Home » 2009 » Στην κόψη του ξυραφιού η Σομαλία (Διπλωματία, 2ος/2009)

Στην κόψη του ξυραφιού η Σομαλία (Διπλωματία, 2ος/2009)

Κείμενο συμβολής

Για το παρόν και το μέλλον της Αριστεράς

Archives

Όλου του κόσμου οι… πειρατές

ΑΝΗΣΥΧΙΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΕΙ Η ΝΕΑ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΝΑΤΟ

Πολλά ερωτηματικά δημιούργησε η ανακοίνωση του γενικού γραμματέα του ΝΑΤΟ, Γιαπ ντε Χοπ Σέφερ, από την Κρακοβία της Πολωνίας στις 19 Φεβρουαρίου μετά τη λήξη της άτυπης συνόδου των υπουργών Άμυνας του βορειοατλαντικού συμφώνου για την αποστολή στον Κόλπο του Άντεν το επόμενο διάστημα έξι πολεμικών πλοίων για να αντιμετωπίσουν – όπως είπε – τους  σομαλούς πειρατές.

Η αιτία της ανησυχίας έγκειται στο γεγονός ότι αυτή τη στιγμή ο μόνος κίνδυνος που διακρίνεται για το ΝΑΤΟ και την Ουάσινγκτον δεν προέρχεται από τη θάλασσα, αλλά από τη στεριά. Δεν εντοπίζονται δηλαδή στους πειρατές, αλλά στους μετριοπαθείς Ισλαμιστές που ανέλαβαν ξανά την εξουσία μετά την παταγώδη αποτυχία των αμερικανικών σχεδίων!

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Οι δηλώσεις του ολλανδού αξιωματούχου προκάλεσαν έκπληξη επειδή τους τελευταίους μήνες τα κρούσματα πειρατείας έχουν μειωθεί κατακόρυφα. Ενώ για παράδειγμα το Νοέμβριο του χρόνου που πέρασε είχαν σημειωθεί 7 περιστατικά, τον Ιανουάριο παρατηρήθηκαν μόλις 3 και τον Φεβρουάριο κανένα! Ο ίδιος βέβαια δικαιολόγησε την απόφαση των υπουργών του ΝΑΤΟ στη βάση του επικείμενου τέλους της περιόδου των μουσώνων οπότε, κατά το σκεπτικό τους, είναι πιθανό η βελτίωση του καιρού να δώσει τη δυνατότητα στα μικρά πειρατικά πλοιάρια να ξαναβγούν στα ανοιχτά βάζοντας σε κίνδυνο τη ναυσιπλοΐα…

Έτσι όμως ο κόλπος του Άντεν και ο Ινδικός ωκεανός που βρέχουν τη Σομαλία από τα βόρεια και τα νοτιοανατολικά αντίστοιχα κινδυνεύουν να μετατραπούν στις θάλασσες με τη μεγαλύτερη παρουσία πολεμικών σκαφών, καθώς ήδη περιπολούν δεκάδες πολεμικά σκάφη των ισχυρότερων κρατών του κόσμου. Να θυμίσουμε την αποστολή από το ΝΑΤΟ 4 πολεμικών πλοίων το Νοέμβριο, τα οποία τον Δεκέμβριο αντικαταστάθηκαν από πλοία της Ευρωπαϊκής Ένωσης που έχουν εντολή να παραμείνουν μέχρι και το τέλος του τρέχοντος έτους. Παράλληλα με αυτά βρίσκονται και πλοία από τη Ρωσία, την Κίνα και την Ινδία. Αφορμή για την δημιουργία αυτού του πλανητικού στόλου στάθηκε η έξαρση που γνώρισε το φαινόμενο της πειρατείας το φθινόπωρο του 2008 και πιο συγκεκριμένα δύο κρούσματα που οδήγησαν τις χώρες που έχουν οικονομικά συμφέροντα να δηλώσουν ότι η ανοχή τους εξαντλήθηκε. Το πρώτο σημειώθηκε τον Σεπτέμβριο με την πειρατεία του ουκρανικού πλοίου Φέινα. Με αφορμή την κατάληψή του αποκαλύφθηκε ότι στα επτασφράγιστα αμπάρια του δεν είχε κάποιο τυχαίο εμπόρευμα αλλά άρματα μάχης ρωσικής κατασκευής και βαρύ οπλισμό που παρά τους ισχυρισμούς του Κιέβου ότι τα είχε πουλήσει μόνιμα στην Κένυα όλοι αντιλήφθηκαν ότι ο τελικός τους αποδέκτης ήταν η κυβέρνηση του Νότιου Σουδάν, στην οποία όμως – επισήμως – έχει επιβληθεί διεθνές εμπάργκο όπλων! Οι πειρατές έτσι άθελά τους έβγαλαν στη φόρα τα άπλυτα του επίσημου, κρατικού λαθρεμπορίου όπλων. Παράλληλα προκάλεσαν και ρίγη πανικού σε όλες τις πρωτεύουσες των ανεπτυγμένων χωρών και δη την Ουάσινγκτον μπροστά στην σκέψη ότι οι πειρατές θα οικειοποιούνταν το εμπόρευμα του πλοίου που είχε πέσει θύμα πειρατείας και μ’ αυτόν τον βαρύ οπλισμό θα έβαλλαν για παράδειγμα κατά των αιθιοπικών δυνάμεων κατοχής που εισέβαλαν στη Σομαλία για να ανατρέψουν την μετριοπαθή, ισλαμική κυβέρνηση! Τότε αποφασίστηκε για πρώτη φορά ότι κάτι πρέπει να γίνει με τους πειρατές της Σομαλίας. Η εφαρμογή της απόφασης ωστόσο επιταχύνθηκε στα μέσα Νοεμβρίου όταν έπεσε στα χέρια των πειρατών το γιγαντιαίων διαστάσεων δεξαμενόπλοιο Σίριους (μήκους 330 μέτρων όσο είναι για παράδειγμα και το αμερικανικό αεροπλανοφόρο Νίμιτς) που ανήκει στην σαουδαραβική εταιρεία Αράμκο. Το γεγονός μάλιστα ότι το σαουδαραβικό τάνκερ (που μετέφερε αργό πετρέλαιο αξίας 100 εκ. δολ. ισοδύναμο με το ένα τέταρτο των καθημερινών εξαγωγών του βασιλείου) χτυπήθηκε αρκετά μακριά από τα παράλια υπογράμμισε τα συνεχώς βελτιούμενα μέσα που είχαν στη διάθεση τους οι πειρατές, δεδομένου ότι από τις 42 επιτυχημένες πειρατείες που έγιναν όλο τον προηγούμενο χρόνο συγκέντρωσαν περισσότερα από 30 εκ. δολ. Υπογράμμισε επίσης τον κίνδυνο που αντιπροσώπευαν πλέον για τις θαλάσσιες μεταφορές και την ομαλή τροφοδοσία της Δύσης οι ρακένδυτοι Σομαλοί παίρνοντας υπ’ όψη ότι κάθε στιγμή στον Κόλπο του Άντεν πλέουν περί τα 300 πλοία (ενώ κάθε χρόνο περνούν περισσότερα από 20.000 εμπορικά) μεταφέροντας το 7% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου. Η  εναλλακτική δε οδός μέσω του ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας είναι πολύ πιο δαπανηρή. Οι πλοιοκτήτριες εταιρείες υπολογίζουν για παράδειγμα ότι οι επιπλέον μέρες που θα απαιτούνταν θα επιβάρυναν τους ναύλους από 100.000 έως 500.000 δολάρια επιπλέον.

Παρόλα αυτά, χωρίς δηλαδή να υποτιμούμε τον εγκληματικό ακόμη και τρομοκρατικό χαρακτήρα της δράσης τους, η τοποθέτηση των πειρατών στο ρόλο του «κακού» που εμφανίζει ως αναπόφευκτη και καθαγιάζει την ΝΑΤΟϊκή αποστολή και τη στρατιωτικοποίηση των θαλασσών που βρέχουν το Κέρας της Αφρικής όχι απλά δεν βοηθάει στην ερμηνεία της πραγματικότητας αλλά επίσης συσκοτίζει τα κίνητρα των πειρατών και όσα διακυβεύονται σήμερα στην αφρικανική αυτή χώρα που έχει τεράστια γεωπολιτική σημασία. Κάνοντας μια σύντομη αναδρομή στο παρελθόν οι Financial Times στις 3 Μαρτίου μας υπενθύμισαν πως «η σύγχρονη πειρατεία στη Σομαλία είναι γενικά αποδεκτό ότι ξεπήδησε στις αρχές της δεκαετίας όταν μία φυλή επιχείρησε να αποτρέψει το ξεφόρτωμα αποβλήτων και την αλιεία. Στη συνέχεια η επίθεση στα πλοία αναβαθμίστηκε στην κατάληψή τους και την απαίτηση λύτρων». Με περισσότερες λεπτομέρειες το οικολογικό έγκλημα που διέπραξαν στη θάλασσα της Σομαλίας πλούσιες και ανεπτυγμένες χώρες το περιέγραφε με κάθε λεπτομέρεια ο εκπρόσωπος Τύπου του Περιβαλλοντικού Προγράμματος του ΟΗΕ (UNEP) στο διαδικτυακό τόπο του Al Jazeera στις 11 Οκτώβρη: «Η Σομαλία χρησιμοποιούνταν ως τόπος ενταφιασμού επικίνδυνων αποβλήτων από τις αρχές της δεκαετίας του ’90 και στη συνέχεια όσο διαρκούσε ο εμφύλιος πόλεμος. Οι ευρωπαϊκές εταιρείες το έβρισκαν πολύ οικονομικό να ξεφορτώνονται τα απόβλητά τους καταβάλλοντας ένα ελάχιστο αντίτιμο 2,5 δολ. τον τόνο όταν το κόστος απόθεσης αποβλήτων στην Ευρώπη ανέρχεται περίπου σε 1.000 δολάρια τον τόνο. Και τ’ απόβλητα είναι πολλών διαφορετικών ειδών. Υπάρχουν απόβλητα ραδιενεργού ουρανίου. Υπάρχει μόλυβδος και βαριά μέταλλα όπως κάδμιο και υδράργυρος. Υπάρχουν επίσης βιομηχανικά απόβλητα κι ακόμη νοσοκομειακά, χημικά κ.α.»! Ο εκπρόσωπος Τύπου των Ηνωμένων Εθνών στη συνέχεια στηλίτευε τις ευθύνες συγκεκριμένων κυβερνήσεων, όπως της Ιταλίας και της Ελβετίας, οι οποίες παραβίαζαν κατάφωρα διεθνείς συνθήκες που έχουν υπογράψει. Δέος επίσης δημιουργούσε η περιγραφή των ασθενειών που προκάλεσε στους ανυποψίαστους Σομαλούς η μόλυνση των θαλασσών τους. Στο φόντο των παραπάνω δεν δημιουργούν απορία οι καταγγελίες του εκπροσώπου Τύπου(!) των πειρατών που συνόδευσαν το αίτημά του για λύτρα ύψους 8 εκατ. δολ. ώστε να αφεθεί ελεύθερο το ουκρανικό πλοίο «αντιδρώντας στα τοξικά απόβλητα που ρίχνονται συνεχώς στις ακτές της χώρας μας για είκοσι σχεδόν χρόνια». «Η ακτογραμμή της Σομαλίας έχει καταστραφεί και εμείς πιστεύουμε ότι αυτά τα χρήματα δεν είναι τίποτε μπροστά στην ερήμωση που υπέστησαν οι θάλασσες μας», τόνισε επίσης.

Ακόμη όμως κι αυτό το αναντίρρητα σημαδιακό γεγονός, η μετατροπή δηλαδή της θάλασσας της Σομαλίας σε βιομηχανικό σκουπιδότοπο και η καταστροφή της αλιείας, δεν ήταν η πρωταρχική αιτία για τη βύθιση της Σομαλίας στην ανομία. Η αυλαία για το σημερινό χάος ανοίγει πρώτη φορά το 1992 με μια επέμβαση η οποία εξελίσσεται σε φιάσκο για τις ΗΠΑ όπως με υπέρμετρη ηρωοποίηση των εισβολέων αποδίδεται στην καθηλωτική χολιγουντιανή περιπέτεια Black Hawk Down. Έκτοτε η Σομαλία βυθίζεται στον εμφύλιο πόλεμο. Η εξουσία περνάει στους εγκληματίες φύλαρχους, ο καθένας εκ των οποίων ελέγχει μια περιοχή ή ακόμη κι ένα τετράγωνο της πρωτεύουσας Μογκαντίσου. Η κατάσταση φαίνεται να αλλάζει πρώτη φορά το 2006 όταν παίρνει την εξουσία η Ένωση Ισλαμικών Δικαστηρίων (ICU) η οποία παρότι κατηγορήθηκε από την Ουάσινγκτον για διασυνδέσεις με την Αλ Κάιντα δεν έχει καμία σχέση μαζί της ούτε και με τον ισλαμικό φονταμενταλισμό, όπως και τώρα αποκαλύπτεται. Τον Δεκέμβρη του ίδιου χρόνου η σταθερότητα που επικράτησε ανατρέπεται εκ νέου με αφορμή την επέμβαση της γειτονικής Αιθιοπίας, που διατηρεί στενούς δεσμούς με τις ΗΠΑ. Ενάντια στην Αιθιοπία ξεσηκώνεται όλη η Σομαλία με αποτέλεσμα να ξεκινήσει ένας αιματηρός πόλεμος, που άφησε πίσω του περισσότερους από 16.000 νεκρούς, εκατομμύρια εκπατρισμένους και το ένα τρίτο του πληθυσμού να εξαρτάται από τη διεθνή βοήθεια. Η αντίσταση ωστόσο που συναντάει η Αιθιοπία την αναγκάζει να αποχωρήσει τον Ιανουάριο του 2009. Στη Σομαλία μένουν 3.200 στρατιώτες από την Ουγκάντα και το Μπουρουντί που επιχειρούν στο πλαίσιο μιας αμφιλεγόμενης ειρηνευτικής αποστολής της Αφρικανικής Ένωσης.

Η αποχώρηση όμως του αιθιοπικού στρατού αφήνει ανοιχτό το δρόμο για πολιτικές διεργασίες που για πρώτη φορά δημιουργούν ελπίδες τερματισμού του εμφυλίου. Έτσι, παραιτείται ο μέχρι τότε πρόεδρος (…του χάους) Αμπντουλάχ Γιουσούφ Αχμέντ και μέσω πανηγυρισμών αναλαμβάνει την προεδρία ένας νεαρός κληρικός, ο Σερίφ Σεΐχ Αχμέντ, ηγέτης των Ισλαμικών Δικαστηρίων που εκδιώχθηκαν κακήν κακώς από τον αιθιοπικό στρατό προ τριετίας. Πρωθυπουργό δε ορίζει τον Ομάρ Αμπντιρασίντ Σαρμάκε, ο οποίος έχει σπουδάσει στον Καναδά κι έχει εργαστεί για τον ΟΗΕ. Μέρος της δημοτικότητάς του δε οφείλει στον πατέρα του που ήταν ο τελευταίος εκλεγμένος πρόεδρος της χώρας. Η νέα κυβέρνηση είναι η 15η που αναλαμβάνει τα τελευταία 18 χρόνια.

Ακόμη κι έτσι όμως τα όπλα δε σιγούν. Η ένοπλη ισλαμική φονταμενταλιστική οργάνωση Αλ Σαμπάμπ, που ελέγχει σημαντικά τμήματα της χώρας και λιμάνια, απορρίπτει την εκεχειρία που υπογράφουν όλες οι ένοπλες οργανώσεις με το νέο πρόεδρο και στρέφει πλέον εναντίον του όλα της τα πυρά – πραγματικά και φραστικά. Δηλώνοντας ότι δεν της αρκεί η αποχώρηση των Αιθιόπων εισβολέων κι ότι θα συνεχίσει να πολεμάει μέχρι να φύγουν κι οι τελευταίοι άνδρες της Αφρικανικής Ένωσης, η οργάνωση Αλ Σαμπάμπ που βρίσκεται στη λίστα των τρομοκρατικών οργανώσεων του Λευκού Οίκου, κατηγορεί το νέο πρόεδρο ότι είναι μία από τα ίδια με τον προηγούμενο. Δε διστάζει δε να προκαλέσει λουτρό αίματος στην πρωτεύουσα Μογκαντίσου σκοτώνοντας μόνο μέσα σε μία ημέρα, στα τέλη Φεβρουαρίου, 50 σχεδόν άτομα. Σε αυτό λοιπόν το εξαιρετικά ασταθές πλαίσιο η απόφαση του ΝΑΤΟ να στείλει κι άλλα πλοία στην περιοχή δημιουργεί ανησυχίες καθώς η μέχρι σήμερα παρέμβαση των ΗΠΑ αποδείχθηκε αποσταθεροποιητική.

Οι ανησυχίες εντείνονται ακόμη περισσότερο αν λάβουμε υπ’ όψη μας ότι Σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας στη νέα κυβέρνηση του Μπαράκ Ομπάμα αναλαμβάνει ο ναύαρχος Τζέιμς Τζόουνς, από τους πιο σταθερούς υπέρμαχους της ανάγκης επέκτασης του ΝΑΤΟ στην Αφρική. Ο Τζέιμς Τζόουνς επίσης θεωρείται κατά κοινή ομολογία αρχιτέκτονας της αμερικανικής στρατιωτικής διοίκησης Αφρικής (AFRICOM) που ιδρύθηκε την 1η Οκτώβρη του προηγούμενου χρόνου αποτελώντας την πρώτη καινούργια στρατιωτική διοίκηση που δημιουργεί ο στρατός των ΗΠΑ τα τελευταία εκατό χρόνια. Η έδρα δε της αμερικανικής στρατιωτικής διοίκησης στην Αφρική βρίσκεται στη Σομαλιλάνδη, στο βόρειο τμήμα της Σομαλίας που αποτελεί όαση σταθερότητας σε σχέση με την υπόλοιπη χώρα. Στο έδαφος της ηρεμίας που απολαμβάνει και όσων τετελεσμένων έχει επιβάλλει (από νόμισμα και σημαία μέχρι δικά της διαβατήρια) δεν παύει να διεκδικεί ολοένα και πιο επαυξημένη αυτονομία από την υπόλοιπη Σομαλία σε σημείο ο πρόεδρός της να γίνεται δεκτός στην Ουάσινγκτον (το 2008) με τιμές αρχηγού κράτους κι ο βρετανός πρωθυπουργός να τον καλωσορίζει (το 2005) χαρακτηρίζοντας την Σομαλιλάνδη «μοναδικό παράδειγμα δημοκρατικού κράτους στην Αφρική». Τα σχέδια ανεξαρτητοποίησης έτσι αναθερμαίνονται παρότι οι μνήμες από τη συντριβή που υπέστησαν οι δυνάμεις της Σομαλιλάνδης στον εμφύλιο του 1991 που είχε ως επίδικο την ανεξαρτησία της κι ο οποίος άνοιξε το δρόμο για την πρώτη αμερικανική επέμβαση είναι ακόμη νωπές. Ας ελπίσουμε οι μνήμες της αιματοχυσίας να συνεχίσουν να λειτουργούν αποτρεπτικά για νέα σχέδια επεμβάσεων ή εμφυλίων…

Advertisements

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: