Home » Διεθνή Οικονομία » 2012: Έτος οικονομικής αστάθειας με το βλέμμα να στρέφεται ανατολικά (Nexus, 1.2012)

2012: Έτος οικονομικής αστάθειας με το βλέμμα να στρέφεται ανατολικά (Nexus, 1.2012)

Κείμενο συμβολής

Για το παρόν και το μέλλον της Αριστεράς

Archives

Τι ειρωνεία! Η νέα χρονιά ξεκίνησε για την Ευρωπαϊκή Ένωση με την προεδρία να μεταφέρεται στην Δανία. Πολλοί θα μειδιάσουν χαιρέκακα και για πολλούς λόγους. Όχι μόνο επειδή η μικρή σκανδιναβική χώρα είχε την προνοητικότητα πριν μια δεκαετία, παρότι ήταν αυτή και το Λουξεμβούργο τα μοναδικά κράτη που πληρούσαν τα κριτήρια του Μάαστριχτ, να μην ενταχθεί στη ευρωζώνη και να συνεχίσει να διατηρεί το εθνικό της νόμισμα. Μια επιλογή που μόνο οφέλη της εξασφάλισε. Είναι, κατ’ επέκταση, και το γεγονός ότι η προεδρία της ΕΕ μεταφέρεται εκτός ευρωζώνης.

Οι δηλώσεις που ακολούθησαν την πρόσφατη σύνοδο κορυφής της 9ης Δεκεμβρίου (και όχι αποφάσεις, όπως είθισται, καθώς το βέτο της Αγγλίας δεν επέτρεψε κάτι τέτοιο) δημιούργησαν για πρώτη φορά την ΕΕ των (τουλάχιστον) δύο ταχυτήτων. Στο επίκεντρο της διαμάχης βρέθηκε φυσικά το ευρώ και η διαφύλαξη της θέσης του ως διεθνούς αποθεματικού νομίσματος και της συνοχής του, μέσω της επιβολής αιματηρών μέτρων λιτότητας: δημοσιονομικό έλλειμμα στο ύψος του 0,5%, δυνατότητα του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου να παρεμβαίνει στα εσωτερικά των κρατών – μελών και να έχει λόγο για τους προϋπολογισμούς τους, αυτόματες (πλην ακραίων εξαιρέσεων) κυρώσεις για τους παραβάτες, καθεστώς εποπτείας που αμφισβητεί τα κυριαρχικά δικαιώματα, κοκ.

Πρόκειται για μια απόφαση που θα αποδειχθεί καταλύτης εξελίξεων για το άμεσο και απώτερο μέλλον κι όχι μάλιστα μόνο για την Ευρώπη. Τα μέτρα λιτότητας κατ’ αρχήν θα βαθύνουν την ύφεση στην γηραιά ήπειρο. Όπως φαίνεται έτσι και στον πίνακα που παραθέτουμε η Δυτική Ευρώπη το 2012 θα αποτελέσει την μαύρη τρύπα στον χάρτη της οικονομικής μεγέθυνσης. Εξέλιξη που θα έχει αλυσιδωτές αντιδράσεις, πολύ πέραν του βιοτικού επιπέδου των ευρωπαϊκών λαών που θα οδηγηθεί στα Τάρταρα.

Κατ’ αρχήν η λιτότητα που επέβαλε η Γερμανία στην Ευρώπη θα οξύνει και δεν θα επιλύσει την κρίση του δημόσιου χρέους. Ένα – ένα τα κράτη μέλη της ΕΕ που θα επιβάλουν περικοπές θα βυθίζονται σε έναν «ελληνικό φαύλο κύκλο» με τις περικοπές να καταδικάζουν τα δημόσια έσοδα κι αυτά να προαναγγέλλουν νέες περικοπές κοινωνικών δαπανών. Καθόλου τυχαίο δεν είναι που η Citigroup προβλέπει πως το 2012 πλήθος ανεπτυγμένων οικονομικά χωρών θα δουν την πιστοληπτική τους αξιολόγηση να υποβαθμίζεται. Μεταξύ δε αυτών είναι και πολλές χώρες που διατηρούν την υψηλότερη βαθμολογία (ΑΑΑ) στην ευρωπαϊκή ήπειρο, όπως η Γαλλία και η Αυστρία. Το αποτέλεσμα θα είναι να αυξηθεί το κόστος χρηματοδότησης των ταμειακών αναγκών τους και αναχρηματοδότησης των δανειακών τους υποχρεώσεων. Περιττό δε να πούμε η αρνητική ανταπόκριση των οίκων αξιολόγησης συνιστά κορυφαία μορφή απόρριψης των πολιτικών που εφαρμόζονται. Και παρόλα αυτά η λιτότητα εξακολουθεί να θεωρείται το …απαύγασμα της ευρωπαϊκής σοφίας.

Το μέλλον της ευρωζώνης

Σε αυτό το πλαίσιο φυσικά, της εντεινόμενης λιτότητας, κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί το μέλλον του ευρώ. Αν η αύξηση το παραγόμενου προϊόντος την δεκαετία του ’90 γεφύρωνε το χάσμα μεταξύ ευρωπαϊκού κέντρου και περιφέρειας (θρέφοντας και πολλές φρούδες ελπίδες για την δυνατότητα οριστικής υπέρβασής του) η διαφαινόμενη συρρίκνωσή του θα προσδώσει στα χάσματα αβυσσαλέο βάθος. Δεδομένου μάλιστα του εύθραυστου χαρακτήρα των εξελίξεων κάθε απόκλιση μπορεί να αποδειχθεί μοιραία, να λειτουργήσει δηλαδή σαν η σταγόνα που θα ξεχειλίσει το ποτήρι, προκαλώντας την διάσπαση της ευρωζώνης. Η μορφή που θα προσλάβει μένει να αποδειχθεί. Αν δηλαδή θα είναι η «οικειοθελής» (κατόπιν αυστηρής υποδείξεως εννοείται) αποχώρηση μελών όπως η Ελλάδα και η Πορτογαλία ή η δημιουργία δύο ζωνών ευρώ: μιας των βορείων και μιας των νοτίων – προοπτική που συγκεντρώνει και τις λιγότερες πιθανότητες όσο περνάει ο χρόνος.

Αν δε η έξοδος της Ελλάδας συμβεί τον Απρίλιο, οπότε συμπληρώνονται 100 χρόνια από την βύθιση του Τιτανικού, δεν αποκλείεται να αποδειχθούν κάτι περισσότερο από προφητικά τα λόγια του πρώην υπουργού Οικονομικών, Γιώργου Παπακωνσταντίνου, που σε ανύποπτο χρόνο είχε παρομοιάσει την Ελλάδα με Τιτανικό…

Τον δικό της ρόλο στην επέκταση της λιτότητας στην Ευρώπη θα παίξει και η προσπάθεια των ευρωπαϊκών τραπεζών να ανταποκριθούν στο δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας 9% που όρισε η ίδια η ΕΕ. Τελευταία προθεσμία ορίστηκε ο Ιούνης. Η σημασία αυτής της εξέλιξης ξεπερνάει κατά πολύ τα τεκταινόμενα στον τραπεζικό κλάδο γιατί πλέον είναι σίγουρο ότι ο βασικός τρόπος με τον οποίο θα επιχειρήσουν να καλύψουν τα κενά στα κεφάλαιά τους που δημιουργεί το κούρεμα των ελληνικών ομολόγων δεν θα γίνει μέσω της άντλησης νέων κεφαλαίων αλλά μέσω της συρρίκνωσης των δραστηριοτήτων τους. Θα πάψουν δηλαδή να χορηγούν νέα δάνεια σφίγγοντας σε βαθμό πνιγμού τη θηλιά γύρω από την πραγματική οικονομία που ήδη ασφυκτιά.

Σημασία μάλιστα έχει το γεγονός ότι ακόμη κι αυτά τα ποσά που θεωρούνται μέχρι στιγμής αναγκαία για να φύγουν οι τράπεζες από τη ζώνη του κινδύνου ενδέχεται να αποδειχθούν πολύ λίγα, ανεπαρκή. Ο λόγος είναι ότι η επιβράδυνση της οικονομίας θα οδηγεί στο κόκκινο πολλά δάνεια που έχουν χορηγήσει οι τράπεζες και τα οποία σε άλλες περιπτώσεις θα μπορούσαν να εξυπηρετηθούν με άνεση. Προάγγελος του τι θα συμβεί ήταν για παράδειγμα η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Τραπεζικής Αρχής στις 9 Δεκεμβρίου ότι οι 6 μεγαλύτερες γερμανικές τράπεζες θα χρειασθούν μέχρι τον Ιούνη 13,1 δις. ευρώ. Η ίδια όμως αρχή τον Οκτώβριο εκτιμούσε τα αναγκαία κεφάλαια στα 5,2 δις. ευρώ. Ας κρατήσουμε επίσης ότι η υπόδειξη αφορούσε τις γερμανικές τράπεζες κι όχι κάποιες προβληματικές της περιφέρειας…

Οι τάσεις της διεθνούς οικονομίας

Η συρρίκνωση της οικονομικής δραστηριότητας στη γηραιά ήπειρο θα δώσει νέα ώθηση σε μια χρόνια τάση τη διεθνούς οικονομίας: την αύξηση του ειδικού βάρους των αναπτυσσόμενων χωρών και πιο ειδικά της τετράδας των BRIC: Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία και Κίνα. Το 2012 όμως ενδέχεται να αποδειχθεί και το έτος που θα εκδηλωθούν τα πρώτα ρήγματα μεταξύ αυτών των χωρών. Ειδικότερα η κυρίαρχη τάση προβλέπει την απότομη επιβράδυνση των ρυθμών μεγέθυνσης της Βραζιλίας και της Κίνας και μια καλύτερη πορεία των άλλων δύο χωρών: της Ινδίας και της Ρωσίας. Απρόβλεπτος παράγοντας εδώ είναι οι εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις στη Μόσχα, που δεν αποκλείεται να προσλάβουν καταιγιστικό ρυθμό και σε βάρος της σταθερότητας που είχε εξασφαλιστεί την τελευταία δεκαετία, μετά την άνοδο του Πούτιν στην εξουσία.

Προβλέψεις για την πορεία του ΑΕΠ το 2012

Βόρεια Αμερική                 + 1,4%

Λατινική Αμερική              +3,5%

Δυτική Ευρώπη                -0,2%

Ανατολική Ευρώπη           +3,4%

Μ. Ανατολή, Β. Αφρική     +4%

Υποσαχάρια Αφρική                   +5%

Ασία                                +6,5%

Ιαπωνία                           +2,2%

Η πορεία ανόδου της σχετικής σημασίας των περιφερειακών χωρών θα υπογραμμισθεί κι από ένα επιπλέον γεγονός: το ότι οι χώρες που κινούνται εκτός της Αγίας Τριάδας (ΗΠΑ, ΕΕ, Ιαπωνία) θα εισάγουν περισσότερα εμπορεύματα απ’ ότι οι τρεις παραπάνω πλούσιες περιοχές του πλανήτη, που ανέκαθεν θεωρούνταν ως οι αδιαμφισβήτητοι πόλοι έλξης κάθε οικονομικής δραστηριότητας. Για να υπάρχει ένα μέτρο σύγκρισης αρκεί να αναφέρουμε πως μόνο το 2000 οι αναπτυσσόμενες περιοχές εισήγαγαν εμπορεύματα που αντιστοιχούσαν στην μισή αξία των εισαγωγών των πλουσίων χωρών. Οι καιροί όμως αλλάζουν γρήγορα…

Πολλά ερωτηματικά τέλος υπάρχουν και για την οικονομική πορεία των ΗΠΑ το 2012. Το γεγονός που ξεχωρίζει είναι προφανώς οι εκλογές που θα γίνουν στις 6 Νοεμβρίου. Ανεξαρτήτως ωστόσο του αποτελέσματος, ακόμη δηλαδή κι αν δεν ηττηθεί ο Μπαράκ Ομπάμα, είναι σίγουρο ότι οι Ρεπουμπλικάνοι θα γίνουν πολύ πιο επιθετικοί απέναντι στην οικονομική πολιτική που εφάρμοσε τα τελευταία χρόνια η οποία σε ό,τι αφορά τη νομισματική διαχείριση επικεντρώνεται στα προγράμματα Ποσοτικής Διευκόλυνσης (Quantitative Easing) βάσει των οποίων η κεντρική τράπεζα δημιουργούσε χρήμα παρεμβαίνοντας άμεσα στις αγορές. Οι δριμείες επιθέσεις ωστόσο του τεξανού κυβερνήτη Ρικ Πέρυ, ο οποίος διεκδικεί το χρίσμα των Ρεπουμπλικάνων, καθιστά αβέβαιη την συνέχιση αυτών των πρακτικών, που ούτως ή άλλως έχουν οδηγηθεί στα όρια τους.

Σε κάθε περίπτωση, το 2012 δεν πρόκειται να πλήξουμε…


Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: