Home » 2014 » February

Monthly Archives: February 2014

ΧΑΛΥΒΟΥΡΓΙΚΗ: Κρατικοποίηση χωρίς αποζημίωση φραγμός στην αποβιομηχάνιση (Πριν, 23.2.2014)

XALYVΤο τέλος μιας ολόκληρης εποχής σήμαναν οι 200 διαθεσιμότητες που ανακοίνωσε η Χαλυβουργική του Κωνσταντίνου Αγγελόπουλου. Το νέο δεν έπεσε σαν κεραυνός εν αιθρία, καθώς το καλοκαίρι είχαν αναγκάσει 150 εργαζόμενους να αποχωρήσουν με πρόγραμμα …εθελουσίας εξόδου, ενώ οι πρόσφατες μειώσεις μισθών είχαν προμηνύσει την σημερινή εξέλιξη. Δύο ήταν οι αφορμές που οδήγησαν στο κλείσιμο, επί της ουσίας, της ιστορικής βιομηχανίας και περαιτέρω ολόκληρου του κλάδου καθώς με διαφορά λίγων ημερών την σκυτάλη πήρε η οικογένεια Μάνεση που ανακοίνωσε στους 108 εναπομείναντες της Χαλυβουργίας στον Ασπρόπυργο ότι βάζει λουκέτο.

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Κατ’ αρχάς, το υψηλό ενεργειακό κόστος που ως αποτέλεσμα είχε στα 500 ευρώ που τιμάται κατά μέσο όρο ο τόνος η μπετόβεργα σε διεθνές επίπεδο στην Ελλάδα τα 55 ευρώ να αφορούν ενέργεια, όταν στην Ιταλία το αντίστοιχο κόστος ήταν 35 ευρώ. Καθοριστικό ρόλο όμως για την αυλαία που πέφτει σε ολόκληρο τον κλάδο όπως μαρτυρούν τα σημαντικά προβλήματα που αντιμετωπίζει κι ο τρίτος μονοπωλιακός όμιλος που δραστηριοποιείται στην ίδια αγορά, του Στασινόπουλου, με τρία εργοστάσια στην Ελλάδα (Σωληνουργεία Θηβών, Ελληνική Βιομηχανία Αλουμίνιου και Σοβέλ στο Βόλο που παράγει μπετόβεργα) ο οποίος ανακοίνωσε την μεταφορά της έδρας του εκτός Ελλάδας για να αποφύγει το υψηλό κόστος δανειακών κεφαλαίων, έπαιξε και η πρωτοφανής ύφεση που αντιμετωπίζει η ελληνικός καπιταλισμός. Η πτώση του ΑΕΠ περισσότερο από 21% τα τελευταία έξι χρόνια, εξ αιτίας των μέτρων τεχνητής ύφεσης που έχει επιβάλλει η Τρόικα ώστε πιο εύκολα και χωρίς αντιδράσεις να περάσουν μέτρα όπως η μείωση των μισθών και η κατάργηση των συλλογικών συμβάσεων εργασίας, έπληξε με προνομιακό τρόπο την οικοδομή, που όπως συνέβαινε σε ολόκληρο τον ευρωπαϊκό νότο αποτελούσε μαζί εμ την κατανάλωση την ατμομηχανή της οικονομικής ανάπτυξης. Σημαντικά σε αυτή την μεταβολή συνέβαλε και το σπάσιμο της τραπεζικής φούσκας, καθώς η ανέγερση νέων κατοικιών χρηματοδοτούταν σταθερά από δάνεια. Έτσι όμως εξασφαλιζόταν ένα υψηλό, ποιοτικό επίπεδο ζωής για εκατομμύρια εργαζόμενους και πολύ περισσότερο για μεσαία στρώματα. Το φρενάρισμα επομένως που παρατηρείται στην οικοδομική δραστηριότητα δεν αποτελεί δείγμα οικονομικού εξορθολογισμού, όπως συχνά παρουσιάζεται. Όσο κι αν μην φαίνεται τώρα, μεσοπρόθεσμα θα σημάνει την ραγδαία επιδείνωση των όρων στέγασης για την κοινωνική πλειοψηφία που θα ζει σε παλιά και κακοσυντηρημένα σπίτια. Αποτέλεσμα της καθίζησης της οικοδομικής δραστηριότητας, που δεν αφορά μόνο την ιδιωτική οικοδόμηση αλλά και την δημόσια με τα μεγάλα έργα να ανήκουν οριστικά και αμετάκλητα στο παρελθόν, αν εξαιρέσουμε το συγκρότημα της νέας Λυρικής στο Φάληρο, είναι ότι από τα 2,5 εκ. τόνους μπετόβεργας το 2007 η ετήσια κατανάλωση να έχει πέσει στους 300.000, περίπου στο ένα όγδοο ή στα επίπεδα της δεκαετίας του ’50.

Στον βωμό των Μνημονίων, της κατάρρευσης της τραπεζικής φούσκας και της γερμανικής επέλασης κλείνουν οι χαλυβουργικές βιομηχανίες

Η παρακμή του κλάδου της χαλυβουργίας δεν σημαίνει ότι το κόστος της προσαρμογής κατανέμεται συμμετρικά μεταξύ της εργατικής και της αστικής τάξης. Όλο το προηγούμενο διάστημα, με αποκορύφωμα την ηρωική απεργία στην Χαλυβουργία προ διετίας, το κεφάλαιο επιχείρησε να μεταφέρει στην εργατική τάξη το κόστος της ύφεσης, αξιοποιώντας μάλιστα όλο το οπλοστάσιο των μνημονιακών νόμων. Έτσι επιχείρησε κι εν πολλοίς κατάφερε να μειώσει τους μισθούς, να επιβάλει την ελαστικοποίηση των εργασιακών σχέσεων, ακόμη και να θέσει υπό απαγόρευση το δικαίωμα της διεκδίκησης και της απεργίας, όπως πέτυχε ο Μάνεσης, επιλέγοντας να τιμωρήσει τους απεργούς μέσω εκδικητικών μηνύσεων που στόχο είχαν την παραδειγματική εξόντωση των πρωτοπόρων εργατών. Το αβυσσαλέο κενό που χωρίζει αυτούς που έδεναν επί δεκαετίες το ατσάλι από κείνους που νέμονταν τους καρπούς της δουλειάς των εργατών, πολλοί εκ των οποίων είναι σακαταμένοι από εργατικά ατυχήματα, φαίνεται επίσης κι από το γεγονός ότι έγκαιρα η αστική τάξη της χαλυβουργίας είχε φροντίσει να κάνει «διασπορά κινδύνου» τοποθετώντας τα κεφάλαια της σε κλάδους υψηλότερης κερδοφορίας: από τράπεζες και ποδόσφαιρο μέχρι εισαγωγικό εμπόριο και ναυτιλία.

Ούτε κι οι ευθύνες κατανέμονται αναλογικά για την παρακμή του κλάδου. Όπως πολύ εύστοχα και αποκαλυπτικά κατήγγειλε η Πρωτοβουλία για την δημιουργία Ανεξάρτητης Ταξικής Εργατικής Κίνησης με ανακοίνωσή της όλα τα προηγούμενα χρόνια οι καπιταλιστές του κλάδου, όταν υπήρχαν τα κέρδη, αντί να προχωρήσουν σε επενδύσεις σε λαμαρίνα, ανοξείδωτο ή ειδικό χάλυβα έμειναν στην μπετόβεργα. Πολύ περισσότερο από την εκ παραδόσεως κοντόθωρη λογική του ελληνικού κεφαλαίου η ευθύνη βρίσκεται στους νόμους κίνησης του ίδιου του καπιταλισμού. Το υψηλό ρίσκο που συνοδεύει τις νέες επενδύσεις, το οποίο γίνεται εντελώς αποθαρρυντικό αν συγκριθεί με τις αποδόσεις άλλων τοποθετήσεων σε πιο κερδοσκοπικές δραστηριότητες, είχε προαναγγείλει πριν την σημερινή κρίση τους τίτλους τέλους της ελληνικής χαλυβουργίας.

Η κυβέρνηση από την άλλη εκμεταλλεύτηκε την συγκυρία και την αυξημένη κοινωνική ευαισθησία για το τέλος ενός κλάδου που συντηρούσε πολλαπλάσιες θέσεις εργασίας (από 6 ως 8 άτομα έβρισκαν δουλειά παράλληλα με την θέση εργασίας κάθε χαλυβουργού) για να ανακοινώσει ένα πακέτο μέτρων, που χωρίς ακόμη να έχει ολοκληρωθεί και εξειδικευτεί, μειώνει το κόστος της παραγωγής, μετακυλίοντας το στις πλάτες της κοινωνίας. Πρόκειται για ημίμετρα. Η κυβέρνηση Σαμαρά κι οι προηγούμενες Μνημονιακές κυβερνήσεις φέρουν τεράστια ευθύνη για το τελευταίο καρφί στο φέρετρο της ελληνικής βαριάς βιομηχανίας, όχι όμως και την αποκλειστική, καθώς πρόκειται για μια διαδικασία που δεν εξελίσσεται ομοιόμορφα σε όλο τον ανεπτυγμένο καπιταλισμό κι ειδικά στην ΕΕ. Η τάση αποβιομηχάνισης, που ενίοτε εμφανίζεται κι ως δείγμα εξέλιξης, δεν είναι γενική! Από τον Οκτώβριο του 2012 η ΕΕ έχει υποδείξει το περίγραμμα της επαναφοράς μιας βιομηχανικής πολιτικής, που υπακούει στις ανάγκες συσσώρευσης και διευρυμένης αναπαραγωγής του κεφαλαίου σε μια περίοδο κρίσης και υποχώρησης των εύκολων κερδών που άφηνε επί τρεις κοντά δεκαετίες η υπέρμετρη ανάπτυξη του χρηματοπιστωτικού τομέα. Το αντιφατικό, στα όρια της τραγωδίας, είναι ότι η προώθηση και υλοποίηση αυτής της πολιτικής που ως ζητούμενο έχει την κανονικοποίηση της διαδικασίας απόσπασης υπεραξίας και δημιουργίας κερδών, χωρίς ποτέ φυσικά να περάσει σε δεύτερη μοίρα η κερδοσκοπία, αποτελώντας εγγενές χαρακτηριστικό του σύγχρονου, ολοκληρωτικού καπιταλισμού, κάνει μη αντιστρέψιμο τον ξαφνικό θάνατο και δεν δημιουργεί ελπίδες ανάκαμψης στην ελληνική χαλυβουργία. Η αιτία βρίσκεται στα ποιοτικά γνωρίσματα της κυοφορούμενης βιομηχανικής πολιτικής. Μακριά από τις ανάγκες του σύγχρονου ανθρώπου για δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, διατροφική επάρκεια, επίλυση του στεγαστικού προβλήματος κι άνοδο του βιοτικού του επιπέδου η έμφαση πλέον δίνεται στην δημιουργία καινοτόμων προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας, ώστε να εξασφαλίζονται υπερκέρδη, ή τις εξαγωγές που, κακά τα ψέμματα, γίνονται για την τιμή των όπλων. Γιατί, είναι τόσο σκληρός ο ανταγωνισμός για όποιον περάσει τα σύνορα και συντηρητική, κατ’ επέκταση, η τιμολόγηση που κατά κοινή ομολογία δεν αποφέρουν κέρδη. (Λέγεται μάλιστα ότι μοναδική βιώσιμη αναλογία εξαγωγών προς πωλήσεις στο εσωτερικό είναι 3 προς 7.) Μάρτυρας, οι χαλυβουργικές επιχειρήσεις που εξήγαγαν για να μειώσουν τις ζημιές κι όχι να τις αντιστρέψουν ή να τις κάνουν κέρδη. Ο εξαγωγικός προσανατολισμός της νέας βιομηχανικής πολιτικής επομένως γίνεται αιτία λουκέτων και κρίσεων στο Νότο, διευρύνει το πλεονέκτημα της Γερμανίας και των σημερινών πρωταθλητών. Δεν είναι καθόλου τυχαίο που η Ευρωπαϊκή Ένωση απέρριψε αρχικά το μέτρο της«διακοψιμότητας» που μειώνει το κόστος της ενέργειας όταν μεγάλοι καταναλωτές, όπως η χαλυβουργία, ενημερώνουν έγκαιρα ότι σταματούν να τραβούν ρεύμα σε περιόδους υψηλής κατανάλωσης, χαρακτηρίζοντάς το ως κρατική επιδότηση. Προφανώς οι κοινοτικοί αξιωματούχοι λειτουργούν σαν βαποράκια και λομπίστες γερμανικών και βορειοευρωπαϊκών ομοειδών μονοπωλίων, που μόνο να κερδίσουν έχουν αν αποσυρθούν από τον κλάδο οι έλληνες ανταγωνιστές τους. Ό,τι ακριβώς έκαναν με τα ναυπηγεία, την βιομηχανία ζάχαρης, την πολεμική βιομηχανία, κ.α. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ακόμη κι οι πιο γενναιόδωρες πρωτοβουλίες της κυβέρνησης, όταν δεν σημαίνουν νέα βάρη για την κοινωνία που θα κληθεί να σώσει την βιομηχανία, πέφτουν στο κενό. Αποδεικνύονται επικοινωνιακά πυροτεχνήματα που στοχεύουν να σώσουν ό,τι σώζεται από την γελοιότητα του «σαξές στόρι». Τίποτε άλλο δεν ενδιαφέρει τον Σαμαρά και τον Βενιζέλο.

Η εργατική τάξη και τα μικρομεσαία στρώματα, αντίθετα, θέλουν να συνεχίσει να υπάρχει χαλυβουργία και βαριά βιομηχανία για πολλούς λόγους: γιατί εγγυώνται ποιοτικές, εξειδικευμένες και καλοπληρωμένες θέσεις εργασίας, αντίθετα με το εμπόριο, τις υπηρεσίες και τον τουρισμό όπου οι θέσεις εργασίας είναι ευκαιριακές, προσωρινές και κακοπληρωμένες, γιατί η ταξική συνείδηση που αρμόζει σε αυτές τις θέσεις εργασίας ευνοεί την τάση του αγώνα και τον αντικαπιταλισμό, γιατί αυτές οι δραστηριότητες μπορούν να εγγυηθούν την παραγωγή κοινωνικά αναγκαίων και επωφελών αγαθών, και πολλούς ακόμη λόγους. Μόνο που ο σημερινός τρόπος παραγωγής δεν μπορεί να εξασφαλίσει ότι θα συνεχίσουν να υπάρχουν και, πολύ περισσότερο, να λειτουργούν προς όφελος της κοινωνικής πλειοψηφίας τέτοιες βιομηχανίες. Σήμερα, ωστόσο, επείγει η επιθετική διεκδίκηση του στόχου να μείνουν ανοικτές αυτές οι βιομηχανίες, που αποτελούν δημιούργημα των εργαζομένων κι όχι του κάθε τυχάρπαστου καπιταλιστή που τις οδήγησε στην υπερχρέωση με αποτέλεσμα κι οι τρεις όμιλοι να οφείλουν σε τράπεζες περισσότερα από 2 δισ. ευρώ. Η λύση για τώρα είναι αυτές οι βιομηχανίες να εθνικοποιηθούν και να περάσουν υπό εργατικό έλεγχο, χωρίς καμιά αποζημίωση στους ιδιοκτήτες τους που πρέπει μάλιστα να διωχθούν για να ικανοποιηθεί το κοινό περί δικαίου αίσθημα. Το κράτος οφείλει επιπλέον να προχωρήσει στην κατάσχεση της περιουσίας τους, κινητής και ακίνητης σε Ελλάδα και εξωτερικό, έτσι ώστε να καλυφθεί η ζημιά που θα προκληθεί στα δημόσια οικονομικά. 

Advertisements

Πλεόνασμα κοροϊδίας (Πριν, 16 Φεβρουαρίου 2014)

stouΑποτέλεσμα ανηλεών περικοπών και ανεξόφλητων υποχρεώσεων 6,17 δισ. το «πλεόνασμα»

Για δεύτερη φορά μέσα σε λιγότερο από μία εβδομάδα, προχθές Παρασκευή 14 Φεβρουαρίου, ευρωπαίος αξιωματούχος αμφισβήτησε το κλίμα υψηλών προσδοκιών που καλλιεργεί η κυβέρνηση σε σχέση με το ύψος του πρωτογενούς πλεονάσματος του 2013, δηλώνοντας ότι είναι ακόμη πολύ νωρίς για να υπάρχει ακριβής εκτίμηση. Η πρώτη φορά ήταν το προηγούμενο Σαββατοκύριακο, από τον γερμανό επικεφαλής της ευρωπαϊκής στατιστικής υπηρεσίας, Γιούροστατ, Βάλτερ Ραντερμάχερ, που δήλωσε ότι «δεν υπολογίζουμε τους αριθμούς όπως θα το επιθυμούσε ο έλληνας πρωθυπουργός». Πιο καθαρά δεν λέγεται…

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Η κυβέρνηση «επενδύει» στο πρωτογενές πλεόνασμα για να έχει κάτι να επιδείξει στην προεκλογική περίοδο και να περιορίσει την πολιτική της συντριβή. Γι’ αυτό τον λόγο οι εκτιμήσεις του πρωτογενούς πλεονάσματος (της διαφοράς δηλαδή μεταξύ δημοσίων εσόδων και δαπανών, χωρίς προφανώς να υπολογίζεται η εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους) από την κυβέρνηση ξεκινούν από 812 εκ. στην πιο τσιγκούνικη, «γερμανική» εκδοχή και φτάνουν τα 3,9 δισ. στην πιο …κιμπάρικη, όταν συνυπολογίζονται οι επιστροφές κερδών από τα ελληνικά ομόλογα των κεντρικών τραπεζών του ευρωσυστήματος (1,6 δισ. ευρώ) και 800 εκ. ευρώ τα κέρδη της Τράπεζας Ελλάδας από τα ελληνικά ομόλογα.

Παραλείπουν βέβαια στην κυβέρνηση τρεις …λεπτομέρειες. Η πρώτη σχετίζεται με τα 6,17 δισ. ευρώ ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων, όπως περιγράφονται στον πρόσφατο κρατικό προϋπολογισμό για τον Αύγουστο του 2013. Εξ αυτών τα 3,6 δισ. οφείλονται στους οργανισμούς κοινωνικής ασφάλισης, τα 1,15 δισ. στα νοσοκομεία, τα 760 εκ. στην τοπική αυτοδιοίκηση και τα 362 εκ. στα υπουργεία. Ας μην αναρωτιόμαστε μετά γιατί θέλουν να κλείσουν την δημόσια υγεία…

Η δεύτερη …λεπτομέρεια που παραλείπεται μέσα στις ζητωκραυγές για το πλεόνασμα είναι τα 317 δισ. ευρώ δημοσίου χρέους. Ακόμη δηλαδή κι αν ισχύουν οι κυβερνητικοί ισχυρισμοί (και παραβλέψουμε το προφανές που λέει η Τρόικα ότι τα κέρδη των ομολόγων από τις ευρωπαϊκές κεντρικές τράπεζες είναι έκτακτου χαρακτήρα και μη επαναλαμβανόμενα) τότε η χρεοκοπημένη Ελλάδα θα μπορεί να αποπληρώσει το χρέος της σε 88 χρόνια. Ακόμη δηλαδή και τα παιδιά που γεννιούνται σήμερα θα έχουν ολοκληρώσει το πέρασμα τους από τον μάταιο τούτο κόσμο χρωστώντας…

Η τρίτη …λεπτομέρεια σχετίζεται με το κόστος που κατέβαλλε η ελληνική κοινωνία, την τελευταία τετραετία, για να φτάσουν τα δημόσια έσοδα να υπερβαίνουν τις δαπάνες. Έκλεισαν όλ’ αυτά τα χρόνια εκατοντάδες σχολεία, μπήκε λουκέτο στην ΕΡΤ, απολύθηκαν ή τερματίστηκε η σχέση εργασίας σε δεκάδες χιλιάδες εργαζόμενους που υπηρετούσαν στο δημόσιο με την συντριπτική πλειοψηφία τους να προέρχεται από τους κοινωνικά ευαίσθητους τομείς της παιδείας και της υγείας. Επίσης οι κάθε είδους φόροι, από την ακίνητη περιουσία και τον ΦΠΑ μέχρι στα καύσιμα και στα τσιγάρα, εκτοξεύθηκαν. Έτσι, το πρωτογενές πλεόνασμα της κυβέρνησης ισοδυναμεί με ένα πρωτογενές έλλειμμα των φορολογουμένων πρώτο, στις υπηρεσίες που απολαμβάνουν από το ελληνικό κράτος και δεύτερο, στις τσέπες τους λόγω της υπερφορολόγησης, σε βαθμό εξόντωσης. Ασήμαντες λεπτομέρειες προφανώς για την κυβέρνηση…

Ο μνημονιακός οδοστρωτήρας συνθλίβει την αρχαιολογία (Επίκαιρα, 6-12 Φεβρουαρίου 2014)

assetsΤον ασκό του Αιόλου άνοιξε η συνέντευξη στο αμερικάνικο περιοδικό Τάιμ του αρχαιολόγου Στίβεν Μίλερ που επί τέσσερις δεκαετίες εργάστηκε στους θησαυρούς της Νεμέας συμβάλλοντας καθοριστικά στην αναστήλωση του ιερού του Νεμείου Διός. Ο τίτλος του άρθρου, που δημοσιεύτηκε στις 18 Ιανουαρίου, ήταν: «Μπορεί η ιδιωτικοποίηση να σώσει τους θησαυρούς της αρχαίας Ελλάδας;». Ο συμπαθής, κατά τ’ άλλα, στην ελληνική αρχαιολογική κοινότητα αμερικάνος καθηγητής πρότεινε ορθά – κοφτά να επιτραπεί σε ιδιωτικές εταιρείες να αναλάβουν την ανάπτυξη, την προβολή και την φύλαξη αρχαιολογικών τόπων κι αυτές σε αντάλλαγμα να δίνουν στην κυβέρνηση μέρος των εσόδων που θα προκύψουν από τις αυξημένες τουριστικές επισκέψεις. Η πρότασή του, σε ολοκληρωμένη μορφή, κατατέθηκε στην κυβέρνηση λίγο πριν το τέλος του έτους.

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Όσο παράδοξο κι αν ηχεί δεν είναι η πρώτη φορά στην ιστορία του τόπου μας που μια κρίση χρέους επιχειρείται να λυθεί μέσα από το ξεπούλημα αρχαιολογικών θησαυρών. Ο ιστορικός Κυριάκος Σιμόπουλος στο σπουδαίο βιβλίο του με τίτλο Η λεηλασία και καταστροφή των ελληνικών αρχαιοτήτων (εκδ. Πιρόγα, 2010) αναφέρει πως «η Σικυών, η γενέτειρα της ζωγραφικής – patria picturae κατά τον Πλίνιο – εκποίησε το 56 π.Χ. ένα μέρος των καλλιτεχνικών της θησαυρών και παρέδωσε τους υπόλοιπους στους Ρωμαίους για να καλύψει το δημόσιο χρέος της πόλης». Παρόλα αυτά, η εκποίηση των θησαυρών της, που ακολούθησε την λεηλασία της λίγα χρόνια πριν, δεν απέτρεψε την οριστική της παρακμή. Μάλλον την επιτάχυνε…

Οι ζημιές πάντα στο δημόσιο

Σήμερα, η σύσταση του αμερικάνου καθηγητή του Μπέρκλεϋ προβλέπει, επί της ουσίας, να ιδιωτικοποιηθούν οι πλέον επικερδείς τομείς (κοινώς, τα φιλέτα) της ελληνικής αρχαιολογίας, αδιαφορώντας για τις δραματικές επιπτώσεις που θα έχει στην ιστορική συνείδηση του λαού. Ως αφετηρία της δε, έχει την αδυναμία του υπουργείου Πολιτισμού να καλύψει τις αυξημένες χρηματοδοτικές απαιτήσεις (πχ προσωπικού) και την ανάγκη για ρευστό του ελληνικού δημοσίου. Η μέθοδος μάς είναι πια γνωστή: Πρώτα απαξιώνεται μια δημόσια υπηρεσία με ευθύνη της κυβέρνησης – κι εδώ στη θέση των αρχαιολογικών θησαυρών και των μουσείων μπορούμε να τοποθετήσουμε την Ολυμπιακή Αεροπορία, την έκταση του Ελληνικού, τον ΟΛΠ κ.α. – και στη συνέχεια εμφανίζεται ως λύση η ιδιωτικοποίησή τους. Γνωστός είναι επίσης κι ο τεμαχισμός που προβλέπεται σε όλες τις περιπτώσεις ιδιωτικοποιήσεων έτσι ώστε το κράτος να διατηρήσει τις δαπανηρές διαδικασίες έντασης ανθρώπινης εργασίας και μηδενικής κερδοφορίας, όπως οι ανασκαφές και η συντήρηση, κι οι ιδιώτες να παραλάβουν ό,τι αποδίδει εγγυημένα κέρδη: από τις βοηθητικές εργασίες όπως η φύλαξη κι ο καθαρισμός μέχρι τα πωλητήρια εκθεμάτων κι αντιγράφων. Το αποτέλεσμα είναι να δημιουργηθούν νέα πεδία δράσης για τους ιδιώτες, την ίδια ώρα που το δημόσιο θα αναλάβει να καλύπτει τις ανελαστικές δαπάνες.

Δεν λείπουν μάλιστα και …βαρβαρότητες από τη νεοφιλελεύθερη παλέτα όπως η πρόταση που κατατέθηκε σε roadshow του Χρηματιστηρίου Αθηνών στη Νέα Υόρκη τον Οκτώβριο του 2012, όταν εξειδικευμένη εταιρεία (Ralph Appelbaum Associates) πρότεινε να αναλάβει ένα έργο – μαμούθ ενοποίησης των αρχαιολογικών χώρων από το Λαύριο μέχρι την Ακρόπολη! Ο προϋπολογισμός του έργου ξεκίναγε από 1,5 δις. κι έφτανε στα 4,4 δις. ευρώ! Επί της ουσίας θα σήμαινε την δημιουργία μιας αχανούς αρχαιοελληνικής Ντίσνεϋλαντ που θα μετέτρεπε την ιστορία και πολύτιμα ευρήματα σε τουριστική ατραξιόν προς τέρψη φευγαλέων ματιών πάντα βιαστικών τουριστών, διψασμένων για νέες εικόνες και παντελώς αδιάφορων να μάθουν για την αρχαία ιστορία. «Η χρήση της ιστορίας και της παράδοσης ενός λαού ως τουριστική ατραξιόν ανήκει στις πρακτικές της αποικιοκρατίας» είχε απαντήσει πολύ εύστοχα ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων.

Κοινωνικό αγαθό η συλλογική μνήμη

Ως προς το παρόν πάντως τα μνημόνια είναι που έχουν πλήξει καίρια το έργο της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, η οποία είναι επιφορτισμένη με μια σύνθετη αποστολή. «Μιλάμε για την αρχαιότερη υπηρεσία του νεοελληνικού κράτους» τονίζει η Γεωργία Στρατούλη αρχαιολόγος στο υπουργείο Πολιτισμού (ΚΘ Εφορία Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων), διδάκτορας του πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης κι επικεφαλής των ανασκαφών στον νεολιθικό οικισμό της Αυγής, στην Καστοριά. «Οι αρμοδιότητές της, που απορρέουν από το σύνταγμα της χώρας μας, αφορούν στην προστασία, ανασκαφική διερεύνηση, μελέτη και ανάδειξη του πολιτισμικού αποθέματος της χώρας. Κι όταν λέμε ανάδειξη εννοούμε παρουσίαση στο επιστημονικό κοινό και σε συνέδρια άρθρων, μελετών και μονογραφιών όπως και στην ίδια την κοινωνία με οργάνωση επισκέψιμων αρχαιολογικών χώρων και μουσειακών εκθέσεων και στις μέρες μας και με ψηφιακά μουσεία.  Αυτό το πολιτισμικό απόθεμα είναι αναπόσπαστο τμήμα της συλλογικής μνήμης, της ιστορικής γνώσης, ίσως και της κοινωνικής ταυτότητας. Συνιστά κοινωνικό αγαθό!»

Δαπάνες υπουργείου Πολιτισμού (σε εκ. ευρώ)

2009                      698

2010                      605   

2011                      525   

2012                      456

2013                      463

2014                      410

Μείωση ‘09/’14        41%                                        

Πηγή: Εισηγητικές εκθέσεις κρατικών προϋπολογισμών τελευταίων ετών

Οι απολύσεις εργαζομένων τα τελευταία χρόνια προκειμένου να μειωθεί το δημοσιονομικό έλλειμμα και να εμφανιστεί ακόμη κι αυτό το πλασματικό πλεόνασμα για το οποίο επαίρεται η κυβέρνηση σήμαναν την συρρίκνωση της. «Το φθινόπωρο του 2011 οδηγήθηκε σε καθεστώς πρόωρης συνταξιοδότησης το 10% του έμπειρου δυναμικού της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας. Δηλαδή απωλέσαμε περί τους 90 πολύ έμπειρους υπαλλήλους, όπως αρχαιολόγοι επικεφαλής μονάδων και έργων ΕΣΠΑ. Το αποτέλεσμα ήταν μια ακόμη βίαιη αναπροσαρμογή, περισσότερα καθήκοντα σε λιγότερους υπαλλήλους, εντατικοποίηση και έλλειψη χρόνου στη διάρκεια του υπηρεσιακού 8ώρου για την οποιαδήποτε επιστημονική εργασία (π.χ. μελέτη αρχαιολογικού υλικού, καταγραφή αρχαιολογικού υλικού αποθηκών μουσείων, κ.α.). Ταυτόχρονα, ως αποτέλεσμα της έλλειψης προσωπικού, το επιστημονικό σκέλος της αρχαιολογικής υπηρεσίας (τα μέλη της οποίας, κυρίως αρχαιολόγοι, χαίρουν διεθνούς αναγνώρισης και κύρους λόγω της επιστημονικής προσφοράς τους) υποσκελίζεται συνεχώς. Ουσιαστικά το επιστημονικό έργο έχει γίνει πάρεργο για τους μάχιμους αρχαιολόγους στην πλειοψηφία των υπηρεσιακών μονάδων», τονίζει η Γ. Στρατούλη.  

Μείωση κονδυλίων κατά 41%

Καταστροφική όμως για το έργο της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας έχει αποδειχθεί κι η πολιτική των περικοπών, όπως φαίνεται πεντακάθαρα από την κάθετη μείωση των κονδυλίων του κρατικού προϋπολογισμού που δίνονται στο αρμόδιο υπουργείο. Η μείωση από το 2009 μέχρι και φέτος φθάνει το 41%. Ήταν δηλαδή πολύ μεγαλύτερη της ύφεσης που άγγιξε το 21%, αποκαλύπτοντας έτσι την ευκολία με την οποία όλες οι κυβερνήσεις μέχρι σήμερα χρησιμοποίησαν υπουργεία με κοινωνική αποστολή, όπως το υπουργείο Πολιτισμού, ως απορροφητήρες των κραδασμών που δημιούργησε η κρίση. Ακριβά πλήρωσε την κρίση και το Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων καθώς με αφορμή την αναδιάρθρωση του δημόσιου χρέους τον Μάρτιο του 2012, έχασε 32 εκ. ευρώ! Όπως ακριβώς δηλαδή συνέβη με τα ασφαλιστικά ταμεία (που έχασαν πάνω από 12 δισ. ευρώ), με δεκάδες σχολές ακόμη και νοσοκομεία, το Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων είδε τα αποθεματικά του να κουρεύονται με απόφαση της κυβέρνησης Λ. Παπαδήμου και με αρμόδιο υπουργό τον Β. Βενιζέλο. Το αποτέλεσμα φάνηκε στην μείωση των κονδυλίων που διατίθενται για την συντήρηση των περίπου 9.000 αρχαιολογικών τόπων και 228 μουσείων σε όλη την Ελλάδα, που βρίσκονται υπό την ευθύνη του υπουργείου.

Αναφέρει για το θέμα των περικοπών η Γ. Στρατούλη: «Η έλλειψη χρηματοδοτήσεων –ουσιαστικά η συνεχής εδώ και μια 15ετία απομείωση των κονδυλίων του κρατικού προϋπολογισμού για τον πολιτισμό γενικά και ειδικότερα για την Αρχαιολογική Υπηρεσία – έχει δημιουργήσει σωρεία προβλημάτων. Με την μνημονιακή πολιτική λιτότητας τα προβλήματα αυτά έχουν επιδεινωθεί σε τέτοιο σημείο που αν δεν υπήρχε η αγάπη των υπαλλήλων για το έργο τους και η προσωπική τους συμβολή, θα είχε μπει λουκέτο σε πολλά μουσεία και αρχαιολογικού χώρους. Θα σας αναφέρω ορισμένα παραδείγματα από την καθημερινότητά μας για να καταλάβετε τι αντιμετωπίζουμε. Η έλλειψη κονδυλίων για βενζίνη σημαίνει μειωμένη κίνηση υπηρεσιακών αυτοκινήτων. Ως αποτέλεσμα οι υπάλληλοι ζητούν από τους ιδιώτες να τους μετακινήσουν στους χώρους για αυτοψία. Η επίβλεψη εργασιών έτσι, συντελείται με εξευτελιστικούς όρους. Η έλλειψη κονδυλίων για τις αναγκαίες ποσότητες πετρελαίου θέρμανσης ή και κατανάλωση ρεύματος ακόμη και σε περιοχές στα βόρεια της χώρας με ψύχος μεταφράζεται συχνά σε παγωμένες αίθουσες μουσείων, εργαστηρίων συντήρησης, αποθηκών και άλλων χώρων εργασίας. Έχουμε επομένως μειωμένη παρουσία σε αυτούς τους χώρους προσωπικού και επισκεπτών. Συχνό φαινόμενο επίσης αποτελεί η καθυστερημένη έγκριση πρόσληψης αρχαιοφυλάκων, αντί για Απρίλιο-Μάιο οπότε αρχίζει η τουριστική  σαιζόν και αυξάνεται η προσέλευση επισκεπτών. Παρατηρούνται επίσης ελλείψεις κονδυλίων για σωστή λειτουργία των υποδομών και της υπηρεσιακής μονάδας: Το αποτέλεσμα είναι ελλείψεις σε μπαταρίες για λειτουργία αφυγραντήρων αρχαιολογικών μουσείων, σε μελάνι για εκτυπώσεις, σε συμβάσεις με ΕΛΤΑ ή εταιρείες ταχυμεταφορών για την αποστολή υπηρεσιακής αλληλογραφίας, σε γραφική ύλη, σε χάρτες, σε προσωπικό καθαριότητας χώρων, σε φύλακες υπαίθρου με πιθανότητα αύξησης των κρουσμάτων λαθρανασκαφών, κ.α. Αποτέλεσμα επίσης είναι η καθυστερημένη καταβολή των πενιχρών οδοιπορικών – αποζημίωσης εκτός έδρας των υπαλλήλων, οι οποίοι κυριολεκτικά συντηρούν ιδίοις εξόδοις το ελληνικό δημόσιο. Πληρώνουν οι ίδιοι τα οδοιπορικά τους για υπηρεσιακές ανάγκες!», υπογραμμίζει η Γ. Στρατούλη.   

Ελλείψεις προσωπικού

«Η πολιτική της λιτότητας που επιβάλλουν τα Μνημόνια έχει οδηγήσει και στην μείωση των επισκέψεων στα Μουσεία» τονίζει η Δέσποινα Κουτσούμπα, πρόεδρος του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων. «Αν γίνονταν κανονικά οι προσλήψεις όπως κατ’ επανάληψη έχουμε ζητήσει δεν θα παρατηρούταν το φαινόμενο αρχαιολογικοί τόποι και μουσεία να είναι κλειστά από τις 3 το μεσημέρι, να ακολουθούν δηλαδή το χειμερινό ωράριο, ακόμη και μετά το Πάσχα, όταν τυπικά ξεκινάει το καλοκαιρινό ωράριο κι αυξάνονται σημαντικά οι επισκέψεις των ενδιαφερομένων. Το πρόβλημα μάλιστα δεν είναι μόνο ότι γίνονται λιγότερες προσλήψεις ακόμη και έκτακτου προσωπικού κάθε χρόνο. Πρόβλημα σε ό,τι αφορά την ποιότητα του έργου που παρέχεται είναι και το ύψος των μισθών τους, καθώς πλέον προσλαμβάνονται μέσω ΜΚΟ, με εξευτελιστικούς μισθούς»!

«Το χρηματοδοτικό πρόβλημα, που ήδη πέρυσι είχε φτάσει σε σημείο παροξυσμού, θα ενταθεί περαιτέρω το 2014» τονίζει η Δ. Κουτσούμπα. «Το 2013 μόλις τον Οκτώβριο απελευθερώθηκαν κονδύλια. Έως τότε δεν είχαν πληρωθεί λογαριασμοί ΔΕΗ, ΟΤΕ, νερού, τίποτε! Στην Ακρόπολη δεν υπήρχαν ούτε καν χαρτιά υγείας. Σε αυτό το περιβάλλον φανταστείτε τα τεχνάσματα στα οποία έπρεπε να καταφύγει κάθε υπάλληλος αν ήθελε να λειτουργήσει η υπηρεσία του: Προμηθευόταν με πίστωση διάφορα υλικά, μένοντας όμως έκθετος σε μια υποθετική καταγγελία γιατί πχ δεν προχώρησε σε διαγωνισμό, ώστε να βρει το φθηνότερο… Από τον Μάιο και μετά δεν υπήρχαν χρήματα ούτε για βενζίνη, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να μετακινηθούν τα οχήματα για να πάμε για αυτοψίες και να ελέγξουμε αν υπάρχουν αρχαία σε οικοδομικά έργα. Έβριζε ο κόσμος από την άλλη που ήθελε να προχωρήσει η δουλειά του και περίμενε… Η πρακτική των υπηρεσιών απέναντι στους υπαλλήλους είναι σχεδόν τιμωρητική. Στην εναγώνια προσπάθειά τους να μειώσουν τα έξοδα, μόνο κυρώσεις δεν μας επιβάλλουν. Προσωπικά, είχα πάει στη Σπάρτη για να εκπροσωπήσω την υπηρεσία, με υπηρεσιακή μάλιστα εντολή, δεν διανυκτέρευσα γιατί δεν είχα χρήματα να πληρώσω για το ξενοδοχείο, και στο τέλος δεν μου πλήρωσαν ούτε τα οδοιπορικά γιατί δεν είχα διανυκτέρευση!»

«Από φέτος η κατάσταση θα χειροτερέψει», συνεχίζει η Δ. Κουτσούμπα. Με βάση το νόμο 4071 του 2012 το 40% των εσόδων του Ταμείου Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων θα κατευθύνεται στο υπουργείο Οικονομικών. Το ΤΑΠΑ εισπράττει τα έσοδα από τα εισιτήρια και τα αναψυκτήρια μέχρι τα πωλητήρια και με αυτά καλύπτει τις ανάγκες μουσείων και αρχαιολογικών χώρων: από λειτουργικά έξοδα (ΔΕΗ, ΟΤΕ, ύδρευση και αναλώσιμα) μέχρι λάμπες σε προθήκες που χρειάζονται αντικατάσταση, περιφράξεις, πινακίδες, μικροεργασίες και διαμορφώσεις, όπως μονοπάτια κ.α. Το αποτέλεσμα θα είναι να μειωθούν παραπέρα τα κονδύλια που δίνονταν για συντήρηση!»

Fast track ισοπέδωση των αρχαίων

Σημείο τομής ωστόσο στην πορεία υποβάθμισης της αρχαιολογικής υπηρεσίας αποτέλεσε για την Δ. Κουτσούμπα η fast track νομοθεσία που ως στόχο έχει την προσέλκυση μεγάλων επενδύσεων. «Πρόκειται για μια σειρά από νόμους, με τον πρώτο να ψηφίζεται επί υπουργίας Τ. Μπιρμπίλη που ως κοινό χαρακτηριστικό έχουν την παράκαμψη της αρχαιολογικής υπηρεσίας, το ροκάνισμα των δραστηριοτήτων της και την αμφισβήτηση του ρόλου της. Κι αυτό παρότι οι αρμοδιότητές της εκπορεύονται από το σύνταγμα. Στο πλαίσιο αυτής της έκτακτης νομοθεσίας η τύχη αρχαιοτήτων σε περιοχές όπου πρόκειται να γίνουν επενδύσεις θα καθορίζεται με προεδρικά διατάγματα, προφανώς κατά παράβαση της ισχύουσας νομοθεσίας. Είναι εμφανές ότι έτσι δημιουργείται μια νομοθεσία δύο ταχυτήτων με ένα σύνολο νόμων, σχετικά αυστηρών, που θα ισχύει για την …πλέμπα κι ένα έκτακτο κι αδιαφανές καθεστώς το οποίο θα ισχύει για την ελίτ, όπου τα πάντα θα τελούν στην διακριτική ευχέρεια όσων έχουν χρήματα. Είναι ενδεικτικό το τι συνέβη με το Ναό του Απόλλωνα Ζωστήρα στην Βουλιαγμένη όπου θα κατασκευαστούν μπανγκαλόους με θέα το ναό. Κι ας λένε ότι δεν τον πουλάνε».

Μπροστά μας όμως ελλοχεύει ένας ακόμη μεγαλύτερος κίνδυνος που σχετίζεται με την δραστηριότητα του ταμείου ξεπουλήματος και κατά κόσμον ΤΑΙΠΕΔ. «Αυτό που δεν είναι ευρέως γνωστό στην κοινωνία είναι η πολύ μεγάλη ακίνητη περιουσία που διαθέτει το υπουργείο Πολιτισμού: από την μεσαιωνική πόλη της Ρόδου, μέχρι τα δεκάδες νεοκλασικά της Πλάκας στην Αθήνα που απαλλοτριώθηκαν επί υπουργίας Μελίνας Μερκούρη για να μην αλλοιωθεί ο χαρακτήρας της περιοχής», τονίζει η Δ. Κουτσούμπα. Και συνεχίζει: «Σήμερα όλα αυτά τα κτίρια αξιοποιούνται στο έπακρο στεγάζοντας από υπηρεσίες του υπουργείου Πολιτισμού, όπως την Εφορία Ενάλιων Αρχαιοτήτων στην οδό Διονυσίου Αεροπαγίτου μέχρι το ίδρυμα Μητσοτάκη. Όλα αυτά τα κτίρια σήμερα τα εποφθαλμιά το ΤΑΙΠΕΔ για να τα ξεπουλήσει. Εμπόδιο στέκεται η νομοθεσία καθώς απαλλοτριώθηκαν για λόγους δημοσίου συμφέροντος και για αρχαιολογικούς σκοπούς. Δεν μπορούν επομένως ούτε να πουληθούν, ούτε να αλλάξει η χρήση τους γιατί τότε θα ανοίξει ο δρόμος να τα διεκδικήσουν οι προηγούμενοι ιδιοκτήτες τους. Μπορούμε να φανταστούμε το μέγεθος της αισθητική υποβάθμισης που θα επιφέρει η πώλησή τους… Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει στο Ελληνικό και στην Αφάντου της Ρόδου.»

Συμπερασματικά, η απάντηση στο ερώτημα του περιοδικού Τάιμ, για το αν η ιδιωτικοποίηση θα σώσει τους θησαυρούς της Αρχαίας Ελλάδας, όπως προκύπτει από τα παραπάνω, δεν μπορεί παρά να ξεκινάει από το ποιος ευθύνεται για την σημερινή υποβάθμιση. Υπαίτιος λοιπόν είναι η λιτότητα, τα Μνημόνια και οι ιδιωτικοποιήσεις, που πλέον δεν απειλούν μόνο την ευημερία μας, απειλούν και την ιστορική συνείδηση. Παραπέρα, ξέρουμε ότι ποτέ οι αιτίες ενός προβλήματος δεν αποτέλεσαν την λύση του… Επομένως, αν κάτι μπορεί, ακόμη και σήμερα, να σώσει τους θησαυρούς είναι η ανατροπή της λιτότητας και των Μνημονίων και μια γενναία απόφαση για αύξηση των κρατικών επιχορηγήσεων στον πολιτισμό και την παιδεία!

 

Ο εφιάλτης του Σεφέρη

«Πρέπει να είχε περάσει καιρός, σα να γύριζα από μακρύ ξενιτεμό, στους δρόμους κανείς δε με γνώριζε και δε γνώριζα κανέναν. Απομεσήμερο νωρίς αλλά ο ήλιος σκεπασμένος. Βρέθηκα στην Ακρόπολη. Εμπρός στη δυτική πρόσοψη του Παρθενώνα, ένα ταραγμένο πλήθος. Όλοι κοίταζαν τις κεντρικές κολόνες και χοχλακούσαν. Ρώτησα κάποιον που χειρονομούσε πλάι μου.
-Ρε, τι ζωντόβολο είσαι συ; Από πού μας κουβαλήθηκες; Δεν ξέρεις τίποτε;
Τον κοίταζα χαμένος.
-Να ο πλειστηριασμός! Άνοιξε τα στραβά σου! Αν κερδίσει εκείνη η αμερικάνικη οδοντόπαστα, σώθηκε ο προϋπολογισμός μας για δεκαετίες.
Κοίταξα με προσοχή στην κατεύθυνση που μου ‘δειχνε. Ανάμεσα στις δυο κεντρικές κολόνες, ξεχώρισα ένα τραπεζάκι σκεπασμένο με πράσινη τσόχα και, καθισμένος πίσω του, ένας ξυρισμένος κύριος με γυαλιά. Φορούσε μαύρο κοστούμι και κρατούσε φιλντισένιο σφυρί. Ρώτησα αποβλακωμένος:
-Ποιος πλειστηριασμός;
-Πού ζεις, μωρέ; Εδώ χαλνάει κόσμος!… Τζένιο η κυβέρνησή μας. Θα τις παραχωρήσει αυτές τις πέτρες. Τι μας χρειάζονται εμάς;
Εκείνη τη στιγμή ο μαυροντυμένος κύριος χτύπησε το σφυρί. “Κατεκυρώθη!”, φώναξε κάποιος. “Κατεκυρώθη! Κατεκυρώθη!”, αντιλάλησε η βοή του πλήθους
-Κέρδισαν οι Αμερικάνοι! Είπε έξαλλος ο γείτονάς μου σαν άνθρωπος που παρακολουθεί ποδόσφαιρο.
Η ταραχή φούσκωνε μέσα μου.
-Και τι θα κάνουν; Κατόρθωσα να ρωτήσω.
-Είναι δαιμόνιοι, αποκρίθηκε. Θα πελεκήσουν τούτες τις κολόνες σε σχήμα σωληνάριου της οδοντόπαστας!
Ένοιωθα πως το πλήθος φύραινε γύρω μου και μ’ άφηνε ολότελα μόνο. Τότες είδα τον Παρθενώνα γυμνό ανατριχιαστικά, χωρίς αέτωμα, χωρίς γείσο, με τις κολόνες του πελεκημένες, γυαλιστερές, παρασταίνοντας υπέρογκα σωληνάρια. Ο βραχνάς με τίναξε απ’ το κρεβάτι καθώς ούρλιαζα. Ώρα πέντε το πρωί. Δεν είμαι αρκετός να αναλύσω τούτο το όνειρο. Μόνο μια παρατήρηση πάνω στην ονειρική συμπεριφορά μου. Πολλές φορές μου έτυχε να ιδώ όνειρα που παρουσιάζονται με κρυστάλλινη σαφήνεια. Αν είναι εφιαλτικά, ο εφιάλτης δουλεύει στο βάθος και ξεσπά στο τέλος».

Γιώργος Σεφέρης, Δοκιμές

 

Mnimonio loves Parthenon-I love mnimonio

Του Γιάγκου Ανδρεάδη*

Να μετατραπεί ο χώρος από την Ακρόπολη και την Αρχαία αγορά μέχρι το Σούνιο σε «αρχαιολογικό πάρκο» τύπου Ντίσνεϋλαντ και να παραχωρηθεί, όπως και τόσων άλλων η εκμετάλλευση στο ιδιωτικό – κατά προτίμηση – κεφάλαιο. Βρίσκω την πρόταση του κου Μίλερ στο περιοδικό Τάιμ πολύ ενδιαφέρουσα αλλά κάπως άτολμη, την ώρα που όλοι συμφωνούμε ότι χρειαζόμαστε τόσο γενναίες διαρθρωτικές αλλαγές. Προσωπικά στο μέρος του φιλομνημονιακού θεάματος I love mnimonio (Κέντρο Κλασικού δράματος και θεάματος του Παντείου 2011-2012) που είχε τίτλο Bring back the elgineia είχα προτείνει μια πολύ πιο δραστική. Εκεί παρουσιαζόταν ο υπουργός κύριος Κορμοράνος (καμία σχέση με τον κ. Γερουλάνο) να εορτάζει την ένωση των μαρμάρων της Ακρόπολης αλλά όχι ακριβώς σύμφωνα με τα όνειρα της Μελίνας: Καρυάτιδες, Ερεχθείο, μάρμαρα του Παρθενώνα και λοιπή πραμάτεια είχαν πουληθεί και ταξίδευαν συμπούπουλα στο Λονδίνο.

Για να μεταφερθούμε από τον σατιρικό λόγο στα επιχειρήματα. Οι απαντήσεις των Ελλήνων αρχαιολόγων σε δημοσιεύματα τύπου Time ήταν σωστές και αναμενόμενες. Θυμίζοντας και αυτοί (όπως κάναμε στο I love mnimonio) το ξεσκιστικό κείμενο του Γιώργου Σεφέρη για τον εφιάλτη του όπου είδε τις κολόνες του Παρθενώνα να αγοράζονται από τους Αμερικάνους για να γίνουν οδοντόβουρτσες, τόνισαν επί της ουσίας ότι ο θόρυβος για το ξεπούλημα των ελληνικών – έτσι κι αλλιώς καταληστεμένων στο παρελθόν από ξένους – αρχαιοτήτων στους ξένους δεν έχει μόνον οικονομική πτυχή, παρ’ όλο που αυτή μόνον αμελητέα δεν είναι. Ταυτόχρονα μετέχει στην γενική και επί χρόνια συνεχιζόμενη κατευθυνόμενη διεθνή καμπάνια κατασυκοφάντησης του ελληνικού λαού γενικώς (Από Focus άρξασθαι) και του ελληνικού δημόσιου τομέα ειδικότερα. Τι χρειαζόμαστε αλήθεια για τα αρχαία τους έλληνες αρχαιολόγους που είναι ύποπτοι και μόνον διότι είναι δημόσιοι υπάλληλοι όταν μπορούμε να εμπιστευθούμε το ιδιωτικό κεφάλαιο που θα αξιοποιήσει (ξεπουλήσει) τους ελληνικούς θησαυρούς χωρίς γραφειοκρατικές αναστολές;

Αν συγκρίνουμε με το μαρτυρικό Ιράκ, χώρα με τους περισσότερους ίσως κατ’ αναλογίαν αρχαιολογικούς θησαυρούς στον κόσμο, η Ελλάδα είναι τυχερή διότι δεν έχει υποστεί παρά μόνον την εισβολή των Μνημονίων. Και οι υπουργοί Πολιτισμού της Νέας Δημοκρατίας (Τζαβάρας και πιο πρόσφατα Παναγιωτόπουλος) στις σχετικές δημόσιες δηλώσεις τους δεν έδειξαν εν πάσει περιπτώσει να μαγεύονται από την ακομπλεξάριστη προοπτική ιδιωτικοποίησης των αρχαίων μας. Δεν φτάνει όμως αυτό. Αν δε ανατραπεί η υπαγορευμένη από την Τρόικα πολιτική απολύσεων που προωθεί η κυβέρνηση και στον χώρο του Πολιτισμού μοιραία θα οδηγήσει σε αυτήν ή σε ανάλογες κακοπλασίες και καταστροφές. Από την άλλη πλευρά οι καταγγελίες είναι καλές- και εμείς οι αριστεροί είμαστε μαιτρ στις καταγγελίες- αλλά αυτό που χρειάζεται είναι ένα εναλλακτικό σχέδιο για την ελληνική αρχαιολογία. Στο επίπεδο σπουδών και έρευνας ουσιαστικό και δημιουργικό άνοιγμά της στις άλλες επιστήμες του ανθρώπου από την ανθρωπολογία και την ιστορία του πολιτισμού ως την ψυχανάλυση και την επικοινωνία. Και στο επίπεδο της διαχείρισης των αρχαιοτήτων ένα γενναίο σχέδιο που χωρίς εκπτώσεις να προστατέψει τις αρχαιότητες, να κάνει πραγματικά παγκόσμιο κτήμα τους θησαυρούς μας και να ζωντανέψει την οικονομία μας (φερ’ ειπείν με σωστή πολιτική στον σπουδαίο τομέα των αντιγράφων) και τις τοπικές κοινωνίες.

*Ομότιμος καθηγητής παραστατικών τεχνών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και σκηνοθέτης στο Κέντρο Δράματος

 

Σαντιγκάρ, του Κώστα Κρεμμύδα (εκδ. Μανδραγόρας)

bib140Παρουσίαση της ποιητικής συλλογής του Κώστα Κρεμμύδα, με τίτλο Σαντιγκάρ (εκδ. Μανδραγόρας)

Επιλέγοντας την σειρά με την οποία θα διατάξει τα ποιήματά του ο Κώστας Κρεμμύδας στη νέα του ποιητική συλλογή, άφησε για το τέλος εκείνα που έδωσαν και τον γενικό τίτλο στο βιβλίο. Μέχρι να φτάσουμε σε αυτά τα δύο ποιήματα περνούν από μπροστά μας εικόνες οικείες και θλιβερές, που εμείς εξακολουθούμε να μην τις έχουμε συνηθίσει. Από τις αλλεπάλληλες αυτοκτονίες και την δολοφονία του Παύλου Φύσσα, μέχρι την δολοφονία της Κανελλοπούλου, του Κουμή, αλλά και του βραζιλιάνου Ζαν Σαρλ ντε Μενέζες στον υπόγειο του Λονδίνου, από την βρετανική μητροπολιτική αστυνομία. Ταυτόχρονα ο Κώστας δεν αρκείται μόνο να μας υπενθυμίζει, ξύνοντας τις πληγές μας.

Επαγγέλλεται κι ένα αύριο που δεν θα είναι έστω μια ευχάριστη, αλλά γραμμική εξέλιξη του σήμερα. Μιλάει για την επανάσταση.

Από το δεύτερο κιόλας ποίημα, μάς θέτει προ των ευθυνών μας καθώς τελειώνει με τα εξής: «Δεν είναι ο τρόμος του επερχόμενου χειμώνα που θα κρατήσει για πάντα την Περσεφόνη δέσμια στον Κάτω Κόσμο όσο η ατολμία της επόμενης Άνοιξης».

Στο ποίημα με τίτλο «Δεν υποτάσσουν πάντοτε οι νόμοι» τονίζει πως «πάντα μετά την ήττα στο βάθος του ουρανού η νέα εξέγερση έρχεται και πάλι να φωτίσει στο κόκκινο τα όνειρά μας». Στη συνέχεια προειδοποιεί: «ουδέποτε ήττες… ανάμεσα στις τσέπες μας ατσάλι και στην καρδιά το σίδερο».

Τέλος, στο δικό μας ηρώο, με τίτλο «Ελαττωματικός ενταφιασμένος ελέφαντας» βλέπει στο κόκκινο των πλατειών «μια αστραπή που οφείλει κάποτε να βλαστήσει».

Όλα αυτά μέχρι να φτάσουμε στα ποιήματα Σαντιγκάρ και Σαντιγκάρ ΙΙ. Τότε, οι δραματικές δικές μας αντιφάσεις, η σύγκρουση μεταξύ μιας καταθλιπτικής πραγματικότητας και της επαναστατικής επαγγελίας, τίθεται σε νέες βάσεις.

Η ομώνυμη πόλη που βρίσκεται στα βόρεια της Ινδίας ορίζει εκ νέου τις σύγχρονες αντιθέσεις μέσα στις οποίες διαμορφώνουμε ανάγκες και οράματα γιατί δεν αντιπροσωπεύει μόνο τους δεκάδες εργάτες που πέθαναν κάτω από τα συντρίμμια του κτιρίου που κατέρρευσε τον Ιούνιο του 2007. Ο θρήνος για το τέλος τους γίνεται τραγικός αν λάβουμε υπ’ όψη ότι η Σαντιγκάρ χαρακτηρίστηκε πόλη – πρότυπο και υπόδειγμα μοντερνισμού όχι μόνο λόγω των κτιρίων που κατασκεύασε ο Λε Κομπυρζιέ. Ισχυρό συμβολισμό έχει κι η εποχή που έγινε αυτό: στα τέλη της δεκαετίας του ’40 όταν η μετα-αποικιακή Ινδία έχτιζε τα δικά της όνειρα αέναης κοινωνικής ανόδου και ευημερίας. Τα γλυπτά που έχουν απομείνει, με πιο εμβληματικό εκείνο με το ανοιχτό χέρι που συμβολίζει την ελεύθερη ανταλλαγή ιδεών και την απρόσκοπτη μετακίνηση ανθρώπων, πιο πολύ μοιάζει με μνημείο ματαιωμένων φιλοδοξιών και ανεκπλήρωτων στόχων. Ταυτόχρονα όμως είναι εκεί, μαζί με τους νεκρούς εργάτες, να μας θυμίζει τις δυνατότητες της εποχής μας. Όσα δηλαδή μπορούμε να κατακτήσουμε, να έχουμε στη διάθεσή μας και να απολαύσουμε, στον αντίποδα της βαρβαρότητας που είναι το μοναδικό είδος που προσφέρεται απλόχερα.

Η Σαντιγκάρ και η Αθήνα δυστυχώς δεν είναι μόνες τους. Το πρόσφατα χρεοκοπημένο Ντιτρόιτ απέχει ελάχιστα, από κοινωνική άποψη. Μια πόλη σύμβολο κι αυτή των βάσιμων, τότε, ελπίδων κοινωνικής ανέλιξης που δημιουργούσε η μεταπολεμική οικονομική ανάπτυξη, αλλά σήμερα είναι γνωστό για την εγκληματικότητά του – μέτρο της ανθρώπινης απόγνωσης – κι ενός νέου σχετικά φαινομένου που είναι οι πόλεις σε «σχήμα ντόνατ»: άδειες στο κέντρο, περιστοιχισμένες όμως από συνοικίες πλουσίων που δημιουργούν ένα δαχτυλίδι – βαρύ και πανάκριβο εννοείται. Πρόκειται για μια γεωμετρία που, εντελώς τυχαία προφανώς, μας παραπέμπει στο σχέδιο που κοσμεί το εξώφυλλο του βιβλίου δια χειρός Γιώργου Ξένου.

Επιστρέφουμε στη Σαντιγκάρ του Κώστα Κρεμμύδα η οποία τελειώνει με μία νύξη για «την άνοιξη που ασφυκτιά να περιμένει» συντετριμμένη από την «ασφάλεια των κάστρων» και «το άγρυπνο μάτι της εξουσίας». Παίρνω αφορμή μάλιστα από ένα άλλο δίστιχο του Κώστα που λέει: «Στα αριστερά του διαδρόμου κανείς δεν ξέρει ως που θα φθάσει η καταισχύνη/ ή για να το πούμε καλύτερα η καπηλεία των ηδονών». Δεν θέλω να προβλέψω το σχήμα και την μορφή μιας αλλαγής που είναι προ των θυρών και μάλλον θα διαλύσει ορισμένες από τις «νέες στρατιές στα κάτεργα των ανέργων». Θέλω μόνο να υπογραμμίσω ότι η άλλη, η δική μας άνοιξη που θα περιλαμβάνει το ξεδίπλωμα των ανθρώπινων δυνατοτήτων, την χειραφέτηση από κάθε εκμετάλλευση, εξευτελισμό και ανάγκη, θα φωταγωγηθεί από τις «κόκκινες λαμπερές φωτοβολίδες στο πηχτό αύριο της νέα ενοχής». (Είναι το δίστιχο που αποτελεί εισαγωγή στο ποίημα «Κοσμολογία της διαρκούς απληστίας»). Περισσότερο θα παραπέμπει στην τραχύτητα και το μεγαλείο της θείας Μάρως παρά στην γλυκιά αφέλεια της Συννεφούλας, για να επικαλεστώ ένα σχήμα που χρησιμοποιεί κι ο Κώστας Κρεμμύδας. Η αναγκαία σήμερα Άνοιξη δεν θα καταθέτει τα διαπιστευτήριά της «στις κλίκες των δυτικοθρεμμένων κονδυλοφόρων» που αναφέρουν ο Κώστας Κρεμμύδας κι ο Αλέξανδρος Αρμπατζής στο ποίημα με τίτλο «Αστικά μεταμεσονύκτια κατάλοιπα». Δεν θα υπόσχεται ομαλή και αδιατάρακτη συνέχεια αλλά «θα διαταράξει τις ανέφελες ισορροπίες του βίου σας», για να χρησιμοποιήσω τους τελευταίος στίχους της ποιητικής συλλογής. Ή, του βίου μας…

Με βάση τα παραπάνω, που αποτελούν μια προσωπική μου ανάγνωση στην ποιητική δουλειά του Κώστα Κρεμμύδα, υποστηρίζω πως είναι ένα έργο πολύτιμο. Όχι μόνο γιατί αναδεικνύει μια ζοφερή πραγματικότητα που όσο και να μας κατακλύζει καταβάλλεται υπεράνθρωπη προσπάθεια για να βρίσκεται εκτός συζήτησης. Το έργο του Κώστα Κρεμμύδα, που δεν διστάζει να σταθεί στις «θανατερές υποχωρήσεις» και τους «ανομολόγητους συμβιβασμούς», αξίζει της προσοχής και του θαυμασμού μας γιατί επιμένει να μιλάει επίμονα και με κάθε αφορμή για την επερχόμενη Άνοιξη.

Γι’ αυτό τον λόγο τού είμαστε υπόχρεοι.

31 Ιανουαρίου 2014

Πολιτικό σύστημα υπό κατεδάφιση (Nexus, Ιανουάριος 2014)

????????????????????????????????????Στη δίνη μιας παρατεταμένης πολιτικής κρίσης βρίσκεται το κομματικό σύστημα της Ελλάδας, άμεσο αποτέλεσμα της επιλογής των δύο μεγαλύτερων, μέχρι πρόσφατα κομμάτων του, της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ να υπηρετήσουν ανεπιφύλακτα την πολιτική των Μνημονίων. Οι εντολές της Τρόικας δυναμιτίζουν την πολιτική σταθερότητα, σηματοδοτώντας το οριστικό τέλος του δικομματισμού όπως το γνωρίσαμε κατά την διάρκεια όλης της μεταπολιτευτικής περιόδου με χαρακτηριστικότερη έκφραση τα υψηλά ποσοστά που λάβαιναν τα κόμματα που ίδρυσαν ο Ανδρέας Παπανδρέου και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής στα συντρίμμια της Ένωσης Κέντρου και της προδικτατορικής ΕΡΕ.

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Η αιτία των συνεχών αναταράξεων στο πολιτικό σύστημα φάνηκε πεντακάθαρα στην εξαμηνιαία δημοσκόπηση της εταιρείας MRB που δημοσιεύτηκε στις 16 Δεκεμβρίου, περιλαμβάνοντας ευρήματα που συγκεντρώθηκαν μεταξύ 2 και 11 Δεκεμβρίου. Στο πολύ σαφές ερώτημα «αν η κυβέρνηση πρέπει να θέσει κάποιες κόκκινες γραμμές ως προς τις παραχωρήσεις που μπορεί να κάνει απέναντι στην Τρόικα και να επιμείνει σε αυτές ανεξάρτητα από τις συνέπειες που μπορεί να υπάρξουν» ένα ασυνήθιστα υψηλό ποσοστό της τάξης του 84,4% απάντησε θετικά και μόνο ένα αμελητέο ποσοστό της τάξης του 7,6% απάντησε πως «η κυβέρνηση θα πρέπει να δεχθεί χωρίς περαιτέρω διαπραγμάτευση του νέους όρους της Τρόικας». Πιο ανάγλυφα και καθαρά δεν μπορούσε να αποτυπωθεί η αναντιστοιχία των πολιτικών επιλογών της δικομματικής κυβέρνησης από την βούληση της κοινωνίας. Εντύπωση μάλιστα προκαλεί το γεγονός ότι πριν 6 μήνες, τον Ιούνιο του 2013, υπέρ των κόκκινων γραμμών είχε ταχθεί ένα μικρότερο ποσοστό ερωτηθέντων (78,2%). Συνάγεται επομένως το (ενθαρρυντικό) συμπέρασμα πως με το πέρασμα του χρόνου κι όσο η κυβέρνηση των Σαμαρά – Βενιζέλου τα δίνει όλα στην Τρόικα, υποχωρώντας σε κάθε απαίτησή της, οι αντιστάσεις της κοινωνίας δεν κάμπτονται. Ο κόσμος δεν συνηθίζει στην ιδέα ότι πρέπει να υλοποιηθούν οι απαιτήσεις της Τρόικας, όπως δηλώνει η κυβέρνηση, επιχειρώντας να πείσει ότι δεν υπάρχει άλλη λύση. Η απροθυμία των Ελλήνων να ακολουθήσουν τη ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ στην πλειοδοσία επικύψεων έναντι των δανειστών είναι αποτέλεσμα των δραματικών συνεπειών που γεννά αυτή η πολιτική. Κριτήριο, εν ολίγοις, για την διαμόρφωση άποψης σε ό,τι αφορά την στάση της κυβέρνησης απέναντι στην Τρόικα όλο και περισσότερο γίνεται το κοινωνικό ζήτημα που οδηγείται σε παροξυσμό, όπως δείχνουν οι αυτοκτονίες κι οι θάνατοι από τα μαγκάλια, ελλείψει χρημάτων για να αγοραστεί πετρέλαιο.

Οι προσδιοριστικοί παράγοντες για την διαμόρφωση άποψης απέναντι στην Τρόικα (κι οι βαθύτερες αιτίες της κατάρρευσης της παλιάς πολιτικής τάξης) φαίνονται ακόμη καλύτερα στις απαντήσεις που δίνονται στο ερώτημα για τα θέματα που πρέπει να δώσει άμεση προτεραιότητα η κυβέρνηση, όπου στις πρώτες τρεις θέσεις βρίσκονται τα εξής: περιορισμός της ανεργίας, προστασία του εισοδήματος των πολιτών και εξασφάλιση δημόσιας υγείας και ικανοποιητικού επιπέδου ιατροφαρμακευτικής κάλυψης των πολιτών. Οι πολίτες επομένως ζητούν από την κυβέρνηση να λάβει μέτρα ακριβώς σε αυτούς τους τομείς που έχει επικεντρώσει το καταστροφικό της έργο, εφαρμόζοντας τις εντολές ΕΕ και ΔΝΤ.

Μορατόριουμ μέχρι τις ευρωεκλογές

Γνωρίζοντας τα συγκεκριμένα (ποιοτικά) στοιχεία η διαφορά μίας ποσοστιαίας μονάδας υπέρ του ΣΥΡΙΖΑ στην πρόθεση ψήφου και στην παράσταση νίκης και πάλι λίγη είναι. Θεωρείται δε βέβαιο ότι όσο περνάει ο καιρός η ψαλίδα θα μεγαλώνει υπέρ του ΣΥΡΙΖΑ, αν δεν μεσολαβήσουν έκτακτα δραματικά γεγονότα, εδραιώνοντας την απήχησή του σε όλο και ευρύτερα κοινωνικά στρώματα. Η κυβέρνηση ελπίζει να ανακόψει αυτή την τάση έχοντας συμφωνήσει με την Τρόικα και την Γερμανία σε ένα μορατόριουμ μέχρι τις ευρωεκλογές. Δηλαδή να μην ληφθούν νέα μέτρα. Αυτή η πολιτική γραμμή είναι αμοιβαία επωφελής στον βαθμό που εντός της Ελλάδας αυξάνει τις πιθανότητες ώστε τα δύο κόμματα του Μνημονίου στις ευρωεκλογές να μην υποστούν πανωλεθρία κι έτσι να μην αυξηθούν οι πιέσεις για πρόωρες εκλογές, ενώ στο εξωτερικό κλείνει πρόσκαιρα έστω το ελληνικό μέτωπο που μόνο εκλογικές ζημιές προκαλεί στα συντηρητικά κυβερνώντα κόμματα καθώς καλούνται να απολογηθούν για μια σισύφεια διαδικασία, όπως χαρακτηρίζεται η επιχείρηση «διάσωσης» της Ελλάδας χωρίς μάλιστα να προβλέπεται αίσιο τέλος. Σε αυτό το πλαίσιο μπορεί να εξηγηθεί η ανοχή που δείχνουν οι Ευρωπαίοι απέναντι στο συνεχιζόμενο αδιέξοδο των διαπραγματεύσεων με την Τρόικα. Ποτέ άλλοτε δεν έχει συμβεί να συνεχίζονται άκαρπες οι διαπραγματεύσεις με την Τρόικα επί τρεις μήνες, να ανακοινώνει η κυβέρνηση ότι θα νομοθετήσει (για το θέμα των πλειστηριασμών πρώτης κατοικίας) ανεξάρτητα από την θέση των δανειστών και ταυτόχρονα να μη συναγωνίζονται οι επικεφαλής της ΕΕ σε προσβλητικά και ταπεινωτικά σχόλια εναντίον της Ελλάδας. Κοινά συμφωνημένο διάλειμμα γίνεται με άλλα λόγια και ας μην θεωρούμε ότι πρόκειται για μια περίοδο που θα διαρκέσει στο διηνεκές.

Αξίζει ωστόσο να επισημάνουμε ότι ακόμη και στο πλαίσιο αυτής της βραχύβιας ανακωχής νέα αντιλαϊκά μέτρα θα συνεχίσουν να εφαρμόζονται. Μάρτυρας οι υποσχέσεις του υπουργού Διοικητικής Μεταρρύθμισης Κυρ. Μητσοτάκη για περαιτέρω απολύσεις στο δημόσιο, η δρομολογούμενη διάλυση της δημόσιας υγείας με ευθύνη του Άδ. Γεωργιάδη που θα περάσει στην ιστορία ως ο υπουργός που χάρισε την δημόσια υγεία στους ιδιώτες και το κλείσιμο των Αμυντικών Συστημάτων που, την ώρα κατά την οποία τουλάχιστον γράφονται αυτές οι γραμμές, φαίνεται να γίνονται θυσία στον βωμό της δόσης του 1 δισ. ευρώ. Ο αυτόματος της διαρκούς επιδείνωσης των όρων ζωής μας έχει άλλωστε ενεργοποιηθεί από την ψήφιση κατά το πρόσφατο παρελθόν νόμων που σταδιακά ενεργοποιούνται καθιστώντας μας φτωχότερους, όπως συμβαίνει με την κατάργηση του αφορολόγητου ορίου των 5.000 που ισχύει με το νέο έτος κι ως αποτέλεσμα θα έχει στα ίδια εισοδήματα να αναλογεί μεγαλύτερος φόρος.

Άνοδος του ΣΥΡΙΖΑ

Σε αυτό ακριβώς το έδαφος ο ΣΥΡΙΖΑ κερδίζει καθημερινά έδαφος μικραίνοντας την απόσταση που τον χωρίζει από την κυβέρνηση. Η άνοδος του μάλιστα, για όποιον έχει μια στοιχειώδη επαφή με την κοινωνία, είναι πολύ πιο σημαντική απ’ αυτή που καθυστερημένα καταγράφουν οι δημοσκοπήσεις. Τα πολιτικά μάλιστα κέρδη του ΣΥΡΙΖΑ κατά βάση οφείλονται στις ζημιές των άλλων. Η αυξημένη έλξη του είναι αποτέλεσμα του φόβου που γεννά σε ολοένα και περισσότερους ανθρώπους η συνέχιση αυτής της πολιτικής. Μέχρι πότε, αν συνεχιστεί αυτή η πολιτική, θα συνεχίσουμε να έχουμε δουλειά είναι το ερώτημα που καλούνται να απαντήσουν ακόμη κι αυτοί που δεν συγκαταλέγονται στο ένα τρίτο των ανέργων κι επίσης μέχρι πότε θα συνεχίσουμε να πληρωνόμαστε είναι το ερώτημα που τίθεται ακόμη και σε όσους δεν συμπεριλαμβάνονται στο ένα τρίτο των εργαζομένων που δουλεύουν χωρίς να πληρώνονται.

Το γεγονός ότι η στροφή προς τον ΣΥΡΙΖΑ δεν έχει αποκτήσει τα χαρακτηριστικά ενός ορμητικού ρεύματος, έστω και της δυναμικής που είχε η εκλογική νίκη του Γ. Παπανδρέου τον Οκτώβριο του 2009, είναι πριν απ’ όλα αποτέλεσμα της επιλογής που έκανε η ίδια η ηγεσία του κόμματος από την επομένη κιόλας των εκλογών του Ιουνίου του 2012 να στραφεί προς το κέντρο, κόβοντας τους δεσμούς της με τον ριζοσπαστισμό που την οδήγησε από το όριο της εκλογικής επιβίωσης του 4,6% τον Οκτώβριο του 2009 στο 26,89%. Το σύνθημα που συμπύκνωνε εκείνη την ανεπανάληπτη πολιτική συγκυρία ήταν το «καμιά θυσία για το ευρώ». Αίτημα που έκανε σαφές ότι η υλοποίηση του προγράμματος του κόμματος είχε προτεραιότητα ακόμη κι απέναντι στις επιταγές της ευρωζώνης, όχι μόνο της Τρόικας και των Μνημονίων, χωρίς ωστόσο να δεσμεύεται για ρήξη με την ευρωζώνη. Η στροφή προς τον ρεαλισμό στη συνέχεια δεν άνοιξε και τις πόρτες των εκδοτικών συγκροτημάτων χωρίς το χρίσμα των οποίων ο δρόμος προς την εξουσία αποδεικνύεται εξαιρετικά χρονοβόρος. Συγκρότημα Μπόμπολα και ΔΟΛ, που ελέγχουν τις μεγαλύτερες εφημερίδες καθημερινής κυκλοφορίας και τον τηλεοπτικό σταθμό Μέγκα, για διαφορετικούς λόγους ο κάθε όμιλος εξακολουθούν να στηρίζουν την συγκυβέρνηση Σαμαρά – Βενιζέλου, αδιαφορώντας για την χαμηλή απήχηση που έχουν ΝΔ και ΠΑΣΟΚ στην κοινωνία. Στο πλαίσιο του καθημερινού επικοινωνιακού πολέμου που διεξάγουν ενάντια στον ΣΥΡΙΖΑ οι καναλάρχες, υπερπροβάλλονται για παράδειγμα οι διαφωνίες στο εσωτερικό του, με επίκεντρο το θέμα της δραχμής. Η έκταση που συχνά δίνεται στις τοποθετήσεις του Παν. Λαφαζάνη και της Αριστερής Πλατφόρμας για την ανάγκη εξόδου από το ευρώ, παρότι εκφράζουν ένα διόλου ευκαταφρόνητο τμήμα των μελών του κόμματος, στόχο έχει να υπονομεύσει την αξιοπιστία του Αλέξη Τσίπρα καθώς ουδέποτε η αρχηγική ομάδα έθεσε σε συζήτηση το θέμα του ευρώ. Από την διήμερη επίσκεψη του προέδρου του κόμματος στο Τέξας, στις 4 και 5 Νοεμβρίου, μέχρι την 30λεπτη συνάντησή του με τον Όλι Ρεν στις 12 Δεκεμβρίου ποτέ δεν άφησε έστω και υπονοούμενα ότι ταλαντεύεται για την παραμονή της Ελλάδας στην ευρωζώνη. Γνωρίζοντας ωστόσο οι επικοινωνιολόγοι του Μαξίμου ότι η πλειοψηφία της ελληνικής κοινωνίας εξακολουθεί να στέκεται αρνητικά απέναντι στο ενδεχόμενο της δραχμής, εμφανίζουν την ηγεσία του ΣΡΥΖΑ ως θιασώτη της. Σε αυτή την πορεία συνεχούς πρέσινγκ προς την ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ εκδότες και οικονομική ελίτ καταφέρνουν να μεγαλώνουν το κενό που την χωρίζει τουλάχιστον από τις πιο μαχητικές φωνές του λαϊκού κινήματος που ζητούν ρήξη με την Τρόικα, υπό οποιοδήποτε κόστος. Όσο μάλιστα θα πλησιάζουμε προς τις εκλογές ας μην αποκλείσουμε να δούμε ακόμη και διασπάσεις στο εσωτερικό του κόμματος που ως σκοπό θα έχουν να προσφέρουν απτές αποδείξεις στα κέντρα αποφάσεων ότι η Κουμουνδούρου όχι απλώς διαφοροποιείται από τον αριστερό ριζοσπαστισμό αλλά τον εξωθεί κι εκτός κόμματος.

Τσίπρας: Στην Αθήνα μέσω Βρυξελλών

Ενίσχυση των κεντρομόλων τάσεων στον ΣΥΡΙΖΑ προσέφερε κι η υποψηφιότητά του εκ μέρους του Κόμματος Ευρωπαϊκής Αριστεράς για το αξίωμα του προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι υπόλοιποι αριστεροί από την Ευρώπη του έδωσαν το χρίσμα για δύο λόγους: Επειδή είναι το μοναδικό κόμμα που βρίσκεται τόσο κοντά στην εξουσία, θέλοντας έτσι να αποτελέσουν πρόκριμα οι Βρυξέλλες για την Αθήνα κι επειδή η Ελλάδα, ομολογουμένως, αποτελεί πεδίο βολής των πιο φονικών όπλων του νεοφιλελευθερισμού. Αυτή η πραγματικότητα δεν αναιρεί το γεγονός ότι ο ΣΥΡΙΖΑ αποτελεί το πιο ριζοσπαστικό κόμμα εντός του Κόμματος Ευρωπαϊκής Αριστεράς, με τα περισσότερα απ’ τα υπόλοιπα να θυμίζουν αριστερή σοσιαλδημοκρατία. Επικεφαλής αυτών των τάσεων ο Αλ. Τσίπρας εκ των πραγμάτων θα ψαλιδίσει τον ριζοσπαστικό του λόγο, ανταποδίδοντας την τιμή που του έκαναν για να εκφράσει μια κοινή πολιτική συνισταμένη. Ως αποτέλεσμα κι εντός του ΣΥΡΙΖΑ θα ενισχυθούν οι πιο ευρωλάγνες και συμβιβαστικές τάσεις που πασχίζουν να αποδείξουν ότι αποτελούν συνέχεια κι όχι τομή με το σήμερα.

Η ικανότητα του Τύπου να διαμορφώνει τους δικούς του όρους στην πολιτική ζωή, τουλάχιστον στις ζυμώσεις κορυφής, φάνηκε πεντακάθαρα στην περίπτωση της πρωτοβουλίας των 58 πολιτικών οι οποίοι προέρχονται από το ΠΑΣΟΚ και την Κεντροαριστερά. Η προβολή που επιφύλαξαν στη συγκέντρωσή τους στο θέατρο Ακάδημος στις 9 Δεκεμβρίου ξεπέρασε μέχρι και τον ζήλο που δείχνει ο Ριζοσπάστης για τις συγκεντρώσεις του ΚΚΕ. Ακόμη και για 2.500 παρευρισκόμενους έγραψαν όταν μια απλή αναζήτηση στο google των καθήμενων στο θέατρο Ακροπόλ βγάζει ότι χωράει γύρω στο ένα τέταρτο έως ένα τρίτο. Κι ενώ από την μια εμφανίζονταν ως η επόμενη μέρα για τον προοδευτικό χώρο, ταυτόχρονα δεν γράφτηκε ούτε μια κουβέντα για τις εγκληματικές ευθύνες όλων σχεδόν που είχαν μαζευτεί στο θέατρο Ακάδημος για όσα σήμερα υπομένουμε. Στελέχη των κυβερνήσεων Σημίτη, συνεργάτες του Βενιζέλου (που εξακολουθεί, με βάση το πόθεν έσχες, να διατηρεί 27 διαφορετικές τραπεζικές καταθέσεις σε ευρώ, δολάρια και λίρες και 11 ακίνητα!) και στελέχη της ΔΗΜΑΡ στήριξαν μέχρι κεραίας τα Μνημόνια. Κανένας τους δεν όρθωσε το πολιτικό του ανάστημα απέναντι στην λαίλαπα των ιδιωτικοποιήσεων, της μείωσης μισθών και συντάξεων και του κλεισίματος εκατοντάδων σχολείων. Κι αν φτάνουν σήμερα να κηρύσσουν μια νέα αρχή είναι για να εξασφαλίσουν το προσωπικό τους μέλλον στην μετα-μνημονιακή εποχή. Επιβαίνοντας σε ένα νέο όχημα που αποκαλέστηκε Ελιά κατ’ αντιστοιχία ενός παρόμοιου πειράματος στην Ιταλία, αυτοί που έριξαν την Ελλάδα στα βράχια τις δεκαετίες του ’90 και το 2000 και μετά την χάρισαν στους πιστωτές, επιχειρούν τώρα, ελέω της ατιμωρησίας που απολαμβάνουν για τα κατά συρροήν ποινικά αδικήματα που έχουν τελέσει, να διεκδικήσουν μια θέση στο νέο πολιτικό τοπίο που θα διαμορφώσει η αναμενόμενη εκλογική συντριβή του ΠΑΣΟΚ, που στις τελευταίες δημοσκοπήσεις δεν παίρνει ούτε 5%! Η παρουσία στους 58 του προέδρου του ΠΑΣΟΚ Β. Βενιζέλου ήταν η πιο κορυφαία ένδειξη του αδιεξόδου στο οποίο βρίσκεται το κόμμα που έφερε στην Ελλάδα τα Μνημόνια. Δεν είναι όμως κι η μοναδική. Η επιστολή 11 Παπανδρεϊκών βουλευτών (Φ. Σαχινίδης, Γ. Γ. Πεταλωτής, Γ. Ντόλιος, Θ. Μωραΐτης, κ.α.) προς τον Βενιζέλο, λίγες μέρες αργότερα, με την οποία ζητούσαν την σύγκληση της Κεντρικής Πολιτικής Επιτροπής, επισημοποίησε την τριχοτόμηση του συρρικνούμενου σε βαθμό εξαφανίσεως ΠΑΣΟΚ σε τρία στρατόπεδα: στους Βενιζελικούς, που όλο και περισσότερο μοιάζουν με στρατηγούς χωρίς στρατό, τους Παπανδρεϊκούς, με τον αρχηγό τους να μην λέει να πάρει απόφαση πως αποτελεί μια από τις πιο μισητές πολιτικές προσωπικότητες στην Ελλάδα των τελευταίων δεκαετιών και τους νεοφιλελεύθερους εκσυγχρονιστές υπό τον Κ. Σημίτη που διατηρούν την ηγεμονία στην κίνηση των 58, παρότι δεν ήταν και λίγα τα στελέχη της ΔΗΜΑΡ (Σπ. Λυκούδης, Γρ. Ψαριανός, κ.α.) που δήλωσαν το παρόν τους στο Ακροπόλ δείχνοντας έτσι την αποδοκιμασία τους στην στροφή του Φ. Κουβέλη προς τα αριστερά.

Μπαλαντέρ η ΔΗΜΑΡ

Το συνέδριο της ΔΗΜΑΡ στα μέσα Δεκεμβρίου αντί να κλείσει το ρήγμα στο εσωτερικό του κόμματος, το βάθυνε. Και δεν μπορούσε να γίνει αλλιώς. Η ΔΗΜΑΡ αποτέλεσε το φύλο συκής που κάλυψε από τα αριστερά το Τρίτο Μνημόνιο. Η αποχώρησή της από την κυβέρνηση, με αφορμή το κλείσιμο της ΕΡΤ τον Ιούνιο του 2013, ανακοινώθηκε αφού είχε γίνει σαφές ότι ακολουθούσε κατά βήμα τα χνάρια του ΛΑΟΣ: από την καιροσκοπική ταύτιση με την εξοντωτική πολιτική των Μνημονίων, στο όνομα της σωτηρίας της πατρίδας και κατά βάθος με την κρυφή ελπίδα να εξασφαλίσουν το χρίσμα των οικονομικών κέντρων ως μια νέα σταθερά του πολιτικού συστήματος, στο καλάθι των αχρήστων, εκεί που συνωστίζεται πλήθος πρόθυμων και αδίστακτων πολιτικών και κομμάτων που ξέβρασαν οι θύελλες των Μνημονίων. Παραμένοντας εξαιρετικά αμφίβολο αν θα καταφέρει η ΔΗΜΑΡ να μπει στην επόμενη Βουλή (3,1% της δίνουν οι πιο πρόσφατες δημοσκοπήσεις) η επιλογή που φαίνεται να έχει κάνει ο Φ. Κουβέλης περιλαμβάνει την συνεργασία με τον ΣΥΡΙΖΑ έτσι ώστε σε μια μελλοντική κυβέρνηση να αποτελέσει τον δεξιό εξισορροπιστή απέναντι στις «αριστερό λαϊκισμό» της Κουμουνδούρου. Επιλογή (που μετατρέπει το κόμμα σε μπαλαντέρ για πάσα χρήση) με την οποία δεν διαφωνεί ο ΣΥΡΙΖΑ, όπως φάνηκε από την ομιλία του εκπροσώπου Τύπου του κόμματος, Π. Σκουρλέτη, στην πρώτη μέρα των εργασιών του συνεδρίου ο οποίος τους κάλεσε να συνεργαστούν σε μια αντιμνημονιακή βάση. Ξεχνώντας προφανώς ότι το Νοέμβριο του 2012 ψήφισαν το τρίτο Μνημόνιο… Ως αποτέλεσμα της επιλογής του Φ. Κουβέλη να στραφεί ξανά προς το κόμμα που ανήκε μέχρι το 2010 (έστω κι αν τώρα φαίνεται να τηρεί ίσες αποστάσεις μεταξύ ΝΔ και ΣΥΡΙΖΑ), σημαντική μερίδα στελεχών του αναζητεί την πολιτική του επιβίωση στα απομεινάρια του ΠΑΣΟΚ και την πρωτοβουλία των 58, μένοντας να φανεί ποια θα είναι η τελική μορφή που θα λάβει. Οι ευρωεκλογές του Ιουνίου ωστόσο θα αποτυπώσουν την εκλογική της απήχηση.

ΝΔ πριν το τέλος

Με τρόμο περιμένει τις ευρω-εκλογές του Ιουνίου η Νέα Δημοκρατία που εναποθέτει τις ελπίδες της στην διάλυση της Χρυσής Αυγής, ακόμη και την απαγόρευση να συμμετάσχει στις ευρωεκλογές, έτσι ώστε να καλύψει τις απώλειες που δημιουργεί η αντιλαϊκή της πολιτική. Σημαντικές είναι επίσης κι οι προσδοκίες της Συγγρού από τις αλλεπάλληλες επιθέσεις του φιλικού της Τύπου στους Ανεξάρτητους Έλληνες καθώς το κόμμα του Π. Καμμένου με τον αντιμνημονιακό του λόγο συνιστά την μεγαλύτερη απειλή για τον Αντ. Σαμαρά, που αναρριχήθηκε στην εξουσία του κόμματος κι εδραίωσε την θέση του μέσα από σκληρές επιθέσεις στον νεοφιλελευθερισμό και τα Μνημόνια. Η πραγματικότητα είναι ότι η ανάδειξη της ΝΔ ως το κόμμα που κατ’ εξοχήν εκπροσωπεί τους πιστωτές και επιπλέον η ταύτισή της με το ΠΑΣΟΚ (όπως φάνηκε στο κορυφαίο θέμα των υποβρυχίων όπου ο ΣΥΡΙΖΑ επιτέθηκε στην κυβέρνηση με τα προ διετίας επιχειρήματα της ΝΔ κι αυτή απάντησε με τα επιχειρήματα του Βενιζέλου…) έχουν οδηγήσει τη ΝΔ στο σημείο που ήταν το ΠΑΣΟΚ το 2011. Ένα κόμμα χωρίς οπαδούς, με τα μεσαία του στελέχη να βράζουν δηλώνοντας δημόσια την διαφωνία τους με την επίσημη πολιτική, και τους βουλευτές του να μην αφήνουν ευκαιρία να πέσει κάτω για να διαφοροποιηθούν απειλώντας να καταψηφίσουν ακόμη και κρίσιμους νόμους, όπως ήταν για παράδειγμα ο νόμος για τον ενιαίο φόρο ακινήτων ή το μίνι αντάρτικο για τους πλειστηριασμούς, όπως εκφράστηκε με την πρόταση νόμου του Πρ. Παυλόπουλου που παρέτεινε την ισχύ του νόμου Κατσέλη για την προστασία της πρώτης κατοικίας και μέχρι το ποσό των 200.000 ευρώ από τους πλειστηριασμούς των τραπεζών. Η ΝΔ καλύπτει την δεινή θέση στην οποία βρίσκεται όχι μόνο απέναντι στους οπαδούς της αλλά κι απέναντι στην κοινωνία, σε όσους διαφωνούν με τον οδοστρωτήρα των Μνημονίων, μέσω της επίδειξης δύναμης. Κι η ίδια εξουσία καταφέρνει να ενώνει κάτω από την ίδια πολιτική στέγη τα πιο διαφορετικά πολιτικά πρόσωπα που εκτείνονται από τον χώρο της γνήσιας κεντροδεξιάς (Ν. Κακλαμάνης, Πρ. Παυλόπουλος) μέχρι καθαρούς ακροδεξιούς (Κ. Βορίδης, Ά. Γεωργιάδης) και νεοφιλελεύθερους (Κ. Μητσοτάκης). Φάνηκε κι από την συζήτηση της πρότασης μομφής που κατέθεσε ο ΣΥΡΙΖΑ όταν το κυβερνητικό στρατόπεδο βγήκε σχετικά ατσαλάκωτο.

Το εκλογικό αποτέλεσμα ωστόσο θα σηματοδοτήσει όχι μόνο ένα δραματικό αποτέλεσμα για τη ΝΔ αλλά και το τέλος του Αντ. Σαμαρά, καθώς αμέσως θα κινηθούν διαδικασίες για την αντικατάστασή του. Τότε δεν πρόκειται να τον σώσουν ούτε τα ΜΑΤ, ούτε η Τρόικα, ούτε οι εκδότες…

16 Δεκεμβρίου 2013