Home » 2010 » September

Monthly Archives: September 2010

Μνημόνιο μέχρι το 2020, το 2030 και βάλε… (Πριν, 26 Σεπτέμβρη 2010)

  • Επέκταση του μνημονίου για πολλά χρόνια ακόμη ζήτησε ο υπουργός Οικονομικών από τον γερμανό ομόλογό του
  •  Αντί για μητροπολιτικό πάρκο το Ελληνικό θα γίνει διεθνές πορνείο πολυτελείας

Οι χειρότερες προοπτικές επιβεβαιώνονται για την τύχη της Ελλάδας υπό την κατοχή του ΔΝΤ και της ΕΕ, με βάση τις τελευταίες κινήσεις της κυβέρνησης και ειδικότερα την επίσκεψη του υπουργού Οικονομικών, Γ. Παπακωνσταντίνου, στην πρωτεύουσα του Τέταρτου Ράιχ. Αυτό που διαφαίνεται είναι ότι το ΔΝΤ ήρθε… για να μείνει και όχι να φύγει σε δύο χρόνια, όταν τυπικά λήγει η ισχύς του μνημονίου και οι κυβερνητικοί, επισήμως πάντα, προβλέπουν ότι η Ελλάδα θα μπορεί να βγει και να δανειστεί εκ νέου από τις αγορές. Η φημολογία που σέρνεται εδώ και μία εβδομάδα στον Τύπο, με σαφέστατη κυβερνητική ανάμιξη, είναι σαφής: Παράταση της διάρκειας του μνημονίου για πολλά χρόνια ακόμη! Το σενάριο αυτό δεν έχει στη βάση του την «ομαλότερη» εφαρμογή των οδηγιών του στην ελληνική οικονομία και την αποφυγή της θεραπείας σοκ, όπως ζητούν τμήματα της μικρομεσαίας αστικής τάξης που μόλις τώρα συνειδητοποιούν την καταστροφική του επίδραση στον παραγωγικό ιστό και περιττό να πούμε ότι δεν αποτρέπει την θεραπεία σοκ, αλλά απλώς παρατείνει την εφαρμογή της.

Το σχέδιο που διακινείται αποτελεί έμμεση ομολογία αποτυχίας του μνημονίου και των ονομαστικών του στόχων και ως αφετηρία του έχει την (πέρα για πέρα ασφαλή) εκτίμηση ότι η Ελλάδα με την τυπική λήξη της εφαρμογής του μνημονίου δεν θα έχει ανακτήσει την αξιοπιστία της, όπως ισχυρίζεται ακόμη και τώρα η κυβέρνηση. Αλλά, αντίθετα, η λήξη του χρονοδιαγράμματος εφαρμογής του μνημονίου θα έχει αφήσει την ελληνική οικονομία θρύψαλα και συντρίμμια! Αυτή η πρόβλεψη είναι πέρα για πέρα λογική στον βαθμό που το δάνειο των 110 δισ. ευρώ, τελευταίο καρφί στο φέρετρο της υπερχρεωμένης Ελλάδας, σε συνδυασμό με τους απεχθείς όρους υπό του οποίους χορηγείται (επιτόκιο 5%) και την σοβαρή μείωση του ΑΕΠ που θα έχει ως αποτέλεσμα την κατακόρυφη αύξηση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ (από 110% το 2009, 149% το 2013) θα οξύνει στο έπακρο την κρίση αξιοπιστίας του ελληνικού δημοσίου. Όλα αυτά δεν είναι καινούργια. Όσοι δημοσιογράφοι δεν μπήκαν στις λίστες μισθοδοσίας που συγκροτήθηκαν τον Απρίλη με αφορμή την προσφυγή στον μηχανισμό ΔΝΤ – ΕΕ και δεν παρακολούθησαν τα σεμινάρια της Civitas τα γράφαμε συνεχώς. Η κυβέρνηση είναι που τώρα μόλις το ανακάλυψε, βλέποντας ότι κάθε μέρα που περνάει όλο και απομακρύνεται στον ορίζοντα η μέρα που θα είναι εφικτή η εκ νέου έξοδός της στην αγορά για εύρεση δανεικών. Τελευταίο περιστατικό που το μαρτυρά είναι η εκτίναξη των σπρεντ στα επίπεδα που είχαν διαμορφωθεί πριν την προσφυγή και επίσης τα εξωφρενικά επιτόκια υπό τα οποία απορροφώνται τα τριμηνιαία και εξαμηνιαία έντοκα γραμμάτια που εκδίδει, η αναγωγή των οποίων σε ετήσια βάση δίνει επιτόκιο της τάξης του 16%!

Μια επιπλέον, έμμεση επιβεβαίωση των σεναρίων επέκτασης της τριετούς ισχύος του μνημονίου ήρθε την Πέμπτη από τις Βρυξέλλες, μέσω συνέντευξης του αρμόδιου επιτρόπου Όλι Ρεν, ο οποίος κατά τ’ άλλα και με στόμφο μάλιστα απέκλειε το ενδεχόμενο αλλαγής των όρων του μνημονίου. Ξέροντας όμως πως ποτέ δεν πρέπει να λες ποτέ, σε μια αποστροφή του λόγου του δήλωσε ότι «καλύπτονται οι στόχοι» και επομένως δεν υπάρχει ανάγκη αναθεώρησης. Κάτι τέτοιο όμως δεν ισχύει! Η υστέρηση που καταγράφεται στα έσοδα είναι μη αντιστρεπτή και θα φθάσει μέχρι τέλος του χρόνου το 1,5 δισ. ευρώ. Θα περιοριστεί δε εκεί λόγω των χρημάτων που θα εισπράξει το δημόσιο από την πειρατική ρύθμιση της περαίωσης εκκρεμών φορολογικών υποθέσεων και τη νέα μείωση του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων. Του χρόνου όμως από πού θα βρεί αυτά τα ποσά όταν η οικονομία θα έχει κολλήσει για τα καλά στην ξέρα της ύφεσης;

Στη βάση όλων αυτών των δυσχερειών, που εντείνονται υπό το φως των αρνητικών προβλέψεων για την αμερικανική και διεθνή οικονομία, είναι βέβαιο πως θέμα συζήτησης κατά την συνάντηση του εντολοδόχου της τρόικα, υπουργού Οικονομικών Γ. Παπακωνσταντίνου με τον γερμανό ομόλογό του, Βόλφγκανγκ Σόιμπλε,  την Τετάρτη ήταν το σενάριο της παράτασης. Συνάντηση που πραγματοποιήθηκε χωρίς την παρουσία συμβούλων, μόνο και μόνο για να μην υπάρξουν διαρροές.

Η κυβέρνηση, από την άλλη πλευρά, εμφανίζει ως αντίβαρο στην υπό εξέλιξη χρεοκοπία τις επενδύσεις του Κατάρ στο Ελληνικό και το «σκοτεινό» μνημόνιο συνεργασίας που υπέγραψε για ένα συνολικό επενδυτικό πρόγραμμα ύψους 5 δισ. ευρώ. Και πάλι η αλήθεια είναι εντελώς διαφορετική. Οι αναμενόμενες επενδύσεις κατ’ αρχήν θα σημάνουν το τέλος της τελευταίας ελπίδας που είχε η Αθήνα να καταφέρει να «ανασάνει», καθώς τα σχέδια για δημιουργία μητροπολιτικού πάρκου θα ενταφιαστούν οριστικά κάτω από τα καζίνο, τα πολυτελή ξενοδοχεία, τα ιδιωτικά λιμάνια και αεροδρόμια που θα ανεγερθούν στο πρώην αεροδρόμιο του Ελληνικού. Κατά δεύτερο τα δημόσια έσοδα θα είναι μηδέν ή σχεδόν μηδέν. Η διεθνής εμπειρία επιβεβαιώνει ότι τέτοιοι θύλακες, κράτη εν κράτη, μετατρέπονται σε μαύρη τρύπα για κάθε είδους δημόσιο έλεγχο. Η επόμενη μέρα επομένως του Ελληνικού θα είναι: άγριος τζόγος, πορνεία, διεθνές εμπόριο ναρκωτικών και κάθε είδους παρανομίας. Η μεταμόρφωση θα είναι τέτοια που μια βόλτα στη Γλυφάδα επί αμερικανικής βάσης σε σύγκριση με τα όσα θα γίνονται στο Ελληνικό θα μοιάζει με βόλτα στο πάρκο της Βουλόνης.

Συμπερασματικά το σχέδιο της κυβέρνησης έχει την εξής μορφή: μια Ελλάδα διεθνές πορνείο πολυτελείας και τόπος συνάντησης της μαφίας για κάθε είδους βρωμοδουλειά και από την άλλη μόνιμη παρακμή, με την οικονομία διασωληνωμένη στο ΔΝΤ μέχρι το 2020, το 2030 και βάλε και τους εργαζόμενους στην τριτοκοσμική εξαθλίωση. Θα τους αφήσουμε;

Advertisements

Βασιλεία ΙΙΙ: η εκδίκηση των τραπεζών (Επίκαιρα, 23-29/9/2010)

Η εκδίκηση είναι κρύο πιάτο. Όποιος αμφιβάλει δεν έχει παρά να ρίξει μια προσεκτική ματιά στην πρόσφατη ιστορία των τραπεζών. Πριν δύο χρόνια άπαντες, εντελώς δικαιολογημένα, τους έριχναν την πέτρα του αναθέματος για το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης. Εκλεγμένοι πολιτικοί ηγέτες ακόμη και σοβαροί παράγοντες της αγοράς που διατηρούσαν μια απόσταση ασφαλείας από το χρηματοπιστωτικό σύστημα τόνιζαν την ανάγκη επιβολής ενός νέου πιο αυστηρού ρυθμιστικού πλαισίου έτσι ώστε ακραία φαινόμενα κερδοσκοπίας που οδήγησαν στη χρεοκοπία τραπεζικών κολοσσών και την ύφεση που ακολούθησε να μην ξανασυμβούν.

Έτσι φτάσαμε στη συζήτηση που είναι σε εξέλιξη εδώ και μήνες για την λεγόμενη Βασιλεία ΙΙΙ, ένα νέο πιο απαιτητικό πλαίσιο λειτουργίας των τραπεζών, που θα επικαιροποιεί και θα αυξάνει το όριο των κεφαλαιακών απαιτήσεων των τραπεζικών ιδρυμάτων. Οι τελικές αποφάσεις θα ληφθούν το Νοέμβριο στο G20, τη σύνοδο κορυφής των 20 πλουσιοτέρων κρατών, όπου λήφθηκε και η αρχική απόφαση για την αλλαγή του ρυθμιστικού πλαισίου. Εκπλήξεις ωστόσο το επόμενο δίμηνο δεν αναμένονται. Γιατί, το προηγούμενο Σαββατοκύριακο (11-12 Σεπτέμβρη) καθορίστηκαν οι βασικές γραμμές του νέου ρυθμιστικού πλαισίου. Η… αυστηρότητά του έγινε εμφανής την επόμενη κιόλας μέρα όταν στο άκουσμα της σχετικής είδησης δύο τράπεζες που βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή των σκανδάλων και των επικρίσεων την προηγούμενη διετία, η αμερικανική JP Morgan και η γαλλική Societe Generale είδαν τις μετοχές τους να αυξάνονται κατά 4,3% και 3,7%, αντίστοιχα. Πού να κρύψουν τη χαρά τους οι μέτοχοι για το νέο «δρακόντειο» πλαίσιο λειτουργίας…

Σε αδρές γραμμές η απόφαση που λήφθηκε από του εκπροσώπους 24 κεντρικών κυβερνήσεων και ρυθμιστικών αρχών αφορά την αύξηση του ανώτερου δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας στο 4,5% του ενεργητικού τους, από 2% που είναι σήμερα, και επιπλέον τη δημιουργία ενός «απορροφητήρα κραδασμών» της τάξης του 2,5% – που είναι προφανές ότι σε περιόδους κρίσης και έλλειψης κεφαλαίων όπως είναι η σημερινή θα εξανεμίζεται. Άρα δεν μιλάμε για 7%, όπως γράφτηκε, παρά μόνο για 4,5%. Ποσοστό εξαιρετικά χαμηλό αν πάρουμε υπ’ όψη μας ότι ειδικές μελέτες και κείμενα εργασίας (αναφέρθηκαν στους Financial Times στις 13 Σεπτέμβρη) έχουν υπολογίσει πως ένα περιθώριο ασφαλείας δεν μπορεί να είναι μικρότερο από 12%! Οι νέοι κανόνες θα πρέπει να εφαρμοστούν μέχρι την 1/1/2019. Όσες δε τράπεζες δεν προσαρμοστούν θα βρεθούν αντιμέτωπες με ποινές που θα αφορούν περικοπές στα μερίσματα, κ.α.

Δεν πρόκειται όμως να συμβεί κάτι τέτοιο. Ρεπορτάζ μεγάλων εφημερίδων προεξοφλούσαν ότι οι μεγαλύτερες τράπεζες δεν θα χρειαστεί να κάνουν το παραμικρό για να προσαρμοστούν στο νέο καθεστώς, επειδή απλά το νέο αυτό καθεστώς είναι κομμένο και ραμμένο στα μέτρα τους. «Αναλυτές και τραπεζίτες έλεγαν τη Δευτέρα» σημείωνε η Wall Street Journal την Τρίτη 14 Σεπτέμβρη από την πρώτη της σελίδα «πως οι περισσότεροι μεγάλοι δανειστές φαίνεται να έχουν ήδη προβεί σε γενναίες αυξήσεις κεφαλαίου για να ανταποκριθούν στους νέους κανόνες». Με άλλα λόγια η Βασιλεία ΙΙΙ δεν έρχεται να ρυθμίσει το πλαίσιο λειτουργίας των τραπεζών στη βάση των κοινωνικά οδυνηρών εμπειριών από την κρίση που ξέσπασε ακριβώς δύο χρόνια πριν με επίκεντρο την κατάρρευση της αμερικανικής τράπεζας Lehman Brothers, αλλά σε μια ακραία περίπτωση υποταγής της πολιτικής στους νόμους των τραπεζών έρχεται να ρυθμίσει το κανονιστικό πλαίσιο με βάση τις αλλαγές που έχουν συντελεστεί κάτω από την πρωτοβουλία των ίδιων των τραπεζιτών! Κανένα δίδαγμα επομένως δεν εξήχθη από το ξέσπασμα της κρίσης…

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ωστόσο να δούμε ποιοι πρωτοστάτησαν σε αυτή τη  μεγάλη υποχώρηση. Ενώ οι περισσότεροι θα περίμεναν πως οι πλέον διαπρύσιοι υποστηρικτές τη τραπεζικής αυθαιρεσίας θα ήταν ΗΠΑ και Αγγλία όπου έχουν την έδρα τους οι μεγαλύτερες τράπεζες, η πραγματικότητα είναι τελείως διαφορετική: Ο φανατικότερος υποστηρικτής της τραπεζικής ασυδοσίας ήταν η Γερμανία! Σε μια πλήρη αντιστροφή των στερεότυπων που θέλουν τη Γερμανία και το κεντροευρωπαϊκό καπιταλισμό να ταυτίζονται με τις συντηρητικές επενδύσεις χαμηλού κινδύνου, το Βερολίνο πρωτοστάτησε στον περιορισμό των κεφαλαιακών απαιτήσεων στο κατώτερο δυνατό σημείο. (Ειρήσθω εν παρόδω, τα ίδια στερεότυπα ήθελαν την Γερμανία να αποτελεί υπόδειγμα ηθικής μέχρι που η Ζίμενς και η ΜΑΝ ταυτίστηκαν με τις μίζες και μόλις την προηγούμενη εβδομάδα η Ντόιτσε Τέλεκομ αποκαλύφθηκε ότι στην Ουγγαρία χρημάτιζε πολιτικούς…). «Οι Γερμανικές τράπεζες επιδιώκουν να αδυνατίζουν την Βασιλεία ΙΙΙ», έγραφαν στον τίτλο της πρώτης σελίδας οι Financial Times της 7ης Ιουνίου, όταν οι ζυμώσεις για τις λεπτομέρειες του νέου πλαισίου βρίσκονταν στο αποκορύφωμά τους. Τα ανησυχητική ωστόσο σημάδια είχαν αρχίσει να φαίνονται από τα τέλη Ιουνίου, στις 25 Ιουνίου για την ακρίβεια, όταν και πάλι η ίδια βρετανική εφημερίδα είχε τίτλο «οι τράπεζες κερδίζουν τη μάχη μετριασμού της Βασιλείας ΙΙΙ». Η Γερμανία είχε εκδηλώσει την αντίθεσή της στην επιβολή αυστηρότερων μέτρων επικαλούμενη την εκτίμηση ότι σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο οι δέκα μεγαλύτερες τράπεζες της θα έπρεπε να αυξήσουν τα κεφάλαιά τους κατά 105 δισ. ευρώ. Αυτό τον «κίνδυνο» ήθελαν να αποφύγουν οι Γερμανοί που είναι περιττό να πούμε ότι μόνο σταθεροποιητικά θα λειτουργούσε για την οικονομία. Εντύπωση εδώ προκαλεί η μεροληψία τους και η χρήση δύο μέτρων και δύο σταθμών καθώς οι Γερμανοί που στο πλαίσιο του ανταγωνισμού τους με άλλες χώρες και όταν είναι δεδομένη η υπεροχή τους επικαλούνται τους νόμους της αγοράς, δηλαδή της ζούγκλας όπου κερδίζει ο πιο δυνατός, ενώ εκεί που χάνουν όπως τώρα για παράδειγμα που θα έπρεπε να βάλουν λουκέτο σε δεκάδες μικρές κρατιδιακές τράπεζες, απέτρεψαν αυτό το ενδεχόμενο βάζοντας μπροστά την πολιτική, αρνούμενοι να συμβιβαστούν! Το επιχείρημα το οποίο επικαλέστηκαν, ερχόμενοι σε σύγκρουση με όλες τις άλλες χώρες και νικώντας(!) ήταν πως κάθε ευρώ που θα κατευθυνθεί στην αύξηση κεφαλαίου είναι ένα ευρώ λιγότερο στην οικονομία.

Μεγαλύτερη ανακρίβεια δεν υπάρχει. Ο ισχυρισμός των τραπεζιτών αγγίζει την πρόκληση γιατί μέχρι στιγμής οι τράπεζες – ζόμπι, που ούτε είναι ζωντανές ούτε νεκρές, καταφέρνουν και επιβιώνουν χάρη στις έμμεσες επιδοτήσεις της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Η ΕΚΤ διατηρεί επί 17 μήνες τα επιτόκια της στο χαμηλότερο σημείο της ιστορίας της, στο 1%, μόνο και μόνο για να κερδοσκοπούν οι τράπεζες με τα κρατικά ομόλογα την ίδια ώρα που στερούν την παραγωγική οικονομία από κάθε μορφή ρευστού και στους καταναλωτές, κι ιδιαίτερα τις πιστωτικές κάρτες, δίνουν ρευστό με τοκογλυφικό επιτόκιο ύψους 18%. Αυτές οι τράπεζες που πέφτουν στα μαλακά για μια ακόμη φορά αποτελώντας τον μεγάλο κερδισμένο της ευρωζώνης είναι και οι μεγάλοι ωφελημένοι τόσο των 110 δισ. που δόθηκαν στην Ελλάδα, όσο και των 750 δισ. που εγκρίθηκαν με την απόφαση της Συνόδου Κορυφής του Μαΐου. Απώτερος στόχος όλων αυτών των χρηματοδοτήσεων, που υλοποιήθηκαν με αντάλλαγμα πρωτοφανή μέτρα λιτότητα για όλους τους λαούς της Ευρώπης, ήταν να εξασφαλισθούν οι τράπεζες από τις ριψοκίνδυνες τοποθετήσεις που έκαναν ακόμη και στο απόγειο της κρίσης στα ομόλογα των χωρών του ευρωπαϊκού νότου. Σύμφωνα με στοιχεία της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών, που δημοσιεύτηκαν στην International Herald Tribune στις 6 Σεπτέμβρη, οι τράπεζες αύξησαν τον δανεισμό προς τον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα της Ελλάδας, της Ιρλανδίας, της Πορτογαλίας και της Ισπανίας το πρώτο τρίμηνο του 2010 κατά 4,3% (109 δισ. δολ.) σε σχέση με το προηγούμενο τρίμηνο. Ιδιαίτερα οι γερμανικές και γαλλικές τράπεζες συνέχισαν να είναι οι πλέον εκτεθειμένες στο χρέος των περιφερειακών χωρών της ευρωζώνης με τις μεν πρώτες να έχουν τοποθετήσει στην Ελλάδα 51 δισ. δολ. (εκ των οποίων μόνο τα 23,1 δισ. ήταν δημόσιο χρέος) και τις γαλλικές 111,6 δισ. δολ. (εξ των οποίων μόνο τα 27 αφορούσαν κρατικά ομόλογα).

Κατά συνέπεια, το μόνο που θα απειλούταν από μια αύξηση του κατώτατου δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας θα ήταν η ασυδοσία των τραπεζών που εξακολουθεί να συνεχίζεται ανεμπόδιστη και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, δύο χρόνια μετά το ξέσπασμα της κρίσης. Όχι η παραγωγική οικονομία που εξακολουθεί να ματώνει με την ανεργία και τη φτώχεια να βρίσκονται σε επίπεδα ρεκόρ.

Λιτότητα ή αθέτηση πληρωμών (Επίκαιρα, 16-22/9/10)

Άπλετο φως στην οικονομική κρίση που ταλανίζει την ευρωζώνη και τις προκλήσεις με τις οποίες είναι αντιμέτωπη η οικονομική της πολιτική ρίχνει η νέα έκθεση του ερευνητικού κέντρου Research on Money and Finance, με έδρα το Λονδίνο, που παρουσιάστηκε χθες, Τετάρτη 15 Σεπτέμβρη, στην Αθήνα. Η έκθεση, με τίτλο «Η ευρωζώνη μεταξύ λιτότητας και αθέτησης πληρωμών», συντάχθηκε από πολυπληθή ομάδα οικονομολόγων με επικεφαλής τον Κώστα Λαπαβίτσα.

Σημείο αφετηρίας της μελέτης αποτελούν οι ανταγωνιστικές σχέσεις στο εσωτερικό της ευρωζώνης μεταξύ κέντρου και περιφέρειας. Πρόκειται για μια ιδέα που είχε τεκμηριωθεί αναλυτικότατα στην προηγούμενη μελέτη του RMF που δόθηκε στη δημοσιότητα τον Απρίλη. Σε αδρές γραμμές και με επαρκές αποδεικτικό υλικό υποστήριζε ότι τα ελλείμματα της περιφέρειας είναι η άλλη όψη των πλεονασμάτων του κέντρου. Με άλλα λόγια ότι πίσω από την κρίση χρέους που ταλανίζει την Ελλάδα κατά πρώτο λόγο, αλλά και άλλες χώρες της ΕΕ, βρίσκεται το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της Γερμανίας, όπως οικοδομήθηκε στη βάση του παγώματος των μισθών και των ημερομισθίων από την εποχή ακόμη του Σρέντερ. Η συμπίεση του εργατικού κόστους είναι η βασική αιτία επομένως του εμπορικού πλεονάσματος της Γερμανίας και του εμπορικού ελλείμματος των χωρών του ευρωπαϊκού Νότου που με τη σειρά τους αυτά τα ελλείμματα ώθησαν στα δημοσιονομικά ελλείμματα και την κρίση χρέους.

Στην τελευταία έκθεση γίνεται αρχικά αναφορά στο ύψος του συνολικού χρέους. Παύει δηλαδή να είναι στο επίκεντρο μόνο το δημόσιο χρέος και τονίζεται το ύψος του ιδιωτικού, που σε όλες τις χώρες του νότου είναι κατά πολύ ανώτερο του δημοσίου. Ειδικότερα στην Ελλάδα ο λόγος του ιδιωτικού προς το δημόσιο είναι 58:42, στην Πορτογαλία 85:15 και στην Ισπανία 87:13! Η αιτία αυτής της εκτίναξης του ιδιωτικού χρέους βρίσκεται, και πάλι, στην αδυναμία του ιδιωτικού τομέα της περιφέρειας να ανταγωνιστεί τον ιδιωτικό τομέα του κέντρου. Το κενό ανταγωνιστικότητας έτσι καλύφθηκε από την υπερεπέκταση των τραπεζών που με την αλόγιστη προσφορά δανείων στήριξαν την κατανάλωση, παράγοντας ορισμένες φορές τόσο μεγάλες φούσκες στην αγορά κατοικίας, όπως συνέβη για παράδειγμα στην Ισπανία, που μπορούν να συγκριθούν με εκείνη των ΗΠΑ.

Η ειρωνεία της τύχης όμως είναι ότι οι πρώτοι που κινδύνεψαν να πέσουν σε αυτό το πρόχειρα καλυμμένο κενό ήταν οι τράπεζες του ευρωπαϊκού κέντρου. Με βάση στοιχεία της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών, με έδρα την Βασιλεία, έως τον Δεκέμβρη του 2009 τα ανοίγματα των τραπεζών της ευρωζώνης στην Ισπανία ανέρχονταν σε 727 δισ. δολ, στην Πορτογαλία σε 244 δισ. στην Ελλάδα σε 206 και στην Ιρλανδία σε 402 δις. Το συνολικό μέγεθος του ανοίγματός τους και στις τέσσερις χώρες έφθανε τα 1,579 τρις δολ. εκ των οποίων κυβερνητικό χρέος ήταν μόνο 254 δις. ή το 16% του συνόλου. Επομένως δεν είναι ο δημόσιος τομέας ο μεγάλος ασθενής…

Η απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, τον Μάιο του 2010, να διαθέσει 750 δις. ευρώ, προς αποτροπή της κρίσης, άμεσα στόχευε στην διάσωση των εν λόγω τραπεζών του ευρωπαϊκού κέντρου που κινδύνευαν από τις επενδυτικές τοποθετήσεις τους στις χώρες του Νότου. «Είναι εμφανές ότι αυτές οι ασυνήθιστες για την ΕΚΤ παρεμβάσεις αποσκοπούσαν να κερδηθεί χρόνος για τις τράπεζες. Αγοράζοντας ευρωπαϊκό δημόσιο χρέος από την δευτερογενή αγορά, η ΕΚΤ λειτούργησε σαν διαμορφωτής αγοράς εσχάτης ανάγκης, παρότι δεν της επιτράπηκε να αγοράσει κρατικά ομόλογα απ’ ευθείας από την πρωτογενή αγορά», επισημαίνεται στην μελέτη του RMF.

Το ασυνήθιστα μεγάλης αξίας αυτό πακέτο όμως δεν προσφέρθηκε χωρίς αντάλλαγμα. Για να δοθούν τα 750 δις. ευρώ επιβλήθηκε από την μια άκρη της ευρωζώνης έως την άλλη ένα πρωτοφανές κύμα λιτότητας, που μπορεί να μην έφθασε σε αγριότητα τα μέτρα που επιβλήθηκαν στην Ελλάδα, παρόλα αυτά συνιστούσε μια πρωτοφανούς προκλητικότητας αναδιανομή: Για να σωθούν οι τράπεζες, οι λαοί της Ευρώπης, και όχι μόνο της περιφέρειας, θυσίασαν τα ασφαλιστικά και εργασιακά τους δικαιώματα και είδαν τους μισθούς τους να καρατομούνται.

Οι πολιτικές ελίτ της Ευρώπης ωστόσο παίζουν με τη φωτιά, καθώς η επιλογή της μείωσης του δημοσιονομικού ελλείμματος στο όριο του 3% που θέτει το Πρόγραμμα Σταθερότητας και Ανάπτυξης (κατ’ ευφημισμό το τελευταίο), με κάθε μάλιστα κόστος, απειλεί να οδηγήσει την Ευρώπη σε μια βαθιά ύφεση. Χώρια τούτου είναι και άνευ αντικειμένου. «Ακόμη κι αν οι περιφερειακές χώρες πετύχουν να παγώσουν το ονομαστικό κόστος, που θα σήμανε μια πτώση του πραγματικού εισοδήματος των εργαζομένων, η προοπτική για την Γερμανία είναι να μειώσει κι αυτή το δικό της ονομαστικό κόστος εργασίας. Σε αυτή τη βάση, η Γερμανία για μια ακόμη φορά θα κερδίσει τον αγώνα προς τα κάτω τον οποίο έθεσε σε κίνηση η ΟΝΕ. Το αποτέλεσμα θα είναι περαιτέρω ελλείμματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών για την περιφέρεια και πλεονάσματα για την Γερμανία». Εν ολίγοις, …λιτότητας αγώνας άγονος.

Η συρρίκνωση του ΑΕΠ, ειδικά για την Ελλάδα, που θα επέλθει λόγω της ύφεσης θα θέσει επί τάπητος το ζήτημα της αναδιάρθρωσης του δημόσιου χρέους, καθώς όπως μετριέται σαν ποσοστό του ΑΕΠ, αναμένεται να εκτιναχθεί. Αντίθετα δηλαδή απ’ αυτά που διακηρύσσει η κυβέρνηση και οι άνθρωποι του ΔΝΤ, στο τέλος της εφαρμογής του μνημονίου δεν βρίσκεται η λύση των δημοσιονομικών προβλημάτων της Ελλάδας αλλά η κορύφωσή τους, η επανάληψη του «δυστυχώς επτωχεύσαμεν» του Τρικούπη ή του χρεοστασίου του Βενιζέλου. Το τι ακριβώς θα γίνει θα εξαρτηθεί από το αν η αναδιάρθρωση (που αποτελεί μονόδρομο) επιβληθεί με όρους των πιστωτών, δηλαδή των τραπεζιτών, ή με όρους των οφειλετών, των χωρών δηλαδή που είναι υπερχρεωμένες, όπως η Ελλάδα.

Η πρώτη επιλογή, της αναδιάρθρωσης του χρέους υπό την καθοδήγηση των τραπεζιτών είναι αυτή στην οποία μας οδηγεί η τρόικα και η κυβέρνηση. Και αυτό λόγω του ότι θέτοντας το ΔΝΤ και η ΕΕ ως προτεραιότητα την διάσωση των γερμανικών τραπεζών, η λιτότητα που επέρχεται τότε οδηγεί στην ύφεση, στη συνέχεια στην μείωση του ΑΕΠ, έπειτα στην εκτίναξη του λόγου χρέος ως προς ΑΕΠ και τέλος φέρνει το μαχαίρι των αγορών στο λαιμό των ελληνικών κυβερνήσεων, που θα απαιτήσουν αναδιάρθρωση του χρέους, για να μην τα χάσουν όλα. «Θα σήμαινε στην καλύτερη περίπτωση, ένα ήπιο “κούρεμα” για τους δανειστές, συνοδευόμενο από μια επιμήκυνση της περιόδου ωρίμανσης των ομολόγων και πιθανά χαμηλότερα επιτόκια. Τότε οι τράπεζες που θα οργάνωναν αυτή την αναδιάρθρωση θα περίμεναν να κερδίσουν σημαντικά έσοδα». Χαμένες οπότε δεν πρόκειται να βγούν ούτε και τότε οι τράπεζες, αντίθετα φυσικά με τους εργαζόμενους που θα υποστούν νέους γύρους θυσιών.

Η άλλη επιλογή είναι η επαναδιαπραγμάτευση του χρέους, με πρωτοβουλία των οφειλετών και εις βάρος των τραπεζών που ως πρώτο βήμα έχει την μονομερή διακοπή των πληρωμών. Πρωτοβουλία που κατ’ αρχήν έχει τεράστια πλεονεκτήματα για τους εργαζόμενους της χώρας και την ίδια την οικονομία της, παρότι δεν στερείται προβλημάτων. Τα προβλήματα όμως που συνοδεύουν την μονομερή παύση πληρωμών, όπως ο αποκλεισμός από τις διεθνείς αγορές, είναι πολύ μικρότερα από αυτά που συνήθως παρουσιάζονται. «Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η περίοδος αποκλεισμού από τις αγορές κεφαλαίου δεν διαρκεί πολύ, ενώ υπάρχουν πάντα εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης. Κανονικά, οι χώρες επανακτούν αξιοπιστία σε ένα σύντομο χρονικό διάστημα και οι αγορές κεφαλαίου επιδεικνύουν πολύ βραχεία μνήμη», τονίζεται στην μελέτη του RMF.

Αυτή η επιλογή στη συνέχεια καθιστά επιτακτική ανάγκη την κρατικοποίηση των τραπεζών και οδηγεί στην έξοδο από το ευρώ. Η κρατικοποίηση των τραπεζών δεν είναι προϊόν ιδεολογικών μανιφέστων. Νομιμοποιείται από τη στιγμή που μέχρι σήμερα το ελληνικό δημόσιο (επί κυβερνήσεων ΝΔ και ΠΑΣΟΚ) έχει καταβάλλει 78 δις. ευρώ στις τράπεζες είτε με την μορφή μετρητών είτε με την μορφή εγγυήσεων. Γιατί επομένως να μην πάρει και τον έλεγχό τους, πολύ δε περισσότερο καθώς ούτε και τώρα είναι εξασφαλισμένη η βιωσιμότητά τους. Δεν αποκλείεται δηλαδή αργά ή γρήγορα νέα ποσά από τον κρατικό προϋπολογισμό να διατεθούν στις μαύρες τρύπες των τραπεζών.

Η έξοδος από το ευρώ από την άλλη δεν είναι και τόσο ανεπιθύμητο αποτέλεσμα. Αρκεί να σκεφτούμε ότι έτσι θα τεθεί τέρμα στην αποβιομηχάνιση της Ελλάδας που αποτελεί την βαθύτερη, δομική αιτία για τις δημοσιονομικές ανισορροπίες και την κρίση χρέους, που ακόμη δεν έχουμε δει τα χειρότερα της.

Συμπερασματικά, η μελέτη του RMF δεν αρκείται στην αναπαραγωγή στερεοτύπων. Προσεγγίζει με πραγματικούς όρους το «ελληνικό πρόβλημα» χωρίς να διστάζει να υιοθετήσει ριζοσπαστικές λύσεις και τοποθετείται με κριτήριο τα συμφέροντα των εργαζομένων και τα γενικότερα συμφέροντα της Ελλάδας, κι όχι τα συμφέροντα των τραπεζών. Οπτική γωνία που δεν τη συναντάμε τόσο συχνά στον πανεπιστημιακό χώρο.

Γ. Παπανδρέου: Αποθανέτω η ψυχή του μετά του μνημονίου (Πριν, 19 Σεπτέμβρη 2010)

Επίπλαστη η εικόνα παντοδυναμίας του ΠΑΣΟΚ

Στον Καραμανλή πήρε τρία ολόκληρα χρόνια για να εμφανιστεί στη ΔΕΘ ανθρώπινο ράκος που δυσανασχετούσε ακόμη και με τις κάθε άλλο παρά απρόσμενες ερωτήσεις και κοιτούσε το ρολόι του περιμένοντας να τελειώσει το μαρτύριο. Στον Παπανδρέου δεν χρειάστηκε ούτε ένας χρόνος. Πέρυσι τον Σεπτέμβρη, μιλώντας ως εν αναμονή πρωθυπουργός, άγγιξε κατά κοινή παραδοχή το ανώτερο σημείο της πολιτικής του καριέρας, υποδεικνύοντας έτσι και στους επικοινωνιολόγους το «κρυμμένο μυστικό» της λαϊκής απήχησης: Οι φιλολαϊκές εξαγγελίες, η υπόσχεση βελτίωσης των όρων ζωής των εργαζομένων. Φέτος ο Γιωργάκης θύμιζε τον παλιό του καλό εαυτό: άβολο ακόμη και μέσα στο κουστούμι που φοράει, ανήμπορο να κρύψει την μυθιστορηματικών διαστάσεων πολιτική απάτη που συνόδευσε την άνοδο και την πτώση του, με το μυαλό του να είναι στο προηγούμενο ή το επόμενο ταξίδι και, απαντώντας στις όχι και τόσο δύσκολες ερωτήσεις, να ξεφουρνίζει την μια διαφημιστική κοινοτοπία μετά την άλλη. Σαν να παρακολουθούσες διάλειμμα για διαφημίσεις. Και να σκεφτεί κανείς ότι προηγήθηκε δουλειά για να ξεστομίσει τόσες πομφόλυγες!

Το σημαντικότερο όλων ωστόσο ήταν η θρησκευτική και απαρέγκλιτη προσήλωση στο μνημόνιο, η δογματική επιμονή σε μια πολιτική που έχει μετατρέψει το εργατικό δίκαιο σε λευκό πίνακα και την Ελλάδα σε μεταμοντέρνα αποικία χρεοκοπημένων τραπεζών όπως είναι το ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό σύστημα που αποφασίζει πλέον για τους μισθούς και τις συντάξεις μας. Τόσο με την ομιλία του το απόγευμα του Σαββάτου, όσο και με τη συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε την Κυριακή, το μήνυμα που έστειλε ήταν πως το μνημόνιο και η απαρέγκλιτη εφαρμογή των οδηγιών της τρόικας αποτελούν τη μοναδική δέσμευση που αναλαμβάνει. «Αποθανέτω η ψυχή μου μετά του μνημονίου», με άλλα λόγια…

Αρχι-ευνούχος σε μια κυβέρνηση επικίνδυνων και πρόθυμων για όλα μικρών ευνούχων ο Γιώργος Παπανδρέου, σίγουρα θα απόλαυσε την κοσμοπολίτικη άνεση που του λείπει στην Αθήνα, λίγες μέρες αργότερα, όταν επισκέφθηκε τις Βρυξέλλες για να συμμετάσχει στη Σύνοδο Κορυφής των 27. Αυτό που έγινε εκεί είναι πραγματικά αμίμητο. Θα μεταφέρεται για χρόνια ως ανέκδοτο της υποτέλειας και του κόμπλεξ κατωτερότητας των ελλήνων πολιτικών όταν βρίσκονται σε διεθνή επαφές και προσπαθούν να το ξεπεράσουν υπερακοντίζοντας τους εκπροσώπους του ιμπεριαλισμού σε αντιδραστικότητα και δίνοντας πάντα περισσότερα από αυτά που τους ζητούν. Μόνο και μόνο για να δείξουν ότι είναι ίδιοι με αυτούς. Τοποθετούμενος λοιπόν ο Γιωργάκης επί των προτάσεων του Βερολίνου, για την θεσμοθέτηση ενός συστήματος ποινών εναντίον όσων χωρών τα δημοσιονομικά ελλείμματα υπερβαίνουν το 3% του ΑΕΠ, συμφώνησε πλήρως! Γαλλία και Ισπανία, να σημειωθεί, επειδή φοβούνται για το μέλλον τους διατύπωσαν και κάποιες επιφυλάξεις για τους γερμανικούς όρους. Ο δικό μας όμως… βράχος! Συμπλήρωσε μάλιστα πως αν υπήρχε αυτό το σύστημα, που προβλέπει χρηματικά πρόστιμα μέσω της περικοπής επιδοτήσεων και αφαίρεση του δικαιώματος ψήφου, τότε η Ελλάδα δεν θα είχε φθάσει εδώ που έφθασε σήμερα. Μα καλά, δεν του έχει πει κανείς ότι στην Ελλάδα εισρέουν κάθε χρόνο περίπου 4 δισ. ευρώ από τα κοινοτικά ταμεία, που αντιστοιχούν στο 2% του ΑΕΠ; Πρόκειται για χρήματα που δεν μας τα χάρισαν, δεν αποτελούν προϊόν δικής μας επαιτείας ή δικής τους φιλανθρωπίας αλλά το τίμημα που πλήρωσε η Γερμανία για να γίνει ανεκτή η εξάρθρωση της ελληνικής γεωργίας και η αποβιομηχάνιση. Προϊόν σκληρών διαπραγματεύσεων προηγούμενων δεκαετιών τα ποσά αυτά, παρά τους απεχθείς όρους που τα συνοδεύουν και τις εθνικές συμμετοχές που δεσμεύουν ή το γεγονός ότι αποτελούν ενέσεις στο κεφάλαιο, ενισχύουν παρόλα αυτά την ρευστότητα και αυξάνουν τον κύκλο εργασιών. Η απότομη περικοπή τους (δεδομένου ότι τα δημοσιονομικά ελλείμματα της Ελλάδας δεν πρόκειται να συρρικνωθούν στο βαθμό που παράγονται από τις δομικές στρεβλώσεις της ευρωζώνης, οπότε θα είμαστε από τους πρώτους που θα φάνε την καμπάνα) θα δημιουργήσουν ένα χαοτικό, μη αναπληρώσιμο κενό στην ελληνική οικονομία, που θα την καταδικάσει σε χρόνιο μαρασμό. Αυτό επιδιώκει ο Γιωργάκης;

Σε αυτό το περιβάλλον η κυβέρνηση φαίνεται από παντού να κερδίζει: Ένας ανασχηματισμός που επιστρατεύει όλες τις γενεές, τις πολιτικές τάσεις και τα βαρωνάτα του κυβερνώντος κόμματος εξαπολύοντας έτσι το όλον ΠΑΣΟΚ κατά των εργαζομένων που επιθυμούν την ανατροπή του μνημονίου. Ο ασφυκτικός έλεγχος των μέσων ενημέρωσης και προσωπικά των δημοσιογράφων που επιβάλει μια καταθλιπτική πολιτική συναίνεση και το κλείσιμο όλων των αρμών απ’ όπου θα μπορούσε να βγει η αγανάκτηση. Μια αντιπολίτευση που απρόθυμη να αβαντάρει την οργή κατά του μνημονίου αφήνει συνεχώς τη… δουλειά στη μέση και δεν πείθει. Και έρχεται πάνω σε αυτά η δήλωση του Γιωργάκη από το Εθνικό Συμβούλιο που χαρακτηρίζει δημοψήφισμα τις εκλογές, έστω κι αν πρόσθεσε ότι είναι δημοψήφισμα για τον Καλλικράτη, η οποία ενισχύει τους φόβους ότι το ΠΑΣΟΚ δεν θα υποστεί το πλήγμα που του αξίζει στις περιφερειακές εκλογές.

Η πραγματικότητα ωστόσο είναι εντελώς διαφορετική. Το ΠΑΣΟΚ διανύει την πορεία μη αντιστρεπτής φθοράς που χαρακτηρίζει όλα τα κόμματα εξουσίας πριν παραδώσουν στον επόμενο. Ο χρόνος του μετράει δηλαδή αντίστροφα. Οι τριβές που υπάρχουν στο εσωτερικό του συνεχώς αυξάνονται. Μετά την άρνηση πολλών στελεχών να κατέβουν για περιφερειάρχες (Τ. Μπιρμπίλη, Κ. Μπατζελή, Γ. Μαγκριώτη) ήρθε η άρνηση άλλων να συμμετάσχουν στην κυβέρνηση (Γ. Φλωρίδης, Ηλ. Μόσιαλος) και την εβδομάδα που μας πέρασε η άρνηση του Μιλτ. Παπαϊωάννου να αναλάβει γραμματέας της Κοινοβουλευτικής Ομάδας, στη θέση του Χρ. Παπουτσή που ανέλαβε επικεφαλής των δυνάμεων καταστολής. Η εκχώρηση πρωθυπουργικών αρμοδιοτήτων στον Γ. Ραγκούση (που δεν έχει καν εκλεγεί βουλευτής, καθώς μπήκε στη Βουλή από το παράθυρο του ψηφοδελτίου επικρατείας, όπως και ο έτερος ισχυρός πόλος εξουσίας, ο Γ. Παπακωνσταντίνου) θα απογειώσει την καμαρίλα και τον πόλεμο χαρακωμάτων μεταξύ υπουργών. Η διαπάλη του Θ. Πάγκαλου με τον Χ. Παμπούκη σχετικά με τις επενδύσεις, που δεν κρύβει τίποτε παραπάνω από την δόξα για το ποιος θα φέρει περισσότερα χρήματα στην Ελλάδα(!), αποτελεί τροχιοδεικτική βολή για την πορεία που θα ακολουθήσουν οι σχέσεις στο εσωτερικό της κυβέρνησης. Αιτία δε, δεν θα είναι οι προσωπικοί ανταγωνισμοί, όσο ένα βαθιά ολιγαρχικό, προσωπαγές και απονομιμοποιημένο σύστημα διακυβέρνησης που επέβαλε στην πράξη ο Παπανδρέου, το οποίο του επιτρέπει μεν να κάνει διακοπές 365 μέρες το χρόνο είτε με το κουστούμι του στις διεθνείς πρωτεύουσες είτε με την μπαντάνα επάνω στο κανό στις ελληνικές παραλίες, ως ζητούμενό του ωστόσο έχει την επιβολή της πιο σκληρής οικονομικής πολιτικής, χωρίς ενδοιασμούς και καθυστερήσεις. Είναι αυτή ακριβώς η πολιτική που ανάγκασε τα στελέχη του ΠΑΣΟΚ το προηγούμενο Σαββατοκύριακο να μείνουν κλεισμένα στο ξενοδοχείο και να μην βγουν στα μαγαζιά της Θεσσαλονίκης για να μην τους βρίσει ο κόσμος και να μη φάνε κι αυτοί κανένα παπούτσι στο κεφάλι όπως παραλίγο να φάει ο Γιωργάκης – μια επίθεση που όσο κι αν υποβαθμίστηκε από τα μέσα ενημέρωσης του χάλασε το προφίλ. Το επόμενο βήμα τους θα είναι να χτίσουν μια πράσινη ζώνη, όπως οι Αμερικάνοι στο Ιράκ, για να μπορούν να κυκλοφορούν ανενόχλητοι και να μην κινδυνεύουν από επιθέσεις απλών ανθρώπων που χάνουν τη δουλειά τους ή τη σύνταξή τους.

Οι έριδες το επόμενο διάστημα θα κορυφωθούν, καθώς το ξεδίπλωμα της αντιλαϊκής επίθεσης θα μεγεθύνει το κενό που χωρίζει την κυβέρνηση από την κοινωνία και η αμφισβήτηση των «από κάτω» θα εκφράζεται με τους πιο διαφορετικούς και απρόσμενους τρόπους στη συνοχή των «από πάνω». Η ατζέντα άλλωστε θα είναι καυτή ακόμη και μέχρι τις περιφερειακές εκλογές, παρότι τα μεγάλα κεφάλαια (παιδεία, νέα εισπρακτικά μέτρα) θα ανοίξουν μετά το Νοέμβρη, όπως ζήτησε ο Παπανδρέου από τους υπουργούς του, έτσι ώστε η περίοδος μέχρι τις εκλογές να είναι όσο το δυνατόν πιο ήπια πολιτικά, χωρίς συγκρούσεις. Για το επόμενο διάστημα ξεχωρίζουν: Ξεπούλημα του ΟΣΕ στους ιδιώτες και συρρίκνωση του έργου του, άνοιγμα των κλειστών επαγγελμάτων για να μπορέσει το μεγάλο κεφάλαιο να διεισδύσει σε τομείς όπου κυριαρχούσε η μικρή ιδιοκτησία (μεταφορές, φαρμακεία, κ.α.), διάλυση της δημόσιας υγείας υπό την επίκληση της ανάγκης μείωσης του κόστους και πάνω απ’ όλα η διαμόρφωση του προϋπολογισμού για το 2011. Μέσα στον Οκτώβρη αναμένεται να δοθεί στη δημοσιότητα το πρώτο του σχέδιο, αφού πρώτα το ελέγξουν ΔΝΤ και ΕΕ.

Βρυξέλες και Αθήνα ήδη ανησυχούν για το ενδεχόμενο μιας μεγάλης κοινωνικής έκρηξης που θα του αναγκάσει να τα πάρουν όλα πίσω. Το δήλωσε καθαρά ο Όλι Ρεν την προηγούμενη εβδομάδα. Σε μας επαφίεται να το κάνουμε πράξη.

Μονόδρομος η αθέτηση πληρωμών (Πριν, 19 Σεπτέμβρη 2010)

  • Η ευρωζώνη μεταξύ λιτότητας και αθέτησης πληρωμών, τιτλοφορείται το νέο κείμενο εργασίας του βρετανικού ιδρύματος ερευνών RMF, με επικεφαλής τον Κώστα Λαπαβίτσα που δόθηκε πριν λίγες μέρες στη δημοσιότητα. Στις σελίδες του τεκμηριώνεται ο ανταγωνιστικός χαρακτήρας της ευρωζώνης και η ανάγκη εξόδου από το ευρώ, όπως και η ανάγκη παύσης πληρωμών του δημόσιου χρέους με πρωτοβουλία των οφειλετών κι όχι των τραπεζών.
  • Στην Ελλάδα μόνο το 42% του συνολικού χρέους ανήκει στον δημόσιο τομέα και στην Ισπανία το 13%!

Ακριβείς και εμπεριστατωμένες απαντήσεις στα πιο ακανθώδη και καίρια ερωτήματα που τίθενται σε κάθε συζήτηση για τη διέξοδο από την οικονομική κρίση δίνει το νέο κείμενο εργασίας του κέντρου ερευνών RMF (Research on Money and Finance) με επικεφαλής τον Κώστα Λαπαβίτσα που δόθηκε πριν λίγες μέρες στη δημοσιότητα. Όπως για παράδειγμα: Αν μια χώρα προχωρήσει σε αθέτηση πληρωμών θα μπορεί να δανειστεί ξανά από το εξωτερικό; Δεν θα την «τιμωρήσουν» οι διεθνείς αγορές λόγω της ζημιάς που προκάλεσε σε όσους είχαν επενδύσει στα ομόλογά της με αποτέλεσμα να μην μπορεί να καλύψει τις δανειακές ανάγκες της; Το παράδειγμα της Αργεντινής και της Ρωσίας, που περιγράφεται σε ειδικό παράρτημα της μελέτης διαλύει τους σχετικούς και πέρα για πέρα βάσιμους φόβους που εγείρονται – κι όχι πάντα κακοπροαίρετα. Η Αργεντινή λοιπόν που έπαψε να εξυπηρετεί το χρέος της στις 24 Δεκέμβρη 2001 (κι ήταν μόνο 144 δισ. δολ., πολύ λιγότερο από το μισό δηλαδή του ελληνικού), πέντε χρόνια μετά, το 2006, προέβη στην έκδοση πενταετών ομολόγων ύψους 500 εκ. ευρώ η οποία καλύφθηκε πλήρως από την διεθνή αγορά! Μέχρι τότε κάλυπτε τις ανάγκες της με διμερή δάνεια από φιλικές γειτονικές της χώρες, όπως η Βενεζουέλα. Ακόμη πιο ενθαρρυντικά είναι τα στοιχεία που αφορούν τις οικονομικές επιδόσεις της Αργεντινής και της Ρωσίας, μετά την αθέτηση πληρωμών. Η μεν πρώτη, αφού το 2002 είδε το ΑΕΠ της να κατακρημνίζεται κατά 11%, τα επόμενα χρόνια κατέγραψε αυξήσεις κατά μέσο όρο της τάξης του 8%-9%. Η Ρωσία, που δήλωσε στάση πληρωμών του δημόσιου χρέους και επαναδιαπραγμάτευση το 1998, τα επόμενα δύο χρόνια είδε το ΑΕΠ της να μεγεθύνεται κατά 6,3% και 10% ενώ μέχρι την κρίση του 2008 ποτέ δεν έπεσε κάτω από 4%! Κάθε άλλο παρά συνώνυμη της καταστροφής λοιπόν είναι η αθέτηση πληρωμών!

Η νέα μελέτη του RMF, με έδρα το Λονδίνο, έχει τίτλο «η ευρωζώνη μεταξύ λιτότητας και αθέτησης πληρωμών» και ως προς το παρόν είναι διαθέσιμη μόνο στα αγγλικά. Πέντε είναι οι ακρογωνιαίοι λίθοι οι οποίοι στηρίζουν όλη την έρευνα, η οποία με επιστημονικό τρόπο θεμελιώνει όχι μόνο την δυνατότητα αλλά και την αναγκαιότητα εξόδου από το ευρώ και παύσης πληρωμών.

Πρώτο, η εκτόξευση του χρέους της ευρωπαϊκής περιφέρειας (που στο μεγαλύτερο μέρος του προέρχεται από τον ιδιωτικό τομέα και όχι τον δημόσιο) είναι άμεσο αποτέλεσμα των πλεονασμάτων που παράγει η οικονομική επέκταση της Γερμανίας. Ως καύσιμη ύλη αυτής της επέκτασης χρησιμοποιήθηκαν τα αντεργατικά μέτρα του Σρέντερ που επέβαλαν την καθήλωση των μισθών και των ημερομισθίων στην Γερμανία. Ως αποτέλεσμα οι γερμανικές εξαγωγές κατέστησαν φθηνότερες αλώνοντας τα εμπορικά ισοζύγια του νότου. Σε αυτό το πλαίσιο η υπό εξέλιξη κρίση της ευρωζώνης αντιμετωπίζεται σαν ιστορική αποτυχία της που καθιστά όρο εκ των ων ουκ άνευ την έξοδο από το ευρώ, για την υπέρβαση της κρίσης σε μια φιλολαϊκή κατεύθυνση.

Δεύτερο, τα 750 δισ. ευρώ που απελευθέρωσε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα τον Μάιο με σκοπό την αγορά ομολόγων από την δευτερογενή αγορά δεν αποτέλεσαν σωσίβια λέμβο για τα κλυδωνιζόμενα κράτη, αλλά για τις τράπεζες της Γερμανίας και της Γαλλίας που έχουν δώσει τα περισσότερα δάνεια σε αυτά τα κράτη. Αναφέρεται χαρακτηριστικά πως τον Δεκέμβρη του 2009 οι τράπεζες της ευρωζώνης είχαν ανοίγματα στην Ισπανία, την Πορτογαλία την Ελλάδα και την Ιρλανδία ύψους 1,6 τρισ. δολ., εκ των οποίων μόνο το 16% (254 δισ. δολ.) ήταν κυβερνητικό χρέος!

Τρίτο, η λιτότητα που επιβλήθηκε σε όλη την ΕΕ, ως το αντίτιμο για τη διάσωση των τραπεζών και του ευρώ, απειλεί να οδηγήσει σε μια άνευ προηγουμένου ύφεση. Άμεσα ωστόσο η επιστροφή σε προ-κεϋνσιανές πολιτικές αναδιατάσσει τον ταξικό συσχετισμό στη γηραιά ήπειρο υπέρ του κεφαλαίου και εις βάρος της εργασίας.

Τέταρτο, το χρέος και η λιτότητα φέρνουν πιο κοντά το ενδεχόμενο αθέτησης πληρωμών το οποίο μπορεί να υλοποιηθεί με δύο ολότελα διαφορετικούς τρόπους. Ο πρώτος είναι με πρωτοβουλία του πιστωτή και με μαθηματική βεβαιότητα αποτελεί νέα πηγή κερδών για τις τράπεζες και δεινών για τους εργαζόμενους. Ο δεύτερος τρόπος αθέτησης πληρωμών γίνεται με πρωτοβουλία του οφειλέτη. Πρακτικά πρόκειται για μονομερή παύση πληρωμών που ακολουθείται από επαναδιαπραγμάτευση του χρέους και την σημαντική μείωσή του. Αυτός είναι ο δρόμος που πρέπει να ακολουθήσουν χώρες όπως η Ελλάδα, για να διαφύγουν από τον φαύλο κύκλο της υπερχρέωσης στον οποίο παραδέρνουν σήμερα. Παράλληλα φυσικά με την υιοθέτηση μιας σειράς άλλων μέτρων όπως η κρατικοποίηση των τραπεζών, η επιβολή ελέγχου στην κίνηση κερδοσκοπικών κεφαλαίων, κλπ.

Η μελέτη του RMF που παρουσιάστηκε την Τετάρτη στην Αθήνα σε μια επιτυχημένη εκδήλωση του βρετανικού κέντρου μελετών, του Αριστερού Βήματος Διαλόγου για την Κοινή Δράση και της Πρωτοβουλίας Καλλιτεχνών και Διανοουμένων κατά του ΔΝΤ δίνει νέα ώθηση στην προβολή του αιτήματος εξόδου από το ευρώ και παύσης πληρωμών. Το μεγάλο της προτέρημα είναι η βαθιά της επιστημονική θεμελίωση ταυτόχρονα με τον πολιτικό της ριζοσπαστισμό.