Home » 2014 » Εντός ΕΕ (Κύπρος), εκτός ΕΕ (Ισλανδία) κι αρκετά για να βγουν συμπεράσματα (Unfollow, Απρίλιος 2014)

Εντός ΕΕ (Κύπρος), εκτός ΕΕ (Ισλανδία) κι αρκετά για να βγουν συμπεράσματα (Unfollow, Απρίλιος 2014)

Κείμενο συμβολής

Για το παρόν και το μέλλον της Αριστεράς

Archives

_no_to_icesave_no_to_euΑντίθετα με την Κύπρο, η Ισλανδία υπερέβη την κρίση γιατί εθνικοποίησε τις τράπεζες αντί να τις “διασώσει”, ενώ εκμεταλλεύθηκε τις δυνατότητες άσκησης ευέλικτης συναλλαματικής πολιτικής που παρέχει το εθνικό νόμισμα

Η Ισλανδία και η Κύπρος αποτελούν τον ορισμό των δύο άκρων, παρά ορισμένες ομοιότητες μοναδικές στον κόσμο ομολογουμένως που μοιράζονται. Η πρώτη ομοιότητα σχετίζεται με τον μικρό πληθυσμό τους που στην μεν Ισλανδία είναι κάτω των 400.000 ενώ στην Κύπρο είναι σχεδόν διπλάσιος, παραμένοντας πάντως σημαντικά χαμηλότερος από τον μέσο όρο των υπόλοιπων κρατών μελών της Ευρώπης. Το γεγονός, επίσης, ότι αμφότερα τα κράτη είναι νησιά. Επιπλέον, πέραν του ότι δεν μοιράζονται κοινά χερσαία σύνορα με κάποιο άλλο κράτος, είναι ότι το ίδιο κράτος, η Αγγλία, που είχε υπό την κατοχή της και τις δύο χώρες στο παρελθόν όταν ήταν αποικιακή δύναμη, που εξακολουθεί να επιβουλεύεται αυτά τα σύνορα! Κι αν όχι στην φυσική τους μορφή, με καθαρό τρόπο στα κυριαρχικά δικαιώματα που συνοδεύουν κάθε κυρίαρχο κράτος. Στην περίπτωση της Ισλανδίας έγινε εμφανές με τους λεγόμενους «πολέμους του μπακαλιάρου» που ξέσπασαν τις δεκαετίες του ’50 και το ’70 κι είχαν ως επίδικο την ακτίνα δράσης των αλιευτικών σκαφών, δοθέντος ότι η αλιεία αποτελεί σχεδόν μονοκαλλιέργεια για την Ισλανδία. Στην περίπτωση της Κύπρου οι επιβολές της Αγγλίας εκδηλώθηκαν τελευταία φορά με τον δραστήριο ρόλο που ανέλαβε στην σύνταξη του διχοτομικού Σχεδίου Ανάν, ενώ προκαλεί με τις στρατιωτικές βάσεις που διατηρεί στο Ακρωτήρι και την Δεκέλεια στο πλαίσιο ενός αποικιοκρατικού καθεστώτος που ισοδυναμεί με κατοχή. Τέλος, μια ακόμη σημαντική ομοιότητα σχετίζεται με την υπερδιόγκωση του χρηματοπιστωτικού τομέα (980% του ΑΕΠ το ενεργητικό των ισλανδικών τραπεζών το 2008 και 800% του ΑΕΠ το ενεργητικό των κυπριακών τραπεζών το 2012) που ανέδειξε τις τράπεζες και στις δύο χώρες σε σεισμικό επίκεντρο μιας από τις πιο βίαιες και απρόβλεπτες οικονομικές κρίσεις που βίωσαν στην ιστορία τους. Κάπου εδώ όμως τελειώνουν οι ομοιότητες μεταξύ Κύπρου και Ισλανδίας.

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Η απόσταση που χωρίζει τα δύο κράτη, ιδανικά σημεία για την τοποθέτηση των δύο εκ των τεσσάρων καρφιτσών στον ευρωπαϊκό χάρτη, είναι ευθέως ανάλογη και δηλωτική της αβυσσαλέας διαφοράς στην ιδιοσυγκρασία των δύο λαών με τους μεν Ισλανδούς να αποτελούν το σημείο διασταύρωσης και πήξης της εγκράτειας του τυπικού Σκανδιναβού με την ψυχρότητα του μέσου Άγγλου και τους μεν Κύπριους να αποτελούν σημείο διασταύρωσης και βρασμού του ενθουσιασμού του μέσου Έλληνα με την τάση στην υπερβολή του καθημερινού Μεσανατολίτη. Οι διαφορές μεταξύ των δύο νησιών που βρίσκονται το ένα στο βορειοδυτικό άκρο της γηραιάς ηπείρου και το άλλο στο νοτιοανατολικό διαστέλλονται στο έπακρο, λαμβάνοντας αυστηρά και μόνο πολιτικό περιεχόμενο, αν εξετάσουμε προσεκτικότερα, και σε αντιπαραβολή, τις συνταγές που εφαρμόστηκαν για την αντιμετώπιση της κρίσης. Επίσης αν δούμε την κατάσταση στο οποίο βρίσκονται τώρα.

Αύξηση της ανεργίας στην Κύπρο

Στο νησί της Αφροδίτης πρόσφατα συμπληρώθηκε ένας χρόνος από τα δύο δραματικά συμβούλια των υπουργών Οικονομικών της ευρωζώνης (Eurogroup), στις 15 και 24 Μαρτίου 2013, όπου λήφθηκε η πρωτοφανής απόφαση κατάσχεσης των καταθέσεων των Κυπρίων αποταμιευτών, οι οποίοι χωρίς να ερωτηθούν αναγορεύτηκαν υπαίτιοι της κρίσης. Η Κύπρος έκτοτε εξακολουθεί να είναι στον οικονομικό γύψο. Η ανεργία έχει ξεπεράσει το 17%, ενώ για το 2015 προβλέπεται να υπερβεί το 19%, μισθοί και συντάξεις στον ιδιωτικό τομέα έχουν επισήμως μειωθεί κατά 30-40%, οι εργασιακές σχέσεις έχουν επιδεινωθεί, η δημόσια περιουσία είναι θέμα χρόνου να ξεπουληθεί, το ΑΕΠ πέρυσι μειώθηκε κατά 5,4%, φέτος (σύμφωνα με εκτίμηση της Ernst & Young) αναμένεται να συρρικνωθεί κατά 4% και το 2015 κατά 0,5%, χρονιά για την οποία η ΕΕ πρόσφατα προέβλεπε επιστροφή στην ανάπτυξη… Τα έκτακτα και «βραχυπρόθεσμα» μέτρα στην κίνηση των κεφαλαίων που επιβλήθηκαν πέρυσι, παρά την σταδιακή τους χαλάρωση, δεν πρόκειται να αρθούν πριν το τέλος του 2014, ενώ βρόχο στο λαιμό της οικονομίας αποτελούν τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια που στο τέλος του Νοεμβρίου του 2013 ανέρχονταν σε 25,1 δισ. ευρώ (αντιπροσωπεύοντας περίπου το 50% του συνόλου) όταν σχεδόν ένα χρόνο πριν, στο τέλος του 2012, ανέρχονταν σε 15,5 δισ. ευρώ, σε μια οικονομία συνολικής αξίας (ΑΕΠ) 17 δισ. ευρώ.

Η Ισλανδία παρότι δέχθηκε πριν απ’ οποιαδήποτε άλλη ευρωπαϊκή χώρα τα παλιρροϊκά κύματα που απελευθέρωσε η κατάρρευση της αμερικάνικης κτηματικής αγοράς στην άλλη όχθη του Ατλαντικού σχεδόν δεν …βράχηκε. Η κρίση παρότι πολυεπίπεδη – νομισματική, τραπεζική και χρηματοπιστωτική – αποτέλεσε μια σύντομη παρένθεση για την χώρα που το 2011 είδε το ΑΕΠ της να αυξάνεται κατά 2,7%, το 2012 κατά 1,5% και το 2013 κατά 3,3%, ενώ η ανεργία σήμερα βρίσκεται στο 5% και ο πληθωρισμός σε απόλυτα ελεγχόμενα (αν όχι ιδανικά) επίπεδα, της τάξης του 4%.

Η εξέλιξη αυτή δεν ήταν αυτονόητη. Τον Οκτώβρη του 2008 η ισλανδική κορώνα βρέθηκε σε ελεύθερη πτώση, επιτόκια και πληθωρισμός εκτοξεύθηκαν κοντά στο 18% κι η ανεργία το 2010 ανήλθε στο πρωτοφανές για την χώρα επίπεδο του 9,3%, όταν το 2008 ήταν σχεδόν 1%! Η διαφορά της Κύπρου με την Ισλανδία ομοιάζει καταπληκτικά με την διαφορά μεταξύ της Ιρλανδίας και της Κύπρου, δεδομένου ότι και στον λεγόμενο «Κέλτικο Τίγρη» επίκεντρο της κρίσης ήταν οι τράπεζες. Εν ολίγοις, υπάρχουν δύο θεμελιώδεις διαφορές που αποτελούν την κόκκινη διαχωριστική γραμμή μεταξύ μιας συνταγής επίλυσης της κρίσης που φορτώνει το κόστος στις πλάτες των πολιτών και της συνταγής που ξεπερνάει την κρίση καταφέρνοντας πλήγματα στην δεσποτεία του κεφαλαίου. Στην Κύπρο (και την Ιρλανδία) το κράτος αντί να αφήσει τις τράπεζες να καταρρεύσουν, και στη συνέχεια να τις εθνικοποιήσει αφού πρώτα εγγυούταν στο ακέραιο τις καταθέσεις, επέλεξε να τις διατηρήσει εν ζωή σε βάρος φορολογουμένων, καταθετών και εργαζόμενων. Επίσης το ευρώ περιόρισε ασφυκτικά τις δυνατότητες της οικονομικής πολιτικής να επουλώσει γρήγορα τις πληγές που προκάλεσε η κρίση, ανάγοντας σε μονόδρομο ένα εφιαλτικό πρόγραμμα λιτότητας που σχεδιάστηκε από την Τρόικα επί προέδρου Δ. Χριστόφια και ξεκίνησε να υλοποιείται επί Ν. Αναστασιάδη.

Στον αντίποδα, η Ισλανδία εθνικοποίησε τις 3 μεγαλύτερες τράπεζες που αποτελούσαν το 85% του τραπεζικού συστήματος (Glitnir, Kaupthingκαι Landsbanki), εγγυήθηκε τις καταθέσεις των Ισλανδών πολιτών και όχι των Άγγλων και Ολλανδών που διατηρούσαν λογαριασμούς και, το σημαντικότερο, επέτρεψε στην ισλανδική κορώνα να υποτιμηθεί κατά 50%. Τα αποτελέσματα είναι ακόμη και σήμερα ορατά. Με βάση πρόσφατη ανακοίνωση της στατιστικής υπηρεσίας της Ισλανδίας η άνοδος του ΑΕΠ οφείλεται σχεδόν αποκλειστικά στις εξαγωγές της αλιευτικής βιομηχανίας. Οι σημαντικές επιδόσεις της οδήγησαν το 2013 να καταγραφεί το μεγαλύτερο εμπορικό πλεόνασμα από το 1945, όταν ένα χρόνο μετά την ανεξαρτησία της χώρας ξεκίνησαν οι επίσημες στατιστικές!

Ήρωες, έστω και κατά λάθος, στην Ισλανδία

Ποιες ήταν όμως οι επιπτώσεις της υποτίμησης του εθνικού νομίσματος στα μισθιακά εισοδήματα κι επίσης στα δάνεια που είχαν συναφθεί με όρους ξένου νομίσματος κι έπρεπε να αυξηθούν; Ερώτημα που τίθεται συχνά κι όταν συζητιέται η έξοδος της Ελλάδας από το ευρώ. Για το θέμα μιλήσαμε με τον Χιούγκιν Φρέιρ Θόρστεινσον, ένα πρόσωπο που όλα τα προηγούμενα κρίσιμα χρόνια βρέθηκε σε νευραλγικές θέσεις της δημόσιας ζωής της Ισλανδίας. Σύμβουλος του υπουργού Οικονομικών από το 2009 ως το 2012 και του υπουργείου Βιομηχανίας και Καινοτομίας από το 2012 ως το 2013, τους τελευταίους μήνες είναι λέκτορας Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Ακουρέιρι, στα βόρεια της χώρας. «Προχωρήσαμε σε σημαντικές διαγραφές χρεών πολιτών και επιχειρήσεων. Το ίδιο το ανώτατο δικαστήριο χαρακτήρισε παράνομα δάνεια με όρους ξένου νομίσματος. Η κυβέρνηση επίσης ανακοίνωσε μέτρα υποστήριξης σε εισοδηματικές κατηγορίες που βρίσκονταν σε επισφαλή θέση. Το σημαντικότερο όμως, που θα ήθελα να κρατήσουν οι αναγνώστες μας σε Κύπρο και Ελλάδα χωρίς να υποστηρίζω ότι όλα έγιναν τέλεια στη Ισλανδία (κατά λάθος ήρωες μας θεωρώ) είναι ότι η έξοδος από την κρίση επιτυγχάνεται καλύτερα με μέτρα αναδιανομής εισοδήματος».

Τι μέτρα συγκεκριμένα εφαρμόστηκαν στην Ισλανδία; «Επέκταση της καθολικής κοινωνικής ασφάλισης ώστε να συμπεριλαμβάνει την οδοντιατρική περίθαλψη για παιδιά και διεύρυνση του δημόσιου δικτύου μεταφορών. Δεν έγινε καμία ιδιωτικοποίηση! Επίσης αυξήσαμε την φορολογία στα υψηλόμισθα φυσικά πρόσωπα και τις εταιρείες, ενώ μέτρα ελέγχου της κίνησης κεφαλαίου απέτρεψαν κύμα φυγής επιχειρήσεων. Επιβάλαμε επιπλέον φόρο στις αλιευτικές εξαγωγικές επιχειρήσεις, που επωφελήθηκαν της υποτίμησης της κορώνας, και στις νέες τράπεζες. Επιπλέον η συνειδητή επιλογή να διατηρούμε δημοσιονομικά ελλείμματα μας επέτρεψε να στηρίξουμε τα φτωχά εισοδήματα. Για παράδειγμα με το 1% του ΑΕΠ το 2011 και το 2012 επιδοτούσαμε το επιτόκιο σε υπερχρεωμένα νοικοκυριά, ενώ το 2011 ψηφίσθηκε ένα πακέτο στήριξης της οικονομίας που αύξησε τους μισθούς και τις παροχές του κράτους πρόνοιας. Ως αποτέλεσμα ακόμη κι ο ΟΟΣΑ αναγνώρισε την θεαματική πτώση της εισοδηματικής ανισότητας στην Ισλανδία. Σε όλες τις άλλες χώρες η κρίση όξυνε τις ανισότητες»!

Μόνο που όλα τα παραπάνω, δυνάμενα να υλοποιηθούν άμεσα κι όχι μακροπρόθεσμα όταν όλοι θα είμαστε νεκροί κατά την διάσημη ρήση του Κέινς με την οποία χλεύαζε την οικονομική ορθοδοξία της εποχής του, αποκλείονται εξ ορισμού όσο είμαστε εντός του ευρώ και της ΕΕ, που η λιτότητα αποτελεί την μοναδική ενδεδειγμένη συνταγή υπέρβασης της κρίσης, ενώ το ενιαίο νόμισμα απαγορεύει την υιοθέτηση μιας ελαστικής συναλλαγματικής πολιτικής.


2 Comments

  1. Phoenix says:

    Reblogged this on tolmima.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: