Home » 2010 » Η αποικιοκρατία ξαναγεννιέται στην Αφρική (Οδοιπορικό, Γιατροί του Κόσμου, τ. 48)

Η αποικιοκρατία ξαναγεννιέται στην Αφρική (Οδοιπορικό, Γιατροί του Κόσμου, τ. 48)

Κείμενο συμβολής

Για το παρόν και το μέλλον της Αριστεράς

Archives

Θλιβερό ήταν το φινάλε του παγκόσμιου Κυπέλλου ποδοσφαίρου όπως γράφτηκε όχι στη Νότια Αφρική, όπου διεξήχθησαν οι αγώνες του Μουντιάλ, αλλά στην Καμπάλα, την πρωτεύουσα της Ουγκάντα. Εκεί που οι Γιατροί του Κόσμου το τελευταίο διάστημα έχουν πυκνώσει τις ανθρωπιστικές αποστολές. Η διπλή δολοφονική επίθεση αυτοκτονίας που σημειώθηκε την ώρα που δεκάδες άτομα παρακολουθούσαν τον τελικό Ισπανία – Ολλανδία έφερε στην επιφάνεια την άλλη πραγματικότητα της Αφρικής. Μια πραγματικότητα που δεν κατάφερε να κρύψει η διοργάνωση της FIFA, όσο κι αν οι λίγες εβδομάδες που διήρκεσαν οι αγώνες, στις οθόνες όλου του κόσμου κυριάρχησε το άλλο, πιο ανέμελο, φιλικό και οικείο πρόσωπο της μαύρης ηπείρου.

Τα πρώτα ρεπορτάζ απέδιδαν την ευθύνη για την δολοφονική και άνανδρη επίθεση που οδήγησε στον θάνατο 65 άτομα σε σομαλούς ισλαμιστές. Η αιτία του μίσους τους για την Ουγκάντα βρίσκεται στην συμμετοχή της με εκατοντάδες στρατιώτες στην διεθνή αφρικανική ειρηνευτική δύναμη που έχει εγκατασταθεί στη Σομαλία, επιδιώκοντας να θωρακίσει την επίσημη κυβέρνηση απέναντι στους φονταμενταλιστές της Αλ Σαμπάμπ. Η Καμπάλα ενδέχεται να επιλέγηκε επίσης επειδή αναμένεται να φιλοξενήσει μεταξύ 19 και 27 Ιούλη τη σύνοδο κορυφής της Αφρικανικής Ένωσης, όπου μεταξύ άλλων θα συζητηθεί κι η αποστολή επιπλέον στρατιωτών στη Σομαλία.

Τις πρώτες ώρες της επίθεσης πάντως κανένας αξιωματούχος της Ουγκάντας δεν απέκλειε το ενδεχόμενο η επίθεση να σημειώθηκε από το αντάρτικο Στρατός Αντίστασης του Κυρίου (Lord’s Resistance Army) που με την εγκληματική του δράση αποτελεί το φόβο και τον τρόμο όλης της περιοχής κι όχι μόνο της Ουγκάντας. Η δράση του ειδικότερα, και λόγω των συνεχών εκκαθαριστικών επιθέσεων του κυβερνητικού στρατού τα τελευταία χρόνια, έχει επεκταθεί σε τρεις γειτονικές χώρες: την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, το Κονγκό και το Σουδάν. Με βάση εκθέσεις διεθνών οργανισμών, ενώ στο παρελθόν ήταν γνωστός για τις απαγωγές και τις στρατολογήσεις ανήλικων παιδιών, πλέον επιδίδεται συστηματικά σε σφαγές χωρικών επιδεικνύοντας μάλιστα ανείπωτη αγριότητα και ωμότητα.

Κατά κοινή ομολογία οι πόροι που κινητοποιούν τέτοιους αντάρτικους στρατούς, όχι μόνο στην ανατολική Αφρική αλλά και την Δυτική σχετίζονται με τον μυθικό ορυκτό πλούτο που διαθέτει η μαύρη ήπειρος και το τελευταίο χρονικό διάστημα έχει μετατραπεί σε μήλο της έριδας, μεταξύ των πιο διαφορετικών μεγάλων δυνάμεων. Η διαπάλη που συντελείται είναι τόσο σφοδρή ώστε πολλοί αναλυτές (βλέπε για παράδειγμα ρεπορτάζ των Financial Times στις 3 Ιούνη 2010) συγκρίνουν την μάχη για τον έλεγχο της Αφρικής με το Μεγάλο Παιχνίδι μεταξύ της Βρετανικής και της Ρωσικής αυτοκρατορίας που είχε ως επίκεντρο το Αφγανιστάν και κορυφώθηκε πριν δύο αιώνες. Καθόλου τυχαία. Στο ίδιο δημοσίευμα τεκμηριώνεται με τον πιο ανάγλυφο και πειστικό τρόπο ο ισχυρισμός: «Στην Αφρική βρίσκεται το 10% των παγκόσμιων βεβαιωμένων αποθεμάτων πετρελαίου – ενώ πολύ μένει ακόμη να ανακαλυφθεί. Η Κίνα αγοράζει το ένα τρίτο του πετρελαίου της από την Αφρική και οι ΗΠΑ σκοπεύουν να εισάγουν το 25% της κατανάλωσής τους από την δυτική αφρικανική ακτή μέχρι το 2015. Η Νιγηρία και η Αλγερία έχουν αντίστοιχα τα έβδομα και όγδοα στην παγκόσμια κατάταξη μεγαλύτερα αποθέματα φυσικού αερίου. Η Νότια Αφρική έχει το 40% του παγκόσμιου χρυσού. Η Αφρική επίσης υπολογίζεται ότι διαθέτει, μετά την Κίνα, τα μεγαλύτερα αποθέματα σπάνιων μετάλλων που βρίσκονται στη γη κι είναι απαραίτητα για την παραγωγή εξαρτημάτων υψηλής τεχνολογίας από λέιζερ μέχρι τουρμπίνες… Η ζήτηση για κοβάλτιο, στοιχείο που συνήθως συναντιέται μαζί με χαλκό, και χρησιμοποιείται για την δημιουργία κραμάτων για μηχανές αεριωθουμένων και τουρμπίνες, είναι στα ύψη. Το κοβάλτιο είναι στο επίκεντρο του νέου Μεγάλου Παιχνιδιού: Η Ζάμπια και η Δημοκρατία του Κονγκό έχουν περισσότερο από το ένα τρίτο των παγκόσμιων αποθεμάτων. Οι ασιατικές χώρες ελέγχουν γύρω στο 44% του παγκόσμιου εμπορίου κοβαλτίου, η Ευρώπη το 30% κι οι ΗΠΑ γύρω στο 26%».

Αυτός ο αμύθητος πλούτος έχει αναγορεύσει την Αφρική σε νέο Ελ Ντοράντο. Το τραγικό μάλιστα είναι ότι η Αφρική αναβαθμίζεται στα επενδυτικά σχέδια των μεγαλύτερων χωρών και πολυεθνικών του πλανήτη – τυπικά – τη χρονιά αυτή που γιορτάζεται μισός αιώνας από την ανεξαρτητοποίησή της καθώς ακριβώς πριν 50 χρόνια, το 1960, 17 χώρες της Αφρικής διακήρυξαν την ανεξαρτησία τους από τον αποικιοκρατικό ζυγό. Πενήντα χρόνια μετά, λοιπόν, τι; είναι το ερώτημα που αβίαστα προκύπτει.

Πενήντα χρόνια μετά, η Αφρική εξακολουθεί να καταληστεύεται, ο πληθυσμός της να υποφέρει από χρόνιο υποσιτισμό, οι κάθε λογής φύλαρχοι και πραξικοπηματίες με ειδικότητα στο one night stand στα προεδρικά παλάτια να αποτελούν την μοναδική εξουσία στην υποσαχάρια Αφρική (με μοναδική εξαίρεση τη Ν. Αφρική κι ένα ή δύο ακόμη κράτη) κι οι αιματηροί κι αδυσώπητοι εμφύλιοι να είναι η καθημερινή πραγματικότητα.

Το παράδειγμα της Αφρικής υπογραμμίζει ότι η οικονομική μεγέθυνση αν αποτελεί την αναγκαία δεν αποτελεί και την ικανή συνθήκη για την κοινωνική ανάπτυξη. Σε χώρες όπως η Μοζαμβίκη και πολλές ακόμη επικρατεί συνωστισμός μεταξύ Κινέζων, Αυστραλών, Ρώσων και Βραζιλιάνων για το ποιος θα εκμεταλλευτεί πρώτος τα κοιτάσματά τους. Το εμπόριο μεταξύ Κίνας και Αφρικής από το 2000 μέχρι το 2008 δεκαπλασιάστηκε. Από 10 δισ. δολ. που ήταν έφθασε πρόπερσι τα 108. Εξ ίσου αλματωδώς έχουν αυξηθεί κι οι άμεσες επενδύσεις της Κίνας, χωρίς πάντως να έχουν ξεπεράσει αυτές των ΗΠΑ και της Ευρώπης, που συνεχίζουν να κρατούν τα πρωτεία. Το ποιος ωφελείται από αυτό το κυνήγι του χρυσού φαίνεται από τις ροές εμπορίου: Μόνο το 10% – 12% συντελείται εντός της ηπείρου! Όλο το υπόλοιπο εκτός, προδικάζοντας και το είδος των εμπορευμάτων που πηγαινοέρχονται. Εξαγωγές ορυκτών και μαύρου χρήματος (σε 700 δισ. ευρώ υπολογίζεται, σύμφωνα με τους Financial Times το χρήμα που έχει φύγει από το 1970 μέχρι σήμερα) και εισαγωγές βιομηχανικών ειδών. Παρόλα αυτά ο υποσιτισμός κι η χρόνια εξάρτησή της από την διεθνή αναπτυξιακή βοήθεια, όπως φαίνεται και στον πίνακα που παραθέτουμε, κάνει την Αφρική (με ένα ΑΕΠ που ισούται με αυτό της Γαλλίας) να είναι μόνιμα υπόλογη για υπερπληθυσμό. Η γέννηση πέρυσι τον Δεκέμβρη του παιδιού που είχε την τύχη να οδηγήσει τον πληθυσμό της Αφρικής στο 1 δις. ανθρώπους την ίδια μέρα που στελέχη του ΟΗΕ συζητούσαν για τον οικογενειακό προγραμματισμό έδωσε τροφή για τις πιο ρατσιστικές αντιλήψεις. Τι κι αν της αναλογεί το 20% της παγκόσμιας επιφάνειας και μόλις το 13% του πληθυσμού; Η μόνιμη, εδώ και δεκαετίες έλλειψη πόρων, μεταφέρει τις ευθύνες στον ίδιο αυτό πληθυσμό που είναι ξένος στον τόπο του και δυστυχεί (αναβιώνοντας έτσι τις πιο απαρχαιωμένες μαλθουσιανές θεωρίες) κι όχι σε ένα σύστημα διεθνών ανταλλαγών που στηρίζεται στην ανισότητα και την υπερεκμετάλλευση.

ΕΞΑΡΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΦΡΙΚΗΣ ΑΠΟ ΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΒΟΗΘΕΙΑ

Καθαρή επίσημη βοήθεια ως % των κυβερνητικών δαπανών το 2008

Μαρόκο 8%

Τυνησία 8%

Αλγερία 1%

Λιβύη 1%

Αίγυπτος 8%

Σενεγάλη 80%

Γκάμπια 73%

Γουινέα Μπισάου 221%

Γουινέα 91%

Σιέρα Λεόνε 150%

Λιβερία 771%

Ακτή Ελεφαντοστού 31%

Γκάνα 38%

Ισημερινή Γουινέα 8%

Γκαμπόν 5%

Κονγκό 36%

Τσαντ 40%

Σουδάν 26%

Κεντρική Αφρικανική Δημοκρατία 195%

Δημοκρατία του Κονγκό 126%

Ζάμπια 84%

Κένυα 26%

Ουγκάντα 98%

Ρουάντα 205%

Μαλάουι 164%

Αιθιοπία 133%

Μαδαγασκάρη 194%

Μοζαμβίκη 167%

Σουαζιλάνδη 11%

Λεσότο 33%

Ναμίμπια 12%

Μποτσουάνα 27%

Ν. Αφρική 2%

Πηγή: Παγκόσμια Τράπεζα

Advertisements

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: