Home » 2010 » November

Monthly Archives: November 2010

Εξαθλίωση και ταπείνωση για την Ιρλανδία (Επίκαιρα 25/11-1/12/2010)

                                                                                                                                                       «Τους μήνες που ακολούθησαν τον Σεπτέμβρη του 2008, όταν η ιρλανδική κυβέρνηση μετά από μια συνάντηση για την κρίση που διήρκεσε όλη τη νύχτα αναγκάστηκε να δώσει εγγυήσεις για περίπου 400 δις. ευρώ – χρήματα που δεν έχουμε καμιά ελπίδα ποτέ να αποκτήσουμε – για να σωθούν οι ιρλανδικές τράπεζες από την κατάρρευση λέγαμε ότι θα έπεφτε στα παιδιά μας να πληρώσουν για τον οικονομικό μας παραλογισμό. Τώρα ξέρουμε πως θα είναι τα παιδιά μας και τα παιδιά των παιδιών μας και τα παιδιά των παιδιών των παιδιών μας μέχρι τη νιοστή γενιά που θα επωμιστούν τα βάρη των δανείων μας, περιλαμβανομένου του “σημαντικού δανείου” από τους διεθνείς δανειστές που οι αξιωματούχοι τώρα αναγνωρίζουν πως είναι αναγκαίο». Με αυτά τα λόγια ο διεθνούς φήμης ιρλανδός συγγραφέας Τζον Μπάνβιλ εξέφρασε τη θλίψη που επικρατεί στη νησιώτικη χώρα μετά την υποχώρησή της το προηγούμενο Σαββατοκύριακο στις πιέσεις των Βρυξελλών και του Βερολίνου.

Η αλήθεια ωστόσο είναι ότι η Ιρλανδία αντιστάθηκε. Αντίθετα με την Ελλάδα που σύσσωμο το υπουργικό συμβούλιο εκλιπαρούσε τους Γερμανούς και το ΔΝΤ κάνοντας ταυτόχρονα ότι μπορούσε για να διασύρει τη χώρα στο εξωτερικό ελπίζοντας ότι έτσι θα κέρδιζε την συμπάθεια του Τέταρτου Ράιχ, η ιρλανδική πολιτική ελίτ επί ημέρες αρνιόταν την βοήθεια των Βρυξελλών, ξέροντας ότι αποτελεί δηλητηριασμένο φρούτο. Έτσι, μόλις την περασμένη Πέμπτη ανακοίνωσαν και επισήμως ότι ήταν έτοιμοι να δεχθούν τη διεθνή «βοήθεια», οπότε και ξεκίνησαν οι επίσημες διαπραγματεύσεις και το Σαββατοκύριακο έγινε το επίσημο αίτημα. Καταλυτικό ωστόσο ρόλο στην απόφαση του Δουβλίνου, που επαναλάμβανε αδιάκοπα ότι έχει το αναγκαίο ρευστό για να καλύψει τις δανειακές του ανάγκες μέχρι και τον Ιούλιο του 2011, έπαιξε η σκανδαλώδης φυγή ιδιωτικών κεφαλαίων από τις τράπεζες. Περισσότερα από 25 δισ. ευρώ, τα οποία μάλιστα προέρχονταν από εταιρικούς πελάτες έκαναν φτερά τους τελευταίους μήνες, οξύνοντας το πρόβλημα κεφαλαιακής επάρκειας των τραπεζών και της σταθερότητας του χρηματοπιστωτικού συστήματος, που είναι ήδη ζωντανός νεκρός και διατηρείται στη ζωή χάρη στα 52 δις. ευρώ κρατικής βοήθειας! Χρηματοδότηση που ισοδυναμεί με το ένα τρίτο του εθνικού εισοδήματος και κατάφερε να τινάξει στον αέρα τα δημόσια οικονομικά της Ιρλανδίας μετατρέποντας ένα δημοσιονομικό πλεόνασμα σε έλλειμμα – χωρίς άλλη σύγκριση – της τάξης του 32%!

Φραγμός στην κίνηση κεφαλαίων

Η φυγή ιδιωτικών κεφαλαίων – που αποτέλεσε τη χαριστική βολή για την ιρλανδική οικονομία – θέτει ωστόσο ξανά και μετ’ επιτάσεως το θέμα του πολιτικού ελέγχου των τραπεζικών δραστηριοτήτων. Συγκεκριμένα, κατά πόσο μπορεί να θεωρείται αναφαίρετο δικαίωμα των τραπεζών (που ζουν απομυζώντας τον κρατικό κορβανά, μάλιστα) η διευκόλυνση της φυγής κεφαλαίων από μια δοκιμαζόμενη χώρα; Τι άλλο πρέπει να γίνει για να τεθούν εμπόδια στην μεταφορά χρημάτων, τη στιγμή που αποδεδειγμένα η υπάρχουσα «ελευθερία» συμβάλει στην αποσταθεροποίηση και αποτελεί βασιλική οδό για ασύστολη κερδοσκοπία, ακόμη και για πολιτικά παιχνίδια εις βάρος εκλεγμένων κυβερνήσεων και της λαϊκής βούλησης; Απ’ αυτούς μάλιστα που ήδη βούλιαξαν μια φορά την χώρα…

Το ύψος των χρηματικού ποσού που θα δοθεί στην Ιρλανδία αναμένεται να καθορισθεί τις επόμενες μέρες, αν όχι εβδομάδες, και θα προσδιοριστεί με βάση τις ανάγκες αναπλήρωσης του κεφαλαίου των τραπεζών. Κυνικά δηλαδή και χωρίς περιστροφές ομολογείται από κάθε πλευρά ότι η ένταξη της Ιρλανδίας στη «μονάδα εντατικής θεραπείας» γίνεται για χάρη των τραπεζών. Με αυτό τον τρόπο όμως αποκαλύπτεται και η απύθμενη υποκρισία των Γερμανών. Όταν η Μέρκελ επιχειρούσε να δημιουργήσει λαϊκή συναίνεση γύρω από το σχέδιο «ελεγχόμενης χρεοκοπίας» απομάκρυνε τους προβολείς από τις δραματικές συνέπειες που θα έχει το σχέδιό της στο επίπεδο των επιτοκίων με τα οποία δανείζονται οι νότιες χώρες και τους έστρεφε στη ζημιά που θα επωμιστούν όσες τράπεζες κατέχουν ομόλογά τους. «Επιτρέψτε μου να το θέσω απλά. Σε σχέση με αυτό (σ.σ. το σχέδιο ελεγχόμενης χρεοκοπίας) ενδέχεται να υπάρχει μια αντίθεση μεταξύ των συμφερόντων του χρηματοπιστωτικού κόσμου και των συμφερόντων του πολιτικού κόσμου», υποστήριζε στις 11 Νοέμβρη από το βήμα της συνόδου των 20 ισχυρότερων χωρών του κόσμου στη Σεούλ, επιδιώκοντας να προσδώσει ένα φιλολαϊκό επίχρισμα στην πολιτική της. Τώρα όμως με την Ιρλανδία αποκαλύπτεται ότι όχι μόνο το Βερολίνο αλλά και οι Βρυξέλλες οδηγούν ένα λαό 4,5 εκ. στο ικρίωμα μόνο και μόνο για να σωθούν οι τράπεζες και να αποτραπεί ο κίνδυνος δημιουργίας ενός ντόμινο χρεοκοπιών, παίρνοντας έτσι και την εκδίκησή τους για το θράσος που είχαν οι Ιρλανδοί να πουν δύο φορές «όχι» σε δημοψηφίσματα για την ΕΕ.

Η αποτροπή ενός ντόμινο καταρρεύσεων είναι ο βασικότερος (όχι όμως ο μοναδικός) λόγος για τον οποίο προσφέρθηκε και η Αγγλία να δανείσει την Ιρλανδία, να συμμετέχει δηλαδή στον μηχανισμό, παρότι δεν ανήκει στην ευρωζώνη. Πίσω από τις υποκριτικές δηλώσεις του άγγλου υπουργού Οικονομικών, Τζορτζ Όσμπορν, για τις σχέσεις «καλής γειτονίας» μεταξύ των δύο κρατών, το κίνητρο του Λονδίνου αφορούσε τα δισεκατομμύρια ευρώ που κινδυνεύουν να χάσουν οι βρετανικές τράπεζες και κάθε λογής επιχειρήσεις, στην περίπτωση που το Δουβλίνο κλείσει τους κρουνούς των χρηματοδοτήσεων. Χαρακτηριστικά, βαριά εκτεθειμένη στην ιρλανδική αγορά δεν είναι μόνο η (κρατική πλέον) Royal Bank of Scotland αλλά και πλήθος εμπορικών και παραγωγικών επιχειρήσεων. «Η Βρετανία εξάγει περισσότερα στην Ιρλανδία απ’ ότι στη Βραζιλία, την Ινδία, την Κίνα και τη Ρωσία μαζί» επεσήμαιναν οι Financial Times την προηγούμενη Πέμπτη 18 Νοέμβρη.

Αποικιοκρατία του χρήματος

Τους Ιρλανδούς όμως αυτό που πρωτίστως τους ενδιαφέρει είναι η απώλεια της εθνικής κυριαρχίας τους, το γεγονός ότι παραδίδουν τον έλεγχο της οικονομίας τους επομένως και του κράτους τους στους δανειστές. Και πολύ περισσότερο στους Βρετανούς πρώην αποικιοκράτες, εξέλιξη που δημιουργεί προφανώς χαμόγελα χαράς στο Λονδίνο. «Γι αυτό έγιναν όλα;», ήταν ο τίτλος του σημειώματος της σύνταξης της εφημερίδας Irish Times την προηγούμενη Πέμπτη, που αναρωτιόταν αν οι μάρτυρες της «Εξέγερσης του Πάσχα» του 1916 άξιζε να πεθάνουν για μια τέτοια ταπείνωση! «Ντρεπόμαστε για όλα αυτά», συνέχιζε. «Αφού αποκτήσαμε την πολιτική μας ανεξαρτησία από τη Βρετανία για να έχουμε τη ευθύνη των υποθέσεών μας, τώρα παραδίδουμε την κυριαρχία μας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο», τόνιζε, εκφράζοντας το αίσθημα ταπείνωσης όλων των Ιρλανδών.

Φτώχεια και απολύσεις

Το σημαντικότερο ωστόσο είναι ότι η χρηματοδότηση της Ιρλανδίας, δηλαδή των τραπεζών της, θα γίνει έναντι ενός τεράστιου κοινωνικού κόστους, καθώς οι εργαζόμενοι είναι αυτοί που θα επωμιστούν τις θυσίες που θα ζητήσουν ΔΤΝ και ΕΕ ώστε το δημοσιονομικό έλλειμμα να μειωθεί στο 3% του ΑΕΠ μέχρι το 2014. «Θα υπάρξει μεγάλη οδύνη για τους φορολογούμενους και πολλοί άνθρωποι θα χάσουν τις δουλειές τους» προειδοποίησε ο εκπρόσωπος Τύπου για θέματα οικονομίας του αντιπολιτευόμενου κόμματος Φάιν Γκέιλ, όπου ήδη… ράβουν κουστούμια καθώς η κυβέρνηση του Μπράιαν Κόουεν μετράει εβδομάδες. Με βάση δημοσιεύματα η Τρόικα θα ζητήσει από την κυβέρνηση της Ιρλανδίας μείωση της ελάχιστης ωριαίας αμοιβής που ανέρχεται στα 8,65 ευρώ για ειδικευμένους ενήλικους εργάτες και αύξηση του ΦΠΑ από το 21% που ισχύει τώρα. Μάλιστα πιθανολογείται ότι η σοβαρή αύξηση στους έμμεσους φόρους θα είναι το αντίτιμο που θα πληρώσει η κυβέρνηση για να μην αυξηθούν οι εταιρικοί φόροι από το πολύ χαμηλό επίπεδο του 12,5% που βρίσκονται εδώ και χρόνια, λειτουργώντας ως κίνητρο για την προσέλκυση σημαντικών ξένων επενδύσεων και ιδιαίτερα αμερικανικών που χρησιμοποιούσαν την Ιρλανδία (λόγω θέσης και γλώσσας) ως προγεφύρωμά τους για την Ευρώπη.

Το ιρλανδικό Μνημόνιο θα επιτείνει τις τάσεις κοινωνικής παρακμής και ερήμωσης της Ιρλανδίας των τελευταίων χρόνων, όπως μαρτυρά η μετατροπή της για μια ακόμη φορά σε χώρα εξαγωγής μεταναστών απ’ όταν συγκεκριμένα άρχισαν να εφαρμόζονται τα εξοντωτικά μέτρα λιτότητας, όπως για παράδειγμα η μείωση των μισθών των δημοσίων υπαλλήλων κατά 20%. Υπολογίζεται ότι πέρυσι, το 2009 που η οικονομία συρρικνώθηκε κατά 7,1%, περισσότεροι από 65.000 εργαζόμενοι εγκατέλειψαν την Ιρλανδία για να αναζητήσουν την τύχη τους σε κάποια άλλη χώρα. Φέτος όλες οι προβλέψεις συγκλίνουν ότι οι μετανάστες θα ξεπεράσουν τους 120.000, θυμίζοντας σε όλους τις τραγικές εμπειρίες του παρελθόντος και πληρώνοντας με αυτό τον τρόπο οι Ιρλανδοί το διπλό «όχι» τους στην ΕΕ. Ως αποτέλεσμα η ύφεση θα βαθύνει, λόγω της λιτότητας, και οι τράπεζες θα βρεθούν εκ νέου σε δυσχερή θέση λόγω της αδυναμίας των δανειοληπτών να εξυπηρετήσουν υποχρεώσεις, που ακόμη και υπό τις τρέχουσες συνθήκες θα μπορούσαν να εξυπηρετούνταν κανονικά.

Έτσι το ΔΝΤ θα δικαιολογήσει τη φήμη του ως πυρομανής πυροσβέστης, φήμη που πλέον διεκδικεί επάξια και η ΕΕ.

Μειώνουν φόρους για επιχειρήσεις, 44 δις. για εξυπηρέτηση του χρέους! (Πριν, 21/11/10)

ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ: Συνθλίβονται τα τελευταία υπολείμματα του κράτους πρόνοιας

Απολύσεις δημοσίων υπαλλήλων, μειώσεις μισθών και κονδυλίων σε παιδεία, υγεία πολιτισμό

Ποτέ άλλοτε στην μεταπολεμική ιστορία δεν καταστρώθηκε ένας τόσο κανιβαλικά αντιλαϊκός προϋπολογισμός, όπως αυτός που έδωσε στη δημοσιότητα η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ την προηγούμενη εβδομάδα. Είναι ένας προϋπολογισμός εξόφθαλμα ληστρικός που αν τυχόν και εφαρμοστεί θα βάλει το τελευταίο καρφί στο φέρετρο του ανελλιπούς και βαθιά προβληματικού κράτους πρόνοιας που χτίστηκε στην Ελλάδα. Επίσης θα βυθίσει στη φτώχεια την λαϊκή πλειοψηφία καθώς θα πυροδοτήσει μέσω της αύξησης του ΦΠΑ ένα νέο σαρωτικό κύμα ακρίβειας σε είδη καθημερινής ανάγκης από τρόφιμα και πετρέλαιο μέχρι τους λογαριασμούς της ΔΕΗ και το νερό.

Ταυτόχρονα όμως ο προϋπολογισμός της τρόικας ΠΑΣΟΚ – ΔΝΤ – ΕΕ χαρίζει στο κεφάλαιο 320 εκ. ευρώ! Τόσα χρήματα θα ζημιωθεί το δημόσιο από την μείωση του φορολογικού συντελεστή των επιχειρήσεων από το 24% στο 20% για τα μη διανεμόμενα κέρδη! Δεν είναι πρόκληση; Την ίδια στιγμή που επιβάλουν περικοπές στην 13η και 14η σύνταξη για να εξοικονομήσουν φέτος και τον επόμενο χρόνο 2 δισ. ευρώ, που εισάγουν κριτήρια διαβίωσης για τη χορήγηση του επιδόματος ανεργίας αναμένοντας να επωφεληθούν 500 εκ. ευρώ – τα οποία προφανώς θα στερηθούν οι άνεργοι, που μειώνουν τις επιχορηγήσεις σε δημόσιες επιχειρήσεις και οργανισμούς κατά 1,5 δισ. ευρώ, που από την αύξηση των συντελεστών και τη διεύρυνση της βάσης ΦΠΑ υπολογίζουν να πάρουν από τις τσέπες μας 2,3 δισ. και από τους επιπλέον ειδικούς φόρους (καυσίμων, καπνού και αλκοόλ) υπολογίζουν να συγκεντρώσουν πάνω από 1 δισ. ευρώ, την ίδια ώρα χαρίζουν φόρους στο μεγάλο κεφάλαιο! Το επιχείρημά τους δε, ότι πρόκειται για κέρδη που επανεπενδύονται επομένως δημιουργούν θέσεις εργασίας και δεν αποθησαυρίζονται, μόνο γέλια δημιουργεί. Όλοι ξέρουν ή υποπτεύονται τα μαγειρέματα των ισολογισμών και τις απάτες του ιδιωτικού τομέα – όλοι πλην της κυβέρνησης φυσικά…

Τα σκάνδαλα του νέου προϋπολογισμού δεν εξαντλούνται στα χρήματα που χαρίζουν ΠΑΣΟΚ – ΔΝΤ – ΕΕ στο κεφάλαιο εν μέσω της χειρότερης δημοσιονομικής κρίσης κι ενώ από τους εργαζόμενους ζητούν τη μια θυσία μετά την άλλη. Σκάνδαλο είναι και τα λεφτά που δίνονται για την εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους. Συγκεκριμένα, υπολογίζεται ότι το 2011 υπό τη μορφή τόκων (15,9 δις.) και χρεολυσίων (28 δις.) θα δοθούν στους τοκογλύφους συνολικά 44 δισ. ευρώ. Μια σύγκριση αυτού του ποσού αρκεί για να φανεί γιατί η άσκηση αναδιανεμητικής πολιτικής περνά μέσα από την παύση πληρωμών του δημόσιου χρέους, γιατί επίσης το αίτημα της παύσης πληρωμών πρέπει να μπει στην προμετωπίδα κάθε εργατικού επιθετικού αγώνα, με στόχο τη βελτίωση της θέσης των εργαζομένων. Τα 44 δισ. λοιπόν που θα δοθούν για την εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους ισούνται: Πρώτο με το 20% του ΑΕΠ, επομένως το ένα πέμπτο όσων παραχθούν στην Ελλάδα θα πάει στις τσέπες των τραπεζιτών. Δεύτερο, είναι υπερδιπλάσια του ελλείμματος του κρατικού προϋπολογισμού, που σύμφωνα με τις προβλέψεις θα ανέλθει σε 20,9 δισ. Αν δεν εξυπηρετούταν το χρέος επομένως, τότε το έλλειμμα θα μετατρεπόταν σε πλεόνασμα. Τρίτο, υπερβαίνει κατά πολύ τους έμμεσους φόρους. Άρα η παύση της εξυπηρέτησής του θα επέτρεπε ακόμη και την κατάργηση των έμμεσων φόρων, που είναι οι πιο αντιλαϊκοί φόροι και πολλών ακόμη. Αρκεί να δούμε ότι το σύνολο των φορολογικών εσόδων (άμεσοι και έμμεσοι φόροι, φόροι εισοδήματος, τέλη κυκλοφορίας κ.α.) θα ανέλθει το 2011 σε 52,9 δισ. ευρώ. Επομένως το 83% των φόρων που πληρώνουμε πάει στην εξυπηρέτηση του χρέους!

Υπάρχουν όμως και χειρότερα: Όπως η άνοδος του χρέους, μετά την αναθεώρηση των δημοσιονομικών στοιχείων από την ευρωπαϊκή στατιστική υπηρεσία, με πολύ ταχύτερους μάλιστα ρυθμούς απ’ ότι προέβλεπε ακόμη και το Μνημόνιο. Συγκεκριμένα, το ύψος του χρέους της κεντρικής κυβέρνησης αναμένεται να φθάσει το 2011 το 158,6% του ΑΕΠ, παρουσιάζοντας αύξηση κατά 11 σχεδόν ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ σε σχέση με φέτος και το 2013 το 160% του ΑΕΠ. Πρόκειται για εξέλιξη που καθιστά ξεπερασμένο το Μνημόνιο, ακόμη και ανεπαρκές και πιέζει στην κατεύθυνση αναδιαπραγμάτευσης του εξωτερικού χρέους – με όρους φυσικά των δανειστών. Προοιωνίζεται επομένως νέα δεινά για τους εργαζόμενους, που σε λίγους μήνες θα κληθούν να επωμιστούν επιπλέον βάρη, πέραν του παγώματος των μισθών, της μείωσης των επιδομάτων και της απόλυσης 10.000 συμβασιούχων, που προωθεί ο κρατικός προϋπολογισμός. Κι όλα αυτά ενώ η κυβέρνηση διακηρύσσει ότι δεν πρόκειται να πειράξει τους μισθούς του ένστολου και πολιτικού προσωπικού του υπουργείου καταστολής.

Στις διατάξεις του κρατικού προϋπολογισμού, πέραν της φορολογικής επιδρομής, της μείωσης των κονδυλίων για υγεία, παιδεία και πολιτισμό, της μείωσης μισθών και των απολύσεων προβλέπεται επίσης και ένα γενναίο πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων που αφορά το αεροδρόμιο Ελ. Βενιζέλος, την ΤΡΑΙΝΟΣΕ, την Εγνατία Οδό, τα ΕΛΤΑ, τη ΛΑΡΚΟ, το Καζίνο Πάρνηθας, παίγνια του ΟΠΑΠ, τα λιμάνια και τις πολεμικές βιομηχανίες ΕΛΒΟ και ΕΑΣ. Βαριές εν τω μεταξύ θα είναι οι επιπτώσεις στις τσέπες των εργαζομένων και από την αναδιάρθρωση των ΔΕΚΟ, με σκοπό να πάψουν να επιβαρύνουν τον κρατικό προϋπολογισμό. Χαρακτηριστικά το εισιτήριο των «δημόσιων» συγκοινωνιών στην Αθήνα αναμένεται να διαμορφωθεί στο 1,5 ευρώ, καθιστώντας την μετακίνηση είδος πολυτελείας. 

Υπολογίζοντας παράλληλα ότι η ανεργία επισήμως θα αυξηθεί στο 14,6% το 2011 και στο 14,8% το 2012 (και στην πράξη φυσικά πολύ παραπάνω) διακρίνεται ο κοινωνικός όλεθρος που θα επέλθει. Για αυτό το λόγο η ανατροπή του προϋπολογισμού και της πολιτικής του Μνημονίου με εργατικούς αγώνες αποτελεί πλέον όρο επιβίωσης για τους εργαζόμενους.

Γερμανική τορπίλη στην Ιρλανδική οικονομία (Επίκαιρα, 18-24/11/2010)

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο δολοφόνος παραμένει, πρώτος – πρώτος μάλιστα, στο πλήθος παρατηρώντας το πτώμα. Είναι η πρώτη φορά όμως που συνεχίζει να κρατάει την καπνισμένη κάνη, όλοι τον αναγνωρίζουν και όλοι συνεχίζουν αμέριμνοι να σχολιάζουν τη δολοφονία και τις αδυναμίες του θανόντα!

Ο κατά συρροή δολοφόνος δεν είναι άλλος από την Γερμανία και το πτώμα αυτή τη φορά ανήκει στην Ιρλανδία.

Ο (ξεδοντιασμένος πλέον) κέλτικος τίγρης κατέλαβε για μια ακόμη φορά τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων την προηγούμενη εβδομάδα με αφορμή την άνοδο των επιτοκίων διαπραγμάτευσης των 10ετών κρατικών ομολόγων του την Πέμπτη 11 Νοέμβρη σε επίπεδα ρεκόρ, στο 9,24%, που δεν είχαν παρατηρηθεί ποτέ άλλοτε όσα χρόνια η Ιρλανδία βρίσκεται στη ζώνη του ευρώ. Το ίδιο ακριβώς σημειώθηκε την ίδια μέρα επίσης με τα ισπανικά, τα ιταλικά και τα πορτογαλικά ομόλογα! Άνοδος των επιτοκίων διαπραγμάτευσής τους σε ύψη ρεκόρ, ταυτόχρονη πτώση της συναλλαγματικής ισοτιμίας του ευρώ έναντι του δολαρίου, λόγω των ανησυχιών για τη συνοχή της ευρωζώνης, και όργιο κάθε άλλο παρά αβάσιμων φημών ότι η Ιρλανδία ετοιμάζεται να ακολουθήσει τον πύρινο δρόμο της Ελλάδας προσφεύγοντας στον μηχανισμό στήριξης Βρυξελλών και ΔΝΤ.

Ευρωζώνη δύο ταχυτήτων

Το κρίσιμο ερώτημα όμως αφορά την αιτία που προκάλεσε αυτή τη φορά την άνοδο των επιτοκίων. Πίσω από την εκρηκτική αύξηση των επιτοκίων στη δευτερογενή αγορά ήταν το Βερολίνο! Οι Γερμανοί είναι οι ηθικοί αυτουργοί για την αναζωπύρωση της κρίσης χρέους της ευρωζώνης, την ώθηση των περιφερειακών χωρών της στο χείλος της καταστροφής και την δημιουργία μιας ευρωζώνης δύο ταχυτήτων! Τα γεγονότα μιλούν από μόνα τους. Το προηγούμενο Σαββατοκύριακο 6-7 Νοέμβρη, όταν η Ελλάδα ζούσε τον πυρετό του πρώτου γύρου των περιφερειακών εκλογών, μιλώντας ο γερμανός υπουργός Οικονομικών, Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, στο εβδομαδιαίο πολιτικό περιοδικό Der Spiegel έκανε για πρώτη φορά γνωστές ορισμένες διευκρινιστικές λεπτομέρειες σχετικά με το γερμανικό σχέδιο «ελεγχόμενης χρεοκοπίας» που θα αποφασιστεί (θα επικυρωθεί καλύτερα) τον Δεκέμβρη στη Σύνοδο Κορυφής των 27 ηγετών της ΕΕ. Ειδικότερα μιλούσε για μια διαδικασία δύο σταδίων. Το πρώτο στάδιο το γνωρίσαμε καλά στην Ελλάδα. Προβλέπει την επιβολή αιματηρών μέτρων λιτότητας. Το δεύτερο στάδιο περιλαμβάνει την αναδιάρθρωση του χρέους με την υποτίμηση μέρους της αξίας των ομολόγων που έχουν εκδοθεί και η οποία θα βαρύνει τους πιστωτές. Οι κάτοχοι δηλαδή των ομολόγων θα χάνουν ένα εκ των προτέρων γνωστό ποσοστό της ονομαστικής αξίας τους και ως αντάλλαγμα ο εκδότης θα τους εγγυάται την αποπληρωμή του υπολοίπου. Ο γερμανός υπουργός μάλιστα για να καθησυχάσει τις αγορές τόνισε ότι η συγκεκριμένη πρόβλεψη, η «ρήτρα χρεοκοπίας» θα περιληφθεί στις εκδόσεις που θα γίνουν μετά το 2013. Δεν επηρεάζεται επομένως η αξία των ομολόγων που είναι ήδη σε κυκλοφορία, με βάση τους δικούς τους ισχυρισμούς, πάντα. Επομένως κατά τον γερμανό υπουργό δεν γεννάται λόγος ανησυχίας σήμερα.

Αυτοεκπληρούμενη προφητεία η άνοδος των επιτοκίων

Στην πράξη έγινε το εντελώς αντίθετο που ήταν και το αναμενόμενο: η γερμανική δήλωση οδήγησε σε έκρηξη το κόστος δανεισμού και τα επιτόκια. Συγκεκριμένα, αμέσως μετά την σχετική δήλωση το βρετανικό γραφείο συμψηφισμού πράξεων επί ομολόγων LCH.Clearnet, που κατέχει ηγετική θέση στον κλάδο, απαίτησε από τράπεζες και θεσμικούς επενδυτές που ήθελαν να χρησιμοποιήσουν ιρλανδικά ομόλογα ως «καλύμματα» σε πράξεις επαναγοράς για άντληση ρευστού την πληρωμή ενός επιπλέον περιθωρίου ύψους 15%! Αυτή η απαίτηση προκάλεσε κύμα μαζικών πωλήσεων στα ιρλανδικά ομόλογα. Δηλαδή, πολύ πριν οριστικοποιηθεί η πρόταση της Γερμανίας, η αγορά ήδη προσδιόρισε το επιπλέον ασφάλιστρο κινδύνου για τα ιρλανδικά ομόλογα στο 15% τινάζοντας την αγορά στον αέρα και οδηγώντας την Ιρλανδία στο χείλος της καταστροφής. Καθόλου τυχαίο δεν είναι πως οι διαβεβαιώσεις που ακολούθησαν από τον πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μανουέλ Μπαρόζο, ότι αν η Ιρλανδία ζητήσει στήριξη υφίστανται διαδικασίες να την υποστηρίξουν, έπεσαν στο κενό, δεν μπόρεσαν δηλαδή να οδηγήσουν σε αποκλιμάκωση τα επιτόκια. Εξ ίσου άσφαιρες αποδείχθηκαν και οι διαβεβαιώσεις του ιρλανδού υπουργού Οικονομικών ότι μέχρι τον Ιούλιο του 2011 η Ιρλανδία δεν αντιμετωπίζει χρηματοδοτικές ανάγκες, δεν έχει επομένως ανάγκη προσφυγής στις αγορές. Το πρόβλημα δεν υπήρχε στο Δουβλίνο, αλλά στο Βερολίνο! Η αντίδραση των αγορών προκλήθηκε από το ερέθισμα που δέχτηκαν από τα γερμανικά εμπρηστικά στο περιεχόμενό τους σχέδια και όχι από κάποια εξέλιξη που σχετίζεται με την ιρλανδική οικονομία.

Τα παραπάνω, πέρα για πέρα οφθαλμοφανή, διατυπώθηκαν ωμά και στον διεθνή Τύπο. Δήλωνε για παράδειγμα ευρωπαίος πολιτικός στους Financial Times που δεν αποκάλυπταν το όνομα του στις 9 Νοέμβρη, δύο μέρες δηλαδή πριν κορυφωθεί η αύξηση των επιτοκίων: «Είναι εμφανές ότι τα πράγματα έχουν επιδεινωθεί από την 29η Οκτώβρη (σ.σ. ημέρα ολοκλήρωσης της συνόδου κορυφής της ΕΕ). Δεν είμαι σίγουρος για το κατά πόσο έχουν γίνει εξ ολοκλήρου κατανοητές οι επιπτώσεις των γερμανικών θέσεων. Ανοίγουν την πόρτα στους βραχυπρόθεσμους επενδυτές να πραγματοποιήσουν μια πραγματική δολοφονία»! Το ίδιο υποστήριζε επίσης στους Financial Times δύο μέρες μετά διακεκριμένος αρθρογράφος τους: «Δυστυχώς για το Δουβλίνο η Γερμανία έκανε σαμποτάζ στη μηχανή του χρήματος, επιμένοντας οι μελλοντικές χρεοκοπίες να επιφέρουν απώλειες στους κατόχους ομολόγων. Τίποτε ακόμη δεν έχει κριθεί και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ασκεί πιέσεις κατά του Βερολίνου. Αλλά οι κάτοχοι ομολόγων δικαιολογημένα ανησυχούν. Αν η Γερμανία κάνει το δικό της, τότε τα αυτόματα κουρέματα θα γίνουν αυτο-εκπληρούμενες προφητείες: κλυδωνιζόμενα κράτη που ζητούν δανεικά θα γίνονται στόχος επιθέσεων από βραχυπρόθεσμους πωλητές που θα εξασφαλίζουν κέρδη όταν το κράτος στοχεύει να χρεοκοπήσει»!

Επιταχύνεται η αναδιάρθρωση χρέους

Τα συμπεράσματα εξάγονται σχεδόν αυτόματα. Η διαδικασία «ελεγχόμενης χρεοκοπίας» που επιχειρεί να θεσπίσει η Γερμανία δεν αφορά το 2013, όταν λήγει η ισχύς του υπάρχοντος μηχανισμού που δημιουργήθηκε τον Μάιο, όπως δηλώνουν οι εκπρόσωποι της ΕΕ και πολύ πιθανό τυπικά να αναφερθεί στο κείμενο των αποφάσεων. Οι σχετικές διαβεβαιώσεις του Σόιμπλε και της Μέρκελ, με βάση τις οποίες δεν τίθεται ζήτημα αναδιάρθρωσης του ελληνικού χρέους το αμέσως επόμενο διάστημα, αποδείχτηκαν ήδη κενό γράμμα. Η υπογραφή των διατάξεων τον Δεκέμβρη θα επιταχύνει με ρυθμό απρόβλεπτο τις εξελίξεις οξύνοντας άμεσα τα προβλήματα χρηματοδότησης των δανειακών αναγκών των υπερχρεωμένων κρατών-μελών της ευρωζώνης και φέρνοντας πολύ κοντά το ενδεχόμενο της χρεοκοπίας, δηλαδή αναδιάρθρωσης του χρέους με ευθύνη των τραπεζών. Το άμεσο αποτέλεσμα της ρήτρας χρεοκοπίας που θα ενσωματώσει η ίδια η αγορά με τους δικούς της ληστρικούς όρους στα ομόλογα των υπερχρεωμένων χωρών θα είναι η εκτίναξη των επιτοκίων στα επίπεδα που βρίσκονταν πριν την ένταξη στο ευρώ. Με τη μία επομένως εξανεμίζεται ένα σημαντικότατο, αν όχι το μοναδικό, όφελος από την υιοθέτηση του κοινού νομίσματος: τα φθηνά επιτόκια. Άλλωστε, η μείωσή τους δεν ήταν το ισχυρότερο επιχείρημα του Κώστα Σημίτη το 2000 όταν πρόβαλε την ένταξη στην ευρωζώνη ως το μαγικό ραβδί που θα λύσει όλα τα προβλήματα της ελληνικής οικονομίας; Τώρα ποιο θα είναι το θέλγητρο που θα καθιστά συμφέρουσα την παραμονή στην ευρωζώνη και την ΕΕ, όταν αποδεικνύεται παράγοντας επιδείνωσης των οικονομικών αντιθέσεων και ανισορροπιών;

Νέο πρόγραμμα λιτότητας

Επιστρέφοντας στην Ιρλανδία, εντύπωση επίσης προκαλεί, πέραν της ανοχής που έχουν εξασφαλίσει οι κατά συρροή γερμανοί «οικονομικοί δολοφόνοι», και η κατάφωρη κοινωνική αδικία που συντελείται στο εσωτερικό της Ιρλανδίας. Αν αφορμή για την τελευταία αύξηση των επιτοκίων δανεισμού αποτέλεσαν τα αυτοκρατορικά σχέδια της Γερμανίας που επιχειρεί να αλώσει την Ευρώπη με όχημα το ευρώ, η αιτία των δημοσιονομικών της ανισορροπιών βρίσκεται στις τράπεζες. Το έχουμε ξαναγράψει: Το δημόσιο χρέος της Ιρλανδία το 2007 κυμαινόταν στο 28% του ΑΕΠ, το 2008 στο 37% και πέρυσι, το 2009, έφθασε στο 58%. Η αιτία πίσω από τον διπλασιασμό του σε δύο χρόνια εντοπίζεται στην απόφαση της ιρλανδικής κυβέρνησης τον Σεπτέμβρη του 2008 να εγγυηθεί την βιωσιμότητα όλων των τραπεζών. Μια απόφαση που στοίχισε στην Ιρλανδία των 4,5 εκ. ανθρώπων με ένα ΑΕΠ που έχει συρρικνωθεί στα 160 δις. ευρώ (από 190 δις. πέρυσι) τουλάχιστον 72 δις. και την μετατροπή του δημοσιονομικού πλεονάσματος ύψους 27% του ΑΕΠ σε έλλειμμα ύψους 32%! Καμία άλλη χώρα της ευρωζώνης δεν εμφανίζει σήμερα τόσο υψηλό έλλειμμα. Εξ ολοκλήρου δε οφείλεται στον τραπεζικό τομέα και δη σε μία συγκεκριμένη τράπεζα, την Anglo Irish Bank, που αποδεικνύεται μαύρη τρύπα με κάθε πρόγραμμα αναπλήρωσης κεφαλαίου της να το υποδέχεται νέα ανακοίνωση για αυξημένες επισφάλειες και νέες παραγραφές μη εξυπηρετούμενων δανείων που καθιστούν αναγκαίο ένα νέο πρόγραμμα αναπλήρωσης κεφαλαίου. Ενώ λοιπόν οι τράπεζες βούλιαξαν τα δημόσια οικονομικά, το κόστος μεταφέρεται στους φορολογούμενους. Ούτε ένα, ούτε δύο, αλλά τρία προγράμματα λιτότητας έχουν επιβληθεί μέχρι στιγμής και είναι στα σκαριά και τέταρτο, ύψους 15 δις. ευρώ, το οποίο θα ανακοινωθεί από μέρα σε μέρα, εάν φυσικά δεν πέσει η κυβέρνηση (που στηρίζει την πλειοψηφία της σε 3 μόνο έδρες) κάτω από τη λαϊκή κατακραυγή…

Σ. Αμίν: “Καταστροφική η λιτότητα για την Ελλάδα” (Επίκαιρα, 11-17/11/2010)

Εμβληματική μορφή μεταξύ των σύγχρονων Μαρξιστών, ο γαλλοαιγυπτιακής καταγωγής Σαμίρ Αμίν βρέθηκε πρόσφατα στην Αθήνα με αφορμή τη διήμερη διάσκεψη του Αριστερού Βήματος Διαλόγου και Κοινής Δράσης και της Πρωτοβουλίας Καλλιτεχνών ενάντια στο Μνημόνιο. Στη συνέντευξη που παραχώρησε στα Επίκαιρα τονίζει τις βαθιές μεταβολές που έχουν συντελεσθεί στο σύγχρονο καπιταλισμό και ιδιαίτερα ως αποτέλεσμα της κρίσης του ’70, δημιούργημα της οποίας είναι και η πρόσφατη χρηματοπιστωτική κρίση. Να αναφερθεί πως στα ελληνικά συνεχίζουν να κυκλοφορούν δύο βιβλία του Σαμίρ Αμίν: Η συσσώρευση σε παγκόσμια κλίμακα (δύο τόμοι, εκδόσεις Νέα Σύνορα ΕΠΕ, χωρίς χρονολογία και με εισαγωγή του Ανδρ. Παπανδρέου!) και Πέρα από τον γερασμένο καπιταλισμό (εκδ. Λιβάνη, 2004).

Πως θα μπορούσατε να περιγράψετε την τρέχουσα οικονομική κρίση με λίγα λόγια;

-Η άποψή μου για την κρίση απέχει σημαντικά από αυτής της πλειοψηφίας ακόμη κι από την άποψη που κυριαρχεί εντός της Αριστεράς. Προσωπικά δεν πιστεύω καθόλου ότι η κρίση ξεκίνησε με την χρηματοπιστωτική κατάρρευση του 2008, ούτε πως η χρηματοπιστωτική κατάρρευση είναι η αιτία της εξελισσόμενης ύφεσης. Υποστηρίζω ακριβώς το αντίθετο: Ότι η χρηματοπιστωτική κατάρρευση αποτελεί συνέπεια της κρίσης που ξεκίνησε πολύ καιρό πριν. Μιας δομικής κρίσης που ξέσπασε πρώτα και κύρια στη πραγματική οικονομία και στη συνέχεια επεκτάθηκε στο περιβάλλον, το κλίμα, την διατροφή, την ενέργεια κ.λπ. Πρόκειται για μια συστημική, μακρά κρίση ενός συρρικνούμενου καπιταλισμού. Ξεκίνησε στα μέσα της δεκαετίας του ’70 του προηγούμενου αιώνα με την κατάργηση της μετατρεψιμότητας του δολαρίου σε χρυσό και την μετάβαση στο καθεστώς των κυμαινόμενων συναλλαγματικών ισοτιμιών. Από τα μέσα της δεκαετίας του ’70 ξαφνικά, οι ρυθμοί μεγέθυνσης της Τριάδας (ΗΠΑ, ΕΟΚ, Ιαπωνία) έπεσαν στα μισά της προηγούμενης τριακονταετίας χωρίς να έχουν ανακάμψει από τότε. Κατ’ επέκταση η κρίση στην πραγματική οικονομία διαρκεί τέσσερις σχεδόν δεκαετίες. 

Πως αντέδρασε ο καπιταλισμός σε αυτή την κρίση;

– Αντέδρασε με τρεις ομάδες μέτρων. Αρχικά με την συγκέντρωση και συγκεντροποίηση του κεφαλαίου. Αυτό μάλιστα το κύμα άλλαξε την ποιότητα του μονοπωλιακού καπιταλισμού. Κατά δεύτερο, με την φιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση, μέσω των προγραμμάτων δομικής προσαρμογής, του ανοίγματος των αγορών κ.α. Και τρίτο, μέσω της χρηματιστικοποίησης, που άμβλυνε προβλήματα τα οποία προέρχονταν από την άνιση κατανομή του εισοδήματος η οποία επίσης περιόριζε την δυνατότητα επίτευξης συναινέσεων στην κοινωνία. Οι επεκτεινόμενες χρηματοπιστωτικές αγορές έτσι αποτέλεσαν το αντίδοτο στις συρρικνούμενες πραγματικές αγορές. Νιώθω μάλιστα ιδιαίτερα υπερήφανος που από το 2002 επεσήμανα ότι η χρηματιστικοποίηση αποτελεί την Αχείλια πτέρνα του συστήματος, ότι το σύστημα δεν είναι βιώσιμο και η κατάρρευσή του θα ξεκινήσει με μια χρηματοπιστωτική κρίση. Όπως και συνέβη. Αυτή είναι η δική μου ερμηνεία. Γι αυτό και ο τίτλος του καινούργιου μου βιβλίου (που ακόμη δεν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά) είναι «Έξω από την κρίση του καπιταλισμού ή τον καπιταλισμό της κρίσης;».

Οδεύουμε σε περίοδο χάους

Σε αυτό το πλαίσιο είναι εφικτές οι μεταρρυθμίσεις;

– Δεν υπάρχει έδαφος σήμερα για επαναφορά προηγούμενων διευθετήσεων όπως η ρύθμιση των αγορών ή το κράτος πρόνοιας της μεταπολεμικής περιόδου. Οδεύουμε σε μια περίοδο χάους. Εννοώ ότι ως απόκριση στην κρίση υπάρχει μια μετακίνηση του κέντρου βάρους από την οικονομική διαχείριση στην πολιτική και τους κοινωνικούς και διεθνείς αγώνες. Το παράδειγμα της Ελλάδας από αυτή την άποψη είναι πολύ διδακτικό. Επομένως η προσπάθεια να βρεθεί μια αποδεκτή συναίνεση ακόμη και σε διεθνές επίπεδο, όπως επιχειρεί για παράδειγμα να κάνει ο Τζόζεφ Στίγκλιτς με τις διάφορες εκθέσεις του, είναι κενή περιεχομένου, είναι καταδικασμένη να αποτύχει.

Κατά την άποψή μου, επειδή παραμένω αισιόδοξος, «κοινωνικά συμβόλαια» θα πραγματοποιηθούν. Αλλά όπως συμβαίνει στην ιστορία θα είναι πολύ άνισα μεταξύ των διάφορων χωρών. Σε άλλα κράτη θα είναι πιο προωθημένα και σε άλλα λιγότερο για λόγους ιστορικούς, τοπικούς, κ.λπ. Ας δούμε την προηγούμενη μεγάλη κρίση, του ’30. Έφερε το Λαϊκό Μέτωπο στη Γαλλία, το New Deal στις ΗΠΑ και επίσης το ναζισμό. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις διακρίνεται πώς η απάντηση δεν ήταν αμιγώς οικονομική και σε πολλές περιπτώσεις, ούτε καν οικονομική. Ήταν πρώτα και κύρια πολιτική, που στη συνέχεια δημιούργησε την αντικειμενική βάση για μια οικονομική διαχείριση.

– Θα μπορούσαμε δηλαδή παραφράζοντας τη γνωστή ρήση από την εκστρατεία του Κλίντον το 1992 («είναι η οικονομία, ηλίθιοι») να λέγαμε ότι σήμερα «είναι η πολιτική» και όχι η οικονομία…

– Αυτός είναι ο τρόπος που δουλεύει η Ιστορία. Δεν λειτουργεί με ευσεβείς πόθους για τις άριστες οικονομικές επιλογές και άλλα τέτοια.

– Πως ερμηνεύετε την απάντηση στην κρίση της ΕΕ και ιδιαίτερα της Γερμανίας;

– Δεν είναι απάντηση, η στάση της συνιστά μια προσαρμογή στην κρίση. Το σύστημα εξουσίας στην Ευρώπη, η Δεξιά και οι σοσιαλδημοκράτες που έχουν μεταλλαχθεί σε σοσιαλ-φιλελεύθερους δεν ανταποκρίθηκαν στις προκλήσεις της κρίσης. Το αποκλειστικό τους μέλημα ήταν να διατηρήσουν τις κοινωνικές σχέσεις, την ισορροπία προς όφελος του μονοπωλιακού καπιταλισμού, όπως είναι σήμερα.

Ευσεβής πόθος η ρύθμιση των αγορών

– Είναι παρόλα αυτά σε εξέλιξη μια συζήτηση με πρωτοβουλία της Γερμανίας για την αυστηρότερη εφαρμογή της δημοσιονομικής ισορροπίας, για την μεταβίβαση μέρους του κόστους της χρεοκοπίας στο χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο, κ.α., που σηματοδοτούν μια βαθύτερη αντιδραστική μετάλλαξη της ΕΕ.

– Όλα αυτά τα μέτρα για την ρύθμιση των αγορών είναι ευσεβείς πόθοι. Οι κυβερνήσεις απευθύνονται στους αφελείς για να δείξουν ότι κάνουν κάτι. Ας ζήταγαν καλύτερα από την ηγεσία της Μαφίας να γίνει τίμια. Πιο πολλά αποτελέσματα θα είχαν.

Τα μέτρα που συζητιόνται για τις χώρες με μεγάλα ελλείμματα είναι ανεφάρμοστα, γιατί όλες οι χώρες της ΕΕ έχουν υψηλά ελλείμματα. Μάλιστα τα χρέη του ιδιωτικού τομέα αυξάνονται με ταχύτερους ρυθμούς απ’ ότι τα χρέη του δημόσιου. Μάλιστα με την εμβάθυνση της κρίσης τα ελλείμματα και τα χρέη του δημοσίου θα συνεχίσουν να αυξάνονται. Οι ποινές επομένως για τους δημοσιονομικά απείθαρχους στερούνται περιεχομένου, έχουν δημαγωγικό χαρακτήρα.

Το πιο δραματικό σε όλα αυτά είναι πως ούτε και η Αριστερά έχει απάντηση. Κι αυτό δεν ισχύει μόνο για την κοινοβουλευτική Αριστερά, αλλά ακόμη και για την ριζοσπαστική που εννοεί να μην αντιλαμβάνεται ότι ο δρόμος υπέρβασης της κρίσης έγκειται στην απαλλοτρίωση του μονοπωλιακού κεφαλαίου. Τίποτε λιγότερο.

– Δεν είναι αυθαίρετο αυτό το συμπέρασμά σας; Πως προκύπτει;

– Ο μονοπωλιακός καπιταλισμός δεν είναι κάτι καινούργιο. Υπήρξε ένα πρώτο κύμα μονοπωλιακής οργάνωσης στα τέλη του 19ου αιώνα, που αναλύθηκε επαρκώς από τον Λένιν και άλλους. Όλα αυτά ήταν σωστά αλλά όχι αρκετά. Γιατί τα τελευταία χρόνια του προηγούμενου αιώνα, με την μακρά, δομική, ιστορική κρίση είχαμε ένα δεύτερο κύμα δημιουργίας μονοπωλίων, ένα νέο κύμα συγκέντρωσης και συγκεντροποίησης του κεφαλαίου. Το αποτέλεσμα δεν ήταν μόνο να δημιουργηθούν ορισμένα επιπλέον μονοπώλια, αλλά να αλλάξει η ποιότητά τους. Προσωπικά χρησιμοποίησα τον όρο «γενικευμένο μονοπωλιακό κεφάλαιο» για να περιγράψω αυτές τις μεταβολές. Και η σημασία εδώ έγκειται στο περιεχόμενο: ότι δηλαδή για πρώτη φορά στην ιστορία του καπιταλισμού, το μονοπωλιακό κεφάλαιο ελέγχει τα πάντα. Δείτε την πίεση που δέχονται οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, την έκταση που έχει λάβει η ανάθεση εργασιών σε τρίτους (outsourcing).

Ποιοτικές επίσης μεταβολές έχει υποστεί και η φύση της αστικής τάξης. Η αστική τάξη και το κεφάλαιο κάποτε ήταν συνώνυμα. Η αστική τάξη συγκροτήθηκε ως ιστορική τάξη με τοπικές ρίζες. Η επιχείρηση ήταν εγκατεστημένη σε ένα συγκεκριμένο σημείο, οι εργαζόμενοι προέρχονταν από εκεί γύρω, η οικογένεια του ιδιοκτήτη καταγόταν από την ίδια περιοχή, κ.α. Όλα αυτά περιέκλειαν και συνεπάγονταν με το πέρασμα του καιρού ένα είδος νομιμοποίησης, ορισμένες φορές και πατερναλιστικών σχέσεων. Αυτή η τάξη πλέον εξαφανίζεται και το κεφάλαιο γίνεται αφηρημένο. Σε ποιόν ανήκει μια τυπική επιχείρηση, όπως αυτή για παράδειγμα που παράγει τον καφέ που πίνουμε; Σε ένα αμερικανο-γερμανικό κοντσόρτιουμ που ποιος ξέρει ποιοι θα είναι οι μέτοχοί του, οι προμηθευτές του, κ.λπ.

– Και ποια είναι επομένως η αστική τάξη;

– Η αστική τάξη σήμερα είναι διάφοροι υπηρέτες του κεφαλαίου, καλοπληρωμένοι εννοείται όπως για παράδειγμα οι χρηματιστές, όχι όμως η κλασική αστική τάξη. Πρόκειται για τεράστιας έκτασης μεταβολή επειδή έχει σοβαρές συνέπειες σε πολιτικό, ιδεολογικό, πολιτιστικό και πολλά ακόμη επίπεδα. Αυτός επομένως ο τρόπος παραγωγής που έχει απαλλοτριώσει ακόμη και την αστική τάξη θα πρέπει να απαλλοτριωθεί.

Οι εθνικοποιήσεις είναι ένα πρώτο βήμα σε αυτή την διαδικασία, που δεν μπορεί να αποφευχθεί. Στη συνέχεια δε, ακολουθεί η κοινωνικοποίηση που είναι κάτι διαφορετικό. Η πρόοδος που μπορεί να επιτευχθεί σε αυτή την πορεία είναι μια μακρά ιστορική διαδικασία, δεν μπορεί όμως να αποφευχθεί το πρώτο βήμα το οποίο προανέφερα υπό την επίκληση αρνητικών εμπειριών από τις συμμετοχικές διαδικασίες που αναπτύχθηκαν στη Γερμανία ή κάτι άλλο.

Πόλεμος για τις πρώτες ύλες

-Αναφερθήκατε προηγουμένως στις πολλαπλές επιπτώσεις που έχει η αλλαγή του χαρακτήρα της αστικής τάξης. Στις διεθνείς σχέσεις και τη γεωπολιτική πως μεταφράζεται αυτή η μείζονα μεταβολή;

– Αυτό το σύστημα του γενικευμένου μονοπωλιακού καπιταλισμού αποτελεί την αντικειμενική βάση αυτού που αποκαλώ ως συλλογικό ιμπεριαλισμό της Τριάδας. Αυτό το σύστημα δεν μπορεί να αναπαραχθεί χωρίς τον έλεγχο ολόκληρου του πλανήτη, δηλαδή της Ασίας, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής. Ο έλεγχος ασκείται μέσω της αποκλειστικής πρόσβασης στις πλουτοπαραγωγικές πηγές. Η σημασία δε αυτού του ελέγχου είναι τόσο μεγάλη ώστε η προσφυγή στους πολέμους έχει αποκτήσει το χαρακτήρα της κανονικότητας. Γι’ αυτό το λόγο, αν θέλετε, το αμερικανικό κατεστημένο επέλεξε στη θέση του πατέρα Μπους τον Κλίντον και στη θέση του υιού Μπους τον Ομπάμα, έτσι ώστε να συνεχίζουν αδιατάρακτα το στρατιωτικό έλεγχο του πλανήτη σε συνεργασία με τα νεοαποικιακά στρατεύματα του ΝΑΤΟ. Αυτή είναι η βασικότερη αλλαγή που διακρίνω στην γεωπολιτική ισορροπία κι έχει ως διακύβευμα τον έλεγχο των φυσικών πόρων (όπως πετρέλαιο, κοβάλτιο, κ.α.) από τη Δύση έτσι ώστε ανερχόμενες δυνάμεις, όπως η Βραζιλία, η Κίνα και σε εντεινόμενο βαθμό η Ινδία. Η κυριαρχία μάλιστα των δυτικών χωρών σταδιακά αμφισβητείται και υπονομεύεται από τις χώρες του Νότου, από ορισμένες χώρες για να είμαστε ακριβείς.

Ως απόρροια του προηγουμένου είναι σε εξέλιξη διάφορες φιλόδοξες πολιτικές πρωτοβουλίες, όπως η Ομάδα της Σαγκάης, με τη συμμετοχή της Ρωσίας, της Κίνας, χωρών της Κεντρικής Ασίας, του Ιράν και με τη συμμετοχή παρατηρητών από την Ινδία.

Δεν μπορεί πάντως να χαρακτηριστεί θεαματική η πρόοδος που έχει καταγραφεί στη συνεργασία τους…

-Υπάρχει μια σιωπηρή πρόοδος. Οι Κινέζοι δεν ανακοινώνουν ότι επιτυγχάνεται κι άλλες φορές λένε το αντίθετο απ’ αυτό που έχει συμβεί. Συχνά μάλιστα και με χαμόγελο.

Η επόμενη αλλαγή που διακρίνω είναι η ενοποίηση του νομισματικού και του χρηματοπιστωτικού συστήματος υπό την ηγεμονία του δολαρίου. Είμαστε μάρτυρες μιας αποσύνθεσης χωρίς ωστόσο να εξέρχεται κάτι που να είναι κατ’ ελάχιστο έστω καλύτερο. Εδώ έχουμε την διάλυση του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος για το συμφέρον περιφερειακών υπο-συστημάτων όπως αυτό της Σαγκάης, της Νότιας Αμερικής (και βλέπουμε στη συγκεκριμένη περίπτωση πλευρές της νέας νομισματικής τάξης να συνδέονται με κοινωνικά κινήματα) ή της ευρωζώνης. Η Ευρώπη βέβαια αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς, κι αυτό δεν αρέσει στους Ευρωπαίους να λέγεται, δεν υπάρχει, είναι μια τεράστια φλυαρία.

Κρυπτο-φασίστας ο Ζαν Μονέ!

– Για λόγους δομικούς ή σχετικούς με τις πολιτικές δυνάμεις που ηγεμονεύουν;

– Συμβαίνει επειδή η ΕΕ δομικά κατασκευάστηκε ώστε να είναι πάντα σε μια δευτερεύουσα θέση, ένα μηδενικό! Ο Ζαν Μονέ που θεωρείται και ήταν θεμελιωτής της, δήλωνε υπερήφανος για το φιλοφασιστικό του παρελθόν. Δεν έκρυψε την αγάπη του ιδιαίτερα για τον ιταλικό φασισμό και το καθεστώς του Βισύ ούτε και τις βαθιά αντιδημοκρατικές ιδέες του. Θαύμαζε επίσης τις ΗΠΑ λόγω του ότι είχαν καταφέρει να κάνουν παράνομο τον σοσιαλισμό και να απαγορεύσουν οποιαδήποτε συζήτηση για την αναγκαιότητα της ατομικής ιδιοκτησίας. Ο Ζαν Μονέ πίστευε ότι από το ευρωπαϊκό οικοδόμημα πρέπει να ξεριζωθεί κάθε έννοια δημοκρατίας, κάθε σκέψη αντιπροσωπευτικότητας και άμεσης εκλογής και όλη η εξουσία να δοθεί αντιθέτως στους τεχνοκράτες. Το μίσος μάλιστα του βαθιά συντηρητικού ντε Γκολ προς τον φιλο-φασίστα Ζαν Μονέ είναι και ο μοναδικός λόγος που με κάνει φιλο-ντεγκολικό…

Δεν είναι επομένως ζήτημα κάποιου δημοκρατικού ελλείμματος, αλλά παντελούς έλλειψης δημοκρατίας. Κι αυτό είναι κάτι που δεν αλλάζει. Μάρτυρας το ευρω-σύνταγμα που έφτιαξε ο Ζισκάρ ντ’ Εστέν ο οποίος μάλιστα επανέλαβε τα λόγια του Μονέ: Ότι το ευρωσύνταγμα είναι πολύ καλό επειδή μοιάζει με το αμερικανικό καθώς ωθεί το σοσιαλισμό στην παρανομία. Το ευρωσύνταγμα δεν εξαφάνιζε το σοσιαλισμό αλλά και τα εθνικά κράτη για να μεταφέρει τις εξουσίες τους στο πουθενά.

Κοινή συνισταμένη όλων των παραπάνω είναι πως οι ΗΠΑ αποτελούν τον συλλογικό ηγέτη αυτού του συλλογικού ιμπεριαλισμού, καθώς είναι η μόνη δύναμη που έχει κράτος και στρατό.

Από τη στιγμή μάλιστα που τη δεκαετία του ’80 χάθηκε μια ιστορική ευκαιρία να δημιουργηθεί μεταξύ της Σουηδίας, της Γιουγκοσλαβίας και της Ελλάδας μια συμμαχία που θα κινούταν πέραν του ανατολικού και του δυτικού μπλοκ, το λεγόμενο «ευρωπαϊκό σχέδιο» πήρε νέα ώθηση με τη δημιουργία του ευρώ. Δημιουργήθηκε έτσι ένα νόμισμα χωρίς να έχει από πίσω του ένα κράτος, έστω ένα υπερεθνικό κράτος, η διαχείριση του οποίου εν τέλει πέρασε στο μονοπωλιακό κεφάλαιο.

Made in USA η ισοτιμία του ευρώ

Σε αυτή τη βάση δραστηριοποιήθηκε και το ΔΝΤ εντός της ευρωζώνης, κάτι που θα θεωρούταν αδιανόητο μέχρι πριν πολύ λίγα χρόνια;

-Ακριβώς. Δεν υφίσταται καμιά αντίθεση. Αυτός είναι ο συλλογικός καπιταλισμός. Αποτέλεσμα όλων αυτών είναι η καταστροφή. Βλέποντας το δολάριο και το ευρώ διακρίνεις μια εντελώς ασύμμετρη κατάσταση. Το μέγεθος του ευρωπαϊκού ΑΕΠ ή του πληθυσμού της ευρωζώνης, όπως ισχυρίζονται πολλοί, δεν δηλώνουν το παραμικρό για την ισχύ του ευρώ. Οι Αμερικάνοι αποφασίζουν για την συναλλαγματική ισοτιμία του ευρωπαϊκού κοινού νομίσματος, ορίζοντας την ισοτιμία του δολαρίου. Δηλαδή η Ουάσινγκτον μονομερώς επιλέγει ένα φθηνό δολάριο και βρίσκεται τότε η ευρωζώνη με ένα ισχυρό ευρώ και αντίστροφα.

– Ποια είναι η επόμενη μέρα της τρέχουσας κρίσης;

-Οι ισχυροί της ΕΕ θα μεταφέρουν όλο και μεγαλύτερο μέρους του κόστους στους αδυνάτους. Καθόλου τυχαίο δεν ήταν όλα αυτά τα χρόνια το ενδιαφέρον της Γερμανίας να εντάξει στην ΕΕ μικρά και αδύνατα κράτη, επιβάλλοντας το ένα κύμα διεύρυνσης μετά το άλλο. Είναι μια διαδικασία που στο νέο μου βιβλίο την περιγράφω ως «Λατινοαμερικανοποίηση» της Ευρώπης. Στην Ελλάδα ωστόσο τα προγράμματα λιτότητας που επιβάλλονται σε όλη την ΕΕ θα αποδειχθούν πολύ πιο καταστροφικά κοινωνικά απ’ ότι θα είναι στην Γερμανία, για παράδειγμα, χωρίς να υποτιμάω τις δραματικές συνέπειες που θα έχουν κι εκεί. Υπογραμμίζω όμως τις εφιαλτικές συνέπειες που θα δεχθούν χώρες όπως η Ελλάδα. Μια ματιά στη Λετονία αρκεί. Οι ναζιστικές ορδές κατά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο δεν προκάλεσαν τόσο πόνο…

Εβδομάδα των παθών με νέα αντιλαϊκά μέτρα ξεκινάει από αύριο (Πριν, 14/11/10)

Ως γλυκιά ανάμνηση θα θυμόμαστε από αύριο τις τελευταίες τέσσερις εβδομάδες που διήρκεσε η απαγόρευση ανακοίνωσης νέων αντιλαϊκών μέτρων από την κυβέρνηση. Από αύριο κιόλας τα δυσάρεστα για το ΠΑΣΟΚ εκλογικά αποτελέσματα θα περάσουν σε δεύτερο πλάνο, σχεδόν θα εξαφανιστούν από τα πρωτοσέλιδα, υπό το βάρος των νέων μέτρων που θα ανακοινώνονται με καταιγιστικούς ρυθμούς, όπως συνέβαινε μέχρι τον Σεπτέμβρη. Δεν μπορεί μάλιστα να μείνει ασχολίαστος ο χειρισμός που αποκαλύπτεται καθώς κυβέρνηση και τρόικα, αυτοί δηλαδή που στηλίτευαν τις προηγούμενες κυβερνήσεις της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ για την υπαγωγή των «αδήριτων» οικονομικών προτεραιοτήτων στον «τρισκατάρατο» πολιτικό κύκλο, υπέταξαν πλήρως τον προγραμματισμό τους στις εκλογικές προτεραιότητες της κυβέρνησης. Το συμπέρασμα είναι απλό: η χειραγώγηση των στατιστικών στοιχείων, των ημερομηνιών άφιξης της τρόικας και ανακοινώσεων της Γιούροστατ δεν είναι εν γένει κακή. Βλάπτει και στηλιτεύεται εάν χρησιμοποιείται για να απομακρυνθεί χρονικά η εφαρμογή αντιλαϊκών μέτρων. Αν αντιθέτως οι παραπάνω μέθοδοι χρησιμοποιούνται για να μπεί πιο βαθιά το μαχαίρι των περικοπών, τότε είναι θεμιτές και αναγκαίες.

Η εβδομάδα θα ξεκινήσει με τις ανακοινώσεις της ευρωπαϊκής στατιστικής υπηρεσίας, βάση των οποίων το δημοσιονομικό έλλειμμα του 2009 θα αναθεωρηθεί προς τα πάνω από 13,8% σε 15,5% έως 16%. Ο λόγος δεν είναι άλλος από την δικαιολόγηση της εφαρμογής νέων αντιλαϊκών μέτρων, όλα τα υπόλοιπα που θα ακουσθούν ως ερμηνεία είναι καθρεφτάκια για τους ιθαγενείς. Στο βωμό της περικοπής δημόσιων δαπανών, που προβλέπει ακόμη και την απόλυση από τον δημόσιο τομέα 200.000 εργαζομένων με σχέση αορίστου χρόνου, η ευρωπαϊκή στατιστική υπηρεσία απεκδύεται της όποιας ανεξαρτησίας της και έρχεται να υπηρετήσει τους πιο επιθετικούς πολιτικούς στόχους.

Αύριο επίσης ξεκινάει τους ελέγχους της και η τρόικα, με ένα μήνα καθυστέρηση, βάση των οποίων θα αποφασίσει για την εκταμίευση της νέας, τρίτης δόσης του δανείου. Την Τρίτη και Τετάρτη συνεδριάζουν αντιστοίχως οι υπουργοί Οικονομικών της ευρωζώνης (Γιουρογρκούπ) και της ΕΕ όπου θα διατυπώσουν με αυστηρό τρόπο συστάσεις στην Ελλάδα για την υιοθέτηση επιπλέον μέτρων περιστολής κρατικών δαπανών. Την επομένη, την Πέμπτη 18 Οκτώβρη, κι ενώ ακόμη θα ηχούν στα αυτιά μας οι αυστηρές συστάσεις και οι κινδυνολογίες, αναμένεται να δοθεί στη δημοσιότητα το τελικό προσχέδιο του προϋπολογισμού που θα αποτελεί μνημείο ταξικής πολιτικής, μηχανισμό της πιο βάρβαρης αφαίμαξης των λαϊκών στρωμάτων.

Ο νέος προϋπολογισμός θα αποτελέσει το πρόπλασμα του δεύτερου μνημονίου ή καλύτερα του τρίτου (θεωρώντας ως δεύτερο το «επικαιροποιημένο» του Αυγούστου) με το οποίο θα ανοίξει ο δρόμος για την ένταξη της Ελλάδας στο θάλαμο της ελεγχόμενης χρεοκοπίας, που ετοιμάζει η Μέρκελ και αναμένεται να αποφασιστεί τον Δεκέμβρη, στη σύνοδο Κορυφής. Με βάση δηλώσεις του γερμανού υπουργού Οικονομικών, Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, στο γερμανικό περιοδικό Σπίγκελ, πέραν των αυστηρότατων προγραμμάτων λιτότητας, στα ομόλογα των χωρών που κρίνονται επίφοβες θα ενσωματώνεται μια ρήτρα συμμετοχής των αγοραστών τους στη ζημιά που θα προκύψει σε περίπτωση χρεοκοπίας του κράτους που τα εξέδωσε. Μέτρο που αυτόματα θα κατακερματίσει την αγορά ομολόγων και θα οδηγήσει τα επιτόκια με τα οποία δανείζονται οι αδύναμες χώρες σε πρωτοφανή ύψη, συγκρίσιμα με της περιόδου πριν την ένταξή τους. Μιλώντας δε για την Ελλάδα θα καταστήσει απαγορευτική την έξοδό της στις αγορές κεφαλαίου με βάση το χρονοδιάγραμμα του μνημονίου. Σε αυτό το πλαίσιο θα αποκτήσει άμεσο χαρακτήρα και ο στόχος εξόδου από την ευρωζώνη και την ΕΕ, καθώς θα εκλείψει και το τελευταίο θέλγητρο από τη συμμετοχή της Ελλάδας που ήταν τα χαμηλά επιτόκια δανεισμού. Ποιος ξεχνάει τον Κ. Σημίτη που το εμφάνιζε ως το σημαντικότερο πλεονέκτημα; Τώρα τι θα επιδεικνύουν; Το αστείο μάλιστα είναι πως – σε μια επίδειξη υποτέλειας και δουλικότητας – θα ψηφίσει και η ίδια η ελληνική κυβέρνηση την αντιδραστική αυτή μεταρρύθμιση που την πετάει στον Καιάδα, καθώς απαιτείται ομοφωνία για την υιοθέτησή της…

Όλα τα παραπάνω μέτρα (από τις κανιβαλικές περικοπές του προϋπολογισμού μέχρι οι νέες εντολές της Μέρκελ) θα εμφανιστούν ως αναγκαία έτσι ώστε να αποκλιμακωθούν τα επιτόκια δανεισμού του δημοσίου που έχουν πάρει ξανά την άγουσα και κινούνται στα επίπεδα του Μαΐου. Στο ίδιο σημείο όμως βρίσκεται και η κινδυνολογία τους, σαν να μην έχουν ήδη εφαρμόσει τα πιο βάρβαρα αντιλαϊκά μέτρα στις συμβάσεις, τους μισθούς, το ασφαλιστικό, τους έμμεσους φόρους. Το ίδιο μάλιστα συμβαίνει και στην Ιρλανδία. Τρία προγράμματα λιτότητας επέβαλε η κυβέρνηση και δεν δίστασε να οδηγήσει το έλλειμμα στο ζενίθ και τη χώρα στην χρεοκοπία για να σώσει μια τράπεζα. Κατά συνέπεια, ο Γολγοθάς τους δεν έχει τέλος! Όσο συνεχίζουν  να κυβερνούν, λιτότητα και χρεοκοπία είναι το μέλλον που μας επιφυλάσσουν.