θα είναι οι άμεσα ωφελημένοι, ζητούν επίμονα τρεις αλλαγές: Να αλλάξει ο νόμος και να επιτραπούν οι ομαδικές απολύσεις, να απαγορευτούν επί της ουσίας οι απεργίες μέσω του καθορισμού ως προϋπόθεση για να ληφθεί σχετική απόφαση της ύπαρξης απόλυτης πλειοψηφίας στο σύνολο των εργαζομένων και τέλος, να δοθεί στους εργοδότες το δικαίωμα της εκδικητικής αντ-απεργίας (λοκ-άουτ). Ο κίνδυνος για την κυβέρνηση δεν προέρχεται από την εξαχρειωμένη και αργυρώνητη συνδικαλιστική γραφειοκρατία του ΠΑΣΟΚ που ακόμη και στο θέμα του βασικού μισθού επέλεξε να πάει με τους εργοδότες απορρίπτοντας την προοπτική αύξησής του, αλλά από την πιθανότητα το ΠΑΣΟΚ να επιχειρήσει να οικοδομήσει φιλολαϊκό προφίλ κρατώντας αποστάσεις από αυτά τα μέτρα.

Μαζί με τα παραπάνω είναι το ζήτημα της πρώτης κατοικίας, των κόκκινων δανείων των τραπεζών, η κατάργηση του χαμηλού συντελεστή του ΦΠΑ, κ.α. Πρόκειται για μέτρα που όσο κι αν κάνει την δύσκολη η κυβέρνηση στο τέλος θα τα ψηφίσει, οδηγώντας σε περαιτέρω επιδείνωση την ζωή εκατομμυρίων εργαζομένων. συνταξιούχων και νέων.

Νέα Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Όλα για την λιτότητα! (Επίκαιρα, 18-24 Σεπτεμβρίου 2014)

Το τιτάνιο και υψηλού ρίσκουJean έργο της περαιτέρω γερμανοποίησης της Ευρώπης και φτωχοποίησης των ευρωπαίων πολιτών έρχεται να φέρει ες πέρας η νέα Ευρωπαϊκή Επιτροπή που ανακοινώθηκε από τον πρόεδρο της Ζαν Κλοντ Γιουνκέρ. Γι’ αυτό τον λόγο κι έχοντας κατά νου την αυξανόμενη αποστροφή των ευρωπαίων ψηφοφόρων προ τις Βρυξέλλες, για πρώτη φορά στη σύνθεσή της συμπεριλαμβάνονται τόσοι πολιτικοί (για την ακρίβεια 18 πρώην υπουργοί και πρωθυπουργοί) που μέχρι πρόσφατα συμμετείχαν ενεργά στην πολιτική ζωή της χώρας τους. Είναι κι αυτό ένα τρικ ώστε η νέα Επιτροπή να αποκτήσει ένα πιο «φιλικό προς τους χρήστες» προφίλ…

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Η αλήθεια είναι πως η Γερμανία έκανε ό,τι ήταν δυνατό για να διασκεδάσει την ευρέως διαδεδομένη εντύπωση των Ευρωπαίων ότι πίσω από τις μεγαλοστομίες περί αλληλεγγύης και ισότητας των κρατών-μελών οικοδομείται μια γερμανική Ευρώπη, όπου τον πρώτο και τελευταίο λόγο για όλα τα σοβαρά ζητήματα έχει το Βερολίνο. Σε αυτή την κατεύθυνση, της ισχυροποίησης της θέσης της Γερμανίας, λειτουργεί η θεσμοθέτηση για πρώτη φορά μιας Ευρωπαϊκής Επιτροπής δύο ταχυτήτων. Η κατάργηση ακόμη και της τυπικής ισότητας όλων των κρατών μελών που στέλνουν αντιπροσώπους στην Επιτροπή, συντελέστηκε με έναν ομολογουμένως πρωτότυπο τρόπο: μέσω του διορισμού 6 αντιπροέδρων, οι οποίοι ντε φάκτο αποκόβονται από τα υπόλοιπα 20 μέλη της Επιτροπής που αυτομάτως καταδικάζονται σε ένα υποβαθμισμένο, δευτερεύοντα ρόλο. Ο ελιγμός της Γερμανίας με τον οποίο ακυρώνει πιθανές αντιδράσεις έγκειται στην διάσπαση της Επιτροπής με κριτήριο τις αρμοδιότητες, κι όχι πχ τα κράτη μέλη από τα οποία προέρχονται οι επίτροποι.

Γαλλική …υποχώρηση

Η Γερμανία για να θωρακίσει τον αυξημένο της ρόλο δεν είχε κανένα πρόβλημα να μοιράσει …ανατολικά και νότια σημαντικές αρμοδιότητες. Για παράδειγμα να ορίσει τον γάλλο πρώην υπουργό Οικονομικών του Φρανσουά Ολάντ, Πιέρ Μοσκοβισί, που επανειλημμένως έχει ταχθεί υπέρ της χαλάρωσης των αυστηρών δημοσιονομικών στόχων, επίτροπο Οικονομικών υποθέσεων. Πολύ γρήγορα όμως θα διαπιστώσει ότι η απλοχεριά του Τέταρτου Ράιχ ήταν δηλητηριασμένο φρούτο, καθώς είναι θέμα χρόνου μια αυστηρή σύσταση στην ίδια την Γαλλία με αφορμή την αδυναμία της να μειώσει το δημοσιονομικό έλλειμμα. Ο ίδιος ο Γιουνκέρ άλλωστε στην ομιλία με την οποία έδωσε το χρίσμα στον γάλλο Επίτροπο δήλωσε πως το έργο του είναι να εξηγήσει την αναγκαιότητα των αυστηρών κανόνων σε ένα όλο και πιο επικριτικό κοινό στην ίδια του την πατρίδα. Επομένως ο Μοσκοβισί δεν επιλέγηκε για να αλλάξει τον κανόνα της λιτότητας αλλά για να τον επιβάλει στη Γαλλία, πριν απ’ όλα, πείθοντας με το δικό του προσωπικό παράδειγμα πως «δεν υπάρχει άλλη εναλλακτική», ή «there is no alternative»… Η υλοποίηση της γερμανικής γραμμής άλλωστε είναι εξασφαλισμένη μέσω δύο άλλων προσώπων με τα οποία θα συνεργάζεται στενά. Τόσο στενά ώστε αναλυτής των αγορών σχολιάζοντας στους Financial Times στις 10 Σεπτεμβρίου τη σύνθεση της νέας Επιτροπής παρομοίασε τον Μοσκοβισί με «ζαμπόν σε ένα σάντουιτς που θα έχει πολύ …γερμανική γεύση». Η ίδια η βρετανική εφημερίδα χαρακτήρισε ως Πύρρεια νίκη την επιτυχία του Ολάντ να διορίσει στην συγκεκριμένη θέση δικό του άνθρωπο. Οι συμπληγάδες πέτρες στις οποίες θα συνθλιβεί πριν καν εκδηλωθεί οποιαδήποτε προσπάθεια διαφοροποίησης του Μοσκοβισί ακούνε στο όνομα του πρώην λετονού πρωθυπουργού Βαλντίς Ντομπρόβσκις, επιτρόπου και αντιπρόεδρου για το ευρώ που θα έχει την ευθύνη του «ευρωπαϊκού εξαμήνου», όπως χαρακτηρίζεται η διαδικασία υποβολής, έγκρισης και τροποποιήσεων στους προϋπολογισμούς των κρατών μελών που ξεκινάει από φέτος, απαγορεύοντας δια ροπάλου την δημιουργία δημοσιονομικών ελλειμμάτων. Ο Ντομπρόβσκις είναι τόσο …δημοφιλής στην πατρίδα του που πρόσφατα αναγκάστηκε να παραιτηθεί από πρωθυπουργός με αφορμή το δραματικό τέλος που βρήκαν 54 συμπολίτες του όταν σε μια φωτιά που ξέσπασε σε σούπερ μάρκετ κατέπεσε το ταβάνι και τους πλάκωσε. Λιγότερη αιματηρή αλλά καθόλου αδιάφορη είναι η τραγωδία που έχουν υποστεί εκατοντάδες χιλιάδες συμπατριώτες του, που αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν με αφορμή τα μέτρα λιτότητας που εφαρμόστηκαν στην Λετονία για την αντιμετώπιση της κρίσης, σε βαθμό ώστε ένα από τα ανέκδοτα που κυκλοφορούν στην Λετονία, διακωμωδώντας το ρεύμα φυγής, είναι «ο τελευταίος να κλείσει και τα φώτα του αεροδρομίου». Παρόλ’ αυτά στην ΕΕ θεωρείται παράδειγμα επιτυχίας…

Η έτερη συμπληγάδα ακούει στο όνομα Γίρκι Κατάινεν. Πρωθυπουργός της Φινλανδίας μέχρι τον Απρίλιο, κι από δω και πέρα αντιπρόεδρος, πρώτος μάλιστα, επίτροπος αρμόδιος για θέματα θέσεων εργασίας, μεγέθυνσης, επενδύσεων και ανταγωνιστικότητας, έκανε καριέρα στα δίσεκτα έτη των «προγραμμάτων διάσωσης» ξεπερνώντας ακόμη και την Μέρκελ σε απαιτήσεις απέναντι στις χώρες που δανειοδοτούνταν. Δικής τους έμπνευσης ήταν η απαίτηση προς τις χώρες που πλήττονταν από την κρίση και δανειοδοτούνταν για κάθε δάνειο που λάβαιναν να δίνουν εγγυήσεις, πχ. μετοχές ΔΕΚΟ ή άλλη δημόσια περιουσία. Μπορεί η φαεινή ιδέα του να μην υλοποιήθηκε αλλά ανταμείφθηκε αδρά για τις υπηρεσίες που προσέφερε στο Βερολίνο εμφανίζοντας την Γερμανία ως το …μικρότερο κακό.

Διεμβόλιση της περιφέρειας

Η Γερμανοποίηση της Ευρώπης προωθείται κι από την (άκρως επιλεκτική) στρατολόγηση στο άρμα της πολιτικών από την περιφέρεια της Ευρώπης. Απώτερη επιδίωξη είναι η ακύρωση εν τη γεννέσει της κάθε σκέψης συγκρότησης μετώπου των Νοτίων ή των περιφερειακών χωρών, που θα μπορούσαν να διεκδικήσουν την χαλάρωση της σημερινής πολιτικής εξοντωτικής λιτότητας κι επίσης η πρόσδεση των συγκεκριμένων χωρών στη γερμανική πολιτική. Τρία παραδείγματα είναι πολύ χαρακτηριστικά κι αφορούν όχι τους επιτρόπους, αλλά τις τρεις άλλες κορυφαίες θέσεις της ΕΕ. Η επιλογή της 41χρονης ιταλίδας Φεντερίκα Μογκερίνι στη θέση της βαρόνης Κάθριν Άστον εξασφαλίζει μια επιπλέον συνέχεια πέραν της προφανούς: Ότι η εξωτερική πολιτική της ΕΕ θα συνεχίσει και την επόμενη πενταετία να είναι ουσιαστικά ανύπαρκτη, ελλείψει μιας ισχυρής προσωπικότητας σε μία θέση που σέβεται επετηρίδα και ιεραρχίες, με αποτέλεσμα εκ των πραγμάτων η ευρωπαϊκή διπλωματία να συνεχίσει να ασκείται από τον γερμανό υπουργό Εξωτερικών. Ο διορισμός του πολωνού πρωθυπουργού, Ντόναλντ Τουσκ, στη θέση του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου αυξάνει τα κίνητρα για να κόψει η Βαρσοβία τους δεσμούς της με τις ΗΠΑ και να ενισχύσει τα νήματα που τη συνδέουν με τις Βρυξέλλες. Κι αν αυτό φαίνεται μακρινό, όσο το δυνατό συντομότερα θα ενδυναμωθούν οι ανερχόμενες σε επιρροή αντι-ρωσικές δυνάμεις στους κορυφαίους θεσμούς της ΕΕ. Στρατηγικής σημασίας επίσης ήταν κι η επιλογή του ισπανού Λουίς ντε Χίντος, υπουργού Οικονομικών του Ραχόι, για τη θέση του προέδρου του συμβουλίου υπουργών Οικονομικών της ευρωζώνης (Eurogroup). Η ανακοίνωση του ονόματός του έγινε από την ίδια την Μέρκελ, στο πλαίσιο διήμερης επίσκεψής της στην Ισπανία, που τον χαρακτήρισε μάλιστα «εξαίρετο υπουργό Οικονομικών σε μια δύσκολη εποχή». Οι Ισπανοί ωστόσο, κι όχι μόνο, θα τον θυμούνται γι’ άλλους λόγους. Για την προϋπηρεσία του για παράδειγμα στην Λίμαν Μπράδερς. Κι αν αυτό ανήκει στο παρελθόν για το πιο πρόσφατο επίτευγμά του που είναι η εκτόξευση της ανεργίας στην Ισπανία στο 27% κι η δημιουργία μιας «οικονομίας ξενοδοχείου», όπως χαρακτηρίζεται η αναδυόμενη οικονομική δομή στις χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας όπου ανθούν οι δουλειές υπηρετριών και σερβιτόρων από την μια και καλοπληρωμένων μάνατζερ από την άλλη, χωρίς να υπάρχει τίποτε στο ενδιάμεσο καθώς όλες οι καλά αμειβόμενες και σχετικά σταθερές θέσεις εργασίας ανήκουν στο παρελθόν. Αυτό είναι προφανώς το αναπτυξιακό μοντέλο που θέλουν να επιβάλλουν και στην υπόλοιπη Ευρώπη, με απαραίτητο συμπλήρωμα τους πακτωλούς στις τράπεζες. Επί Χίντος στο υπουργείο Οικονομικών οι τράπεζες της Ισπανίας έλαβαν 40 δισ. ευρώ!

Δεν είναι λιγότερο ενδεικτικές κι άλλες επιλογές προσώπων που έγιναν για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε ό,τι αφορά την κυριαρχία των επιχειρηματικών συμφερόντων και την υπονόμευση των συμφερόντων των πολιτών. Μόνο ενδεικτικά να αναφερθεί η επιλογή του λόρδου Τζόναθαν Χιλ, εκ μέρους της Αγγλίας, ως Επιτρόπου για τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και τις αγορές κεφαλαίου, ο οποίος εργαζόταν ως λομπίστας στο Σίτι. Ή, ο διορισμός του ισπανού Αρίας Μιγκέλ Κανιέτε ως Επιτρόπου για θέματα ενέργειας και κλιματικής αλλαγής, που είναι μέτοχος, όπως κι η οικογένειά του, σε μεγάλες ενεργειακές εταιρείες. Πρόκειται για ξεκάθαρες περιπτώσεις σύγκρουσης συμφέροντος καθώς το βιογραφικό τους αν κάτι εγγυάται είναι ότι στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα εργαστούν για τα συμφέροντα των κλάδων και των επιχειρήσεων απ’ όπου μέχρι πρότινος βιοπορίζονταν. Έτσι, στόχοι όπως η ρύθμιση κι η διαφάνεια στον χρηματοπιστωτικό τομέα ή η μείωση της εκπομπής ρύπων από την βιομηχανία παραπέμπονται στις ελληνικές καλένδες…

Πρωτοβουλια Γιούνκερ: Επενδυτικό σχέδιο 300 δις. ευρώ βοήθεια στο κεφάλαιο (Πριν 21 Σεπτεμβρίου 2014)

junckerΕλπίδες για έξοδο από το σημερινό βάλτο στον οποίο είναι καθηλωμένη η ευρωπαϊκή οικονομία δημιούργησε ο νέος πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ζαν Κλοντ Γιουνκέρ, με την ομιλία που έκανε κατά την ανάληψη του καθηκόντων στις 15 Ιουλίου. Η εξαγγελία του αφορούσε ένα τριετές σχέδιο επενδύσεων σε όλη την Ευρώπη, ύψους 300 δισ. ευρώ. Το θέμα επανήλθε το Σαββατοκύριακο στο πλαίσιο συνάντησης των υπουργών Οικονομικών των 28 κρατών-μελών, ως ένα από τα μέτρα που πρέπει να λάβουν οι Βρυξέλλες για να αποφύγουν μια μακροχρόνια ύφεση, όπως αυτή που έπληξε την Ιαπωνία. Ο αντιπρόεδρος μάλιστα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Βίτορ Κονστάντζιο, εξηγώντας την αναγκαιότητα ολοκλήρωσης αυτού του επενδυτικού σχεδίου τόνισε ότι στην Ευρώπη σήμερα οι επενδύσεις βρίσκονται 20% χαμηλότερα απ’ το επίπεδο που ήταν το 2007! Με βάση τις ανακοινώσεις που ακολούθησαν, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων κι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα καταθέσουν προτάσεις «κερδοφόρων» επενδύσεων τις επόμενες εβδομάδες, οπότε κι αναμένεται να κορυφωθεί η συζήτηση για το ευρωπαϊκό επενδυτικό σχέδιο.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Το μέγεθός του πάντως δεν δικαιολογεί σε καμιά περίπτωση τις τυμπανοκρουσίες και τις μεγαλοστομίες που ήδη έκαναν την εμφάνισή τους. Τα 300 δισ. ευρώ αντιστοιχούν στο 2,29% του ΑΕΠ των 28 κρατών μελών της ΕΕ (συνολικής αξίας 13,067 τρισ. ευρώ). Για να έχουμε ένα μέτρο σύγκρισης, στη «Σοβιετική» (κατά τους φιλο-χουντικούς υπουργούς του Σαμαρά) Ελλάδα του 2008, οι συνολικές πληρωμές του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων αντιστοιχούσαν στο 3,92% του ΑΕΠ (9,65 δισ. ευρώ σε ένα ΑΕΠ ύψους 245,815 δισ. ευρώ, με βάση την εισηγητική έκθεση του κρατικού προϋπολογισμού του 2009). Η συζήτηση επομένως αφορά στο 60% των κονδυλίων ενός προ κρίσης ελληνικού ΠΔΕ, το οποίο μάλιστα θα κατανεμηθεί και σε τρία χρόνια. Συνεπώς, το συνολικό του ύψος με κανέναν τρόπο δεν θα κάνει την διαφορά, βοηθώντας την ευρωπαϊκή οικονομία να ξεφύγει από την παρατεταμένη οικονομική στασιμότητα που κυριαρχεί και αποτυπώνεται στα στοιχεία της Γιούροστατ. Χαρακτηριστικά, το ΑΕΠ στην ΕΕ των 28 το δεύτερο τρίμηνο του έτους (Απρίλιο-Ιούνιο) αυξήθηκε μόλις κατά 0,2%, ενώ το πρώτο τρίμηνο (Ιανουάριο-Μάρτιο) κατά 0,3%. Στην ευρωζώνη ακόμη χειρότερα: 0% και 0,2%, αντίστοιχα…

Το «πακέτο διάσωσης» της πραγματικής ευρωπαϊκής οικονομίας αποδεικνύεται φούσκα, αν όχι παγίδα όταν λάβουμε υπ’ όψη μας δύο ακόμη πλευρές του: Πρώτο, ότι οι πόροι για την κάλυψή του θα προέλθουν από τους υπάρχοντες προϋπολογισμούς. Δεν πρόκειται δηλαδή να δημιουργηθεί νέο χρήμα ισόποσης αξίας (300 δισ.) με το οποίο να χρηματοδοτηθούν οι επενδύσεις ή να χαλαρώσουν οι όροι δημοσιονομικής πειθαρχίας, επιτρέποντας για παράδειγμα το έλλειμμα να κυμανθεί πάνω από 2% και με τον νέο δανεισμό να χρηματοδοτηθούν οι επενδύσεις. Το πιθανότερο επομένως είναι κονδύλια που έχουν ήδη κατανεμηθεί σε λογαριασμούς επενδύσεων να τοποθετηθούν σε έναν κοινό λογαριασμό κι η διαχείρισή τους να γίνει κεντρικά από τις Βρυξέλλες. Κι αυτό είναι το δεύτερο στοιχείο που ξεχωρίζει: Οι επενδύσεις, αφορώντας ενέργεια, μεταφορές, ευρυζωνικά δίκτυα, βιομηχανικά κλάστερς, κ.α., δεν θα είναι στραμμένες στις ανάγκες κάθε κράτους μέλους ούτε θα εξετάζονται υπό το πρίσμα της μείωσης της ανεργίας που πλέον πλήττει 25 εκ. εργαζόμενους. Κριτήριο επιλεξιμότητας πιθανότατα θα αποτελεί η ενδυνάμωση της ενιαίας αγοράς, κατά πόσο δηλαδή βοηθούν στην υπέρβαση του κατακερματισμένου χαρακτήρα των αγορών στην ΕΕ, όπως κι η επίτευξη οικονομιών κλίμακας, που σημαίνει ότι ωφελημένες θα είναι οι μεγάλες επιχειρήσεις στη βόρεια Ευρώπη κι όχι από την περιφέρεια της ΕΕ, που δίνουν μάχη ζωής τόσο απέναντι στην ύφεση, όσο κι απέναντι στον ανταγωνισμό που αντιμετωπίζουν από τα ευρωπαϊκά μεγαθήρια. Το σχέδιο επένδυσης 300 δισ. ευρώ θα κάνει ακόμη πιο εχθρικό το οικονομικό περιβάλλον γι’ αυτές τις επιχειρήσεις, οξύνοντας τον ανταγωνισμό.

Μέτρα – αντίβαρο στην γενική τάση συρρίκνωσης των κεφαλαιακών δαπανών και μείωσης των επενδύσεων από τις επιχειρήσεις

Το σημαντικότερο, ωστόσο, είναι ότι η πρωτοβουλία του Γιουνκέρ έρχεται να λειτουργήσει διορθωτικά σε μια διεθνή, γενική τάση που έχει εμφανιστεί πολύ έντονα τα τελευταία χρόνια, ειδικότερα μετά την κρίση του 2007. «Νέο κανόνα» την χαρακτήρισαν οι Φαϊνάνσιαλ Τάιμς στις 2 Ιουλίου κι αφορά από την μια την τάση αποχής από επενδύσεις κεφαλαίου των μεγάλων επιχειρήσεων κι από την άλλη την τάση αποθησαυρισμού. «Διαφύλαξη του ρευστού αντί να επενδυθεί είναι μια θεμελιώδη αλλαγή που ξεκίνησε με την οικονομική κρίση κι είναι μια συμπεριφορά που φαίνεται ότι θα μείνει», δήλωνε ερευνητής της αγοράς στην ίδια εφημερίδα στις 14 Σεπτεμβρίου. Σε αυτό το πλαίσιο η Στάνταρ εντ Πουρ’ς πρόσφατα πρόβλεψε ότι οι παγκόσμιες επενδύσεις κεφαλαίου από μη χρηματοοικονομικές επιχειρήσεις το 2014 θα μειωθούν κατά 0,5%, ενώ το 2013 μειώθηκαν κατά 1%. Ταυτόχρονα οι μεγάλες επιχειρήσεις όμως κάθονται επάνω σε βουνά ρευστού! Μόνο οι εισηγμένες στην Ευρώπη, την Μέση Ανατολή και την Αφρική διαθέτουν σε ρευστό 1 τρισ. ευρώ, όταν το 2007 διέθεταν μόνο 700 δισ. ευρώ. Οι θάλασσες ρευστού δεν αντανακλούν μόνο, ενδεχομένως ούτε κυρίως, κέρδη καθώς είναι αποτέλεσμα των πολύ ευνοϊκών συνθηκών δανεισμού εξ αιτίας των μηδενικών επιτοκίων δανεισμού στις ΗΠΑ και πλέον στην ευρωζώνη. Ενδεικτικά, στις 2.000 μεγαλύτερες εταιρείες του κόσμου, με 4,5 τρισ. δολ. ρευστό και χρέος 11,1 τρισ. δολ. η μόχλευση (που ισοδυναμεί με το καθαρό χρέος προς το συνολικό ενεργητικό) ανέρχεται στο 24%, που μπορεί να βρίσκεται χαμηλότερα από το 27% που ήταν το 2009, κυμαίνεται όμως στα επίπεδα (πορτοκαλί συναγερμού) του 2007 κι είναι ανώτερο κάθε προηγούμενου ρεκόρ μεταξύ 2010 και 2012.

Η ίδια τάση αποχής από επενδύσεις παρατηρείται και στην καρδιά της Ευρώπης. Σύμφωνα με το περιοδικό Σπίγκελ που κυκλοφορεί οι γερμανικές εταιρείες έχουν σε καταθέσεις 500 δισ. ευρώ, ενώ το επίπεδο των επενδύσεων στην ιδιωτική οικονομία της Γερμανίας έχει πέσει από 21% το 2000 στο 17% το 2013. «Οι συνέπειες είναι δραματικές», συνεχίζει το γερμανικό περιοδικό. «Λαμβάνοντας υπ’ όψη τον πληθωρισμό, πολλές επιχειρήσεις έχουν στην πραγματικότητα μειώσει τις δαπάνες τους για εξοπλισμό και υπολογιστές τις τελευταίες δεκαετίες. Αυτό ισχύει για την χημική βιομηχανία, οι βιομηχανικές υποδομές ωστόσο καταρρέουν και στον κλάδο του μηχανολογικού εξοπλισμού και των ηλεκτρονικών». Στους τομείς επομένως που αποτελούν την αιχμή του δόρατος της γερμανικής οικονομίας.

Η βασικότερη αιτία πίσω από την αδυναμία του κεφαλαίου να επενδύσει σχετίζεται με την εκτόξευση της οργανικής σύνθεσης του κεφαλαίου, που καθιστά κάθε νέα επένδυση εξαιρετικά «ακριβή» και εξ ίσου ριψοκίνδυνη. Πρόκειται δε για μία τάση που δεν πρόκειται να αντιστραφεί, αντίθετα ολοένα και περισσότερες οικονομίες θα τείνουν, έστω ασυμπτωτικά, σε αυτό το σημείο. Επίσης, θα γεννάει διαρκώς πολύπλευρες κρίσεις και υψηλή ανεργία και παράλληλα θα ωθεί στην χρηματοοικονομική κερδοσκοπία, με πιο πρόσφατη τάση την επαναγορά μετοχών. Σε αυτό το ράλι, σύμφωνα με τον Εκόνομιστ στις 13 Σεπτεμβρίου, η ΙΒΜ δαπάνησε ποσά διπλάσια απ’ όσα αφιέρωσε για έρευνα και ανάπτυξη, ενώ η Έξον δαπάνησε ποσά ύψους 200 δισ. δολ. που αρκούσαν να εξαγοράσει τον μεγαλύτερο ανταγωνιστή της, την ΒΡ! Περιττό να ειπωθεί ότι η μόδα του τζόγου κάθε εταιρείας επί των μετοχών της οδηγεί εκ νέου στην παραμέληση των επενδύσεων, αναπαράγοντας ένα φαύλο κύκλο συρρίκνωσης των επενδύσεων και απαξίωσης του επενδυμένου κεφαλαίου.

Σε αυτή την γενική τάση αποχής από παραγωγικές επενδύσεις διακρίνεται μια αντίρροπη δυναμική, μικρότερης προφανώς έντασης. Εξετάζοντας την Γερμανία για παράδειγμα διακρίνουμε ότι η αυτοκινητοβιομηχανία ΒΜW μαζί με το «δεν επενδύω, δεν επενδύω» στην Ευρώπη θα ξοδέψει 1 δισ. δολ. για να αναδείξει το εργοστάσιο της στη Ν. Καρολίνα των ΗΠΑ στο μεγαλύτερο παγκοσμίως, ενώ η Ντέμλερ για πρώτη φορά θα συναρμολογεί μια ολόκληρη σειρά, τη C Class, που στρέφεται στην αμερικανική αγορά εξ ολοκλήρου στις ΗΠΑ, στην Αλαμπάμα. Ανάλογες γιγαντιαίες επενδύσεις σχεδιάζονται και σε άλλα μέρη του κόσμου, όπως η Κίνα. Με άλλα λόγια εντείνεται η αναζήτηση χωρών με χαμηλότερο εργατικό κόστος, όπως οι ΗΠΑ, όπου η αφειδώλευτη κρατική χρηματοδότηση της αυτοκινητοβιομηχανίας από τον Μπους αρχικά και τον Ομπάμα στη συνέχεια είχε ως αυστηρό όρο την παραίτηση της εργατικής αριστοκρατίας του Ντιτρόιτ από κάθε κατοχυρωμένο εργατικό δικαίωμα.

Στη βάση των παραπάνω, η πρωτοβουλία του νέου προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζαν Κλοντ Γιουνκέρ πρώτα και κύρια έρχεται να βοηθήσει το κεφάλαιο, καθώς στρέφει δημόσιο χρήμα σε επενδύσεις που το ίδιο κρίνει μη κερδοφόρες και υψηλού ρίσκου. Η μεγαλύτερη συμβολή των Βρυξελλών ωστόσο θα σχετίζεται με την περαιτέρω, συνεχή μείωση του εργατικού κόστους, με την (μάταιη μακροπρόθεσμα) ελπίδα να γίνουν πρόσφορες οι συνθήκες αξιοποίησης του κεφαλαίου.

Κενό γράμμα οι εξαγγελίες Ντράγκι (Επίκαιρα 11-17/9/2014)

Mario-DraghiΜε μια τρύπα στο …νερό ισοδυναμούν τα μέτρα που εξήγγειλε ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Μάριο Ντράγκι, την Πέμπτη 4 Σεπτεμβρίου, τουλάχιστον για τα εκατομμύρια των ευρωπαίων εργαζομένων και τις χιλιάδες επιχειρήσεις που ασφυκτιούν από την παρατεταμένη πιστωτική ξηρασία.

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Τα μέτρα που φιλοδοξούν να ενισχύσουν την ρευστότητα περιλαμβάνουν την αγορά τραπεζικών ομολόγων και τιτλοποιημένων (στεγαστικών και καταναλωτικών) δανείων από τις τράπεζες τετραετούς διάρκειας και την μείωση όλων των επιτοκίων με το βασικό να φτάνει στο 0,05%. Το ακριβές ύψος της παρέμβασης δεν έγινε γνωστό. Θα ανακοινωθεί στις αρχές Οκτωβρίου (οπότε και θα ξεκινήσει η εφαρμογή των μέτρων), μαζί με τις λεπτομέρειες που έχουν τεράστια σημασία καθώς περιλαμβάνουν και τον ορισμό των προϋποθέσεων που θα κρίνουν ποιες τράπεζες θα μπορούν να ενταχθούν στις ευνοϊκές πρόνοιες του πακέτου Ντράγκι.

Δεν είναι η πρώτη φορά που αναγγέλλεται ανάλογο πακέτο μέτρων από τον ιταλό πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Το πιο πρόσφατο παράδειγμα αντίστοιχης πρωτοβουλίας ήταν τον Ιούνιο του 2014 όταν και πάλι εγκρίθηκε ένα νέο πρόγραμμα αναχρηματοδότησης  (TLTRO’s: Targeted Longer-Term Refinancing Operations) ύψους 400 δις. ευρώ για τις τράπεζες της ευρωζώνης σε μια προσπάθεια να αυξηθεί ο δανεισμός κυρίως στις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά. Μάλιστα η μείωση του βασικού επιτοκίου αναχρηματοδότησης από το 0,25% στο 0,15% εισήγαγε για πρώτη φορά το ευρώ στα αχαρτογράφητα, για την Ευρώπη, και επικίνδυνα ύδατα των αρνητικών πραγματικών επιτοκίων. Το γεγονός ότι ο πληθωρισμός εξακολουθεί να παραμένει στα ανησυχητικά επίπεδα του 0,3% δείχνει ότι ένας από τους στόχους εκείνων των μέτρων, η άνοδος του πληθωρισμού κι η αποφυγή του αποπληθωρισμού, δεν επιτεύχθηκε. Η ΕΚΤ απέτυχε να δημιουργήσει εκείνες τις συνθήκες που θα δώσουν μια αναγκαία κι ελαφρά προφανώς ώθηση στο επίπεδο των τιμών, μια και το όριο του πληθωρισμού 2% συνεχίζει να έχει θέση ιερής κι απαράβατης εντολής στην ιεράρχηση του θεματοφύλακα του ευρώ. Αν λοιπόν τα μέτρα του Ιουνίου απέτυχαν να κάνουν την διαφορά γιατί να την κάνουν τα μέτρα του Σεπτεμβρίου που κινούνται στην ίδια κατεύθυνση;

Ξεφόρτωμα των προβληματικών δανείων

Παρόλα αυτά οι εξαγγελίες του Ντράγκι, τα «Ντραγκινόμικς» όπως χαρακτηρίστηκαν από τον οικομολόγο Νουριέλ Ρουμπινί στο φόρουμ του Αμπροσέτι όπου συνεδρίασε η ευρωπαϊκή ελίτ το Σαββατοκύριακο 6-7 Σεπτεμβρίου, έχουν ωφελημένους, και δεν είναι μόνο οι δανειολήπτες που έχουν συνάψει δάνεια με ονομαστικό επιτόκιο και ρήτρα euribor οι οποίοι θα δουν τις μηνιαίες δόσεις να μειώνονται γύρω στα 10 ευρώ, συναρτήσει προφανώς του ύψους της δόσης. Οι σημαντικότεροι ωφελημένοι θα είναι οι μεγάλες τράπεζες του ευρωπαϊκού κέντρου, που δεν έχουν καμία ανησυχία για το όριο που θα θέσει η ΕΚΤ ως προς την ποιότητα των εγγυήσεων κι επομένως αν θα συμπεριληφθούν στους ευνοημένους. Οι συγκεκριμένες τράπεζες θα μπορέσουν να ξεφορτωθούν στην ΕΚΤ προβληματικά δάνεια που έχουν στα χαρτοφυλάκια τους, εξυγιαίνοντάς τα κατ’ αυτό τον τρόπο. Προφανώς, αυτός θα ήταν ο όρος που έθεσαν οι τράπεζες στην ΕΚΤ για να ανοίξουν ξανά τις στρόφιγγες, χωρίς ωστόσο να υπάρχει και κάποια δέσμευσή από την μεριά τους πως έτσι θα ξεκινήσουν να χρηματοδοτούν την παραγωγή ή την κατανάλωση. Μάλιστα, αν κρίνουμε από τη θεαματική πτώση των αποδόσεων των ομολόγων (που κινούνται σε αντίθετη κατεύθυνση από τις τιμές τους) τις μέρες που ακολούθησαν των δηλώσεων, όλων των χωρών της Ευρώπης, από την Γερμανία μέχρι και την περιφέρεια, πιθανότερο είναι κι αυτοί οι πακτωλοί να καταλήξουν σε πιο σίγουρες τοποθετήσεις, όπως τα ομόλογα ή ο τζόγος, παρά σε επενδύσεις που θα δημιουργήσουν θέσεις εργασίας και θα οδηγήσουν το ΑΕΠ σε αύξηση. Κερδισμένοι επίσης είναι κι οι μεγάλοι ευρωπαίοι εξαγωγείς καθώς τα μέτρα του Ντράγκι οδήγησαν το ευρώ σε χαμηλότερα επίπεδα έναντι του δολαρίου, βελτιώνοντας την θέση των ευρωπαίων παραγωγών (πχ αυτοκινητοβιομηχανία) στον διεθνή ανταγωνισμό, μιας και τα προϊόντα τους θα γίνουν σχετικά φθηνότερα στις ξένες αγορές.

Ωστόσο, η απόφαση δεν λήφθηκε ομόφωνα. Η πρόταση του Ντράγκι συνάντησε ισχυρές αντιρρήσεις που προέρχονταν κυρίως από την Γερμανία. Η κεντρική τράπεζα του Τέταρτου Ράιχ δεν ενοχλήθηκε τόσο από την μετακίνηση των πραγματικών επιτοκίων καταθέσεων στη ζώνη των αρνητικών τιμών, που θα έχει ως αποτέλεσμα να χαθεί το κίνητρο για αποταμίευση που αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο στην συνείδηση των μεσαίων και ανώτερων εισοδηματικά στρωμάτων της κεντρικής Ευρώπης, τα οποία συγκροτούν την εκλογική του βάση. Η Γερμανία κυρίως αντέδρασε επειδή η ΕΚΤ πάει ένα βήμα πιο κοντά στα μέτρα ποσοτικής χαλάρωσης που εφαρμόζει η αμερικανική κεντρική τράπεζα κι αφορούν αφειδώλευτες αγορές κρατικών ακόμη και εταιρικών ομολόγων. Αυτό είναι που θέλει να αποφύγει η Μέρκελ, θεωρώντας το διαχωριστική γραμμή καθώς έτσι θα ατονήσει η πίεση για την εφαρμογή αντιλαϊκών μέτρων, όπως κατ’ επανάληψη έχει ισχυριστεί.

Η λιτότητα είναι εδώ!

Κατά συνέπεια, η διαφωνία των κεντρικών τραπεζών του πυρήνα της ευρωζώνης δεν σημαίνει πως το πακέτο Ντράγκι κινείται σε μια φιλολαϊκή κατεύθυνση ή σηματοδοτεί την αναίρεση, έστω την χαλάρωση, της σημερινής πολιτικής λιτότητας. Αντίθετα, έρχονται να διορθώσουν τις ανεπιθύμητες συνέπειές της στον χρηματοπιστωτικό τομέα, δηλαδή την διάβρωση των τραπεζικών ισοζυγίων λόγω των καθυστερούμενων και των μη εξυπηρετούμενων δανείων και την αύξηση των επισφαλειών. Προς επίρρωση της συμπληρωματικής σχέσης των μέτρων Ντράγκι με την πολιτική της λιτότητας, η συνέχιση από τον πρόεδρο της ΕΚΤ των παραινέσεων για μεταρρυθμίσεις στα κράτη – μέλη, που μεταφράζεται σε πίεση για περισσότερη ελαστικοποίηση των εργασιακών σχέσεων, μικρότερους μισθούς και συντάξεις και μεγαλύτερα ωράρια. Αυτή ακριβώς είναι κι η πραγματική διαχωριστική γραμμή για να κριθεί οποιαδήποτε πολιτική.

Μακροπρόθεσμα, τα «Ντραγκινόμικς» δημιουργούν μεγαλύτερη φούσκα, αυξάνοντας τους κινδύνους και την τρωτότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας. Ενώ άμεσα σημαίνουν την εξάντληση από τη μεριά της ΕΚΤ των συμβατικών εργαλείων άσκησης νομισματικής πολιτικής (καθώς πλέον καμία άλλη μείωση στα επιτόκια δεν έχει νόημα) και την επίσημη ένταξη της ευρωζώνης στην παγίδα ρευστότητας, που περιέγραφε ο Κέυνς, όπου όλο και μεγαλύτεροι πακτωλοί χτημάτων από την κεντρική τράπεζα έχουν όλο και λιγότερα αποτελέσματα στην πραγματική οικονομία.

Οι εξαγγελίες Ντράγκι επομένως περισσότερο ανησυχία πρέπει να προκαλούν παρά ελπίδες.