Home » 2009 » Ο Ομπάμα στο Πεκίνο (21/11/2009)

Ο Ομπάμα στο Πεκίνο (21/11/2009)

Κείμενο συμβολής

Για το παρόν και το μέλλον της Αριστεράς

Archives

Με άκρως επικίνδυνη αποστολή ισοδυναμούσε η επίσκεψη του αμερικανού προέδρου στην Ασία καθώς αποσκοπούσε στην εκπλήρωση στόχων που είτε μεταξύ τους αλληλοαποκλείονταν είτε κρίνονται αναντίστοιχοι πλέον με τις νέες γεωπολιτικές ισορροπίες.

Η σημασία που αποδίδει η Ουάσινγκτον στην Ασία έγινε σαφής από τις πρώτες μέρες που ανέλαβε τα καθήκοντά της η νέα αμερικανική κυβέρνηση, όταν η Χίλαρι Κλίντον επέλεξε το Τόκιο να είναι η πρώτη ξένη πρωτεύουσα την οποία επισκέφθηκε. Από την πρωτεύουσα της χώρας του Ανατέλλοντος Ηλίου ξεκίνησε και το ταξίδι του Μπαράκ Ομπάμα στην Άπω Ανατολή, για να συνεχιστεί στην Σιγκαπούρη όπου παρέστη στη Σύνοδο των 21 αρχηγών κρατών της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας Ειρηνικού (APEC), έπειτα στην Κίνα, και τέλος στη Νότια Κορέα. Καθένας από τους τέσσερις αυτούς σταθμούς συμπύκνωνε ορισμένες από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η αμερικανική υπερδύναμη.

Η πρώτη πρόκληση αφορούσε το περιεχόμενο και την κατεύθυνση των συμμαχικών σχέσεων με την Ιαπωνία. Η αφορμή που καθιστά μια νέα ρύθμιση των σχέσεων τους θέμα άμεσης προτεραιότητας δόθηκε τον Σεπτέμβρη όταν το φιλοαμερικανικό κόμμα των Φιλελεύθερων Δημοκρατών έχασε τις εκλογές και για πρώτη φορά μετά από μισό αιώνα σχεδόν αδιάλειπτης διακυβέρνησης παρέδωσε την εξουσία στο Δημοκρατικό Κόμμα, στην προμετωπίδα του οποίου δέσποζε το αίτημα μεγαλύτερης ανεξαρτησίας από τις ΗΠΑ. Το συμμαχικό δε Σοσιαλδημοκρατικό κόμμα με το οποίο συνεργάστηκε το Δημοκρατικό για να εξασφαλίσει την πλειοψηφία στην Άνω Βουλή χαρακτηρίζει ως σχέσεις υποτέλειας τις σχέσεις που διαμορφώθηκαν από την επομένη του πολέμου και ζητάει για παράδειγμα να φύγουν όλες οι αμερικανικές βάσεις από την Ιαπωνία. Και πρώτη απ’ όλες η βάση στην Οκινάβα, που έχει εξελιχθεί σε αγκάθι για τις σχέσεις των δύο χωρών. Από την μια μεριά βρίσκονται οι κάτοικοι του απομακρυσμένου αυτού νησιού που πνέουν μένεα εναντίον των 25.000 αμερικανών στρατιωτών που είναι εγκατεστημένοι στην βάση και εξακολουθούν να συμπεριφέρονται σαν να είναι δύναμη κατοχής. Συγκεκριμένα δε περιστατικά όπως ο κτηνώδης βιασμός μιας 12χρονης μαθήτριας γιαπωνέζας από 3 αμερικανούς πεζοναύτες ή πτώση ενός αμερικανικού ελικοπτέρου επάνω σε ένα πανεπιστήμιο έχουν οδηγήσει την οργή των κατοίκων της Οκινάβα, που ζητούν να φύγει η βάση, στα άκρα. Με αυτό το αίτημα κινητοποιήθηκαν στην Οκινάβα 20.000 διαδηλωτές λίγες μέρες πριν επισκεφθεί ο Ομπάμα την Ιαπωνία. Στο πλευρό τους βρίσκεται κι η νέα κυβέρνηση της Ιαπωνίας που αρνείται να εφαρμόσει μια συμφωνία για την μεταφορά της βάσης σε άλλο σημείο του νησιού, πιέζοντας για να καταργηθεί ολοσχερώς. Αίτημα που φυσικά απορρίπτουν πλήρως οι Αμερικάνοι οι οποίοι δεν διστάζουν να προκαλέσουν και χονδρά διπλωματικά επεισόδια, όπως έκανε για παράδειγμα ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, Ρόμπερτ Γκέιτς, κατά την πρόσφατή επίσκεψή του στο Τόκιο. Ο Ομπάμα αντίθετα επιδεικνύοντας πιο μετριοπαθή στάση συμφώνησε με την ηγεσία της Ιαπωνίας να εξετασθεί το θέμα από μια κοινή επιτροπή, παραπέμποντας έτσι την επίλυσή του στο απώτερο μέλλον. Με περισσότερο παραγωγικό τρόπο αντίθετα λύθηκε το θέμα της απόσυρσης των ιαπωνικών πολεμικών πλοίων από τις επιχειρήσεις παροχής υποστήριξης στον αμερικανικό στόλο που συμμετέχει στον πόλεμο του Αφγανιστάν. Υποσχόμενη η Ιαπωνία να καταβάλλει 5 δισ. δολ. υπό τη μορφή οικονομικής βοήθειας προς το Αφγανιστάν κατά την επόμενη πενταετία εκτόνωσε τις αμερικανικές πιέσεις για ενεργότερη ανάμιξή της στον βάλτο του Αφγανιστάν.

Η βαθύτερη ωστόσο αιτία της αμφισβήτησης που δέχονται οι ΗΠΑ από την Ιαπωνία κι ευρύτερα από την Ασία πηγάζει από μια διπλή κίνηση: την υποχώρηση της αμερικανικής πρωτοκαθεδρίας στον οικονομικό τομέα και την επιτάχυνση των τάσεων οικονομικής ολοκλήρωσης στην ζώνη του Ειρηνικού. Κι αυτή ακριβώς είναι η δεύτερη πρόκληση την οποία επιχείρησε να αντιμετωπίσει ο Ομπάμα με το ταξίδι του στην Σιγκαπούρη και την Κίνα. «Το προηγούμενο χρόνο η Κίνα πήρε τα πρωτεία από τις ΗΠΑ ως τρίτος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Νοτιοανατολικής Ασίας μετά την Ιαπωνία και την ΕΕ των 27, με 193 δισ. δολ. την αξία του αμφίδρομου εμπορίου. Τον Αύγουστο το Πεκίνο οριστικοποίησε μια συμφωνία ελεύθερου εμπορίου με τα 10 κράτη μέλη της Ένωσης Νοτιοανατολικών Ασιατικών Κρατών (ΑSEAN) που είναι πιθανό να ωθήσει παραπέρα τους δεσμούς. Η περιοχή που έχει σχεδόν 600 εκ. ανθρώπους και ταχέως ανερχόμενα εισοδήματα είδε το συνολικό ονομαστικό ακαθάριστο εθνικό προϊόν της να υπερδιπλασιάζεται από το 2004 έως το 2008. Αρκετές από τις χώρες της περιοχής, περιλαμβανομένης της Ινδονησίας και του Βιετνάμ, έχουν επιτύχει σταθερή μεγέθυνση αυτό το χρόνο ενώ οι ΗΠΑ κι η Ευρώπη έχουν βυθιστεί στην ύφεση. Το κινέζικο κεφάλαιο έχει βοηθήσει σ’ αυτή τη μεγέθυνση. Κινέζικες επενδύσεις έχουν κατευθυνθεί σε προγράμματα για φυσικούς πόρους κι άλλες συμφωνίες στη Μυανμάρ, την Ινδονησία και αλλού και φτωχότερα κράτη όπως η Καμπότζη και το Λάος, έχουν ωφεληθεί από μεγάλα προγράμματα καλής θέλησης της Κίνας για να κατασκευάσουν δρόμους, γέφυρες και σιδηροδρόμους. Όλα αυτά έχουν καταστήσει το Πεκίνο περισσότερο ορατό στην περιοχή από την Ουάσινγκτον», ανέφερε την Πέμπτη 12 Νοέμβρη η αμερικανική Wall Street Journal. Στόχος λοιπόν της επίσκεψης του Ομπάμα στην σύνοδο του APEC ήταν να κάνει αισθητή την παρουσία των ΗΠΑ κι επίσης να αποτρέψει αρνητικές εξελίξεις όπως η δημιουργία ζώνης ελεύθερου εμπορίου στον Ειρηνικό, χωρίς τη συμμετοχή των ΗΠΑ.

Η τρίτη (και φαρμακερή) πρόκληση την οποία προσπάθησε να διαχειριστεί ο Ομπάμα αφορούσε την Κίνα, προς την οποία στρέφονται πλέον όλες οι χώρες της Ασίας είτε με εμφανή τρόπο, όπως η Ιαπωνία, είτε με περισσότερο διακριτικό. Η στάση του Ομπάμα απέναντι στο Πεκίνο ήταν περισσότερο διαλλακτική σε σχέση με αυτήν του προκατόχου του. Για να γίνει εμφανής η διαφορά αρκεί να αναφέρουμε πως ο Ομπάμα αρνήθηκε να συναντήσει στην Ουάσινγκτον τον Δαλάι Λάμα πριν την επίσκεψή του στο Πεκίνο ενώ ο Μπους, σε ρόλο προβοκάτορα της διεθνούς σταθερότητας, όχι μόνο τον είχε δεχτεί αλλά και τον είχε παρασημοφορήσει κιόλας… Η διαλλακτική αυτή στάση εκφράζει την αλληλεξάρτηση που έχει δημιουργηθεί μεταξύ των δύο χωρών στο βαθμό που η μεν Κίνα (έχοντας αγοράσει το ένα τέταρτο των αμερικανικών κρατικών ομολόγων και διατηρώντας επίσης σε δολάρια τα δύο τρίτα των συναλλαγματικών της αποθεμάτων) αποτελεί τον τραπεζίτη κι εγγυητή των διευρυνόμενων αμερικανικών ελλειμμάτων, ενώ οι ΗΠΑ εξασφαλίζουν την απρόσκοπτη απορρόφηση της κινέζικης παραγωγής, παρά τα όποια πρόσκαιρα εμπόδια θέτει η αύξηση των εμπορικών δασμών, όπως αποφασίστηκε για τα κινέζικα ελαστικά. Το ασθενές, ηγεμονευόμενο σκέλος σ’ αυτή τη σχέση είναι εν τούτοις οι ΗΠΑ ενώ η Κίνα αποτελεί τον ανερχόμενο πόλο. Το παράδοξο ωστόσο είναι ότι η ρεαλιστική αναγνώριση από τις ΗΠΑ αυτής της δυναμικής, που συμπυκνώνεται στο άτυπο G2 όπως αποκαλείται η συμμαχία Κίνας – ΗΠΑ, στέλνει αντιφατικά μηνύματα στην περιοχή στο βαθμό που οι ΗΠΑ υποκλίνονται στον σημαντικότερο και πιο απειλητικό ανταγωνιστή τους. Διαφορετικά ειπωμένο, το ταξίδι του Ομπάμα στην Κίνα ακύρωσε τις διαβεβαιώσεις που προσέφερε στον ιάπωνα πρωθυπουργό για τη σημασία των διμερών τους σχέσεων κι επιβεβαίωσε έτσι, έστω και άρρητα, την πρόθεση του Γουκίο Χατογιάμα να αντικαταστήσει τις ΗΠΑ με την Κίνα ως στρατηγικό εταίρο…

Ο αμερικανός πρόεδρος άφησε για το τέλος τα εύκολα, που είναι η τέταρτη πρόκληση κι αφορά την διαχείριση του προβλήματος της Βόρειας Κορέας. Η λύση για το πάγωμα των πυρηνικών της Β. Κορέας δε χρειάζεται καινοτομίες αλλά τη δοκιμασμένη συνταγή του Κλίντον: «παροχή υγρών καυσίμων και τροφίμων αντί διακοπής» ή κάποια παραλλαγή της. Αποφασιστικότητα αντίθετα χρειάζεται η αντιμετώπιση της Ν. Κορέας που επιμένει να ρίχνει λάδι στη φωτιά της σύγκρουσης…

Advertisements

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: