Home » 2011 » Ζητείται βιομηχανική πολιτική (Επίκαιρα, 7 Ιούλη 2011)

Ζητείται βιομηχανική πολιτική (Επίκαιρα, 7 Ιούλη 2011)

Κείμενο συμβολής

Για το παρόν και το μέλλον της Αριστεράς

Archives

Ένας όρος, που έως πρόσφατα μόνο στα εγχειρίδια Οικονομικών που διδάσκονταν στα πανεπιστήμια μέχρι τη δεκαετία του ’70 μπορούσε κανείς να συναντήσει, εμφανίζεται όλο και συχνότερα στον διεθνή οικονομικό Τύπο και τις σχετικές αναλύσεις: Η βιομηχανική πολιτική. Συγκεκριμένα, η ενεργητική παρέμβαση του κράτους στην κατεύθυνση στήριξης επιλεγμένων κλάδων και τομέων της οικονομίας με κριτήρια τις συγκεκριμένες κάθε φορά ανάγκες της κοινωνίας. Όσοι βιαστούν να λοιδορήσουν την ιδέα παραπέμποντας στα πενταετή πλάνα του λεγόμενου υπαρκτού σοσιαλισμού, ας το σκεφτούν μια φορά παραπάνω…

Η ανάγκη ενεργητικότερης παρέμβασης του κράτους στην οικονομία διατυπώνεται όλο και συχνότερα σε εφημερίδες και περιοδικά μεγάλης κυκλοφορίας. Για παράδειγμα, μεταξύ πολλών άλλων, το περιοδικό Time σε πρόσφατο άρθρο του με τίτλο «Ποιά ανάκαμψη, οι πέντε μύθοι για την αμερικανική οικονομία» καταλήγει την ανάλυσή του αναφέροντας: «Στην πραγματικότητα μια καλή βιομηχανική πολιτική μπορεί να δώσει μια χρήσιμη οικονομική ώθηση». Το ίδιο, βιομηχανική και ενεργειακή πολιτική, ζητούσε και ο αρθρογράφος των New York Times, Ρότζερ Κοέν, στην προβεβλημένη στήλη του, την Τρίτη 28 Ιούνη. 

Μια προσεκτικότερη ματιά στις πιο μακροχρόνιες και θεμελιώδεις τάσεις της διεθνούς οικονομίας μας βοηθάει να καταλάβουμε γιατί ο εξοβελισμός του κράτους από την οικονομία αποτελεί όχι μόνο αναχρονισμό αλλά και κίνδυνο. Με λίγα λόγια δύο τάσεις θα ξεχωρίζαμε: την ανεργία και την εντεινόμενη αστάθεια.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να εκπροσωπούν αυτό ακριβώς που ονειρεύονται όσες οικονομίες είναι βυθισμένες στην ύφεση. Μια διετία σταθερής μεγέθυνσης του ΑΕΠ προς διάψευση μάλιστα πολλών προβλέψεων για τον ασταθή χαρακτήρα της αύξησης του ΑΕΠ. Από τον Ιούνιο του 2009, οπότε εξήλθε κι επισήμως της ύφεσης η αμερικανική οικονομία, το ΑΕΠ κατά μέσο όρο έχει αυξηθεί κατά 2,8%, ενώ τα επιχειρηματικά κέρδη, φθάνοντας  το μυθικό ποσό των 1,7 τρις. δολ. το τελευταίο τρίμηνο του 2010, βρίσκονται ξανά στο επίπεδο του 2007. Αυτή είναι η φωτεινή πλευρά του φεγγαριού. Υπάρχει όμως και η άλλη με την  ανεργία, που εξακολουθεί να πλήττει το 9,1% του πληθυσμού να δεσπόζει, σαν να μην άλλαξε τίποτε από τις μέρες που έκλεινε η μια τράπεζα μετά την άλλη. Προκαλεί επίσης εντύπωση το γεγονός πως το 2007, όταν τα κέρδη βρίσκονταν στα σημερινά τους επίπεδα, η ανεργία κυμαινόταν στο 4,5%, στο ήμισυ δηλαδή των σημερινών επιπέδων. Η ολική(!) επομένως επαναφορά των κερδών δεν στάθηκε ικανή να επαναφέρει την ανεργία σε εκείνα τα επίπεδα. Τα κέρδη εκτοξεύθηκαν και η ανεργία έμεινε στο ύψος της. Το πρόβλημα είναι τόσο σοβαρό ώστε όλο και συχνότερα κορυφαίοι δημοσιογράφοι επισημαίνουν τον κίνδυνο για μια χαμένη γενιά, δεδομένου ότι η ανεργία στην αμερικανική νεολαία αγγίζει επίπεδα ακόμη και της τάξης του 25%!

Η επίκληση της βιομηχανικής πολιτικής, ως μοναδικού μέσου που μπορεί να προσφέρει μια λύση στο εντεινόμενο πρόβλημα της ανεργίας, υπογραμμίζεται από ένα πολύ παράδοξο συμπέρασμα που είδε πρόσφατα το φως της δημοσιότητας (Michael Spence, The Next Convergence), βάση του οποίου τα διαμάντια του στέμματος της αμερικανικής οικονομίας (βιομηχανία, τράπεζες, εξαγωγείς και ενεργειακές εταιρείες) από το 1990 μέχρι το 2008 προσέφεραν ελάχιστα στην απασχόληση. Τη μεγαλύτερη συμβολή αντίθετα είχαν επιχειρήσεις από τον τομέα των υπηρεσιών που έχουν μικρή ή καθόλου έκθεση στον διεθνή ανταγωνισμό: υπηρεσίες υγείας, λιανεμπόριο, δημόσιος τομέας, ξενοδοχεία. Αφήνοντας ασχολίαστο το γεγονός ότι πρόκειται για τις πιο κακοπληρωμένες δουλειές, ας κρατήσουμε την παταγώδη αποτυχία του περίφημου αόρατου χεριού της αγοράς να στηρίξει την απασχόληση, με την ίδια τουλάχιστον γενναιοδωρία που η παγκόσμια αγορά ανταμείβει τους ισολογισμούς των πιο επιτυχημένων πολυεθνικών.

Εξ’ ίσου ανησυχητικές είναι και οι προβλέψεις που διατυπώνονται για την παγκόσμια οικονομία, με πολλούς να συνιστούν για καλό και για κακό να …δέσουμε τις ζώνες μας.

Στις ΗΠΑ πάλι, αυτό τον μήνα λήγει το πρόγραμμα αγοράς κρατικών ομολόγων αξίας 600 δις. δολ. χωρίς να υπάρχει βούληση ανανέωσής του. Απ’ όταν ανέλαβε ο Ομπάμα έχουν δοθεί για τη στήριξη της οικονομίας 1,2 τρις. δολ. και άλλα 2,3 τρισ. σε δύο γύρους για την αγορά κρατικών και άλλων ομολόγων. Η συνέχεια θα είναι απρόβλεπτη, με πολλούς οικονομολόγους όπως τον Λάρι Σάμερς, πρώην υπουργό Οικονομικών που μέχρι τον Δεκέμβρη ήταν σύμβουλος του Ομπάμα, να προειδοποιούν πως οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο μιας χαμένης δεκαετίας, όπως συνέβη στην Ιαπωνία τη δεκαετία του ’90.

“Καμπανάκι” για το ΑΕΠ

Εξ ίσου αβέβαιο είναι το μέλλον και στους άλλους πυλώνες της διεθνούς οικονομίας. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η αύξηση των επιτοκίων δανεισμού από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα θέσει σε κίνδυνο τα ποσοστά μεγέθυνσης του ΑΕΠ για όποιες τουλάχιστον χώρες έχουν το προνόμιο να γεύονται τέτοιες πολυτέλειες, όπως η Γερμανία για παράδειγμα. Για τις υπόλοιπες, όπως η Ελλάδα που με σωρευτικό ποσοστό συρρίκνωσης του ΑΕΠ της τάξης τουλάχιστον του 10% για την τριετία 2009-2011 βρίσκεται στη δίνη της βαθύτερης ύφεσης που έχει γνωρίσει σε ειρηνικές περιόδους, η αύξηση των επιτοκίων θα αποτελέσει τη χαριστική βολή, για όλους. Για τα νοικοκυριά που μέσω ανεργίας, μείωσης μισθών και συντάξεων θα δουν τις δόσεις για τα δάνειά τους να αυξάνονται, για τις επιχειρήσεις που θα βλέπουν το χρήμα από τις τράπεζες με το… κιάλι και για το δημόσιο επίσης που θα δανείζεται κι αυτό με χειρότερους όρους.

Καθόλου προβλέψιμα δεν είναι τα πράγματα και για τον μεγάλο χρηματοδότη της παγκόσμιας οικονομίας, την Κίνα. Η εικόνα μάλιστα που άφησε η επίσκεψη του κινέζου πρωθυπουργού, Γουέν Γιαμπάο, στη γηραιά ήπειρο, κατά την οποία υπέγραψε δεκάδες εμπορικές συμφωνίες με τη Γερμανία, την Αγγλία και άλλες χώρες δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Κι αυτό επειδή αυξάνονται οι ενδείξεις πως το θαύμα της Κίνας στηρίζεται κι αυτό σε μια φούσκα που αργά ή γρήγορα θα σκάσει. Χαρακτηριστικά είναι τα στοιχεία που είδαν το φως τη δημοσιότητας για το χρέος των τοπικών κυβερνήσεων το οποίο ανέρχεται στο 27% του ΑΕΠ, οδηγώντας τη φούσκα της οικονομίας σε ακόμη μεγαλύτερα ύψη.

Όλα τα παραπάνω συνθέτουν μια εικόνα υψηλής αβεβαιότητας για την παγκόσμια οικονομία που μοιραία παρασέρνει και τις βασικές παραδοχές του κυρίαρχου μοντέλου, στο βαθμό που αποδεικνύεται εξαιρετικά ασταθές και ανήμπορο να διαχύσει τον μυθικό πλούτο που συσσωρεύει, δημιουργώντας για παράδειγμα θέσεις εργασίας. Σε σημείωμα της σύνταξής τους για παράδειγμα οι New York Times δε δίσταζαν να επιτεθούν στην αφρόκρεμα των αμερικανικών επιχειρήσεων που ζητούν φορολογικά κίνητρα για να επανεισάγουν τα κέρδη τους. Ανέφεραν χαρακτηριστικά: «Τα τελευταία πέντε χρόνια οι αμερικανικές εταιρείες έχουν αφήσει στο εξωτερικό κέρδη άνω του 1 τρις. δολ. σύμφωνα με κυβερνητικά στοιχεία. Φέρνοντας στη χώρα περισσότερο χρήμα λόγω χαμηλότερης φορολογίας δεν πρόκειται να αλλάξει αυτό το σκεπτικό (της επενδυτικής αποχής). Αν κάτι δε λένε αυτές οι επιχειρήσεις είναι ότι ήδη έχουν πλημμυρίσει στο ρευστό. Σύμφωνα με στοιχεία της ομοσπονδιακής τράπεζας, οι εταιρείες στις ΗΠΑ έχουν 2 τρις. δολ. τοποθετημένα σε τραπεζικούς λογαριασμούς, κρατικά ομόλογα, κ.α.».

Ακριβώς σε αυτό το έδαφος των τεράστιων κερδών, της έκρηξης της ανεργίας και της αβεβαιότητας για το αύριο επανέρχονται σε όλο τον κόσμο οι σκέψεις άσκησης ενεργού βιομηχανικής πολιτικής που (μιλώντας για τη χώρα μας) ως γνώμονα μπορεί να έχει την αντιμετώπιση του προβλήματος της ανεργίας, τη διατροφική επάρκεια, την παραγωγή κοινωνικά αναγκαίων αγαθών και υπηρεσιών, τη στήριξη των παραμεθόριων και ακριτικών περιοχών κ.α. Πρόκειται για προβληματισμούς που αντανακλούν την κρίση που αντιμετωπίζει το κυρίαρχο μοντέλο μεγέθυνσης στον βαθμό που αδυνατεί να προσφέρει ένα ελκυστικό όραμα χωρίς φούσκες, ανεργία και εκρηκτικές ανισότητες και δίνουν θετική διέξοδο στις αγωνίες της κοινωνίας.

Advertisements

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: