Home » 2009 » Νικητής είναι… η Βραζιλία (Διπλωματία, 11ος/2009)

Νικητής είναι… η Βραζιλία (Διπλωματία, 11ος/2009)

Κείμενο συμβολής

Για το παρόν και το μέλλον της Αριστεράς

Archives

ΑΝΕΡΧΟΜΕΝΗ ΥΠΕΡΔΥΝΑΜΗ Η ΧΩΡΑ ΤΗΣ ΣΑΜΠΑΣ 

Η ΑΝΑΘΕΣΗ ΤΩΝ ΟΛΥΜΠΙΑΚΩΝ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΣΤΙΑΣ ΤΗΣ 

Όπως συνέβη και με το Πεκίνο, η ανάθεση των Ολυμπιακών Αγώνων στο Ρίο ντε Τζανέιρο της Βραζιλίας από την Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή επισφραγίζει τα τεράστια βήματα που έχει πραγματοποιήσει η χώρα της σάμπας τα τελευταία χρόνια και κυρίως τις λαμπρές της προοπτικές, αν φυσικά καταφέρει και ξεπεράσει τις τεράστιες κοινωνικές ανισότητες.

Πλήρης συμβολισμών ήταν η μάχη που έδωσε και κέρδισε το Ρίο ντε Τζανέιρο στις 4 Οκτώβρη εναντίον τριών άλλων πόλεων – του Σικάγου, του Τόκιο και της Μαδρίτης – καταφέρνοντας να κερδίσει τη φιλοξενία των Ολυμπιακών Αγώνων του 2016 κι έχοντας ήδη εξασφαλίσει τη φιλοξενία του παγκόσμιου κυπέλλου ποδοσφαίρου το 2014. Μαζί φυσικά κέρδισε και το έπαθλο που συνοδεύει την ανάθεση: επενδύσεις ύψους 14,4 δισ. δολ. Η μάχη έβριθε συμβολισμών γιατί δεν ήταν η πρώτη φορά που αντιπρόσωποι των ΗΠΑ, της Ιαπωνίας και της Ισπανίας αναγκάζονταν να διπλώσουν τις σημαίες τους και να αποχωρήσουν ηττημένοι. Κι άλλες φορές στο παρελθόν η Βραζιλία συγκρούστηκε μαζί τους, αναγκάζοντάς τους να αποδεχθούν την ανάδυση των νέων κέντρων οικονομικής δύναμης που φέρνει μαζί της η υποχώρηση των ΗΠΑ.

Η Ιαπωνία για παράδειγμα, ήταν ο πλέον διαπρύσιος αντίπαλος του θεσμού του G20, όπως εν συντομία έχει χαρακτηριστεί η σύνοδος των 19 πλουσιοτέρων χωρών του πλανήτη συν την Ευρωπαϊκή Ένωση, που συγκαλείται πλέον σε τακτική βάση έχοντας υποκαταστήσει πλήρως το πολιτικά απονομιμοποιημένο G8, αφότου ξέσπασε η τρέχουσα οικονομική κρίση. Η αντίδραση της Ιαπωνίας προήλθε από το ότι έχασε το προνόμιο να μιλάει εξ ονόματος όλης της Ασίας όπως δικαιούταν να κάνει μέχρι πριν δύο χρόνια που για την παγκόσμια οικονομία αποφάσιζε η σύνοδο των 8 πλουσιοτέρων κρατών του πλανήτη. Τώρα το δικαίωμά της αυτό το μοιράζεται μαζί με την Ινδία, την Ινδονησία, τη Νότια Κορέα, τη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία και, το πιο ενοχλητικό, μαζί και με την Κίνα. Μεγάλος χαμένος από τη συγκρότηση του G20 ήταν κι η Ισπανία, σε βαθμό τέτοιο που εξέφρασε πολλές φορές δημόσια την δυσφορία της για τ’ ότι δεν συμπεριλαμβάνεται, αντίθετα με άλλες χώρες που τις θεωρεί υποδεέστερες οικονομικά, με αποτέλεσμα να καλείται να παρακολουθεί τις συνεδριάσεις ως παρατηρητής. Μέλος ωστόσο ακόμη κι αυτού του διευρυμένου κλαμπ ισχυρών κρατών δεν είναι. Αντίθετα με την Βραζιλία, που πολλές φορές έχει συγκεντρώσει πάνω της τη διεθνή προσοχή, σε σημείο τέτοιο που πρόσφατα ο αμερικανός πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα να χαρακτηρίσει τον Λούλα, κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης, «άνθρωπο της εποχής μας». Ο σημαντικότερος λόγος για αυτούς τους επαίνους είναι οι εντυπωσιακές οικονομικές επιδόσεις της Βραζιλίας.

Ο άθλος που έχει επιτευχθεί την τελευταία οκταετία γίνεται ακόμη πιο εντυπωσιακός αν συγκριθεί με τη ζοφερή εικόνα που επικρατούσε μέχρι και πριν οκτώ χρόνια, πριν δηλαδή κερδίσει τις εκλογές ο Λούλα. Ένα νούμερο είναι αρκετό: 2.477%! Τόσος ήταν ο πληθωρισμός που επικρατούσε το 1993! Έκτοτε κύλησε πολύ νερό στο αυλάκι. Σημείο τομής ήταν οι εκλογές του 2002, που τις κέρδισε το Κόμμα των Εργατών του πρώην μεταλλεργάτη συνδικαλιστή Λούλα ντα Σίλβα. Η ανησυχία τότε για τους κινδύνους από την εκλογή του ήταν τόσο έντονες που το εθνικό νόμισμα έχασε σημαντικό μέρος της αξίας του. Έκτοτε όμως ξεκίνησε η ανοδική πορεία για να φθάσει σήμερα η Βραζιλία να χαρακτηρίζεται 9η οικονομία του κόσμου κατά τις πιο συντηρητικές εκτιμήσεις, και 5η κατά τις πιο υπερφίαλες. Κι ο δε Λούλα, που ετοιμάζεται να εγκαταλείψει το προεδρικό παλάτι λόγω του ότι απαγορεύεται να θέσει υποψηφιότητα για τρίτη φορά στις εκλογές που θα διεξαχθούν τον Οκτώβρη του 2010, να απολαμβάνει ποσοστά δημοτικότητας της τάξης του 76%, που δεν χαίρονται ούτε καν νεοεκλεγμένοι πρόεδροι!

Σε αυτή την πορεία η Βραζιλία, κράτησε τον πληθωρισμό καθηλωμένο στο 6%, το δημόσιο χρέος της στο 44%, τα συναλλαγματικά της αποθέματα στα 220 δισ. δολ. και το εμπορικό της ισοζύγιο πλεονασματικό στα 26 δισ. δολ. Ένδειξη του δυναμισμού της βραζιλιάνικης οικονομίας είναι και το έλλειμμα που έχει προκαλέσει στο ευρωπαϊκό ισοζύγιο. Με βάση ανακοίνωση της στατιστικής υπηρεσίας της ΕΕ, Eurostat, με ημερομηνία 2 Οκτώβρη 2009, μεταξύ του 2000 και 2008 η αξία των εξαγωγών από την ΕΕ των 27 προς τη Βραζιλία αυξήθηκαν κατά 50%, ενώ οι εισαγωγές σχεδόν διπλασιάστηκαν. Το αποτέλεσμα ήταν το έλλειμμα στο εμπορικό ισοζύγιο, εις βάρος της ΕΕ, να φθάσει από 1,8 δισ. ευρώ το 2000 στα 9,5 δισ. το 2009. Δηλαδή να τετραπλασιαστεί!

Σημείο σταθμός στην οικονομία της Βραζιλίας αποτέλεσε ο εντοπισμός πετρελαϊκών κοιτασμάτων στα βάθη της θάλασσάς της. Υπολογίζεται ότι σε ένα τεράστιο βάθος, άνω των 9 χιλιομέτρων από την επιφάνεια της θάλασσας, βρίσκονται από 5 έως 8 δισ. βαρέλια αργού πετρελαίου εξαιρετικής ποιότητας. Η εξόρυξή τους αναμένεται να προκαλέσει τεκτονικές δονήσεις στον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη, ακόμη πιο σημαντικές και απ’ αυτές που προκάλεσε η ανακάλυψη των κοιτασμάτων στη Βόρεια Θάλασσα τη δεκαετία του ’70. Η Βραζιλία ακόμη δεν έχει κατασταλάξει στο μοντέλο που θα προκρίνει για την εκμετάλλευσή τους. Αν δηλαδή θα ανατεθεί στην κρατική πετρελαϊκή εταιρεία Petrobras, τι μερίδιο θα έχουν από τα κέρδη τα 3 από τα 27 ομοσπονδιακά κρατίδια στα ύδατα των οποίων φιλοξενούνται τα κοιτάσματα, κοκ. Αν κάτι είναι σίγουρο αυτό αφορά την δέσμευση του Λούλα να δημιουργήσει ένα κεφάλαιο από τα κέρδη που θα αφήνει η εξαγωγή του πετρελαίου με το οποίο θα χρηματοδοτήσει την αντιμετώπιση της φτώχειας. Επίσης αυτό που είναι ακόμη πιο σίγουρο είναι οι διακρατικοί ανταγωνισμοί που έχει αρχίσει ήδη να τροφοδοτεί στην αμερικανική ήπειρο η μετατροπή της Βραζιλίας σε πετρελαιοεξαγωγική χώρα.

Όταν η συζήτηση για τα κοιτάσματα της Βραζιλίας μεσουρανούσε δίνοντας τροφή για τις πιο ακραίες φιλοδοξίες, τον Ιούλιο του 2008, ανακοινώθηκε επίσημα από την Ουάσινγκτον η σημαντικότερη είδηση στο επίπεδο της ισορροπίας στρατιωτικών δυνάμεων. Αφορούσε την επανίδρυση του Τέταρτου αμερικανικού Στόλου, που θα αποτελείται από 11 πλοία, 1 πυρηνοκίνητο υποβρύχιο και 1 αεροπλανοφόρο, με περιοχή επιχειρησιακής ευθύνης τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική. Η επίσημη αιτιολογία για την επανασύστασή του Τέταρτου Στόλου από την κυβέρνηση Μπους ήταν η αντιμετώπιση της τρομοκρατίας και παράνομων ενεργειών όπως το εμπόριο ναρκωτικών. Πραγματικά δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι διατάσσεται τέτοια συγκέντρωση στρατιωτικής ισχύος για να αντιμετωπιστούν οι παραγωγοί κόκας στα όρη των Άνδεων, με τον αρχιβαρώνο της κοκαΐνης, Πάμπλο Εσκομπάρ να έχει αποδημήσει προ πολλού και το αντάρτικο των FARC στην Κολομβία να αποτελεί παρελθόν… Πολύ περισσότερο όταν οι ΗΠΑ έλαβαν μια ακόμη στρατηγική απόφαση, από την ηγεσία του Μπαράκ Ομπάμα μάλιστα, οδηγώντας σε υψηλότερα επίπεδα το θερμόμετρο στη Νότια Αμερική. Ειδικότερα, η άδεια που έδωσε ο πρόεδρος της Κολομβίας Αλβάρο Ουρίμπε στις ΗΠΑ να χρησιμοποιούν ελεύθερα τις 9 βάσεις που διαθέτουν στη χώρα. Απόφαση που προκάλεσε κύματα διαμαρτυρίας σε όλη την υποήπειρο, ακόμη κι από τις πιο μετριοπαθείς κυβερνήσεις καθώς όλες ένιωσαν να απειλούνται! Στην πραγματικότητα οι ΗΠΑ πυροδότησαν μια κούρσα εξοπλισμών, μεγάλων μάλιστα ταχυτήτων.

Η χώρα που σήκωσε πρώτη το γάντι ήταν η Βραζιλία, όπως έδειξε η παραγγελία – μαμούθ από τη Γαλλία. Για την επισφράγισή της μάλιστα επισκέφθηκε ο ίδιος ο γάλλος πρόεδρος Νικολά Σαρκοζύ την Βραζιλία. Η παραγγελία, αρχικής αξίας 8,7 δισ. ευρώ, περιελάμβανε 36 αεροπλάνα Rafale, 4 υποβρύχια συμβατικής τεχνολογίας και 1 πυρηνοκίνητο. Ταυτόχρονα με την αγορά τους η Βραζιλία έσπευσε να υπογραμμίσει τον αμυντικό χαρακτήρα της κίνησής της, υπογραμμίζοντας ταυτόχρονα τη σημασία των όσων θα διακυβευτούν στην Νότια Αμερική τα επόμενα χρόνια. Ο υπουργός Άμυνας της Βραζιλίας, Νέλσον Γιομπίμ, (που ήταν υπουργός Δικαιοσύνης του προηγούμενου προέδρου και αντιπάλου του Λούλα) σε συνέντευξή του στην ισπανική εφημερίδα El Pais στις 28 Οκτώβρη, έδωσε μια εξαιρετικά διπλωματική αλλά πλήρης περιεχομένου απάντηση όταν ρωτήθηκε από τον δημοσιογράφο κατά πόσο υφίσταται μια κούρσα εξοπλισμών στην περιοχή. «Όχι, αυτό που υπάρχει είναι μια επανάκτηση του χαμένου χρόνου. Η μοναδική σύγκρουση είναι της Κολομβίας με τους FARC (Ένοπλοι Επαναστατικοί Στρατοί της Κολομβίας). Τα υπόλοιπα ανταποκρίνονται στην ανάγκη κάθε χώρας να υπερασπιστεί τους πλουτοπαραγωγικούς της πόρους. Το να έχεις μια καλή άμυνα σημαίνει ότι έχεις τη δυνατότητα να λες όχι, όταν έχεις την ανάγκη να πεις όχι»!

Με άλλα λόγια η Βραζιλία παρότι έχει τον ισχυρότερο στρατό της Λατινικής Αμερικής (15,5 δισ. δολ. έδωσε το 2008 από τον κρατικό προϋπολογισμό για αμυντικές δαπάνες) προβλέποντας τους κινδύνους που θα αντιμετωπίσει, εξοπλίζεται ακόμη πιο αποφασιστικά ώστε να μπορεί να προστατεύσει από ξένες επιβουλές τον εθνικό της πλούτο κι επίσης την πολιτική και οικονομική της ανεξαρτησία. Κι αυτό γιατί μια σειρά από κινήσεις που κάνει, παρότι ανολοκλήρωτες ακόμη, απειλούν σοβαρά την υφιστάμενη οικονομική τάξη πραγμάτων. Απειλητικός για παράδειγμα απέναντι στην κυριαρχία του δολαρίου είναι ο προβληματισμός που αναπτύσσουν Κίνα και Βραζιλία για την αναγκαιότητα να χρησιμοποιούν στις μεταξύ τους οικονομικές ανταλλαγές το δολάριο. Κι οι σχέσεις τους κάθε άλλο παρά περιθωριακές είναι, όπως συμβαίνει για παράδειγμα με την Ευρώπη, που οι ανταλλαγές της με την Βραζιλία αντιπροσωπεύουν το 2% του παγκόσμιου εμπορίου των 27. Η Κίνα αντίθετα τον Απρίλιο κατέλαβε την πρώτη θέση στον κατάλογο των εμπορικών εταίρων της Βραζιλίας. Υπό αυτό το πρίσμα το ακόλουθο απόσπασμα από άρθρο του βραζιλιάνου προέδρου σε κινέζικο περιοδικό που δημοσιεύθηκε τον Μάιο του 2009, έχει τεράστια σημασία: «Δε χρειαζόμαστε το δολάριο! Γιατί δύο σπουδαίες χώρες όπως η Κίνα και η Βραζιλία πρέπει να χρησιμοποιούν το δολάριο ως νόμισμα αναφοράς αντί των εθνικών τους νομισμάτων; Είναι παράλογο, όπως και το να δίνουμε σε μία μόνο χώρα την εξουσία να τυπώνει αυτό το νόμισμα. Πρέπει να δώσουμε περισσότερη αξία στο κινέζικο και βραζιλιάνικο νόμισμα»!

Και να σκεφθεί μάλιστα κανείς πως μετά τις δεξιές και φιλοαμερικανικές κυβερνήσεις του Μεξικού και της Κολομβίας, η Αριστερά του Λούλα είναι η πιο μετριοπαθής και φιλικά διακείμενη απέναντι στην Ουάσινγκτον, σε σύγκριση με τον αντιαμερικανικό άξονα των Κάστρο – Κορέα – Τσάβες – Μοράλες…

Το οικονομικό θαύμα της Βραζιλίας χάνει μεγάλο μέρος από τη λάμψη του όταν το βλέμμα πέφτει στην ακραία φτώχεια που συνεχίζει να επικρατεί, παρά τα βήματα που έχουν συντελεστεί. Αποτέλεσμα της φτώχειας και των τεράστιων κοινωνικών αντιθέσεων είναι και το οργανωμένο έγκλημα, που συνεχίζει να ανθεί, παρά την οικονομική ανάπτυξη της Βραζιλίας. Οι εφιαλτικές διαστάσεις που έχει προσλάβει ο πόλεμος των συμμοριών στις φαβέλες του Ρίο ντε Τζανέιρο, όπου κατοικεί ο 1 στους 3 από τα 6 εκ. κατοίκων του, αποκαλύφθηκαν όταν λίγες μέρες μετά την ανάθεση των Ολυμπιακών συμμορίες εγκληματιών κατέρριψαν με ρουκέτα ελικόπτερο της αστυνομίας (!) που συμμετείχε σε καταδίωξη κακοποιών! Η κατάρριψη μάλιστα έγινε 1,5 χιλιόμετρο μακριά από το θρυλικό γήπεδο Μαρακανά, όπου θα πραγματοποιηθούν οι τελετές έναρξης και λήξης των Ολυμπιακών Αγώνων κι ο τελικό του παγκόσμιου Κυπέλλου. Το χειρότερο είναι πως δεν επρόκειτο για μεμονωμένο φαινόμενο. Το Ρίο, με 4.631 νεκρούς (όταν η Νέα Υόρκη έχει 523, με βάση ρεπορτάζ των New York Times στις 22 Οκτώβρη) κρατάει τα σκήπτρα στην εγκληματικότητα, σε τέτοιο σημείο μάλιστα που οι επιδόσεις του μπορούν να συγκριθούν με τις απώλειες που παρατηρούνται σε εμφύλιους πολέμους χαμηλής έντασης! Εκτός αστικών κέντρων, στην αχανή ύπαιθρο της Βραζιλίας, η λάμψη του οικονομικού θαύματος χλομιάζει από το κίνημα των 4 εκ. ακτημόνων που συνεχίζουν να μάχονται ενάντια στα λατιφούντια. Για να γίνει εμφανής η αντίθεση αρκεί να αναφέρουμε πως, σύμφωνα με την Le Monde Diplomatique του Μαΐου, το 44% της γης ανήκει στο 1,5% των ιδιοκτητών και το 57% της γης στο 3,5% των ιδιοκτητών!

Από αυτές ακριβώς τις προκλήσεις, την αντιμετώπιση δηλαδή του οξυμένου κοινωνικού ζητήματος με τη βοήθεια των εσόδων από το πετρέλαιο, θα κριθεί αν η Βραζιλία θα γίνει αυτό που υποστήριζε ο αυστριακός συγγραφέας Στέβαν Τσβάιχ, σε ένα διήγημα που έγραψε το 1942: Μια χώρα του μέλλοντος…


Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: