Home » 2010 » Στροφή υπέρ λιτότητας και ΗΠΑ στην Ιαπωνία (Επίκαιρα, 17-23 Ιούνη 2010)

Στροφή υπέρ λιτότητας και ΗΠΑ στην Ιαπωνία (Επίκαιρα, 17-23 Ιούνη 2010)

Κείμενο συμβολής

Για το παρόν και το μέλλον της Αριστεράς

Archives

Στην πλήρη νόθευση της λαϊκής βούλησης όπως αποτυπώθηκε στις εκλογές της 30ης Αυγούστου συντείνει η ενδοκυβερνητική αλλαγή σκυτάλης που πραγματοποιήθηκε πριν δύο εβδομάδες στην Ιαπωνία. Το αποτέλεσμα των βουλευτικών εκλογών που πραγματοποιήθηκαν πριν δέκα μήνες στη χώρα του ανατέλλοντος ηλίου θεωρήθηκε ορόσημο καθώς σήμανε την ήττα του Φιλελεύθερου Δημοκρατικού Κόμματος που κυβερνά την δεύτερη οικονομία του πλανήτη εδώ και 50 χρόνια με μοναδική εξαίρεση την 11μηνη θητεία μιας συμμαχικής κυβέρνησης. Η νίκη του αντιπολιτευόμενου ως τότε Δημοκρατικού κόμματος προμηνυόταν ιστορικές αλλαγές στην πορεία της Ιαπωνίας γιατί στην προμετωπίδα του είχε δύο αιτήματα που ανάτρεπαν εκ βάθρων την ακολουθούμενη πολιτική. Το πρώτο αφορούσε την επανεξέταση της προνομιακής σχέσης με τις ΗΠΑ, ουσιαστικά τον απεγκλωβισμό της ιαπωνικής εξωτερικής πολιτικής από την πρόσδεση στην Ουάσιγκτον. Και το δεύτερο, την άσκηση μιας επεκτατικής οικονομικής πολιτικής με την στήριξη της ενεργού ζήτησης στο εσωτερικό της χώρας, ακόμη και την διερεύνηση της δυνατότητα επιστροφής στο κράτος ιδιωτικοποιημένων επιχειρήσεων, όπως για παράδειγμα του Ταχυδρομικού Ταμιευτηρίου που αποτελούσε τον κόμβο γύρω από τον οποίο αρθρωνόταν η οικονομική ζωή της χώρας.

Όλα αυτά τα σχέδια αποτελούν πλέον παρελθόν. Η εγκατάλειψή τους μάλιστα συντελέστηκε πριν αναλάβει την πρωθυπουργία ο Ναότο Καν, υπουργός Οικονομικών μέχρι πρόσφατα. Ενώ ακόμη κυβερνούσε ο Γιουκίο Χατογιάμα, που κέρδισε την θριαμβευτική νίκη του προηγούμενου Αυγούστου, μια συμφωνία που υπέγραψε με τους Αμερικανούς στις 28 Μαΐου με βάση την οποία παρατείνεται η παραμονή της αμερικανικών βάσεων στην Οκινάουα, παρά κι ενάντια στην θέληση των κατοίκων του νησιού που μάχονται εδώ και χρόνια για την απομάκρυνσή της, επισφράγισε την εγκατάλειψη των προεκλογικών του υποσχέσεων. Και φυσικά την απογοήτευση των Ιαπώνων από την κυβέρνησή του, που καταγράφτηκε με τον πιο αδιάψευστο τρόπο με την ελεύθερη πτώση της δημοτικότητάς του.

Η επανάκαμψη της Ιαπωνίας στην αγκαλιά του μεγάλου αδελφού (που διατηρεί 90 στρατιωτικές βάσεις και 50.000 στρατιώτες στη νησιώτικη χώρα) επισημοποιήθηκε με το τηλεφώνημα που έκανε ο νέος πρωθυπουργός της Ιαπωνίας στον αμερικανό πρόεδρο, Μπαράκ Ομπάμα, το σαββατοκύριακο 5-6 Ιούνη, αμέσως μετά την ανάληψη των καθηκόντων του για να τον διαβεβαιώσει ότι οι ΗΠΑ παραμένουν στρατηγικός σύμμαχος της Ιαπωνίας. Κι επίσης ό,τι κάθε σκέψη για άσκηση μιας περισσότερο ανεξάρτητης και πολυμερούς διπλωματίας παραπέμπεται πλέον στις ελληνικές καλένδες, μαζί με τα σχέδια παρεμπόδισης των αμερικανικών παρεμβάσεων στην ασιατική πλευρά του Ειρηνικού.

Εξ ίσου θεαματική είναι η στροφή που υπόσχεται η νέα πολιτική ηγεσία της Ιαπωνίας και στο θέμα της οικονομίας. Με δύο λόγια: Τα προγράμματα εξοντωτικής λιτότητας τώρα και στην… Ιαπωνία. Το πρελούδιο της λιτότητας αποτέλεσε μια δραματική ομιλία του νέου πρωθυπουργού, με την οποία κινδυνολογούσε ότι η Ιαπωνία θα γίνει… Ελλάδα. Ως φόβητρο εμφάνισε την αύξηση του δημόσιου χρέους που πλέον είναι διπλάσιο του ΑΕΠ κι ως φάρμακο τον διπλασιασμό του καταναλωτικού φόρου από 5% στο 10%. Κι όμως το δημόσιο χρέος της Ιαπωνίας που το 2009 έφθασε το 192% του ΑΕΠ δεν δημιουργεί κινδύνους. Αδιάψευστος μάρτυρας τα πολύ χαμηλά επιτόκια με τα οποία απορροφώνται οι νέες εκδόσεις κρατικών ομολόγων. Για παράδειγμα τα δεκαετή ομόλογα αγοράζονται με επιτόκιο 1,3%, ενώ τα 30ετή με επιτόκιο μόλις 2%!

Το παραπάνω παράδοξο (παγκόσμιο χρυσό στο δημόσιο χρέος – με μοναδική εξαίρεση την Ζιμπάμπουε όπου το χρέος φθάνει το 304% του ΑΕΠ – με ταυτόχρονο χαμηλό ρεκόρ στις αποδόσεις) ερμηνεύεται αν πάρουμε υπ’ όψη μας την προέλευση των χρημάτων που καλύπτουν τα δημοσιονομικά ελλείμματα. Το 2008 στην Ιαπωνία , με βάση πρόσφατη έκθεση της εταιρείας συμβούλων McKinsey, από το συνολικό χρέος που έφθανε το 188% του ΑΕΠ, το 175% προερχόταν από εσωτερικό δανεισμό! Καμία άλλη δυτική χώρα δεν έχει τέτοιες επιδόσεις. Στην Ιταλία για παράδειγμα όπου το δημόσιο χρέος ανερχόταν το 2008 στο 101% του ΑΕΠ μόνο το 52% προερχόταν από εσωτερικό δανεισμό. Στη Γαλλία από το 73% του ΑΕΠ μόνο το 33%. Αντίστοιχες με τις ιαπωνικές επιδόσεις συναντάμε μόνο στον Καναδά όπου από το 60% του ΑΕΠ, που ήταν το δημόσιο χρέος το 2008, προερχόταν από εσωτερικό δανεισμό το 57% και στη Νότια Κορέα όπου από το 28% του ΑΕΠ, οι ίδιοι οι νοτιοκορεάτες κατείχαν το 26%. Το γεγονός ότι το ιαπωνικό δημόσιο προσφεύγει στην εσωτερική αγορά για να καλύψει τις δανειακές του ανάγκες, όπως είναι εμφανές το καθιστά σχεδόν απρόσβλητο από την κερδοσκοπική βουλιμία των αγορών και των κάθε λογής παρασίτων που αναπτύσσονται στη σκιά της: οίκοι αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας, συμβόλαια πιστωτικού κινδύνου, κ.λπ. Κατ’ επέκταση κίνδυνος να κλείσουν οι κρουνοί του δανεισμού και να μην μπορέσει να καλύψει τι δανειακές της ανάγκες η Ιαπωνία δεν υφίσταται, όπως μαρτυρούν και τα πολύ χαμηλά επιτόκια δανεισμού. Γίνεται εύκολα επομένως αντιληπτό πως αν κάτι εξυπηρετεί αυτή η κινδυνολογία είναι την δικαιολόγηση των αντιλαϊκών φορομπηχτικών μέτρων, όπως ο διπλασιασμός των φόρων επί της κατανάλωσης. Η απόφαση μάλιστα της κυβέρνησης προκάλεσε την δημόσια κατακραυγή επειδή είναι πολύ νωπές ακόμη οι μνήμες από την προηγούμενη αύξηση (από 3% στο 5% το 1997) που έδωσε την χαριστική βολή στην οικονομία. Όπως υπενθύμιζαν κι οι Financial Times στις 10 Ιούνη «η οικονομία βυθίστηκε στην ύφεση κι οι λιανικές πωλήσεις έπεφταν σταθερά τα επόμενα επτά χρόνια».

Οι αιτίες άλλωστε του δημόσιου χρέους της Ιαπωνίας εκεί ακριβώς αντοπίζονται, στην χρόνια ύφεση. Το ζήτημα δηλαδή δεν είναι ο αριθμητής (το δημόσιο χρέος), αλλά ο παρανομαστής (το ΑΕΠ). Έχοντας καταγράψει την τελευταία 12ετία κατά μέσο όρο ετήσια άνοδο το ΑΕΠ μόλις 0,5% (ενώ για φέτος προβλέπεται μείωση άνω του 5%) και τα προηγούμενα χρόνια ελεύθερη πτώση, ένα σχετικά σταθερό ως ποσό δημόσιο χρέος, όταν αποδίδεται ως ποσοστό του ΑΕΠ συνεχώς αυξάνει. Κι η κυβέρνηση αντί να αντιμετωπίσει το πρόβλημα στην καρδιά του, την χρόνια και παρατεταμένη ύφεση, το επιδεινώνει με μέτρα περιορισμού της κατανάλωσης, που αργά ή γρήγορα θα οδηγήσουν σε ακόμη μεγαλύτερη άνοδο του δημόσιου χρέους, όπως μετριέται σαν ποσοστό του ΑΕΠ.

Ο κίνδυνος όμως ξεπερνάει την μακρινή μας Ιαπωνία. Τις τελευταίες εβδομάδες όλες μα όλες οι μεγάλες χώρες του κόσμου κηρύσσουν ανένδοτο στα δημοσιονομικά ελλείμματα, ανακοινώνοντας άγριες περικοπές δημοσίων δαπανών. Για την Ευρώπη, από την Ισπανία, την Πορτογαλία και την Ιταλία, μέχρι την Ιρλανδία, την Αγγλία, την Ουγγαρία και τη Δανία, με τελευταίο κρούσμα την Γερμανία όπου η Μέρκελ ανακοίνωσε πρόγραμμα περικοπών ύψους 80 δισ. ευρώ και απολύσεων 15.000 δημοσίων υπαλλήλων, έχουμε αναφερθεί εκτενώς. Το κακό όμως μεταδίδεται. Η Ρωσία πριν μια εβδομάδα ανακοίνωσε ότι θα μειώσει τους δημόσιους υπαλλήλους κατά 20%. Ακόμη και στις ΗΠΑ, όπου φαινόταν να υιοθετείται μια πιο πραγματιστική προσέγγιση, το κλίμα αλλάζει με τους ιέρακες της δημοσιονομικής πειθαρχίας να παίρνουν το πάνω χέρι. «Σε μια στιγμή κατά την οποία πολλοί οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι η οικονομική ανάκαμψη των ΗΠΑ είναι πιθανό να κινδυνεύσει από παρατεταμένη υψηλή ανεργία και χαμηλή μεγέθυνση, ο Ομπάμα ανακαλύπτει πως τα εργαλεία που διέθετε πέρυσι – μεγάλα πακέτα δημοσιονομικής στήριξης και παρεμβάσεις της κεντρικής τράπεζας – δεν διαθέτουν πλέον πολιτική στήριξη», ανέφερε η International Herald Tribune στις 10 Ιούνη. Και συνέχιζε: «Το κλίμα και στα δύο κόμματα του Κογκρέσου έχει αλλάξει σημαντικά σε μια κατεύθυνση κατά των ελλειμμάτων, υπό την έννοια πως τα προγράμματα δημιουργίας θέσεων εργασίας, που προωθούνταν από τον Λευκό Οίκο και τη δημοκρατική ηγεσία του Κογκρέσου περικόπτονται ξανά και ξανά. Είναι χαρακτηριστικό πώς ο Ομπάμα την Τρίτη χαιρέτησε μια πρωτοβουλία μείωσης των προϋπολογισμών των μεγαλύτερων κρατικών υπηρεσιών κατά 5%, όταν η συμβατική θεωρία θα απαιτούσε περισσότερες κρατικές δαπάνες για να ανορθωθεί η οικονομία». Εναντίον της «απλουστευτικής λιτότητας», με αφορμή τις δρακόντειες περικοπές δαπανών τάχθηκε κι ο καθηγητής Τζέφρεϋ Σακς, με άρθρό του στους Financial Times στις 8 Ιούνη, το οποίο προαναγγελλόταν από την πρώτη σελίδα της βρετανικής εφημερίδας με τον αποκαλυπτικό τίτλο «Αποχαιρετισμό στον Κέυνς»…

Το πρόβλημα έτσι είναι πολύ μεγαλύτερο από την κραυγαλέα αθέτηση των προεκλογικών υποσχέσεων των πολιτικών ελίτ από την Ουγγαρία μέχρι την Ιαπωνία που εκλέγονται πανηγυρικά υποσχόμενες ακύρωση των προγραμμάτων λιτότητας και ανακούφιση των ψηφοφόρων και …εντελώς ξαφνικά ανακαλύπτουν τον κίνδυνο να γίνουν Ελλάδα. Ο κίνδυνος πλέον είναι όλος ο κόσμος να βυθιστεί σε μια παρατεταμένη ύφεση κι η φτώχεια σε Ανατολή και Δύση, ελέω δημοσιονομικής σταθερότητας, να αγγίξει επίπεδα χωρίς προηγούμενο για ειρηνικές περιόδους.

Advertisements

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: