Home » 2009 » Σε ελεύθερη πτώση η αμερικανική ισχύς (Μετροπόλιταν, 13/9/2009)

Σε ελεύθερη πτώση η αμερικανική ισχύς (Μετροπόλιταν, 13/9/2009)

Archives

Ένας χρόνος συμπληρώνεται αυτές τις μέρες από την κατάρρευση της Lehman Brothers που έκανε ορατό το ενδεχόμενο μιας συστημικής κατάρρευσης της παγκόσμιας οικονομίας και πριν απ’ όλες της αμερικανικής. Τα μέτρα που λήφθηκαν στη συνέχεια μπορεί να απομάκρυναν ένα τέτοιο ενδεχόμενο ωστόσο η αμερικανική οικονομία έχει δεχθεί ένα δυσανάλογο βαρύ πλήγμα, όπως φαίνεται από τη λίστα των 500 μεγαλύτερων επιχειρήσεων του κόσμου, από την συναλλαγματική ισοτιμία του δολαρίου, κ.α.

 Ποτέ άλλοτε από το 1995, που το αμερικανικό περιοδικό Fortune εκδίδει ανελλιπώς κάθε χρόνο τη λίστα των 500 μεγαλύτερων επιχειρήσεων του κόσμου, ο αριθμός των αμερικανικών επιχειρήσεων δεν έπεσε τόσο χαμηλά. Μόλις 140 επιχειρήσεις βρίσκονται φέτος στον κατάλογο που αποτελεί την πιο αντιπροσωπευτική καταγραφή των κινητήρων της παγκόσμιας οικονομίας. Πριν 2 χρόνια, το 2007, οι αμερικανικές επιχειρήσεις έφθαναν τις 162, ενώ το 1998 είχε καταγραφεί ένα από τα μεγαλύτερα ρεκόρ αριθμώντας 175.

Το κενό που αφήνει πίσω της η χρεοκοπία αμερικανικών γιγάντων, όπως των πολυεθνικών AIG, Coutnrywide Financial, Freddie Mae, Lehman Brothers, Merrill Lynch, Wachovia και Washington Mutual που φέτος απουσιάζουν  από τη λίστα του Fortune καλύπτει με όλο και μεγαλύτερη ταχύτητα η Κίνα. Ειδικότερα, 37 πολυεθνικές επιχειρήσεις προέρχονται από την Κίνα, όταν το 2007 ήταν 24, το 2003 ήταν 11 και το 1995 μόνο 3! Θεαματική επίσης, αλλά προς την αντίθετη κατεύθυνση – αυτής της συρρίκνωσης, είναι η μεταβολή που καταγράφεται στην παρουσία της Ιαπωνίας, ως αποτέλεσμα της υπερδεκαπενταετούς οικονομικής κρίσης. Ενώ λοιπόν το 1995 περισσότερες από 1 στις 3 επιχειρήσεις του Fortune έγραφαν στα προϊόντα τους Made in Japan, φέτος μόλις 68 επιχειρήσεις προέρχονταν από τη χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου. Ωστόσο η Ιαπωνία, παρά την υποχώρηση που καταγράφει στο πέρασμα του χρόνου, είναι η δεύτερη χώρα μετά τις ΗΠΑ στη λίστα του αμερικανικού περιοδικού δείχνοντας έτσι πως η ηγεμονία της αμερικανικής οικονομίας όσο κι αν έχει συρρικνωθεί αυτό το χρόνο δεν απειλείται ευθέως από κάποια άλλη χώρα.

Τα πλήγματα ωστόσο που δέχεται η αμερικανική οικονομία είναι πολλαπλά. Πέραν της κατάρρευσης υπεραιωνόβιων πολυεθνικών κολοσσών, θύμα της κρίσης αποτελεί και το δολάριο, όπως μαρτυρά η κατάρρευση της ισοτιμίας του έναντι των σημαντικότερων ανταγωνιστών του. Από τις αρχές του 2001 μέχρι πρόσφατα το δολάριο έχει υποτιμηθεί έναντι του ευρώ κατά 34%, έναντι του γεν κατά 18% και ως προς τη βρετανική λίρα έχει χάσει το 9% της αξίας του. Ανεξάρτητα από τις ευεργετικές επιδράσεις που προκαλούνται στην αμερικανική παραγωγή, καθώς τα αμερικανικά προϊόντα καθίστανται φθηνότερα στις διεθνείς αγορές, η πτώση της συναλλαγματικής ισοτιμίας του δολαρίου σημαίνει ότι εξαφανίζονται οι λόγοι που το καθιστούσαν πρώτη επιλογή των διαχειριστών του χαρτοφυλακίου κάθε κεντρικής τράπεζας. Ο μόνος λόγος αντίθετα που κάνει ελκυστική την αγορά του είναι για να διασώσει την αξία των υφιστάμενων τοποθετήσεων.

Ενδεικτικό στοιχείο για την καταβύθιση της αξίας του δολαρίου είναι ότι για πρώτη φορά τα τελευταία 16 χρόνια συμφέρει περισσότερο ο βραχυχρόνιος δανεισμός σε δολάρια παρά σε γεν. Συγκεκριμένα για πρώτη φορά από τον Μάη του 1993 το διατραπεζικό επιτόκιο που προσφέρεται στην αγορά του Λονδίνου για το δολάριο, γνωστό στους τραπεζικούς κύκλους κι ως Libor, έπεσε κάτω από αυτό του γεν (0,37188% έναντι 0,38813%). Η διαφορά φαντάζει αμελητέα για τους μη ειδήμονες καθώς έγκειται στα δεκαδικά ψηφία. Πρόκειται ωστόσο για μια κρίσιμη αλλαγή καθώς το δολάριο παίρνει την καθόλου τιμητική σκυτάλη (για ένα νόμισμα που παραμένει ακόμη και σήμερα παγκόσμιο μέσο αποθησαύρισης και συναλλαγών) την οποία κρατούσε το γεν ως νόμισμα δανεισμού για βραχυχρόνιες τοποθετήσεις. Ως αποτέλεσμα των μηδενικών επιτοκίων της κεντρικής τράπεζας της Ιαπωνίας, όσοι ήθελαν να επενδύσουν στο ευρώ ή ακόμη και το αμερικανικό νόμισμα για να εκμεταλλευτούν τις υψηλές αποδόσεις τους, δανείζονταν σε γεν (το λεγόμενο carry trade). Στο εξής σε δολάρια…

Το ροκάνισμα της αξίας του δολαρίου, που δεν είναι κάτι καινούργιο, επιταχύνθηκε από το χρηματοδοτικό πακέτο, ύψους 787 δισ. δολ. που ενέκρινε η αμερικανική κυβέρνηση τον Φεβρουάριο για να αναθερμάνει την οικονομία. Ένα δεύτερο αποτέλεσμα της ένεσης ρευστού που έγινε στην οικονομία ήταν η άνοδος του δημόσιου χρέους, που τώρα αρχίζει να γίνεται αισθητή συγκεντρώνοντας την δημόσια κριτική. Όπως ανακοινώθηκε επίσημα πριν δύο εβδομάδες το χρέος για το 2010 πρόκειται να φθάσει το 66% για πρώτη φορά από τη δεκαετία του 1940, όταν είχε αγγίξει το 121%. Στις ΗΠΑ αυτό που κατά βάθος φοβούνται, παρότι κανείς δεν το ομολογεί είναι μήπως η διαχείριση της κρίσης και το κόστος της αποτροπής μιας συστημικής κατάρρευσης είναι ένα δυσθεώρητο χρέος, όπως της Ιαπωνίας που ανέρχεται στο 180% και είναι κατά βάση δημιούργημα της χαμένης δεκαετίας, που ακολούθησε την πτώση της φούσκας των ακινήτων και την καθίζηση του χρηματιστηριακού δείκτη Νικέι το 1991.

Υπό αυτό πρίσμα έχουν ιδιαίτερη σημασία οι επιφυλάξεις που διατυπώνονται όλο και πιο συχνά, όλο και πιο καθαρά απέναντι στα σαφή σημάδια εξόδου από την κρίση τα οποία διαφαίνονται για πρώτη φορά μετά από έναν τουλάχιστον χρόνο. Για παράδειγμα στις ΗΠΑ δύο τομείς που δέχθηκαν τις χειρότερες συνέπειες της κρίσης (οι πωλήσεις νέων κατοικιών και οι παραγγελίες διαρκών καταναλωτικών αγαθών) είδαν τα αποτελέσματά τους τον Ιούλη να ανακάμπτουν για πρώτη φορά μετά τον Σεπτέμβρη του 2008. Προανάκρουσμα ανάκαμψης επίσης, συνιστά το γεγονός ότι οι χρηματιστηριακοί δείκτες FTSE 100 και S&P 500 έπιασαν τα επίπεδα του Οκτώβρη του 2008 (κάνοντας την υπόθεση ότι η άνοδός τους δεν είναι αποτέλεσμα κερδοσκοπίας αλλά προεξόφληση κερδών). Ωστόσο, από την άλλη μεριά οι αμερικανικές αρχές διαβεβαιώνουν ότι η ανεργία θα συνεχίσει να αυξάνεται. «Προβλέπουμε ότι η ανεργία θα φθάσει το 10% για ορισμένους μήνες και ορισμένα τρίμηνα», δήλωσε στους δημοσιογράφους στα τέλη Αυγούστου η Χριστίνα Ρομέρ, επικεφαλής των Οικονομικών Συμβούλων του Μπαράκ Ομπάμα, αναφερόμενη στο 2010, οπότε θεωρείται σίγουρο πως οι ρυθμοί μεγέθυνσης θα πάψουν να είναι αρνητικοί όπως θα συμβεί κατά το τρέχον έτος, που το ΑΕΠ θα συρρικνωθεί κατά 2,8%, και τότε θα αγγίξουν το 2%. Η απασχόληση ωστόσο δεν πρόκειται να ακολουθήσει παράλληλη θετική πορεία. Ανάλογα αντιφατικά δείγματα καταγράφονται σε όλο τον κόσμο. Από την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπου η άνοδος του ΑΕΠ το δεύτερο τρίμηνο του έτους για τη Γαλλία και τη Γερμανία έστω κατά 0,3% κι η άνοδος των βιομηχανικών παραγγελιών τον Ιούνιο για πρώτη φορά μετά τον Σεπτέμβριο του 2007 συμβαδίζουν με την εκτίναξη της ανεργίας στην ευρωζώνη στο 10%, μέχρι την Κίνα και τη Ρωσία, όπου η ελπιδοφόρα άνοδος της βιομηχανικής παραγωγής κατά 4,5% και 4,7% τον Ιούνη και τον Ιούλη στην τελευταία αφήνει εντελώς ανεπηρέαστη την ανεργία που επισήμως θα συνεχίσει να πλήττει το 8% του εργατικού δυναμικού.

Είναι τόσο βαριά η σκιά αυτών των αντιφατικών ενδείξεων, πείθοντας ότι το κοινωνικό ζήτημα θα βρεθεί σε παροξυσμό μετά την τυπική λήξη της βαθύτερης κρίσης που γνώρισε ο κόσμος μετά από αυτή του 1930, ώστε δικαιολογημένα όσοι χαράζουν πολιτική αρνούνται να εκφράσουν την αισιοδοξία τους για την επιστροφή στην κανονικότητα. Χώρια που κρίσιμα ερωτήματα παραμένουν άλυτα ενώ οι συνταγές του παρελθόντος ελάχιστα βοήθησαν ή βοήθησαν μόνοι ως αρνητική εμπειρία, όπως φάνηκε από την ευκολία με την οποία η αμερικανική κεντρική τράπεζα ξανάγραψε το εγχειρίδιο λειτουργίας των κεντρικών τραπεζών, δανείζοντας απ’ ευθείας στις επιχειρήσεις. Πως θα αντιδράσουν για παράδειγμα οι οικονομίες όταν αποσυνδεθούν από τη μηχανική υποστήριξη, όταν δηλαδή τερματιστούν οι ποικίλες κρατικές χρηματοδοτήσεις και τα κάθε λογής κίνητρα και επιδοτήσεις από τον προϋπολογισμό; Πότε θα αρχίσουν να αυξάνονται τα επιτόκια των κεντρικών τραπεζών και τι συνέπειες θα έχει για τις επιχειρήσεις η έξοδός τους από τη μηδενική ζώνη (του λυκόφωτος);

Advertisements

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Κείμενο συμβολής

Για το παρόν και το μέλλον της Αριστεράς

%d bloggers like this: